קאווע שטיבל • פאנט פרנק-ריהל

דער פאנט פרנק-ריהל איז פון די פארשפרייטסטע אידישע אותיות, וואס ווערט גענוצט אין כמעט אלע צייטונגען, אריינגערעכנט די חרדישע צייטונגען אויף דער אידישער שפראך.



אבער פרנק-ריהל איז נישט נאר א מאדערנער פאנט וואס איז געמאכט געווארן דורך די סעקולערע ציונים, נאר דער ציל דערפון איז געווען אויפצוקומען מיט א נייעם פאנט וואס איז אנדערש ווי די טראדיציאנאלע אותיות פון ווילנא און לעמבערג וועלכע דערמאנען דעם גייסט פונעם בית המדרש!

איר פארשטייט מסתמא אז איך האב נישט קיין פראבלעם אז צייטונגען ווערן געדרוקט מיט א מאדערנעם פאנט. אבער עס גרילצט מיר יא אין די אויגן ווען איך זע מציבות פון רבי'ס וועלכע נוצן דעם פאנט. ס'איז פשוט נישט פאסיג אז די מציבה פון סקולענער רבי'ן ז"ל זאל זיין אויסגעקריצט מיט פרנק-ריהל. דאס זעלבע די מציבה פונעם ברך משה ז"ל -- ס'שטימט נישט. מ'האט געדארפט נוצן די זעלבע אותיות וואס מ'האט גענוצט ביים די פריערדיגע רבי'ס פון סאטמאר און סקולען.

דו האסט שארפע אויגן און ערנסטע דאגות...
אבער לכאורה פונקט ווי די מגן דוד קען ווערן טמא ווייל די ציונים האבן דאס איבערגענומען, קען די פאנט זיין הייליג ווייל דער איד און דער בלאט האבן דאס איבערגענומען.

אבטולמוס האט געשריבן:ס'איז פשוט נישט פאסיג אז די מציבה פון סקולענער רבי'ן ז"ל זאל זיין אויסגעקריצט מיט פרנק-ריהל.

וואס איז שלעכט מיט 'עם ישראל כאיש אחד בלב אחד'?

און וואס איז שלעכט מיט גאט ברוך הוא, זוי ווי ס'שטייט, ה' יספור בכתוב עמים...?

וואלווי: ס'שטייט אבער נישט וועלכע פאנט מ'וועט נוצן...! אה... ס'שטייט יא. כתב אשורית. וועלכער דרוקער/זעצער האט דאס אויסגעטראכט...?!

אבטולמוס האט געשריבן:אבער פרנק-ריהל איז נישט נאר א מאדערנער פאנט וואס איז געמאכט געווארן דורך די סעקולערע ציונים, נאר דער ציל דערפון איז געווען אויפצוקומען מיט א נייעם פאנט וואס איז אנדערש ווי די טראדיציאנאלע אותיות פון ווילנא און לעמבערג וועלכע דערמאנען דעם גייסט פונעם בית המדרש!

מאן יימר?

האות עוצבה מתוך מצוקה בסוגי אות בתקופה בה החלו להדפיס כתבים עבריים חילוניים רבים. הגופנים הקיימים (ובראשם גופן וילנא, ששימש להדפסת רוב הכתבים העבריים עד אז) שידרו אווירת בית מדרש, שממנה רצו הכותבים להימנע. האות עוצבה כך כדי שתתאים לדפוס מודרני ושהקורא יוכל "לרוץ" בקריאה בה בטקסטים ארוכים, מנוקדים ולא-מנוקדים.

—ויקיפדיה

@אבטולמוס איז זיס ווי צוקער מיט די סקאנדאלן וואס ער אנדעקט אלץ.
איך דאנק די באשעפער אז ער איז נישט איינגעשטעלט אין התאחדות אפיס, מ'קען זיך פארשטעלן וואספארא טעגליכע קול קורא'ס וואלטן ארויסגעקומען.

מיר וואונדערט סתם אזוי פארוואס מציבות זענען אלעמאל הונטערשטעליג מיט פאנטס. ווען פרנק-ריהל איז געווען אין סטייל זענען אלע מציבות געווען ווילנא. אבער נישט סתם ווילנא, נאר אזא פאנאטישע ווערסיע, וואס איז מסתמא געווען די ערשטע פאנט וואס האט געארבעט מיט ווארד און איז שנעל ערזעצט געווארן.

ווידער היינט ווען ס'איז אין סטייל אז א שיינע געדרוקטע ספר / קונטרס נוצט ליווארנא פאנט, איז ווייטער געבליבן ביי די מציבות פרנק-ריהל.

היא הנותנת. אויף מצבות וויל מען שפירן אזא מין אלטע פילינג, פארצייטישקייט און גאטיק. טאקע דערפאר נוצט מען אלטע אפגעפליקטע פונטס.

נאכאמאזל אז מ'נוצט נישט דאהי (אין די סאטמאר'ע קרייזן) די פאנט מיט וואס די העדליינס אין ידיעות אחרונות און מעריב איז געשריבן...!