זיך איינלערנען וויאזוי צו שרייבן אדאנק ק"ש

לאשיצער האט געשריבן:חשוב'ע חברים,
כאטשיג איך בין נישט קיין חסידישער איד פרוביר איך (אלס אן אקאדעמיקער) צו פארשטיין די חסידישע געזעלשאפט און (אלס לינגוויסט) בעסער צו פארשטיין די אידישע שפראך ווי זי ווערט היינט גענוצט אין דעם חסידישן ציבור. וויל איך אייך פרעגן: וויפל פון אייך שפירן אז קאווע שטיבל האט געשפילט א ראלע אין דעם וואס איר שרייבט היינט אידיש, אדער אין דעם וואס איר קענט בעסער די כללים פון אידישער גראמאטיק און אויסלייג? אויב קענט איר מיר געבן א קאנקרעטן משל פון א גראמאטישן כלל אדער פרינציפ אדער אויסלייג-ענין וואס איר קענט היינט בעסער אדאנק אייער שרייבן/ליינען תגובות אויף ק"ש וואלט איך געווען זייער דאנקבאר צו הערן פון אייך. ש'כוח!

געפילטע פיש האט געשריבן:אויב איך מעג פרעגן, פארוואס פרעגט איר די שאלה?

mevakesh האט געשריבן:אגב אויב זיכט איהר אפצושאצן יידיש ביים חסידישן ציבור איז לכאורה אייוועלט מער געאייגענט פאר דעם ווייל עס רעפרעזענטירט די ברייטערע ציבור נישט נאר איין סארט אזוי ווי אויף קאווע שטיבעל

לאשיצער האט געשריבן:חשוב'ע חברים,
כאטשיג איך בין נישט קיין חסידישער איד פרוביר איך (אלס אן אקאדעמיקער) צו פארשטיין די חסידישע געזעלשאפט און (אלס לינגוויסט) בעסער צו פארשטיין די אידישע שפראך ווי זי ווערט היינט גענוצט אין דעם חסידישן ציבור. וויל איך אייך פרעגן: וויפל פון אייך שפירן אז קאווע שטיבל האט געשפילט א ראלע אין דעם וואס איר שרייבט היינט אידיש, אדער אין דעם וואס איר קענט בעסער די כללים פון אידישער גראמאטיק און אויסלייג? אויב קענט איר מיר געבן א קאנקרעטן משל פון א גראמאטישן כלל אדער פרינציפ אדער אויסלייג-ענין וואס איר קענט היינט בעסער אדאנק אייער שרייבן/ליינען תגובות אויף ק"ש וואלט איך געווען זייער דאנקבאר צו הערן פון אייך. ש'כוח!

אישתישבי האט געשריבן:ווי אנדערע ברענגען ארויס דא, איז א גרויסע עולם פין חסידישע אידן, זענען נישט געוואוינט צו שרייבן בכלל, ווייל מען האט מיט זיי נישט צופיל געלערנט שרייבען, נאר ליינען, ממילא האבן זיי א שווערע צייט צו קענען זיך ארויסברענגען ביים שרייבן.

אין בין זיכער אז אסאך שרייבערס דא געדענקען זייערע ערשטער תגובות ווי שווער עס איז אנגעקומן.

אבער דער לאשיצער זוכט לכאורה נישט דאס, ער האלט עפעס אז אפילו איינער וואס קען שוין שרייבן, טאמער ווערט ער א שרייבער דא, טוישט זיך זיין מהלך הכתיבה. און אויף דעם איז מיין תשובה, אויסדריקליך נישט, מיין מהלך איז געבליבן די זעלבע לאורך פין אלע מיינע ניקס דא.

אישתישבי האט געשריבן:ווי אנדערע ברענגען ארויס דא, איז א גרויסע עולם פין חסידישע אידן, זענען נישט געוואוינט צו שרייבן בכלל, ווייל מען האט מיט זיי נישט צופיל געלערנט שרייבען, נאר ליינען, ממילא האבן זיי א שווערע צייט צו קענען זיך ארויסברענגען ביים שרייבן.

אין בין זיכער אז אסאך שרייבערס דא געדענקען זייערע ערשטער תגובות ווי שווער עס איז אנגעקומן.

