Under maintenance
הויפט זייט » תורה ודעת » תורה און מחשבה » וויאזוי די באווייזן פאר עוואלוציע שטימען מיט דער תורה

וויאזוי די באווייזן פאר עוואלוציע שטימען מיט דער תורה

געראטעוועטער אשכול · נאר צום לייענען
שריפט
ארכיוו־באצייכענונג: 2026-10-14 14:15 EDT
25 פאסטס אין ארכיוו (פון בערך 217 אויפן אריגינעלן פארום) · אשכול #193
מיטוואך סעפטעמבער 19, 2012 12:55 pm#47059
פשוט-קאמפליצירט האט געשריבן:
א געלעכטער האט געשריבן:
פינטאו האט געשריבן:איך האב אמאל געליינט א גאנצע אפהאנדלונג פון הרב ארי' קאפלאן ז"ל וואו ער האט פרובירט צו צייגן אז די וועלט קען מעגליך זיין אלט פופצן ביליאן יאר על פי תורה. עטליכע פון זיינע ראיות האט מען שוין אויסגערעכנט אויבן. אויב געדענק איך גוט האב איך אויך געזען פיל קריטיק אויף זיין גאנג.

ר' ארי' קאפלאן ז"ל האט געבויט זיין חשבון אויף א מאמר פון ר' יצחק דמן עכו. אבער ער האט אליינס שוין געשריבען שפעטער אז ער האט א טעות געהאט און לערענען פשט און ר' יצחק'ס ווערטער.



א חידוש. וואו שרייבט ער אז ס'איז געווען א טעות?



ער בויט נישט אויף ר' יצחק דמן עכו..
ער בויט אויף די שיטה פין די מקובלים וואס האלטען פין די שמיטות.
כידוע האט די אר"י נישט געהאלטען פין שמיטות, אבער עס איז דא סתירות פין אר"י אליין ווי ער דערמאנט יא שמיטות.
די שיטה פין שמיטות איז שטארק אינקארפארירט אין די ספר שער(י) גן עדן פין ר' קאפיל, וואס כידוע האט די בעל שם טוב שטארק געהאלטען פין זיינע כתבים, און פארדעם האט מען עס געדריקט דורך חסידים, און אויף דעם מאמר רעכענט ר' קאפלאן וואס איז אויך געווען א חסיד פין די קבלה פין ראשונים געמישט מיט אר"י, אז די סכום יארען וואס די וויסענשאפטליכער געבען אהן שטימט בערך מיט די שיטה פין די שמיטות.

יאך גלייב נישט אז ער האט חרטה געהאט, קען זיין אז ער האט געכאפט קריטיק פין אפאר דיי הארד פרומע קנאים וואס האבען אנגעהויבען פליקען אויף אים אז ער איז אן אפיקורס, האט ער א טובה געטוהן און געשריבען אז ער האט חרטה.

איך געדענק הערען א שמועס פין א היימישער עלטערער רב וואס ער האט געהאקט געפערליך אויף רב קאפלן טענה'נדיג, אז נעמליך היות ער איז א בעל תשובה האט ער נישט וואס ארויס צו געבען ספרים בעניני השקפה. פארשטייט זיך אז איך בין ארויס און געקויפט אלע ביכער פין אים וואס איך האב געקענט לייגען א האנט. זיינע ספרים זענען אויף ענגליש און עפעס מורא'דיג.
דאנערשטאג סעפטעמבער 20, 2012 4:14 am#47336
דער ר' בחיי אין פ' בהעלותך ברענגט אויך דער שיטה פון די שמיטות.

בנוגע שערי גן עדן וועלעכע ברענגט אויך דער שיטה פון קדמות העולם, דער סדורו של שבת ברענגט אים עטליכע מאל. ווידער דער שינאווער רב זצ"ל ווען ער האט געזען אמאל דעם ספר, האט ער עס אראפ געווארפן אויף דער ערד אבער באלד דערנאך אויפגעהויבן ווייל עס איז דאך א הייליג ספר, כך שמעתי.

