אינטערוויו מיט ראובן אין אידישיסטישן זשורנאל "אויפן שוועל"

איך האב געמאכט אן אינטערוויו מיטן חשוב'ן רעדאקטאר פון אונזער "וועקער" ATUB @ראובן ATUB . דער אינטערוויו איז ערשט ארויס אינעם אידישיסטישן זשורנאל "אויפן שוועל". די אויסגאבע האט געגעבן דערלויבעניש מ'זאל שטעלן דעם גאנצן אינטערוויו דא אויף קאווע שטיבל.

לינק צום אינטערוויו (PDF אין דראפבאקס)

Was it conducted in English? Would love to have an English version of it as many MO-orthodox people who I show the Veker to treat it with a strange suspicion, thinking it's some type of subversive revolutionary material..

ניין, דעם אינטערוויו מיט ראובן האב איך דורכגעפירט אויף אידיש.

"אויפן שוועל" האט דווקא געבעטן ביי מיר צו מאכן דעם אינטערוויו, ווארום זיי האלטן אז די טעמע (א היימישע אויסגאבע פון הויכן ליטערארישן קאליבער) קען אינטערעסירן זייערע לייענער, רוב אידישיסטן. מיר'ן זעהן וויאזוי דער אינטערוויו ווערט ביי זיי אויפגענומען.

הלוואי זאל דער וועקער אינספירירן די איין-שפראכיגע ענגליש-רעדער וואס איר דעמאנט ATUB @טאמבל סאס ATUB זיך צו לערנען ס'אידישע לשון!

א דאנק אייך, אט-אט-פראפעסאר בלימאן. נאר ווילאנג מיר זענען אינעם מודה-אני'דיגען גייסט: 'בריאה' איז ענדערש א לשון הקודש'דיגער ווארט, ווי אן הלכה מושג.

ונבנתה העיר האט געשריבן:א דאנק אייך, אט-אט-פראפעסאר בלימאן. נאר ווילאנג מיר זענען אינעם מודה-אני'דיגען גייסט: 'בריאה' איז ענדערש א לשון הקודש'דיגער ווארט, ווי אן הלכה מושג.

איך האב געשריבן 'בריה', און דאס האט ATUB @לאשיצער ATUB מסביר געווען. די רעדאקטארשע האט געטוישט אויף בריאה.

ראובן האט געשריבן:

ונבנתה העיר האט געשריבן:א דאנק אייך, אט-אט-פראפעסאר בלימאן. נאר ווילאנג מיר זענען אינעם מודה-אני'דיגען גייסט: 'בריאה' איז ענדערש א לשון הקודש'דיגער ווארט, ווי אן הלכה מושג.

איך האב געשריבן 'בריה', און דאס האט @לאשיצער מסביר געווען. די רעדאקטארשע האט געטוישט אויף בריאה.

ריכטיג

"דער וועקער איז דא צו דערוועקן דער מוח פונעם מענטש צו קענען טראכטן, דאס הארץ צו קענען פילן, און די נשמה צו קענען זיך דערקוויקן מיט די פיל פארבן וואס יידישקייט און די יידישע געזעלשאפט און קולטור האט אנצובאטן."

דאס דארף זיין דער מיסיע דעקלאראציע (מישען סטעיטמענט) פון דער וועקער.

.

הערליכע אינטערוויו. מיך מסביר געווען זייער אסאך.

כ'קען נישט עפענען דעם לינק, וואו נאך קען מען דאס געפינען?

m https://t.me/derveker/102 m

זייער אינטערעסאנט. איינער קען אפשר מסביר זיין וואס דאס באדייט "יידישיזם"? וואספארא מין באשעפעניש איז דאס, א רעליגיע, א קולטור, א פאך? צי זענען למשל פארהאן גויאישע יידישיסטן?