אבער דער לאשיצער זוכט לכאורה נישט דאס, ער האלט עפעס אז אפילו איינער וואס קען שוין שרייבן, טאמער ווערט ער א שרייבער דא, טוישט זיך זיין מהלך הכתיבה. און אויף דעם איז מיין תשובה, אויסדריקליך נישט, מיין מהלך איז געבליבן די זעלבע לאורך פין אלע מיינע ניקס דא.

לאשיצער האט געשריבן:

געפילטע פיש האט געשריבן:אויב איך מעג פרעגן, פארוואס פרעגט איר די שאלה?

איך ארבעט יעצט אויף א לינגוויסטישן ארטיקל איבער דער שפראך פון ק"ש. איך האב אויסגעפארשט א קליינעם פרט פון אידישן ווערטער-סדר (וואס איך קען אייך שפעטער אויסזאגן) און באמערקט, דורך א סטאטיסטישן אנאליז, אז וואס לענגער מ'שרייבט אויף ק"ש אלץ מער ניצט מען א קאנסערוואטיווע (אייראפעיש-אידישע) גראמאטישע פארמע. איך וועל גערן שטעלן א לינק אדער PDF ווען דער ארטיקל וועט זיין פארטיק. דערווייל זוך איך עווידענץ אז ק"ש איז א פלאץ וואו נארמעס פון שרייבן אידיש פארשפרייטן זיך צווישן שרייבער, באוואוסטזיניג צי אונטערבאוואוסטזיניג. צי מעג איך, מיין אייער רשות @געפילטע פיש, ציטירן פון אייער תגובה אין מיין ארטיקל?

קורקלענד האט געשריבן:

אישתישבי האט געשריבן:ווי אנדערע ברענגען ארויס דא, איז א גרויסע עולם פין חסידישע אידן, זענען נישט געוואוינט צו שרייבן בכלל, ווייל מען האט מיט זיי נישט צופיל געלערנט שרייבען, נאר ליינען, ממילא האבן זיי א שווערע צייט צו קענען זיך ארויסברענגען ביים שרייבן.

אין בין זיכער אז אסאך שרייבערס דא געדענקען זייערע ערשטער תגובות ווי שווער עס איז אנגעקומן.

אבער דער לאשיצער זוכט לכאורה נישט דאס, ער האלט עפעס אז אפילו איינער וואס קען שוין שרייבן, טאמער ווערט ער א שרייבער דא, טוישט זיך זיין מהלך הכתיבה. און אויף דעם איז מיין תשובה, אויסדריקליך נישט, מיין מהלך איז געבליבן די זעלבע לאורך פין אלע מיינע ניקס דא.

ס'דא די וואס פראבירן זיך כסדר צו לערנען, דערנאך איז דא די וואס ווייסן אז זיי ווייסן שוין אלעס.....


.

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:איך האב זיכער גע'ענדערט מיין וועג פון שרייבען. ביז קאוועשטיבעל האב איך נישט געליינט כמעט קיין אידיש, אחוץ אין אלטע ביכער, און דאס אויך נאר אביסל. ממילא איז מיין אויסלייג געווען מער פארצייטיש. איך האב אויך פיהל געשריבען דעמאלס אין א וועג וואס איז קענטיג אז איך טייטש איבער אין קאפ פון לשוה"ק אדער ענגליש. געוויסע האבען מיר מעורר געווען אויף געוויסע גרייזען וואס איז געווארען ביי מיר איינגעבאקען, און די זאכען האבען זיך געטוישט.

טאמער דו ביסט שוין דא, @לאשיצער, וואלט איך זייער געוואלט א ווערטער בוך פאר פארצייטישער אידיש. איך ליין געוויסע ביכער, און זיי האבען דארט ווערטער וואס מ'נוצט נישט היינט בכלל, מאנכע קומען פון פויליש אדער רוסיש, און מאנכע האבען א פארגרייזטע אויסלייג און עס איז זייער שווער געוואויר צו ווערן וואס זיי מיינען. טאמער מ'וואלט גע'עפענט אן אשכול דערוועגן, וואלסטו דארט רעאגירט?

