דינסטאג אפריל 28, 2020 10:53 am#446912
די יסורי הנפש פונעם דיין ז"ל
נעכטן האט די שטאט קרית יואל געליטן א שרעקליכן פארלוסט, ווען עס איז נפטר געווארן הרה"ג ר' יעקב אלעזר מענדלאוויטש ז"ל, דיין ומו"צ, ומחבר ספר "הלכה ברורה". דער דיין איז געווען א געזונטער מענטש אין זיינע פופציגער יארן, און איז אוועקגעריסן געווארן דורך דער קאראנא מגיפה, ה"י.
איך וויל מיך אפשטעלן אויף א נקודה וואס זיין ברודער ר' חיים הערש האט געזאגט ביי זיין הספד נעכטן אין ביה"ח אין קרית יואל. ער האט דערמאנט אז זיין ברודער דער דיין האט געהאט יסורי הנפש אז מ'האט נישט אנערקענט זיין עבודה און יגיעה אויפצושטעלן תלמידים און העלפן אידן. דאס איז א מאמענט פון אפנקייט וואס מ'טרעפט זעלטן אין אונזער געזעלשאפט, וואו מ'רעדט כמעט קיינמאל נישט וועגן די וואלנערביליטיס פון מענטשן.
הרב מענדלאוויטש איז געווען א מענטש וועלכער האט זיך אליין געבויט. זיין טאטע איז אן איש פשוט, א גבאי ביי א סאטמארער רבי, און ער אליין האט זיך געבויט צו ווערן א תלמיד חכם און א מחבר ספרים. נאך אלס בחור האט ער גע'שמ'ט מיט זיין יגיעה בתורה.
עס וואלט איינער געקענט טראכטן אז אזא מענטש איז צופרידן מיט זיך אליין אז ער איז אזוי געשטיגן, און האט די זכי' צו העלפן אידן ברוחניות ובגשמיות. צו וואס זאל ער דארפן אז מ'זאל אנערקענען זיין יגיעה? איז ער נישט העכער פון דעם?
דער תירוץ איז אז יעדער מענטש, נישט קיין חילוק ווי דערהויבן און ווי ווייט ער האט דערגרייכט, דארף אנערקענונג. ער דארף פילן אז מענטשן ווייסן און פארשטייען וואס ער טוט. און יא, עס איז יסורי נפש אויב מ'אנערקענט דאס נישט.
ווי עס איז צוגעברענגט געווארן אינעם "מאזאאיק" פון דעם לעצטן וועקער:
איך האב געהערט נאכזאגן אז איינער האט אמאל דערציילט פאר'ן פאפא רב, הגה"ק בעל ויחי יוסף זי"ע, אז מרן רביה"ק בעל דברי יואל זי"ע האט איין וואך נאך שלש סעודות זיך נאכגעפרעגט וויאזוי דער ציבור האט אויפגענומען די תורה, און דער פאפא רב האט זייער הנאה געהאט דאס צו הערן, זיך אויסדרוקנדיג: "מענטשן ווייסן נישט, אפילו אן אדם גדול דארף אויך אמאל חיזוק."
מ'דארף גראטולירן דעם ברודער פונעם דיין אז ער האט דאס געזאגט ברבים, און דער ציבור דארף נעמען די פארציע מוסר און אויספירן למעשה, צו געבן אנערקענונג פאר אישי הציבור וואס געבן אוועק זייער לעבן פאר אנדערע, און אפילו סתם פאר מענטשן וואס ארבעטן שווער צו שטייגן און וואקסן. יעדער קען נוצן חיזוק, און יעדער דארף אנערקענונג.
איך וויל מיך אפשטעלן אויף א נקודה וואס זיין ברודער ר' חיים הערש האט געזאגט ביי זיין הספד נעכטן אין ביה"ח אין קרית יואל. ער האט דערמאנט אז זיין ברודער דער דיין האט געהאט יסורי הנפש אז מ'האט נישט אנערקענט זיין עבודה און יגיעה אויפצושטעלן תלמידים און העלפן אידן. דאס איז א מאמענט פון אפנקייט וואס מ'טרעפט זעלטן אין אונזער געזעלשאפט, וואו מ'רעדט כמעט קיינמאל נישט וועגן די וואלנערביליטיס פון מענטשן.
הרב מענדלאוויטש איז געווען א מענטש וועלכער האט זיך אליין געבויט. זיין טאטע איז אן איש פשוט, א גבאי ביי א סאטמארער רבי, און ער אליין האט זיך געבויט צו ווערן א תלמיד חכם און א מחבר ספרים. נאך אלס בחור האט ער גע'שמ'ט מיט זיין יגיעה בתורה.
עס וואלט איינער געקענט טראכטן אז אזא מענטש איז צופרידן מיט זיך אליין אז ער איז אזוי געשטיגן, און האט די זכי' צו העלפן אידן ברוחניות ובגשמיות. צו וואס זאל ער דארפן אז מ'זאל אנערקענען זיין יגיעה? איז ער נישט העכער פון דעם?
דער תירוץ איז אז יעדער מענטש, נישט קיין חילוק ווי דערהויבן און ווי ווייט ער האט דערגרייכט, דארף אנערקענונג. ער דארף פילן אז מענטשן ווייסן און פארשטייען וואס ער טוט. און יא, עס איז יסורי נפש אויב מ'אנערקענט דאס נישט.
ווי עס איז צוגעברענגט געווארן אינעם "מאזאאיק" פון דעם לעצטן וועקער:
איך האב געהערט נאכזאגן אז איינער האט אמאל דערציילט פאר'ן פאפא רב, הגה"ק בעל ויחי יוסף זי"ע, אז מרן רביה"ק בעל דברי יואל זי"ע האט איין וואך נאך שלש סעודות זיך נאכגעפרעגט וויאזוי דער ציבור האט אויפגענומען די תורה, און דער פאפא רב האט זייער הנאה געהאט דאס צו הערן, זיך אויסדרוקנדיג: "מענטשן ווייסן נישט, אפילו אן אדם גדול דארף אויך אמאל חיזוק."
מ'דארף גראטולירן דעם ברודער פונעם דיין אז ער האט דאס געזאגט ברבים, און דער ציבור דארף נעמען די פארציע מוסר און אויספירן למעשה, צו געבן אנערקענונג פאר אישי הציבור וואס געבן אוועק זייער לעבן פאר אנדערע, און אפילו סתם פאר מענטשן וואס ארבעטן שווער צו שטייגן און וואקסן. יעדער קען נוצן חיזוק, און יעדער דארף אנערקענונג.