לולקע באנוצער האט געשריבן:זייער אינטערעסאנט. איינער קען אפשר מסביר זיין וואס דאס באדייט "יידישיזם"? וואספארא מין באשעפעניש איז דאס, א רעליגיע, א קולטור, א פאך? צי זענען למשל פארהאן גויאישע יידישיסטן?

נעכטן געהערט נאכזאגן פון ספרים, פארוואס רופט מען פורים מיטן פרסיש'ן נאמען 'פורים' און נישט מיטן לשון קודשדיגן 'גורל' (ביי די נעמען פון די חדשים האט מען אזוי איינגעפיהרט כדי מ'זאל 'געדענקן' אז מ'איז אמאל געווען אין גלות, עפעס וואס איז נישט שייך ביי דעם יום טוב פורים)?
ענטפערן די ספרים, אז אזוי ווי המן האט געוואלט להשמיד ולהרוג את כל היהודים, האט ער געוואלט רופן דעם גורלדיג'ן טאג 'גורל', אז לימים ווען אידישע לשון קודש רעדער וועלן באלאנגען צו היסטאריע, וועט בלייבן א שטיקעל געדענקעניש פון זיי דורך דעם וואס מענטשען וועלן זיך פרעגן וואספארא שפראך איז דאס 'גורל'? און אזוי וועט בלייבן א שטיקעל היסטאריע פון דאס אידישע פאלק. דעריבער טוען מיר היינט רופן דעם טאג 'פורים' נישט ווי המן האט געוואלט.

לענינינו, יידישיסטן האבן נישט לאנג צוריק פארמאגט ריזיגע קאמיוניטיס מיט שולעס און א צייטונג וואס האט פארקויפט אין די הונדערטער טויזענטער עזעמפלארן וועכענטליך ועוד, אבער וויבאלד זיי האבן געזוכט בלויז צו האלטן דאס אידישע 'טראדיציע' ליידיג פון שמירת תורה ומצוות, איז די רגע וואס דאס אינגווארג איז אונטערגעוואקסן וואס זיי האט נישט אינטערסירט די נארישקייטן איז געבליבן ממש א קליינע זכר פון די אמאליגע אימפעריע וואס רופט זיך פארווערטס/שוועל. עפעס וואס פארמאגט נאך א טראפעלע חיות פון אפאר נושרים, אבער קוים וואס ס'דעכעט נאך.

ווער זאגט אז דאס האבן זיי געזוכט? אפשר האבן זיי טאקע דאס וואס סאיז געשען אין די ענד געזוכט

אבער זעסטו, ברוך השם אז לא אלמן יידשיזים און היינט ווידעראמאל קלאמערען זיך פריש טויזענטער חרדים צו אירע אידעעס..

לענינינו, יידישיסטן האבן נישט לאנג צוריק פארמאגט ריזיגע קאמיוניטיס מיט שולעס און א צייטונג וואס האט פארקויפט אין די הונדערטער טויזענטער עזעמפלארן וועכענטליך ועוד, אבער וויבאלד זיי האבן געזוכט בלויז צו האלטן דאס אידישע 'טראדיציע' ליידיג פון שמירת תורה ומצוות, איז די רגע וואס דאס אינגווארג איז אונטערגעוואקסן וואס זיי האט נישט אינטערסירט די נארישקייטן איז געבליבן ממש א קליינע זכר פון די אמאליגע אימפעריע וואס רופט זיך פארווערטס/שוועל. עפעס וואס פארמאגט נאך א טראפעלע חיות פון אפאר נושרים, אבער קוים וואס ס'דעכעט נאך.

דאס מיינט צו זאגן אז יידישיסטן זענען א אידישע סעקטע, ווי די רעפארמער און קאנסערוואטיוון?