ביבער האט געשריבן:

לאשיצער האט געשריבן:חשוב'ע חברים,
כאטשיג איך בין נישט קיין חסידישער איד פרוביר איך (אלס אן אקאדעמיקער) צו פארשטיין די חסידישע געזעלשאפט און (אלס לינגוויסט) בעסער צו פארשטיין די אידישע שפראך ווי זי ווערט היינט גענוצט אין דעם חסידישן ציבור. וויל איך אייך פרעגן: וויפל פון אייך שפירן אז קאווע שטיבל האט געשפילט א ראלע אין דעם וואס איר שרייבט היינט אידיש, אדער אין דעם וואס איר קענט בעסער די כללים פון אידישער גראמאטיק און אויסלייג? אויב קענט איר מיר געבן א קאנקרעטן משל פון א גראמאטישן כלל אדער פרינציפ אדער אויסלייג-ענין וואס איר קענט היינט בעסער אדאנק אייער שרייבן/ליינען תגובות אויף ק"ש וואלט איך געווען זייער דאנקבאר צו הערן פון אייך. ש'כוח!

אין חסידיש אידיש זאגט מען אויסלערנען

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:טאמער דו ביסט שוין דא, @לאשיצער, וואלט איך זייער געוואלט א ווערטער בוך פאר פארצייטישער אידיש. איך ליין געוויסע ביכער, און זיי האבען דארט ווערטער וואס מ'נוצט נישט היינט בכלל, מאנכע קומען פון פויליש אדער רוסיש, און מאנכע האבען א פארגרייזטע אויסלייג און עס איז זייער שווער געוואויר צו ווערן וואס זיי מיינען. טאמער מ'וואלט גע'עפענט אן אשכול דערוועגן, וואלסטו דארט רעאגירט?

berlbalaguleh האט געשריבן:

ביבער האט געשריבן:

לאשיצער האט געשריבן:חשוב'ע חברים,
כאטשיג איך בין נישט קיין חסידישער איד פרוביר איך (אלס אן אקאדעמיקער) צו פארשטיין די חסידישע געזעלשאפט און (אלס לינגוויסט) בעסער צו פארשטיין די אידישע שפראך ווי זי ווערט היינט גענוצט אין דעם חסידישן ציבור. וויל איך אייך פרעגן: וויפל פון אייך שפירן אז קאווע שטיבל האט געשפילט א ראלע אין דעם וואס איר שרייבט היינט אידיש, אדער אין דעם וואס איר קענט בעסער די כללים פון אידישער גראמאטיק און אויסלייג? אויב קענט איר מיר געבן א קאנקרעטן משל פון א גראמאטישן כלל אדער פרינציפ אדער אויסלייג-ענין וואס איר קענט היינט בעסער אדאנק אייער שרייבן/ליינען תגובות אויף ק"ש וואלט איך געווען זייער דאנקבאר צו הערן פון אייך. ש'כוח!

אין חסידיש אידיש זאגט מען אויסלערנען

ביבער:מ'קען אייגנטליך נוצן ביידע לשונות. אויב מ'ווילל א ביסל חקרנ'ען קענמען מאכן א שטיקל חילוק צווישן ..."איינלערנען" און "אויסלערנען". ביי די צווייטע פאל נוצט מען ווען מ'לערנט זיך אויס עפעס שנעלל (על רגל אחת). און ביי די ערשטע פאלל, איז ווען ס'איז א לענגערע פראצעס. און ס'נעמט צייט ביז מ'לערנט זיך איין וויאזוי צו שרייבן לויט גראמאטיק...!

לאשיצער האט געשריבן:איך מיין אז כ'האב טאקע געדארפט זאגן "אויסלערנען".
אויסלערנען זיך הייסט לערנען לערנען לערנען ביז מ'לערנט זיך עפעס אויס.
איינלערנען זיך הייסט דער פראצעס. אז איינער גייט מאכן אן עקזאמען אין עפעס א פרעמדער שפראך מוז ער זיך איינלערנען א לאנגע ריי ווערטער, ער זאל וויסן דעם באדייט פון יעדן ווארט.
אז איינער א ק"ש שרייבער רעכנט אויס אלע כללים פון דער אידישער גראמאטיק (וואס דאס איז נישט מעגליך) קען אן אנדערער זיך איינלערנען די רשימה כללים.
אזוי פארשטיי איך דעם חילוק (אבער אידיש איז נישט מיין ערשטע שפראך).

