זונטאג יוני 30, 2019 9:34 am#432450
א גראטשקע אין גער? וואס גיייט פאר?
היות איך בין נישט קיין אלץ ווייסער אבער א מחלוקה מיט פאש'ווילען און ראזינקעס גייט פאר אין גער ווער עס ווייסט איז איינגעלאדאנעט צו פארציילען - שכוח
הויפט זייט » א גראטשקע אין גער? וואס גיייט פאר?
א גראטשקע אין גער? וואס גיייט פאר?
ארכיוו־באצייכענונג: 2026-10-14 14:15 EDT25 פאסטס אין ארכיוו · אשכול #13202
מאנטאג יולי 01, 2019 8:42 pm#432493
היות קיינער רופט זיך נישט אן, במקום שאין איש, קודם א הקדמה, וואס א נטורא קרתא איד האט געזאגאט, און איך זאג עס בשם אמרו, מיר ווייסען אז משיח קען נישט קומען ביז די מדינה גייט אינטער, אבער איידער די מדינה גייט אינטער, מוז צוויי אנדערע זאכען אינטער גיין, איינס איז פאנעוויזש, צוויי איז גער, ב"ה מיר האלטען שוין דארטען,[כזאג עס נאר אז ליטוואק מיט גאנצעל זאלן טאנצען אביסעל]
די קעפעל איז א גראטשקע אין גער, אזוי רופט זיך א פאלטישע ענין און גער, עס קאכט זיך באמת זינט די היינטיגער רבי איז געווארען אדמור לבית גור איז דא א אפאזיציע וואס האבען געוואלט הרב שאול בן הפני מנחם פאר וועליכע סיבה שהוא, הגם די פרשת הקעמפ איז נישט דירעקט מקושר איז עס יא מענין לענין באותו ענין, און גור גייט נאך אן די גאנצע שיטת השוואנצונעס פון הייליגען מענדלע גייט אן און גור, נאר מיט פולישע חכמה, די רבי זאגט נישט מאכט נישט, נאר חלילה איינער זאל זאגען אדער מאכען אנדערשט ווי דער רבי וויל און לאזט, איז אחת דתו לה...
די רבי ווייסט זייער גיט וואס גייט פאער אבער ווי אזוי פיקסט מען די אפאזיציע, און סאטמאר בימים ההם האט מען געמאכט א געראנגעל פארזאמלונג און סענדר דייטש שטעלט זיך אויף און זאגט מיט ארטארישע רייד די הינט זאלען בילען און די באן וועט ווייטער גיין און דערנאך קימט עזריאל ז"ל און ברעטשעט "אויס וועלט" ויבוא הכתיב השלישי די רבי די ברך משה און רעד א שעה צייט זיך אויס די שונאים מיט די מימע די שקצים די לאבציעס און די רעזאלציעס זענען שייגעץ ארויס, אזוי וויל איך אזוי וועט זיין, וכו' וכו' און פאר א נויט גייט א טאג דעראויף ארויף די בנו הגדול און ישיבה על קברו און צו לייגט די פאלטישאנער שונא אויף קליינע טעלערעך וכו אזוי איז געווען און די מ יארען שפעטער און די נין יארען האט מען אויף א ביסעל א אנדער נוסח די סך הכל איז געווען א אויסברוך ברבים מהאט גהיידזשעקט א דינער א יארצייט סעודה און ארוימגרעדט וועגען די שונאים אמאל זענען זיי קרעציג ווערימיג אמאל זענען זיי מיט די נון שערי טמאה אמאל מיט רשעות ואכזריות די סך הכל איז אני אמלוך וכו' והם שקצים...
גער אבער איז נישטא קיינע תכסיסי מלחמה ס'נישטא קיין יוסף וואלדמאן הצדיק הדור ס'נישטא קיין שמעון ווייס ס'איז כצאון לטבח מ'לויפט ס'פתוח ס'איז א מנחה ס'גייט שוין אזוי אן זעכציג יאער! די רבי האט געווניטשען חיי בני מזוני און מ'שטימט וואס די באערדע הייסען וואס הייסט? די בית ישראל מיט די לב שמחה פני מנחם און ביים שושנת יעקב אלעס ציטערט יעדער איז שארף יעדר הייבט די ציבור און ס'זעלטען דא א גראטשקע,
ויבוא גם השטון דא איז אפירגעקימען איינער בערלינער א געווארענע גערער א נייע יוסף וואלדמאן ער איז נישט כצאן לטבח ער האט מח בקדקדו ער לאזט נישט פירען ווען פאליטיק און נקמה איז בראש צו פיקסען די אמעירקאנע מתנגדים ווען די רבי הייסט מאכען נאך איין חדר צו פיקסען די אלטע געווארדיע ער איז אפוילישער ער זאגט נישט שייגעץ ארויס ער מאכט אזא כלו מאליהן, איי מוועט דארפען זימער א קעמפ פאר די נייע חדר ווועט מען געבען א אסר אף גיין און קעמפ און פערטיג מיט די פראבלעם אוי פיקס מען די אלטע געווארדיע, למשל און סאטמא רוועט זיין ביז 2 מיניט פינעף נייע קעמפס נאר צו ווייזען פאר יענעם, לא כן גער ווי די אלטע כלל שמיץ ביי יענעם, סנישטא קיין קעמפ מיט א אויסרייד הייבען די ציבור!
אבער רבותי סשוין 2019 מווייסט אייערע כוונות, יעדער ווייסט אז מהאט מבטל געווען עיון וועגען די רבי קען נאר גמרא רשי יעדער ווייס די רבי קען נאר משנה ברורה און מדרש אויכעט גיט מאך עס נאר נישט פאר א שיטה! שריי נישט שיטה הקדושה סנישטא א שיטה שאיז שכחות התורה און פערטיג!
די זעלב מיט די קעמפפ סנישטא א שיטה איבער קעמפ סאיז א עצה צו פיקבען אפאר מענטשען, זאגט בערלינער דריי נישט דעם ספאדיק אונז ווייסען וואס אונז האבען צו טוען און מיר וועלען לערנין די רבין בלק!