ר' גדליה נאדעל שרייבט אין איינע פון זיינע ספרים (איך האב עס נאר נאכגעהערט) אז פון די תורה אדער חז"ל איז משמע אז עס זענען געווען צוויי אדם הראשון'ס. עד כאן שמעתי. נאך דער פטירה פון ר' גדליה האט אים ר' ניסים קארעליץ מספיד געווען אז אזוי ווי ער אבן עזרא הט געהאט דיפרענט מהלכים אין השקפה אבער איז געווען א הייליגער איד, די זעלבע איז געווען ר' גדליה. כך שמעתי.

ס'איז אינטרעסאנט אז דער שיטה פון עוועלוציע זאגט אז די גאנצע בריאה האט געהאט איין אב קדמון וואס פון דעם האט זיך אנטוויקלט די גאנצע לעבהאפט אין די בריאה. זיי זאגן אז דער אב קדמון איז געווען א "אמין" וואס פון דעם האט זיך אנטוויקלט דער לעבן אויף דער וועלט אנגעהויבן פון צמחים ביז א באוועגנדע זעלבסשטענדיגע צעל ווי קארעל וכו' ביז אן אנטוויקלטער מענטש, דאס מאכט מיר טראכטן א מהלך אין דעם פסוק וואס זאגט אז אדם (און דאכט זיך אויך די חיות) איז באשאפן געווארן פון ערד... ר"ל אז פון די אמינון וואס איז געווען פארשפרייט אין די ערד האט זיך צעביסליך אנטוויקלט לעבן, קודם די צמחים און דערנאך די בעלי החיים ביז ס'האט זיך אנטוויקלט א מענטש דער תכלות פון דער בריאה, און ויכילו השמים והארץ וכל צבאם...

אבער אפילו לויט ווי ס'איז אנגענומען אז אדם איז באשאפן געווארן אן קיין לאנג ציענדע אנטוויקלונג איז עס אויך נישט אזוי ווייט פונעם טעאריע אז אלעס שטאמט פון איין אב קדמון.

לגבי דער טענה אז העלצער און אנדערע אביעקטן זעען אויס מיליאנען יאר אלט (וואס אנדערע פארענטפערן מיטן מבול אדער תקופה בעפאר [וואס איז לויט חז"ל געווען משונה בעונת השנה בגיל האנשים ועוד] געבויט אויפן מהר"ל מפראג און אויך אויפן מלבי"ם [וואס זאגט אז אויסער די פארשוועמונג האבן פאסירט אלוועלטליכע ערדציטערנישן ועוד]), האב איך געהערט בשם ר' יואל מסאטמאר זצ"ל וואס ער האט געזאגט מסיח לפי תימו, אז עס שטייט אז אין אנהויב מעשה בראשית איז געווען אור וחושך משתמשים בערבוביה, דאס מיינט אודאי אז די זין האט זיך געדרייט ארום די וועלט ווי א וואש מאשין ד.ה. אז יעדער סעקונדע איז געווען טאג און נאכט, קומט דאך אויס אז א טאג לויט אונזערע זמנים האט פארמאגט צענדליגע טויזנטע אדער גאר מיליאנען יארן...