mevakesh האט געשריבן: אויב זיכט איהר אפצושאצן יידיש ביים חסידישן ציבור איז לכאורה אייוועלט מער געאייגענט פאר דעם ווייל עס רעפרעזענטירט די ברייטערע ציבור נישט נאר איין סארט אזוי ווי אויף קאווע שטיבעל

הדסים האט געשריבן:איך האב קיינמאל נישט געהערט די ווארט איינלערנען, אבער לויט וויאזוי די ביזט עס מסביר, איז עס די זעלבע ווי איינ'חזר'ן. (פארשטייט זיך אז דו מוזט עס נישט מקבל זיין אלץ א אידישע ווארט.)

שארטקאצינג?

לאשיצער האט געשריבן:

הדסים האט געשריבן:איך האב קיינמאל נישט געהערט די ווארט איינלערנען, אבער לויט וויאזוי די ביזט עס מסביר, איז עס די זעלבע ווי איינ'חזר'ן. (פארשטייט זיך אז דו מוזט עס נישט מקבל זיין אלץ א אידישע ווארט.)

וואדען? איינ'חזר'ן איז א כשר אידיש ווארט. איר האט א ספק ווייל דער שורש שטאמט פון ל"ק?

געפילטע פיש האט געשריבן:

לאשיצער האט געשריבן:

הדסים האט געשריבן:איך האב קיינמאל נישט געהערט די ווארט איינלערנען, אבער לויט וויאזוי די ביזט עס מסביר, איז עס די זעלבע ווי איינ'חזר'ן. (פארשטייט זיך אז דו מוזט עס נישט מקבל זיין אלץ א אידישע ווארט.)

וואדען? איינ'חזר'ן איז א כשר אידיש ווארט. איר האט א ספק ווייל דער שורש שטאמט פון ל"ק?

ס'איז אזוי אידיש ווי די ווארט כשר איז כשר אידיש. ווער איז דער וואס איז מחליט וואס איז אידיש און וואס איז נישט? אלע אידישע ווערטער שטאמען פון דויטש, אונגאריש, פויליש, רוסיש, און נאך, ס'מאכט זיי נישט אויס אידיש, אידן אליינס שטאמען פון גוים.

אישתישבי האט געשריבן:דער סדר איז נישט פין ענגליש?

berlbalaguleh האט געשריבן:קטלא קניא: דו זאגסט גוט. אבער דו מאכסט מיך קוילערן פאר געלעכטער...!

החוקר האט געשריבן:@לאשיצער למעשה וואו האלט דער ארטיקל, איז עס שוין גרייט?

קטלא קניא האט געשריבן:אז איך בין נישט זיכער וויאזוי צו בוכשטאבירן (ספעלען, אויסלייגן) א ווארט קום איך אריין אין ק"ש און איך לייג אריין די וואריאנטן אין דאס זוך קעסטל אויבן לינקס. אז איינס געבט מיר 135 רעזולטאטן און דער אנדערער 19 ווייס איך באלד וואו איך שטיי. אזוי אויך אז ס'פאלט מיר איין א ווארט און איך בין נישט זיכער צי ס'עגזיסטירט אזא ווארט קוק איך צי מ'האט עס דא שוין געניצט. אדער לגבי זכר\נקבה קוק איך וויאזוי אנדערע שרייבן. (אויף גראמאר איז אביסל שווערער.) אמאל אז ס'איז נישט אן אפט געניצטער ווארט און די רעזולטאטן זענען מער ווייניגער שווה בשווה און די נומערן זענען נישט גענוג מכריע צו זיין, מוז איך זיין אביסל סוביעקטיוו און קוקן ווער האט געשריבן אזוי און ווער אזוי. און אז עס זענען דא אפילו צווישן חבירים ותיקים צדדים לכאן ולכאן מוז איך זיין נאך מער סוביעקטיוו און באשליסן לויט ווי דער שרייבער געפעלט מיר פערזענלעך.