נו וואס איז געשעהן ער דערשקרעקט זיך נישט מוז מען נעמען פלען B און מגייט שרייען און קלאגען חוצפה חרם די אלטע אויסגעדאראשענע עצות וואס דעמאלטס איז געווען אויסגעדראשען יעצט גייט איר נאך טון סאטמאר פון תשם יארען איר ווילט אויסזעהן ווי סאטמאר? גרייט אייך צו צו 4 נייע גורער רביס וכה לחי! והמשך יבוא בעזהשי"ת
די קעפעל איז א גראטשקע אין גער, אזוי רופט זיך א פאלטישע ענין און גער, עס קאכט זיך באמת זינט די היינטיגער רבי איז געווארען אדמור לבית גור איז דא א אפאזיציע וואס האבען געוואלט הרב שאול בן הפני מנחם פאר וועליכע סיבה שהוא, הגם די פרשת הקעמפ איז נישט דירעקט מקושר איז עס יא מענין לענין באותו ענין, און גור גייט נאך אן די גאנצע שיטת השוואנצונעס פון הייליגען מענדלע גייט אן און גור, נאר מיט פולישע חכמה, די רבי זאגט נישט מאכט נישט, נאר חלילה איינער זאל זאגען אדער מאכען אנדערשט ווי דער רבי וויל און לאזט, איז אחת דתו לה...
די רבי ווייסט זייער גיט וואס גייט פאער אבער ווי אזוי פיקסט מען די אפאזיציע, און סאטמאר בימים ההם האט מען געמאכט א געראנגעל פארזאמלונג און סענדר דייטש שטעלט זיך אויף און זאגט מיט ארטארישע רייד די הינט זאלען בילען און די באן וועט ווייטער גיין און דערנאך קימט עזריאל ז"ל און ברעטשעט "אויס וועלט" ויבוא הכתיב השלישי די רבי די ברך משה און רעד א שעה צייט זיך אויס די שונאים מיט די מימע די שקצים די לאבציעס און די רעזאלציעס זענען שייגעץ ארויס, אזוי וויל איך אזוי וועט זיין, וכו' וכו' און פאר א נויט גייט א טאג דעראויף ארויף די בנו הגדול און ישיבה על קברו און צו לייגט די פאלטישאנער שונא אויף קליינע טעלערעך וכו אזוי איז געווען און די מ יארען שפעטער און די נין יארען האט מען אויף א ביסעל א אנדער נוסח די סך הכל איז געווען א אויסברוך ברבים מהאט גהיידזשעקט א דינער א יארצייט סעודה און ארוימגרעדט וועגען די שונאים אמאל זענען זיי קרעציג ווערימיג אמאל זענען זיי מיט די נון שערי טמאה אמאל מיט רשעות ואכזריות די סך הכל איז אני אמלוך וכו' והם שקצים...
גער אבער איז נישטא קיינע תכסיסי מלחמה ס'נישטא קיין יוסף וואלדמאן הצדיק הדור ס'נישטא קיין שמעון ווייס ס'איז כצאון לטבח מ'לויפט ס'פתוח ס'איז א מנחה ס'גייט שוין אזוי אן זעכציג יאער! די רבי האט געווניטשען חיי בני מזוני און מ'שטימט וואס די באערדע הייסען וואס הייסט? די בית ישראל מיט די לב שמחה פני מנחם און ביים שושנת יעקב אלעס ציטערט יעדער איז שארף יעדר הייבט די ציבור און ס'זעלטען דא א גראטשקע,
ויבוא גם השטון דא איז אפירגעקימען איינער בערלינער א געווארענע גערער א נייע יוסף וואלדמאן ער איז נישט כצאן לטבח ער האט מח בקדקדו ער לאזט נישט פירען ווען פאליטיק און נקמה איז בראש צו פיקסען די אמעירקאנע מתנגדים ווען די רבי הייסט מאכען נאך איין חדר צו פיקסען די אלטע געווארדיע ער איז אפוילישער ער זאגט נישט שייגעץ ארויס ער מאכט אזא כלו מאליהן, איי מוועט דארפען זימער א קעמפ פאר די נייע חדר ווועט מען געבען א אסר אף גיין און קעמפ און פערטיג מיט די פראבלעם אוי פיקס מען די אלטע געווארדיע, למשל און סאטמא רוועט זיין ביז 2 מיניט פינעף נייע קעמפס נאר צו ווייזען פאר יענעם, לא כן גער ווי די אלטע כלל שמיץ ביי יענעם, סנישטא קיין קעמפ מיט א אויסרייד הייבען די ציבור!
אבער רבותי סשוין 2019 מווייסט אייערע כוונות, יעדער ווייסט אז מהאט מבטל געווען עיון וועגען די רבי קען נאר גמרא רשי יעדער ווייס די רבי קען נאר משנה ברורה און מדרש אויכעט גיט מאך עס נאר נישט פאר א שיטה! שריי נישט שיטה הקדושה סנישטא א שיטה שאיז שכחות התורה און פערטיג!
די זעלב מיט די קעמפפ סנישטא א שיטה איבער קעמפ סאיז א עצה צו פיקבען אפאר מענטשען, זאגט בערלינער דריי נישט דעם ספאדיק אונז ווייסען וואס אונז האבען צו טוען און מיר וועלען לערנין די רבין בלק!
נו וואס איז געשעהן ער דערשקרעקט זיך נישט מוז מען נעמען פלען B און מגייט שרייען און קלאגען חוצפה חרם די אלטע אויסגעדאראשענע עצות וואס דעמאלטס איז געווען אויסגעדראשען יעצט גייט איר נאך טון סאטמאר פון תשם יארען איר ווילט אויסזעהן ווי סאטמאר? גרייט אייך צו צו 4 נייע גורער רביס וכה לחי! והמשך יבוא בעזהשי"ת
מאנטאג יולי 01, 2019 9:21 pm#432497
אינעם המשך טריי צו ספעלן ס'זאל עטוואס ליינבאר זיין
מאנטאג יולי 01, 2019 10:52 pm#432503
מר. ימים, איר זענט דאך אזא סאטמורי, אין יעדע מחלוקה זעהסטו סאטמאר.
דינסטאג יולי 02, 2019 2:10 pm#432534
איך האב געהרט אז דער אלמען באקאנטען גדול הדור שר התורה איש אמת פוסק הדור בכל מחכמני תורה ידיו רב לו הגאון הקדוש הרב מענדל שאפראן שליט"א האט ארויסגעקימען מיט א בריעף לטובת הרב בערלינער אקייגען גורע רבין שליט"א
דינסטאג יולי 02, 2019 3:02 pm#432540
ימים ידברו האט געשריבן:איך האב געהרט אז דער אלמען באקאנטען גדול הדור שר התורה איש אמת פוסק הדור בכל מחכמני תורה ידיו רב לו הגאון הקדוש הרב מענדל שאפראן שליט"א האט ארויסגעקימען מיט א בריעף לטובת הרב בערלינער אקייגען גורע רבין שליט"א
אבי גערעדט, ער שרייבט ער ווייסט נישט קיין פרטים, און ער שרייבט הנהוג בבתי דינים בארה"ק אז דאס הייסט נישט הליכה בערכאות.