לולקע באנוצער האט געשריבן:

לענינינו, יידישיסטן האבן נישט לאנג צוריק פארמאגט ריזיגע קאמיוניטיס מיט שולעס און א צייטונג וואס האט פארקויפט אין די הונדערטער טויזענטער עזעמפלארן וועכענטליך ועוד, אבער וויבאלד זיי האבן געזוכט בלויז צו האלטן דאס אידישע 'טראדיציע' ליידיג פון שמירת תורה ומצוות, איז די רגע וואס דאס אינגווארג איז אונטערגעוואקסן וואס זיי האט נישט אינטערסירט די נארישקייטן איז געבליבן ממש א קליינע זכר פון די אמאליגע אימפעריע וואס רופט זיך פארווערטס/שוועל. עפעס וואס פארמאגט נאך א טראפעלע חיות פון אפאר נושרים, אבער קוים וואס ס'דעכעט נאך.

דאס מיינט צו זאגן אז יידישיסטן זענען א אידישע סעקטע, ווי די רעפארמער און קאנסערוואטיוון?

יא.

זיי האלטן אן אידישע 'טראדיציעס' ובפרט דאס אידישע שפראך, אבער זענען גענצליך פריי פון תו"מ ניטאמאל רעפארם

יעקב מענטש האט געשריבן:

לולקע באנוצער האט געשריבן:

לענינינו, יידישיסטן האבן נישט לאנג צוריק פארמאגט ריזיגע קאמיוניטיס מיט שולעס און א צייטונג וואס האט פארקויפט אין די הונדערטער טויזענטער עזעמפלארן וועכענטליך ועוד, אבער וויבאלד זיי האבן געזוכט בלויז צו האלטן דאס אידישע 'טראדיציע' ליידיג פון שמירת תורה ומצוות, איז די רגע וואס דאס אינגווארג איז אונטערגעוואקסן וואס זיי האט נישט אינטערסירט די נארישקייטן איז געבליבן ממש א קליינע זכר פון די אמאליגע אימפעריע וואס רופט זיך פארווערטס/שוועל. עפעס וואס פארמאגט נאך א טראפעלע חיות פון אפאר נושרים, אבער קוים וואס ס'דעכעט נאך.

דאס מיינט צו זאגן אז יידישיסטן זענען א אידישע סעקטע, ווי די רעפארמער און קאנסערוואטיוון?

יא.

זיי האלטן אן אידישע 'טראדיציעס' ובפרט דאס אידישע שפראך, אבער זענען גענצליך פריי פון תו"מ ניטאמאל רעפארם

איר האט א טעות.

מ'קען היטן תורה ומצוות און זיין א אידישיסט. מ'קען זיין פריי און זיין א אידישיסט. הכלל, זיי זענען גענצליך אומאפהענגיגע קאטעגאריעס.

אודאי זענען פאראן טענדענצן און קארעלאציעס (אין דער היסטאריע זענען רוב אידישיסטן געווען פרייע אידן; היינט איז שוין א היפשע פראפארץ מאדערן-ארטאדאקסיש) אבער איר רעדט וועגן אידישיסטן כאילו ס'איז א סתירה צו זיין א פרומער איד און א אידישיסט אין דער זעלבער צייט. דאס איז נישט ריכטיג.

דער אידישיזם איז א סאציאל-פאליטישער געדאנק וואס האט נישט קיין שייכות דירעקט מיט רעליגיע אדער אנטי-רעליגיע. עס קען נאר זיין "אנטי-רעליגיע" אויב איר מיינט אז יעדער סאציאל-פאליטישער "איזם" איז "ביטול תורה", און אז יעדער סארט "ביטול תורה" איז "אנטי-רעליגיע" אדער "אנטי-אידישקייט". אבער דאס איז זייער א גרויסער לאגישער "שפרונג" און איך בין נישט מסכים.