מיין שאלה איז נאר, אויב מוז מען נישט זאגן אז א טאג מיינט א ראד פון דער זין, נו, קען מען שוין פאר דעם געלט זאגן פארקערט, אז א טאג מיינט לענגער ווי עס געדוירט ביי אונז א מעת לעת?...
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 11:17 am#49605
דער רשב"ם אין דע וואכעדיגע סדרה פסוק א' (ד"ה "בראשית ברא אלקים") זאגט ער וועגין 'אין מקרא יוצא מידי פשוטו' אין האלט אז דע הימל (שמים העליונים והארץ) זענען באשאפין געווארען פאר ששת ימי בראשית, הן זמן מרובה (קען מיינען 100 יאר אדער ביליען יאר) הן זמן מועט (קען מיינען א טאג א יאר) , עס איז א לאנג שטוקל רשב"ם, איך האף איך פארשטיי עס גיט, ער שרייבט אויך וועגן דעם ווייטער אין פסוק ט' ד"ה 'ותראה היבשה' י
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 11:46 am#49607
פאר מ'זוכט הסברים אין די תורה לפי עוואלוציע (וואס איז דאך א טעאריע וואס ס'רוב היימישע אידן האלטן ס'שטותים) וויל איך וויסן פשוט פשט אין די פאלגענדע פסוקים לפי סייענטיפישע פאקטן וואס כ'מיין אז א יעדער חדר יונגעל ווייסט און איז מסכים.

ביי יום ראשון (קאפיטעל א, פסוקים ו-ח) שטייט:
וַיֹּאמֶר אֱלֹהִים, יְהִי רָקִיעַ בְּתוֹךְ הַמָּיִם, וִיהִי מַבְדִּיל, בֵּין מַיִם לָמָיִם. וַיַּעַשׂ אֱלֹהִים, אֶת-הָרָקִיעַ, וַיַּבְדֵּל בֵּין הַמַּיִם אֲשֶׁר מִתַּחַת לָרָקִיעַ, וּבֵין הַמַּיִם אֲשֶׁר מֵעַל לָרָקִיעַ; וַיְהִי-כֵן. וַיִּקְרָא אֱלֹהִים לָרָקִיעַ, שָׁמָיִם
און גאט האט געזאגט: עס זאל זיין א "רקיע" אין די וואסער און עס זאל אפטיילן צווישן וואסער און וואסער. און גאט האט געמאכט דעם "רקיע", און עס האט אפגעטיילט צווישן די וואסער וואס זענען אונטער דעם "רקיע" און צווישן די וואסער וואס זענען העכער דעם "רקיע". און אזוי איז געווען. און גאט האט א נאמען געגעבן דעם "רקיע" - הימל.

וואס זענען דאס די "וואסער" וואס זענען העכער די רקיע? און וואס איז דאס די רקיע? פון די תורה'ס דעסקריפציע איז משמע אז עס אז געווען אזא גרויסע קעסטל פון וואסער און גאט האט אויסגעשפרייט א שלאק (די "רקיע") אינמיטן די וואסער אזוי אז עס זענען געווען וואסער העכער דעם שלאק און אונטער דעם שלאק, און די וועלט וואו מיר געפונען זיך איז אויף א יבשה וואס שווימט אויף די אונטערשטע וואסער, און די בלויע זאך וואס מיר זעהן העכער אונזערע קעפ איז די רקיע וואס העכער איר געפונט זיך די אויבערשטע וואסער. כ'מיין אז ס'וועט קיין איינער נישט טענה'ן אז די דעסקריפציע וואס כ'האב יעצט געשריבן איז די אמת'ע מציאות וויאזוי עס איז. אלזא, וואס איז פשט אין די צוויי פסוקים?