מיטוואך יולי 03, 2019 1:58 pm#432615
קען איינער ברענגען די בריעף פון הציס"ע הרב שאפראן? אדער פון הרב בערלינער עלבסט? אדער די חרם פון רבני גור? וואס שלאפט מען דא?
מיטוואך יולי 03, 2019 2:41 pm#432619
Re: א גראטשקע אין גער? וואס גיייט פאר?
ימים ידברו האט געשריבן:קען איינער ברענגען די בריעף פון הציס"ע הרב שאפראן? אדער פון הרב בערלינער עלבסט? אדער די חרם פון רבני גור? וואס שלאפט מען דא?
שלאפט?! דער עולם ארבעט.
Sent from my SM-G950U using Tapatalk
מיטוואך יולי 03, 2019 5:38 pm#432631
ער ארבעט אויך, די חילוק איז ער ארבעט דא, און דער עולם ארבעט פאר געלט.
מיטוואך יולי 03, 2019 10:35 pm#432655
Re: א גראטשקע אין גער? וואס גיייט פאר?
גענומען פון yiddishniyes@ טוויטער
Sent from my SAMSUNG-SM-G891A using Tapatalk
Sent from my SAMSUNG-SM-G891A using Tapatalk
דינסטאג יולי 09, 2019 9:57 pm#432927
דינסטאג יולי 09, 2019 10:05 pm#432928
פרייטאג יולי 12, 2019 11:26 am#433084
ווי איז די בריעף פון הג"ר שאול ? הקדוש ציס"ע מענדל שאפראן ? הגאונים ניסענבוים גראס?
פרייטאג יולי 12, 2019 6:58 pm#433102
דא האט איהר די אלע בריוון
זונטאג יולי 14, 2019 1:32 am#433111
א גערער פאשקעוויל:
ברגע של אמת, עמד האדמו"ר הנוכחי של חסידי גור, ואמר: "ואחיכם כל בית ישראל יבכו את השרפה אשר שרף ה'", יבכו, לשון עתיד. אלו היו דבריו מול קהילה שבורה ומיותמת, תיכף לפטירתו של הרבי ה"פני מנחם". איש לא ידע אז כמה מדוייקת נבואתו.
אדמור"י גור, שלשה אחים. הרבי ה"בית ישראל" נטל לעצמו את התפקיד "שושבינא דמלכא", כל ימיו הוקדשו למען הפצת תורת הקדושה. כל מעייניו היו לדאוג לקב"ה שיהיו לו עבדים נאמנים. הוא החדיר בחסידיו עזות דקדושה, תחושת שליחות והתעלות.
אחריו קם הרבי ה"לב שמחה", "שושבינא דמטרוניתא". סבא רחימאי, שמבטו אל חסידיו, והקדיש את רוב פעילותו לסייע להם. הוא ראה את תפקידו לעזור ליהודים. סיוע כלכלי, דיור מוזל, צרכניות, תקנות, סטנציא'ס. לב רחב כאולם, לא יצא איש מדלת חדרו בלי שקיבל משהו, פרי, שוקולד, או דבר מה, וידיו מלטפות, פניו שופעות טוב.
ואחריהם, הרבי ה"פני מנחם", ששילב בין שניהם. פיו ממלל רברבן, הוא דורש ומבקש, התעלות והתקדשות, ומנגד כולו שופע טוב, שעות ארוכות הוא יושב ומקבל אנשים במאור פנים, מתמסר ודואג להם אחר כך מאחורי הקלעים, ולוקח ללב. נשא את כאבם על לבו, עד שנדם.
הכאב היה גדול, פרידה קשה, ועדיין קיווינו ששמש חדשה תזרח עלינו. איש לא ידע ולא הבין. בשבת האחרונה לחייו הדהדו דבריו הנוקבים בחלל בית המדרש, "מעמיד עליהם מלך קשה כהמן", ואנחנו חשבנו על ערפאת, על הפיגועים הנוראים שאירעו באותה תקופה. וביומו האחרון, כיהודי טוב הנוטה למות ומתוודה, ישב מול חסידיו, ובקול שבור השווה את עצמו למשפחת שאול, ובכה "איך האב דאך אזוי גוט געמיינט", והרי רציתי רק טוב עבורכם, אבל "שאול ריחם יותר מדי על האכזרים, ובסופו היה זה אכזר על הרחמנים". לא הבנו. לא יכולנו להעלות בדעתנו מה הוא מתכוין. מי יכול היה לקשר את זה לצילום הפתק שהתגלגל בבימ"ד אח"כ, בו הוא מעביר את ההנהגה.
20 שנה. דור שלם. יש כבר אברכים בני שלושים ויותר, שמעולם לא חוו רבי. אין להם מושג בכלל מה אין להם. אנשים שמגדלים כבר ילדים לישיבות, והמורשת היחידה שיש להם להעביר זה רדידות. ה"בית ישראל" הלהיט את ליבם באש, ואם אין אש ניתן כדורים. ה"לב שמחה" נתן לאנשים תקווה, שמחת חיים. אם אין מה לתת, ניתן להם חיי קבצנות של "חלוקת" לחם וחלב. ה"פני מנחם" היה חורז ושופע חידושי תורה, והיום, כמו אחרון הסטודנטים שקונה עבודות מוכנות, יושב מכון וכותב שמועס'ן בשם הרבי.
כשה"פני מנחם" נפטר, לא הותיר אחריו כמעט מאומה, מלבד ספרים וכתבים. ברוחב לב, בנדיבות אינסופית, חילק את כל כספו. היום, אברכים מכירים רבי שנוטל אחוזים נכבדים מכספי ה"איחוד" לכיסו (כי אנשים תורמים בגלל שהוא הופיע לדינר, לדבריו), שנוטל כספי צדקה ומשתמש בהם לריגול אחרי אברכים שהעיזו רח"ל ללכת לראש הישיבה, וזה עתה הורה לשלם מהם שוחד על מנת לחלץ מהכלא את אחד משכירי החרב שלו שהסתבך בפלילים בשליחותו.