לאשיצער האט געשריבן:

יעקב מענטש האט געשריבן:

לולקע באנוצער האט געשריבן:

לענינינו, יידישיסטן האבן נישט לאנג צוריק פארמאגט ריזיגע קאמיוניטיס מיט שולעס און א צייטונג וואס האט פארקויפט אין די הונדערטער טויזענטער עזעמפלארן וועכענטליך ועוד, אבער וויבאלד זיי האבן געזוכט בלויז צו האלטן דאס אידישע 'טראדיציע' ליידיג פון שמירת תורה ומצוות, איז די רגע וואס דאס אינגווארג איז אונטערגעוואקסן וואס זיי האט נישט אינטערסירט די נארישקייטן איז געבליבן ממש א קליינע זכר פון די אמאליגע אימפעריע וואס רופט זיך פארווערטס/שוועל. עפעס וואס פארמאגט נאך א טראפעלע חיות פון אפאר נושרים, אבער קוים וואס ס'דעכעט נאך.

דאס מיינט צו זאגן אז יידישיסטן זענען א אידישע סעקטע, ווי די רעפארמער און קאנסערוואטיוון?

יא.

זיי האלטן אן אידישע 'טראדיציעס' ובפרט דאס אידישע שפראך, אבער זענען גענצליך פריי פון תו"מ ניטאמאל רעפארם

איר האט א טעות.

מ'קען היטן תורה ומצוות און זיין א אידישיסט. מ'קען זיין פריי און זיין א אידישיסט. הכלל, זיי זענען גענצליך אומאפהענגיגע קאטעגאריעס.

אודאי זענען פאראן טענדענצן און קארעלאציעס (אין דער היסטאריע זענען רוב אידישיסטן געווען פרייע אידן; היינט איז שוין א היפשע פראפארץ מאדערן-ארטאדאקסיש) אבער איר רעדט וועגן אידישיסטן כאילו ס'איז א סתירה צו זיין א פרומער איד און א אידישיסט אין דער זעלבער צייט. דאס איז נישט ריכטיג.

דער אידישיזם איז א סאציאל-פאליטישער געדאנק וואס האט נישט קיין שייכות דירעקט מיט רעליגיע אדער אנטי-רעליגיע. עס קען נאר זיין "אנטי-רעליגיע" אויב איר מיינט אז יעדער סאציאל-פאליטישער "איזם" איז "ביטול תורה", און אז יעדער סארט "ביטול תורה" איז "אנטי-רעליגיע" אדער "אנטי-אידישקייט". אבער דאס איז זייער א גרויסער לאגישער "שפרונג" און איך בין נישט מסכים.

1) ס'איז נישט פונקט ווי איר זאגט, איז מעגליך צו זיין א 'גוי' און א יידישיסט? (אוודאי איז 'מעגליך' אבער ס'איז דא א סיבה פארוואס מ'זעהט נישט אזוינס)

2) כפי ידיעתי, די אינסטיטוציע און די פיהרער פון די יידישיסטן איז זיכער געווען געשטעלט צו פארשטעלן עפעס מיט וואס מ'קען זיך פארבונדן צום אידישן פאלק אן שמירת תורה ומצוות, אנשטאט נעמן ציוניזם וואס הערצל האט געטוהן, האט מען גענומען דאס אידישע שפראך און קולטור.

האב איך א פונקט פראפעסאר?

ATUB @יעקב מענטש ATUB

1) יא, גאנץ מעגליך און מ'טרעפט אזעלכע מינים מענטשן זייער אפט ווען מ'גייט אין ייווא-ארכיוו אין מאנהעטן אדער אין אידיש-קלאסן אין די אוניווערסיטעטן. טאקע זייער אפט.