(פסוקים יד-יח)
וַיֹּאמֶר אֱלֹהִים, יְהִי מְאֹרֹת בִּרְקִיעַ הַשָּׁמַיִם, לְהַבְדִּיל, בֵּין הַיּוֹם וּבֵין הַלָּיְלָה; וְהָיוּ לְאֹתֹת וּלְמוֹעֲדִים, וּלְיָמִים וְשָׁנִים. וְהָיוּ לִמְאוֹרֹת בִּרְקִיעַ הַשָּׁמַיִם, לְהָאִיר עַל-הָאָרֶץ; וַיְהִי-כֵן. וַיַּעַשׂ אֱלֹהִים, אֶת-שְׁנֵי הַמְּאֹרֹת הַגְּדֹלִים: אֶת-הַמָּאוֹר הַגָּדֹל, לְמֶמְשֶׁלֶת הַיּוֹם, וְאֶת-הַמָּאוֹר הַקָּטֹן לְמֶמְשֶׁלֶת הַלַּיְלָה, וְאֵת הַכּוֹכָבִים. וַיִּתֵּן אֹתָם אֱלֹהִים, בִּרְקִיעַ הַשָּׁמָיִם, לְהָאִיר, עַל-הָאָרֶץ. וְלִמְשֹׁל, בַּיּוֹם וּבַלַּיְלָה, וּלְהַבְדִּיל, בֵּין הָאוֹר וּבֵין הַחֹשֶׁךְ; וַיַּרְא אֱלֹהִים, כִּי-טוֹב.
און גאט האט געזאגט, עס זאל זיין ליכטיגקייטן(?) אין די הימל (רקיע השמים), צו אפטיילן צווישן די טאג און צווישן די נאכט, און זיי זאלן זיין צו צייכענעס און צו מועדים, און צו טעג און צו יארן. און זיי זאלן זיין צו ליכטיגקייטן(?) אין די הימל (רקיע השמים), צו באלייכטן אויף די ערד, און אזוי איז געווען. און גאט האט געמאכט די צוויי גרויסע ליכטיגקייטן: די גרויסע ליכטיקייט צום טאג'ס הערשאפט, און די קליינע ליכטיגקייט צום נאכט'ס הערשאפט, און די שטערנס. און גאט האט זיי געלייגט אינען הימל (רקיע השמים) צו באלייכטן אויף די ערד און צו הערשן בייטאג און ביינאכט, און צו אפטיילן צווישן ליכטיגקייט און טונקל, און גאט האט געזען אז עס איז גוט.

פון די פסוקים איז משמע אז גאט האט אויפגעהאנגן אויפן אויבנדערמאנטן "שלאק" צוויי גרויסע מאורות, נעמליך, די זון און די לבנה, און אויך האט ער אויפגעהאנגן די שטערנס. קודם כל, די שטערנס זענען פונקט אזעלכע גרויסע מאורות ווי די זון. די זון איז נישט מער ווי א שטערן וואס איז פשוט אזוי נאענט צו אונזער וועלט אז עס באלייכט אונזער וועלטעל. אבער בכלל, די גאנצע דעסקריפציע איז סיי גיאצענטריש (די אלטע מאדעל פון אסטראנאמיע וועלכע איז אויפגעוויזן געווארן אלס פאלש) און אזוי אויך שטימט נישט די פשוט פשט'דיגע דעסקריפציע מיט די מציאות פון ספעיס (אפגעזען צו העליאצענטריזם אדער גיאצענטריזם איז ריכטיג). אלזא, וויאזוי לערנט מען פשט אין די פסוקים?

איינמאל איך וועל קענען פשט אין די פסוקים וועט מען אפשר קענען גיין ווייטער צו די אנדערע חלקים וועלכע זענען שטימען נישט ע"פ פשוט פשט מיט עוואלוציע.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 2:48 pm#49689
יידל האט געשריבן:וואס זענען דאס די "וואסער" וואס זענען העכער די רקיע?

אזוי ווי מען איז נאכנישט אנגעקומען דערווייל צו ווייט אריין אין ספעיס ווייס איך נישט צו זיי זענען גשמיות'דיגע וואסער, פונעם לשון 'אנן בעינן למהוי קמי מלכא' איז לכאורה משמע אז מען רעדט טאקע נישט פון פיזישע אויבן און אונטן.

יידל האט געשריבן:און וואס איז דאס די רקיע?

איך מיין אז דו האסט אמאל צוגעצייכענט אז דער מלבי"ם איז דן אין דעם אנפאנג פרשת בראשית.

יידל האט געשריבן:און די וועלט וואו מיר געפונען זיך איז אויף א יבשה וואס שווימט אויף די אונטערשטע וואסער.