ה"פני מנחם" היה מסתובב ב"היכל", רווה נחת מהבחורים שלומדים. הוא ידע את האמת, שיש כאלו שמגיעים ל"סיבוב" והולכים אחר כך, אבל הוא רצה לראות אותם ביופיים. כמו סבא אוהב, שמסתכל על נכדיו הקטנים באים לבושים ויפים לחתונה, וכולו גאווה, למרות שהוא יודע איך הם יחזרו הביתה...
הרבי הנוכחי הסתובב כמו שוטר, לבדוק שהולכים לישון בזמן. בא לראות בחורים בקלקלתם. כשעבר ליד חדר סגור בחי' הרי"ם, התעקש לפתוח אותו, להביך אותם.
מזה אלפי שנים, יהודים יושבים בשיעור ולומדים בצוותא. דמות השיעור, מעין יעקב או משניות, ועד לפלפולא וריתחא דאורייתא, חקוקות בזכרון היהודי. מי זה האיש אשר ההין לבטל תורה דרבים?! אבל שני שיעורים דקרו לו כקוץ בעין, שיעור "דף היומי" של ר' דניאל חיים, בנו של הפנ"מ, ושיעור "פני מנחם" של האדמו"ר מטאלנא. עמד וביטל את כל שיעורי התורה מבית המדרש. לבל ייזכר שמו של ה"פני מנחם". כי איככה יוכל לשאת את זכרו, שבכל רגע מכה על קדקדו "שאם יזכה יבחין".
כמה אהבה רכש הפני מנחם לכל צורבא מרבנן. פניו היו מאירות למראה כל תלמיד חכם, ולא זז מחבבו. והיום, היכן הוא ר' מנדל שפרן, מה אירע לר' בצלאל וקסלשטיין, מדוע נעלם מהנוף הגוראי ר' יעקב שלמה מוזסון, וכמה שקים של רדיפות נשפכו על ראשו של ר' שאול אלתר.
זה לי עשרים שנה בביתך, גנובתי יום וגנובתי לילה. ויען הצדיק הלבן ויאמר, הבנות בנותי, הבנים בני, הבחורים שלי, כמו שק תפוחי אדמה, המוסדות שלי, אני אחליט מי יהיו בעלי העמותה, ואם לאו "יש לאל ידי לעשות עמכם רע", השטיבלעך שלי, וכל אשר אתה רואה לי הוא. הכל. הירושה של אחיין שלי, של האמרי אמת, החינוך העצמאי, הכל.
הרבי ה"פני מנחם" היה ילד לפני החורבן. הוא לא הבין אז בפוליטיקה. בעיניים תמימות, הוא ראה למדנים, חסידים, "עובדים", ראה אנשים בבואם אל הרבי, הוא פגש רק את הצד היפה שלהם, רק טוב. את הזיכרון הטהור והתמים הזה הוא נשא על ליבו. העולם ההוא, שנעלם, מעולם לא נפגם אצלו. עליו התרפק כל ימיו, ובהזכירו את המילה "פולין" קמו ועמדו חיים כל אלו.
ובעמדך בחצר הישיבה, מול גל האבנים, עד הגל הזה לדור שלם, לשארית פולין אשר נטמנה בעפר, ואין מצבה, כי אי אפשר לכתוב... ואולי, כי מי יהין לסתום את הגולל ולדעת כי לא ישוב עוד. יעמדו האבנים בעראיותם. אדם סופו לעפר, אבל איך יקברו עולם...
ברגע של אמת, עמד האדמו"ר הנוכחי של חסידי גור, ואמר: "ואחיכם כל בית ישראל יבכו את השרפה אשר שרף ה'", יבכו, לשון עתיד. אלו היו דבריו מול קהילה שבורה ומיותמת, תיכף לפטירתו של הרבי ה"פני מנחם". איש לא ידע אז כמה מדוייקת נבואתו.
אדמור"י גור, שלשה אחים. הרבי ה"בית ישראל" נטל לעצמו את התפקיד "שושבינא דמלכא", כל ימיו הוקדשו למען הפצת תורת הקדושה. כל מעייניו היו לדאוג לקב"ה שיהיו לו עבדים נאמנים. הוא החדיר בחסידיו עזות דקדושה, תחושת שליחות והתעלות.
אחריו קם הרבי ה"לב שמחה", "שושבינא דמטרוניתא". סבא רחימאי, שמבטו אל חסידיו, והקדיש את רוב פעילותו לסייע להם. הוא ראה את תפקידו לעזור ליהודים. סיוע כלכלי, דיור מוזל, צרכניות, תקנות, סטנציא'ס. לב רחב כאולם, לא יצא איש מדלת חדרו בלי שקיבל משהו, פרי, שוקולד, או דבר מה, וידיו מלטפות, פניו שופעות טוב.
ואחריהם, הרבי ה"פני מנחם", ששילב בין שניהם. פיו ממלל רברבן, הוא דורש ומבקש, התעלות והתקדשות, ומנגד כולו שופע טוב, שעות ארוכות הוא יושב ומקבל אנשים במאור פנים, מתמסר ודואג להם אחר כך מאחורי הקלעים, ולוקח ללב. נשא את כאבם על לבו, עד שנדם.
הכאב היה גדול, פרידה קשה, ועדיין קיווינו ששמש חדשה תזרח עלינו. איש לא ידע ולא הבין. בשבת האחרונה לחייו הדהדו דבריו הנוקבים בחלל בית המדרש, "מעמיד עליהם מלך קשה כהמן", ואנחנו חשבנו על ערפאת, על הפיגועים הנוראים שאירעו באותה תקופה. וביומו האחרון, כיהודי טוב הנוטה למות ומתוודה, ישב מול חסידיו, ובקול שבור השווה את עצמו למשפחת שאול, ובכה "איך האב דאך אזוי גוט געמיינט", והרי רציתי רק טוב עבורכם, אבל "שאול ריחם יותר מדי על האכזרים, ובסופו היה זה אכזר על הרחמנים". לא הבנו. לא יכולנו להעלות בדעתנו מה הוא מתכוין. מי יכול היה לקשר את זה לצילום הפתק שהתגלגל בבימ"ד אח"כ, בו הוא מעביר את ההנהגה.