ווער ס'איז אמאל געגאנגען זעהן א פארשטעלונג ביים "נייעם אידישן רעפערטואר-טעאטער" אין ניו יארק (למשל, "גאט פון נקמה", "ווארטן אויף גאדא"...) האט געזעהן שפילן שעין בעקער, א נישט-איד פון קענסעס סיטי מיזורי, וואס רעדט זייער געשמאק אויף אידיש.
אט הערט איר ווי ער האלט א רעדע אויף אידיש: m https://embed.ur.se/embed/202707?cid=bw ... 25:urskola m

איך קען עטליכע נישט-אידן וואס האבן זיך אויך פאראינטערעסירט מיט אידיש און זענען געווארן גאנץ באקוועם ביים רעדן, ליינען און שרייבן אויף אידיש. איך קען אפילו געמישטע פארפעלקער (דער מאן א איד די פרוי א נישט-איד אדער פארקערט) וואס ס'איז זיי וויכטיג צו רעדן מיט די קינדער אויף אידיש און אזוי פירט זיך טאקע ביי זיי אין שטוב.

אין דעם נייעם נומער "אויפן שוועל" אין וועלכן ס'איז ארויס מיין אינטערוויו מיט ראובן איז דא זייער א לאנגער ארטיקל פון איינעם וואס האט זיך מגייר געווען (על פי רעפארם) בשעת ער האט זיך געלערנט די אידישע שפראך. וועגן אים: m https://forward.com/culture/356368/how- ... to-yiddish m

נאך א ביישפיל. אין דעם אינטערוויו זענען סיי דער פרעגער, סיי דער ענטפערער נישט קיין אידן: m https://www.youtube.com/watch?v=uwvhVXS-Owk m
(דער ענטפערער איז א פארשער פון אידיש אין אנטווערפן.)

2) געווען אסאך אידישיסטן, אפילו בארימטע אידישיסטישע דענקער און פירער, וואס זענען געווען פרום. למשל נתן בירנבוים וואס איז געווען דער איניציאטאר פון דער ערשטער אקאדעמישער קאנפערענץ אויף אידיש אין 1908 און שפעטער דער גענעראל סעקרעטאר פון אגודת ישראל. ( m http://www.yivoencyclopedia.org/article ... aum_Nathan m )

ווי געזאגט איז זייער א גרויסע פראפארץ פון די היינטיגע אידישיסטן מאדערן ארטאדאקסיש. למשל, שרה-רחל שעכטער די רעדאקטארשע פון פארווערטס היט שבת און כשרות און גייט אין א שייטל. דאס איז נישט קיין זעלטנקייט. אסאך פון מיינע אידישיסטישע חברים היטן שבת און כשרות גאנץ שטרענג. אויף דער "אידיש וואך", וואס ווערט ארגאניזירט יעדן זומער דורך דער אידישיסטישער ארגאניזאציע "יוגנט-רוף", קען מען דאוונען מיט מנין, מיט א מחיצה.

לאמיך אייך פרעגן: איז מעגליך צו זיין א חסיד און אן אטעאיסט? ד"ה צו זיין פארבונדן מיט א חסידישער קהילה און מגדל זיין אידישע קינדער אפילו אז מ'טראכט אנדערש און מ'גלייבט אנדערש? איך האלט אז דאס איז מעגליך. דאס ווייסן מיר פון די מציאות. אבער ס'איז נישטא קיין איין חסידישער פירער וואס איז גרייט זיך מודה צו זיין אז אזא סארט מענטש זאל עקזיסטירן.

פארקערט, ס'איז נישטא היינט קיין איין אידישיסטישע ארגאניזאציע וואס וועט זאגן אז מ'מוז זיין א איד, אדער א פרייער איד, כדי צו זיין א גוטער אידישיסט.

לאשיצער האט געשריבן:שעין בעקער, א נישט-איד פון קענסעס סיטי מיזורי, וואס רעדט זייער געשמאק אויף אידיש.
אט הערט איר ווי ער האלט א רעדע אויף אידיש: https://embed.ur.se/embed/202707?cid=bw ... 25:urskola

ווערי אינטערעסטינג.

הערט ביי 36:10 ווי א גוי דערציילט אויף אידיש א מופת פון ליובאוויטשער רבי ז"ל...

לאשיצער האט געשריבן:.