ווי איך האב פארשטאנען די פסוקים איז די וואסער געווען אויף די וועלט, ביז דער אייבערשטער האט געזאגט יקוו המים, וואס דעמאלטס זענען זיי אריין אין ים, [וואס איך פארשטיי נישט איז וואו מען האט געלייגט די ערד מיט וואס דער ים איז - לכאורה - געווען אנגעפילט].

יידל האט געשריבן:פון די פסוקים איז משמע אז גאט האט אויפגעהאנגן אויפן אויבנדערמאנטן "שלאק" צוויי גרויסע מאורות, נעמליך, די זון און די לבנה, און אויך האט ער אויפגעהאנגן די שטערנס. קודם כל, די שטערנס זענען פונקט אזעלכע גרויסע מאורות ווי די זון. די זון איז נישט מער ווי א שטערן וואס איז פשוט אזוי נאענט צו אונזער וועלט אז עס באלייכט אונזער וועלטעל. אבער בכלל, די גאנצע דעסקריפציע איז סיי גיאצענטריש (די אלטע מאדעל פון אסטראנאמיע וועלכע איז אויפגעוויזן געווארן אלס פאלש) און אזוי אויך שטימט נישט די פשוט פשט'דיגע דעסקריפציע מיט די מציאות פון ספעיס (אפגעזען צו העליאצענטריזם אדער גיאצענטריזם איז ריכטיג). אלזא, וויאזוי לערנט מען פשט אין די פסוקים?

עס מיינט נישט אז גאט האט אריינגעקלאפט נעגל אינעם הימל און אויף זיי געהאנגן די באלייכטונגען, די כונה איז אז דער הימל איז זייער בעקראונד, כדאמרי אינשי א עראפלאן פליהט אין הימל.

לגבי די צווייטע נקודה: אזוי ווי די וועלט איז די תכלית הכונה וואס גאט האט געהאט אין די בריאה, און דארט שפילט זיך אויס וואס ער האט פארגעשריבן פאר אירע זעקס טויזענט יאהר, איז פארשטענדליך אז מען באציעט זיך צו איהר ווי דער צענטער פון די בריאה און אלע ארומיגע זענען אוועק געשטעלט ארום איהר, אפילו אויב אין שטח איז זי נישט אינדערמיט [און זי דרייעט זיך אפילו ארום א צווייטע], פונקט ווי מען וועט נישט זאגן אז מען האט געבויעט א הויז ארום די באלב וואס הענגט אין דייניג רום, אפילו אויב זי איז גראדע אין צענטער, נאר די באלב ווערט אריינגעשטעלט אינעם הויז.

ממילא איז דאס אויך די סיבה פארוואס די זון איז די גרויסע ליכטיגקייט און די ווייטערע זענען נאר קליינע שטערן, ווייל מען רעכענט אלעס ווי זיי זענען מצד די צענטער פון די בריאה [אין חשיבות].
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 4:14 pm#49718
רלב"ג בראשית טו, ד:
והנה מספר הכוכבים היה נודע בימי אברהם ולזה
הראהו המדמה בעת הנבואה ענין רבוי הכוכבים למשל רבוי המופלג אשר יעד אותו
השם ית' שיהיה בזרעו ובזה תמצא שראה יחזקאל בעת הנבואה שיהיה לגלגלים
קולות מצד מה שהיה מאמין מזה הענין כמו שזכר הרב המורה כי לא יחוייב שיהיו
לנביא כל הדעות האמתיות בענין סודות המציאות.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 5:40 pm#49764
ונבנתה העיר האט געשריבן:
יידל האט געשריבן:וואס זענען דאס די "וואסער" וואס זענען העכער די רקיע?

אזוי ווי מען איז נאכנישט אנגעקומען דערווייל צו ווייט אריין אין ספעיס ווייס איך נישט צו זיי זענען גשמיות'דיגע וואסער, פונעם לשון 'אנן בעינן למהוי קמי מלכא' איז לכאורה משמע אז מען רעדט טאקע נישט פון פיזישע אויבן און אונטן.