20 שנה. דור שלם. יש כבר אברכים בני שלושים ויותר, שמעולם לא חוו רבי. אין להם מושג בכלל מה אין להם. אנשים שמגדלים כבר ילדים לישיבות, והמורשת היחידה שיש להם להעביר זה רדידות. ה"בית ישראל" הלהיט את ליבם באש, ואם אין אש ניתן כדורים. ה"לב שמחה" נתן לאנשים תקווה, שמחת חיים. אם אין מה לתת, ניתן להם חיי קבצנות של "חלוקת" לחם וחלב. ה"פני מנחם" היה חורז ושופע חידושי תורה, והיום, כמו אחרון הסטודנטים שקונה עבודות מוכנות, יושב מכון וכותב שמועס'ן בשם הרבי.
כשה"פני מנחם" נפטר, לא הותיר אחריו כמעט מאומה, מלבד ספרים וכתבים. ברוחב לב, בנדיבות אינסופית, חילק את כל כספו. היום, אברכים מכירים רבי שנוטל אחוזים נכבדים מכספי ה"איחוד" לכיסו (כי אנשים תורמים בגלל שהוא הופיע לדינר, לדבריו), שנוטל כספי צדקה ומשתמש בהם לריגול אחרי אברכים שהעיזו רח"ל ללכת לראש הישיבה, וזה עתה הורה לשלם מהם שוחד על מנת לחלץ מהכלא את אחד משכירי החרב שלו שהסתבך בפלילים בשליחותו.
ה"פני מנחם" היה מסתובב ב"היכל", רווה נחת מהבחורים שלומדים. הוא ידע את האמת, שיש כאלו שמגיעים ל"סיבוב" והולכים אחר כך, אבל הוא רצה לראות אותם ביופיים. כמו סבא אוהב, שמסתכל על נכדיו הקטנים באים לבושים ויפים לחתונה, וכולו גאווה, למרות שהוא יודע איך הם יחזרו הביתה...
הרבי הנוכחי הסתובב כמו שוטר, לבדוק שהולכים לישון בזמן. בא לראות בחורים בקלקלתם. כשעבר ליד חדר סגור בחי' הרי"ם, התעקש לפתוח אותו, להביך אותם.
מזה אלפי שנים, יהודים יושבים בשיעור ולומדים בצוותא. דמות השיעור, מעין יעקב או משניות, ועד לפלפולא וריתחא דאורייתא, חקוקות בזכרון היהודי. מי זה האיש אשר ההין לבטל תורה דרבים?! אבל שני שיעורים דקרו לו כקוץ בעין, שיעור "דף היומי" של ר' דניאל חיים, בנו של הפנ"מ, ושיעור "פני מנחם" של האדמו"ר מטאלנא. עמד וביטל את כל שיעורי התורה מבית המדרש. לבל ייזכר שמו של ה"פני מנחם". כי איככה יוכל לשאת את זכרו, שבכל רגע מכה על קדקדו "שאם יזכה יבחין".
כמה אהבה רכש הפני מנחם לכל צורבא מרבנן. פניו היו מאירות למראה כל תלמיד חכם, ולא זז מחבבו. והיום, היכן הוא ר' מנדל שפרן, מה אירע לר' בצלאל וקסלשטיין, מדוע נעלם מהנוף הגוראי ר' יעקב שלמה מוזסון, וכמה שקים של רדיפות נשפכו על ראשו של ר' שאול אלתר.
זה לי עשרים שנה בביתך, גנובתי יום וגנובתי לילה. ויען הצדיק הלבן ויאמר, הבנות בנותי, הבנים בני, הבחורים שלי, כמו שק תפוחי אדמה, המוסדות שלי, אני אחליט מי יהיו בעלי העמותה, ואם לאו "יש לאל ידי לעשות עמכם רע", השטיבלעך שלי, וכל אשר אתה רואה לי הוא. הכל. הירושה של אחיין שלי, של האמרי אמת, החינוך העצמאי, הכל.
הרבי ה"פני מנחם" היה ילד לפני החורבן. הוא לא הבין אז בפוליטיקה. בעיניים תמימות, הוא ראה למדנים, חסידים, "עובדים", ראה אנשים בבואם אל הרבי, הוא פגש רק את הצד היפה שלהם, רק טוב. את הזיכרון הטהור והתמים הזה הוא נשא על ליבו. העולם ההוא, שנעלם, מעולם לא נפגם אצלו. עליו התרפק כל ימיו, ובהזכירו את המילה "פולין" קמו ועמדו חיים כל אלו.
ובעמדך בחצר הישיבה, מול גל האבנים, עד הגל הזה לדור שלם, לשארית פולין אשר נטמנה בעפר, ואין מצבה, כי אי אפשר לכתוב... ואולי, כי מי יהין לסתום את הגולל ולדעת כי לא ישוב עוד. יעמדו האבנים בעראיותם. אדם סופו לעפר, אבל איך יקברו עולם...
זונטאג יולי 14, 2019 1:34 am#433112
זיי קענען אויכעט...
זונטאג יולי 14, 2019 4:25 pm#433131
פין וואס כ'האב באקומען פין איינעם אין אימעיל וואס כ'פארשטיי אז עס פארט ארום, איך ווייס נישט מער פין וואס עס שטייט, קוקט אויס פין א פארווייטאגטע יוד
גם אני הייתי שם
גם אני נפגעתי
גם אני לא ישנתי בליל שבת האחרון.
כן. גם אני.
לא יכול ולא מסוגל לנצור זאת בליבי. חבורת עבריינים בשם הדת האל והאדמו''ר.
השתתפתי בליל שבת בשמחת השלום זכר ''הזוכער'' כפי שקוראים לו חסידי גור מדורי דורות. ראיתי את הרב איש החסד אברהם ג'דק עם בנו בחור חינני נראה שהתברמץ זה לא מכבר עומדים בשקט מתחת לטיש האדמו''ר. לפתע כמו משום מקום התפרץ לגיזרת הטיש ממש מתחת מקום קדשו של הרבי שליט''א מרחק של לא יותר משני מטר מהאדמו''ר. ה**** ישראל אקרמן *** שהרס את קהילתינו באלימותו ומופרעותו ותפס באלימות את הקאפעטע של אברהם ג'דק והתחיל למושכו בכח כשמאחוריו עוד עבריין במדי שבת שבא לגבות את ראש המאפיה. הטיתי את אוזניי ואני שומע את אקרמן אומר לו עוף מפה אתה איידים של יענקל מנדלסון ולא תהיה פה בגור תסתלק מפה. הייתי בטוח שיחטוף פחד ויברח אך הלא יאומן קרה באיזה אומץ הוא תפס אותו בחזרה בלפיתת צבת ואמר לו בשלוות נפש. '' יש כאן בוס אחד בהצביעו על הרבי ולא אתה וטוס מפה הרגע '' בהלה תפסה את אקרמן וניסה שוב למושכו בכח אך אז משכו אברהם ג'דק חזרה וכת כפתורעו התפזרו על רצפת הביהמ''ד. כמו נקבה הוא ברח משם. לפתע אברך ג'ינג'י שעמד בפארענצ'ע מימין לרבי שלח את רגלו ובעט בראשו של ג'דק וגרם לכיפתו ולספודיג שלו לעוף.