לאמיך אייך פרעגן: איז מעגליך צו זיין א חסיד און אן אטעאיסט? ד"ה צו זיין פארבונדן מיט א חסידישער קהילה און מגדל זיין אידישע קינדער אפילו אז מ'טראכט אנדערש און מ'גלייבט אנדערש? איך האלט אז דאס איז מעגליך. דאס ווייסן מיר פון די מציאות. אבער ס'איז נישטא קיין איין חסידישער פירער וואס איז גרייט זיך מודה צו זיין אז אזא סארט מענטש זאל עקזיסטירן.

פארקערט, ס'איז נישטא היינט קיין איין אידישיסטישע ארגאניזאציע וואס וועט זאגן אז מ'מוז זיין א איד, אדער א פרייער איד, כדי צו זיין א גוטער אידישיסט.

אויף דיין איבעריגע תגובה וועל איך מיך נישט מתווכח זיין, ווייל איך קען פשוט נישט אזויפיל יידישיסטן אז איך זאל האבן א קלארע ידיעה איבער זיי, אבער היסטאריש גערעדט, האט מען פארבינדן יידישיסטן מיט די יו"כ באלן, און א אנטי תורה שטימונג.

אויף דיין קושיא צו ס'איז במציאות דא אזא זאך ווי א אטעאיסט וואס פיהרט א חסידיש לעבן? אוודאי איז דא, אבער דאס איז פשוט ווייל טוישן איז צו שווער, און נאך אלעם פארשטייען זיי די 'געשמאק' פון א חסידיש לעבן. אבער וועסט נישט טרעפן א אטעאיסט וואס איז נישט אויפגעוואקסן חסידיש זאל זוכן צו פיהרן א חסידיש שטוב פשוט צו זיין א חלק פון די סאציאל-פאליטישע גרופע, ריכטיג?

די חסידישע פיהרער זענען נישט בלינד צום מציאות אז ס'איז דא מענטשען וואס זענען (אדער זענען 'איבערצייגט' אז זיי זענען) כופרים, און פירן ווייטער די שטוב כבשנים קדמוניות, אבער דאס איז יעדער מודה אז דו קענסט נישט זיין באמת א חסיד אויב דו ביזט א כופר.

יעקב מענטש האט געשריבן:אויף דיין איבעריגע תגובה וועל איך מיך נישט מתווכח זיין, ווייל איך קען פשוט נישט אזויפיל יידישיסטן אז איך זאל האבן א קלארע ידיעה איבער זיי, אבער היסטאריש גערעדט, האט מען פארבינדן יידישיסטן מיט די יו"כ באלן, און א אנטי תורה שטימונג.

איך ווייס נישט פון קיין איין יו"כ באל וואס איז דורכגעפירט געווארן פון א אידישיסטישער ארגאניזאציע אדער אפילו אין אידישיסטישן גייסט.

אפשר טראכט איר פון פארווערטס וואס האט אמאל געדרוקט רעקלאמעס פאר די יו"כ בעלער? אויב יא מיין איך אז איר מישט קאשע מיט מאן. דער פארווערטס איז יעצט א אידישיסטישע פובליקאציע ווייל אידישיסטן האבן איבערגענומען די רעדאקציע (גענוי ווען ווייס איך נישט, דאכט זיך אין די 1980ער יארן). היינט וואלט אזא באל נישט געקענט פארקומען מיט דער שטיצע פון פארווערטס. אבער אין די פריאיגע יארן איז די צייטונג געווען א מיטל צו העלפן אסימילירן אידישע אימיגראנטן, סיי קולטורעל סיי שפראכליך (מ'זאל אריבער אויף ענגליש). ס'איז געווען א צייטונג אויף אידיש פאר אידישע אימיגראנטן, ווי איר זאגט מיט אן אנטי תורה שטימונג, אבער ס'איז נישט געווען קיין "אידישיסטישע" פובליקאציע בכלל. גענאדי עסטרייך האט עטליכע מאל געשריבן איבער דעם ענין, למשל, אין אן ארטיקל וועגן אב קאהאן, דעם ערשטן רעדאקטאר פון דער צייטונג:

אַבֿ. קאַהאַן איז געקומען אין "פֿאָרווערטס", ריכטיקער אין זײַן פֿאָרגייער, די "אַרבעטער-צײַטונג", ווען די אויסגאַבע האָט נאָך מער אויסגעזען ווי אַן אַגיטאַציע-בלעטל איידער אַ טעגלעכע געזעלשאַטלעך-פּאָליטישע צײַטונג. צו יענער צײַט האָט ער שוין געהאַט עפּעס אַ נאָמען ווי אַ שרײַבער, וואָס האָט זיך געדרוקט אין רוסישע און ענגלישע צײַטשריפֿטן. די צײַטונג אויף "זשאַרגאָן" האָט אים אינטערעסירט אויסשליסלעך ווי אַ פֿאָרום פֿאַר פּריידיקן סאָציאַליזם צווישן ייִדישע אַרבעטער אין אַמעריקע, וועלכע האָבן קיין אַנדער שפּראַך ניט געקענט. צום "זשאַרגאָן", ווי אַ שפּראַך, און צו ייִדישע נאַציאָנאַל-קולטורעלע אינטערעסן און פֿאָדערונגען איז ער געווען, אין בעסטן פֿאַל, גלײַכגילטיק. (https://yiddish2.forward.com/node/2778.html)

אידיש איז געווען די "אפיציעלע" שפראך פון אידישע סאציאליסטן און קאמוניסטן אין פארשידענע תקופות און פלעצער, ווייל זיי האבן פארשטאנען אז אידיש איז די הויפט שפראך פון די אידישע מאסן און ארבעטער. אבער זיי זענען לאוו-דווקא געווען אידישיסטן. נישט יעדער פרייער איד וואס האט גערעדט אידיש איז געווען א אידישיסט. דער שרייבער שלום עליכם איז נישט געווען קיין אידישיסט. (אפילו אין פערזענליכן לעבן, ביי אים אין שטוב האט מען גערעדט אויף רוסיש.) דאס זעלבע מיט טעאטער. דער אידישער טעאטער האט געשטעלט פיעסעס און פארשטעלונגען אום שבת און ס'זענען געקומען מאסן פרייע אידן וואס האבן פארשטאנען די אידישע שפראך, מיטגעזונגען און מיטגעלאכט. אבער דער אידישער טעאטער איז פשוט נישט געווען קיין "אידישיסטישע" אונטערנעמונג.

דער אידישיזם האט א קלארע דעפיניציע (אדער עטליכע דעפיניציעס, ווענדט זיך ווען און ביי וועמען). אבער ס'איז נישט "אנטי-רעליגיע" + "אידיש". אסאך חסידים פארשטייען נישט דעם חילוק צווישן משכילים, אידישיסטן, קאמוניסטן, בונדיסטן... רעפארם, קאנסערוואטיוו, ריקאנסטראקשאניסט, ריניועל... די אנדערשקייטן צווישן זיי זענען גוואלדיג גרויס!

וואס איז די דזשורנאל? און ווי קען מען עס קויפן?

מרדכי ישראל האט געשריבן:וואס איז די דזשורנאל? און ווי קען מען עס קויפן?

אויפן שוועל איז דער זשורנאל פון דער "יידיש-ליגע". m http://www.leagueforyiddish.org/afnshvel.html m
אלע מיטגלידער פון דער ארגאניזאציע באקומען דעם זשורנאל רעגלמעסיג, 3 מאל א יאר מיין איך

איז תורה ומצוות א סתירה צו יידישיזם? שרה רחל שעכטער האלט נישט אזוי, פונקט פארקערט.

m https://youtu.be/dIkxO98hT5c m

לינק צו פולע אינטערוויאו אין באשרייבונג.