הטיש הסתיים וג'דק נשאר לעמוד במקומו עד לסיום. לאחמ''כ יצא מהטיש עם בנו והתיישבו במערב ביהמ''ד ללמוד. לא חלפו 5 דק' ומסביבם החלו להתאסף בהמות על שניים והחלו לשיר וכל קרני רשעים אגדע. שייגעץ עופו מפה. פושע רוצח מוסר מאפיונר ועבריין ועוד. ניגשתי למס' אברכים ובחורים ושאלתי אותם מה עשה אותו אברך שיושב שם והנה חלק מהתשובות שקיבלתי.
א. מה הפירוש זה המאבטח של ברלינר וגם הנהג שלו.
ב. לא יודע אבל כנראה באם כולם כאן כנראה הוא שואוליסט שמדבר נגד הרבי.
ג. אני כאן למחות באידים של יענקל מנדלסון.
ד. תקשיבו היטיב. זה החתן של ברלינר שהתחצף לרעבע שליט''א.
ה. הוא תובע את געעער והוא עבריין ידוע.
כך במשך 25 דק' הוא ישב עם בנו ומסביב יהום הסער. האמת קנאתי בו. בבושות שלו. במתנה מהבורא שקיבל. וגם מעט באומץ שלו. ואז התרומם והחל לצאת לכיוום המדרגות במערב מאות שהידים חוליגנים החלו לצעוק ולשאוג כקניבאלים אוכלי אדם ליהודי שהציל את משפחתי מכליה ושיקם אותה מהחל ועד גמירא ללא תמורה וכך לעוד מאות בחורים אברכים כן גם מאנ''ש והכל ללא פרסום. דחפו אותו . כן באלימות. באלימות פיזית בעיניי ראיתי איך שבעטו בו כשאחד אוחז בחוזק בגארטל שלו על מנת שלא יוכל להימלט ונשאר רובם צועקים מקללים ומשפילים ומעט בועטים צובטים משליכים חפצים. ואותו אברך שחרחר שליווה את אקרמן לטיש צועק ''בלי אלימות'' כמה שקר רוע שחיתות.
כשיצא מהביהמ''ד לאחר שאחד מהעבריינים גנב לו הספודיג והוא רק עם כיפה לראשו הושלך עליו ארגז של שישיית מים מהקומה העליונה. בנס. זה לא פגע בו. כך ליוו אותו ביריקות בבזיונות בצעקו עד רחוב שמגר. ואני צועד מאחוריו מנסה להיכנס לנפש בנו ומעיניי זלגו דמעות מה עשה הילד הקטן הזה שצריך לראות את כל זה.
ואני שואל את נפשי בפחד מה יהיה לקהילה שעד לא מכבר הייתי גאה בה. כמאתיים איש ויותר אברכים ובחורים שרובם לא יודעים אפילו מה הסיבה עומדים ורודפים באכזריות אב ליד בנו.
אפילו על בעלי חיים נכתב בתורתינו אותו ואת בנו לא תשחטו ביום אחד.
מה קורה לנו כקהילה לאן התדרדרנו.
מתי יקום האיש שיסלק וירדוף את כל העשבים השוטים מבינותינו.
היכן הם רבני הקהילה שייצאו עכשיו בריש גלי למחות על מסע הרציחה שנעשה כאן.
אז כן גם אני יודע האמת
ה ם מ פ ח ד ים.
ה ם מ פ ח ד י ם.
גם אני הייתי שם
גם אני אולי אשתייך לאלו שהיו ולא יהיו עוד.
גם אני נפגעתי ונפצעתי.
כן. גם אני.
ומעל במה זו אני רוצה לבקש את סליחת הצדיק הרב אברהם ג'דק ובנו הצדיק שלא מחיתי ושלא זעקתי. כן אני מפחד. מפחד מאוד.
סליחה!!!
עד ראיה וצופה מבוהל
דינסטאג יולי 16, 2019 1:02 pm#433244
מודה בטפל האט געשריבן:אינעם המשך טריי צו ספעלן ס'זאל עטוואס ליינבאר זיין
אקעי.
C/P
א ״גראטשקע״ אין גער, אזוי רופט זיך א פאליטישע ענין און גער. עס קאכט זיך באמת זינט דער היינטיגער רבי איז געווארען אדמור לבית גור. עס איז דא א אפאזיציע וואס האבען ענדערשט געוואלט הרב שאול בן הפני מנחם זאל זיין זייער רבי פאר וועלעכע סיבה שהוא. הגם די פרשת הקעמפ איז נישט דירעקט מקושר איז עס יא מענין לענין באותו ענין.
אין גור (גער) גייט אויך אן אזא גאנצע שיטת השוואנצונעס אזויווי ר׳ מענדעלע וויזניץ מרכז.. עס גייט נאך מער ווי פון העיליגען ויזניצער מרכז. נאר אין גור גייט עס מיט פוילישע חכמה. די רבי זאגט נישט, ער מאכט נישט. נאר חלילה אויב איינער זאל זאגען אנדערש אדער מאכען אנדערש ווי דער רבי וויל און לאזט, איז אחת דתו!... די רבי ווייסט זייער גוט וואס עס גייט פאר דא. ער ווייסט אז עס איז ביטער, אבער ווי אזוי פיקסט מען די אפאזיציע!..
אין סאטמאר בימים ההם האט מען געמאכט א גענעראל פארזאמלונג, סענדר דייטש שטעלט זיך אויף און זאגט מיט אטאטארישע רייד אז ״די הונט זאלען בילען און די באן וועט ווייטער פארען. מיר האבען שונאים, מיר האבען אלץ געהאט שונאים, מיר וועלען זיך נישט לאזען״. דערנאך קומט רעב עזריא׳ גליק און ברעטשעט "אויס וועלט".. ויבוא הכתיב השלישי דער רבי אליין דער ברך משה זצוק״ל און רעדט זיך אויס א שעה צייט אז די שונאים מיט די מימע, די שקצים, די לאבעציעס,.. און די רעזאלציע איז: ״שייגעץ ארויס״, ״אזוי וויל איך אזוי וועט זיין״, וכו' וכו'.. און פאר א נויט גייט ארויף דער בנו הגדול אין ישיבה על קברו און צולייגט דעם פאליטישער שונא אויף קליינע טעלערלעך פאר די טיענעידזערס וכו׳.. אזוי איז געווען און די מ׳ יארען.
שפעטער און די נ׳ יארען האט מען געטון אויף א ביסעל א אנדער נוסח. די סך הכל איז געווען: א אויסברוך ברבים, מ׳האט גהיידזשעקט א דינער, א יארצייט סעודה, און מען האט זיך אויסגערעדט און ארומגערעדט וועגן די שונאים. אמאל זענען די שונאים קרעציג, אמאל ווערעמיג, און אמאל זענען זיי פון די נון שערי טמאה ר״ל.., אמאל מיט רשעות ואכזריות, ברעכן פענסטער, פלעטן טייערס. מען פייט בעק און פארט. מען מאכט א ליארם. מען נעמט זיך צום עסק און מען טוט. די סך הכל איז: אני אמלוך וכו' והם שקצים... און דער עולם פייט צוריק. מען טוט צום דבר.
אין גער אבער איז נישט אזוי, נישטא קיין תכסיסי מלחמה! ס'נישטא קיין יוסל וואלדמאן הצדיק הדור. ס'נישטא קיין שמעון ווייס. אין גער איז נאר ״כצאן לטבח״! מ'לויפט, ס'פתוח, ס'איז א מנחה,.. מען איז שטיל! מען בלייבט געלעהמט! ס'גייט שוין אָן אזוי א זעכציג יאָער! מען פירט נישט קיין געפעך. די רבי האט געוואונטשען ״חיי בני מזוני״ און דערוילם גוילעם שטימט מיט וואס די באערדע הייסען און מאכן. וואס הייסט!? דער בית ישראל מיט׳ן די לב שמחה מיטן פני מנחם איז אזוי געווען!.. און אזוי אויך יעצט ביים שושנת יעקב, אלעס ציטערט!.. יעדער איז שארף!.. יעדער איז שטיל כצאן לטבח. יעדער שווייגט און מאכט אַן. דער ציבור האט מורא פאר א גראטשקע.
ויבוא! און דא איז אפירגעקומען איינער א איד מיטן נאמען דוד מנדל בערלינער - א געווארענע גערער, א נייער יוסל וואלדמאן, א גערער טייפ יוסל וואלדמאן. ער איז נישט כצאן לטבח, ער האט א מח בקדקדו. ער לאזט נישט זיך פארפירען ווען פאליטיק און נקמה איז בראש צו פיקסען די אמעריקאנע מתנגדים ״ווייל״ די רבי ״הייסט״ מאכען נאך איין חדר צו פיקסען די אלטע געווארדיע.. דער גערער פירער דער שושנת יאנקל איז טאקע א פוילישער ער זאגט נישט ״שייגעץ ארויס״, ער מאכט אזא כלו מאליהן - זאל זיך אלעס פון זיך אליינס מבטל זיין!, איי מ׳וועט דארפען זומער א קעמפ פאר די נייע חדר?.. נישט קיין פראבלעם , וועט מען געבען א אַסר מיט א איסור און א חיירם צו גיין אין קעמפ, און פערטיג מיט די פראבלעם!.. אוי פיקסט מען די אלטע געווארדיע!.., אזוי טראכט ער נעבעך.
למשל אין סאטמאר אין אזא פאל וועט שוין זיין נייע 5 קעמפס ביז 2 מינוט!!..כדי צו ווייזען פאר יענעם פאר׳ן צד שכנגד. אבער לא כן גור, גער לא כן הוא; ״סנישטא קיין קעמפ!״ מיט א אויסרייד ״הייבען די ציבור״!
אבער רבותי סשוין טאָ טאוזענט ענד ניינטין 2019, מען ווייסט אייערע כוונות. און איר זענט נישט דער גרויסער צדיק פיקח וחכם! יעדער ווייסט אז מען האט מבטל געווען דאס לערנען תורה גמרא מיט ״עיון״ וועגען אין אמתן די רבי קען נאר גמרא מיט רש״י! יעדער ווייסט אז די רבי קען נאר משנה ברורה און אביסעלע ״מדרש״.. בסדר, אויך גוט.. מאך עס אבער נישט פאר א ״שיטה״!
שריי נישט ״שיטה קדושה״! ס׳נישטא א שיטה אז שכחות התורה און פערטיג!
די זעלבע מיט די קעמפפ... עס איז נישטא אזא מין ״שיטה״ אין אידישקייט נישט צו האבען א קעמפ. אדרבה, אלע ערליכע אידן אין אמעריקא האבען אלעס געטון פאר קינדער צו זיין זומער אין א קעמפ! נאר וואס דען, דער שושנת יענקל גיט זיך אזוי א עצה צו ״פיקסען״ אַפּאָר מענטשען..
אַהה, זאגט דער איד הרב בערלינער ״דריי נישט דעם ספאדיק״. ״אונז ווייס׳מר וואס מיר האבען צו טוהן און מיר וועלען לערנען דעם אפגא-ט רעבען בלק!״
נו!, וואס איז געשעהן? ער דערשקרעקט זיך נישט דער הרב בערלינער אשר יש לו מח בקדקדו. ער דערשרעקט זיך בכלל נישט.
גייט דער גערער שושנת יענקל און נעמט ״פלען B״, מ׳גייט שרייען און קלאגען ״חוצפה״ ״חיירם״ .. די אלטע אויסגעדאראשענע עצות וואס האט שוין לאנג צוריק דעמאלטס שוין אויך געווען אויסגעדראשען.
יעצט גייט איר נאכטון סאטמאר פון תש״ם יארען?! איר ווילט אויסזעהן ווי סאטמאר??
די סאטמערע קומען שוין פון דארט. עס האט נישט געארבעט.
גרייט אייך צי צו 4 נייע גורער רבי׳ס, וכה לחי!
אנשטאט צו פארהאנדלען און פירן אזא עדה גדולה מיט חכמה מיינט איר אז געוואלדטאטן גייט ארבעטן? בכלל נישט! פונקט פארקעט: 4 נייע גורער רבי׳ס, וכה לחי!
והמשך יבוא בעזהשי"ת.
דינסטאג יולי 16, 2019 2:05 pm#433251
דער שרייבער שרייבט פיין, ער קען א משהו סאטמארע פאליטיק הגם אויך נישט ממש גענוי, אבער די גורע מחלוקה הייבט ער נישט אן צו קענען.
דינסטאג יולי 16, 2019 2:10 pm#433252
הער איך עפעס א שלום אין גור! אלעס פליט אזוי שנעל 40 יאר אין סאטמאר נעמט אין גור בערך א חודש וואי ווי
דינסטאג יולי 16, 2019 3:35 pm#433254
ימים ידברו האט געשריבן:הער איך עפעס א שלום אין גור! אלעס פליט אזוי שנעל 40 יאר אין סאטמאר נעמט אין גור בערך א חודש וואי ווי
wow שלום אין סאטמאר? אין סאטמאר איז שוין שלום ? נישט געהערט דערפון און פון וועם נאך פון דעם סיקריק הגדול @ימים פשיהא
ווי אזוי האט עטץ טאקע געקענט שלום מאכן מיט אזא שייגעץ רשע ציוני אגודאי נואף בעל גאה ווי דעם אאאאאארררררןןןןן וואס האט איבער אלעם זיך געוואגט צו רעדן אויפ'ן גרעסטן גדול אין סאטמאר דער באקאנטער בעל תשובה רעב שמואל ? אתמהה ?
דאס איז געווען א זייטיגע קשיא צוריק צו גער
מיטוואך יולי 17, 2019 9:00 am#433269
גאנצעל עה שלום און סאטמאר קיינמאל און לעבען! נאר ואס אהרן א נייע מחלוקה מיט בעריש מכילתא און דערנאך מיט שלום אליעזר באקסער נאכדעם מענדלא אמסטארדאמער מיט חיים הערש סיגוטער יא יא גיט געזאגט ימים ידברו יעדען טאג א נייע מחלוקה מיט נאך שפיכת דמים גאות אני ואפסי און יעדער וואס אים וועט דאכטען ריט אן זיין קרוין וועט כאפען און זיבעטען ריף מיוועט קיינעם נישט פארשוינען יא יא! אבער וואס איך האב געזאגט איז גאנץ אנדערשט, גור און א וואך איז סאטמאר 40יאר אבער חס ושלום סאטמאר נישט דא אזא זאך שלום, ווי אזוי האט דיין העלד מיט די שווים הויזען געזאגט ביי די ציבעלע תורה פערציג פיפציג יאר פלענער! יא ימים ידברו
מיטוואך יולי 17, 2019 9:53 am#433271
ימים ידברו האט געשריבן:גאנצעל עה שלום און סאטמאר קיינמאל און לעבען! נאר ואס אהרן א נייע מחלוקה מיט בעריש מכילתא און דערנאך מיט שלום אליעזר באקסער נאכדעם מענדלא אמסטארדאמער מיט חיים הערש סיגוטער יא יא גיט געזאגט ימים ידברו יעדען טאג א נייע מחלוקה מיט נאך שפיכת דמים גאות אני ואפסי און יעדער וואס אים וועט דאכטען ריט אן זיין קרוין וועט כאפען און זיבעטען ריף מיוועט קיינעם נישט פארשוינען יא יא! אבער וואס איך האב געזאגט איז גאנץ אנדערשט, גור און א וואך איז סאטמאר 40יאר אבער חס ושלום סאטמאר נישט דא אזא זאך שלום, ווי אזוי האט דיין העלד מיט די שווים הויזען געזאגט ביי די ציבעלע תורה פערציג פיפציג יאר פלענער! יא ימים ידברו
זייט מוחל און גיט זיך אפ מיט ספעלינג.
מיטוואך יולי 17, 2019 11:05 am#433274
ימים ידברו האט געשריבן:גאנצעל עה שלום און סאטמאר קיינמאל און לעבען! נאר ואס אהרן א נייע מחלוקה מיט בעריש מכילתא און דערנאך מיט שלום אליעזר באקסער נאכדעם מענדלא אמסטארדאמער מיט חיים הערש סיגוטער יא יא גיט געזאגט ימים ידברו יעדען טאג א נייע מחלוקה מיט נאך שפיכת דמים גאות אני ואפסי און יעדער וואס אים וועט דאכטען ריט אן זיין קרוין וועט כאפען און זיבעטען ריף מיוועט קיינעם נישט פארשוינען יא יא! אבער וואס איך האב געזאגט איז גאנץ אנדערשט, גור און א וואך איז סאטמאר 40יאר אבער חס ושלום סאטמאר נישט דא אזא זאך שלום, ווי אזוי האט דיין העלד מיט די שווים הויזען געזאגט ביי די ציבעלע תורה פערציג פיפציג יאר פלענער! יא ימים ידברו
בקיצור פארטיג מיט אויערבאך געמויזעכץ..... אראפ פון טיש, 120000000 דאלער ארטער עטש .......פונקט גענוג זיך צו אונטערהאלטן, די עכטע קנאות וואלף געשריי שטיל פא א קורצע צייט.....נו וודאי חיים שלום לעפקאוויטש וואס האט ענק גענומען אויף א רייד איז יעצט פארנומען אפצוהרגענען די מערכה פון די עסקנים לגבי די גזירת חנוך
בקיצור די פלענער פונעם שכן פון ר' יוסף אשכנזי ע"ה (מנוחתם זא"ז) האט זיך גוט אויסגעראבעט פונקט ווי געפלאנט סאטמאר רב פירט די וועלט און @ ימים שרייט ווייטער פון עפעס א פארשטיפטע חומת הדת בעיסמענט און פארנומען מיט קללות נעכטן אויערבאך היינט מייזליש אבער נאר עפעס ארום אאאאאאררררררןןןןן רשע
דא לאכט מען
וועט מיך איינער פרעגן וואס האט דאס מיט גער ? להוי ידוע אז די גאנצע אשכול איז נישט געפנט געווארן וועגן גער דאס איז געמאכט פאר @ימים'ס אויסבראכן, ס'איז אלעס איינס
מיטוואך יולי 17, 2019 12:21 pm#433282
גאנצעל לית מאן דפליג רז די ביסט יא ארוני