פשוט פשט איז יא משמע אז מ'רעדט פון פיזישע אויבן און אונטן. דיין ראיה פון אנן בעינן וכו' איז בכלל נישט קיין ראיה, אפשר האבן זיי אויך געמיינט (טאקע צוליב'ן פשטות דקרא) אז קמי מלכא איז פיזישערהייט אויבן?
ונבנתה העיר האט געשריבן:
יידל האט געשריבן:און וואס איז דאס די רקיע?

איך מיין אז דו האסט אמאל צוגעצייכענט אז דער מלבי"ם איז דן אין דעם אנפאנג פרשת בראשית.

עגעין, כ'רעד לויטן פשטות.
ונבנתה העיר האט געשריבן:די כונה איז אז דער הימל איז זייער בעקראונד, כדאמרי אינשי א עראפלאן פליהט אין הימל.

דער הימל איז נישט זייער בעקגראונד. עס איז אייגענטליך נישטא קיין הימל. עס איז דא א ריזן "ספעיס" וואס אלעס - כולל די וועלט, די זון און אלע אנדערע שטערנס, די פלאנעטן - זענען אין איר.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 6:17 pm#49784
די גמרא איז דא א מחלוקת צו רעגען קומט פין מים עליונים אדער פין מי אוקיינוס מער אויף דעם אופן וואס איז אנגענומען היינט, אז די פארע גייט ארויף און שאפט וואלקענעס.

טאמער זאגט מען ווי רבי יהושע, אז דאס וואסער קומט פין ערגעץ אויווען, איז דא צוויי מהלכים ווי אזוי אויסצוגלייכען מיט וואס מען ווייסט היינט.
אדער אז די אמת איז ווי ר' אליעזר (אויך נישט אינגאנצען ווייל ער האלט אז אלעס קומט פין אוקיינוס, און היינט איז אנגענומען אז לאו דוקא, פין אלע וואסערען אויף די וועלט גייט ארויף אן אד, א פארע. ועוד, אויף די שאלה פין מי אוקיינוס מלוחים הן, און די גמרא ענטפערט אז ממתקין הן בעבים, און היינט ווייסט מען אז פארע האלט נישט קיין זאלץ, און פארדעם איז די וואסער ריין), אבער מען ווייסט דאך אז אלו ואלו דא"ח.
וועט מען מוזען זאגען אז עס איז העכערע ענינים, און די גמרא מיינט נישט די פשטות הענין.
הוא הדין לגבי די פסוקים, מען קען נישט מסביר זיין די פסוקים לויט עוואלאציע אפילו מען וועט זיך מדחיק זיין מיט אלף דוחקים, און איך רעד נישט מיט די חלק אז עוואלאציע זאגט עס איז געשעהן אליין, מען רעדט פין די סדר ענינים וואס מען ווייסט היינט אז זאכען זענען אנדרעש, ווייל מען איז שוין ארויף אויווען און מען ווייסט עטוואס מער ווי מען האט אמאהל געוויסט.
די פסוקים פין בראשית זענען פין די שווערסטע פאר איינער וואס ווייסט אביסעל כעמיע, עס איז ביטער שווער יעדעס פסוק, און יעדעס מעשה.
אמונה פאדערט אביסעל שקידה.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 6:33 pm#49797
ווער הייסט בכלל אז סמוז זיין א פשט סייענטיפיש אויף די פסוקים? סאיז גאנץ קלאר אז דאס איז געשריבען לויט די הבנה פון מענטשען בזמן מתן תורה, און די עיקר מעסעדזש איז אז גאט האט אלעס באשאפן, חוץ מזה אלע פרטים איז נאר ממחיש צוזיין דאס פאר מענטשען. וואס איז מיר א נפק"מ צו ער האט עס געמאכט אין זעקס טעג אדער אין א ספליט סעקענד אדער אין טויזנט מיליאן יאר. אדער צו האט ער געמאכט ערשט פייגלעך אדער ערשט העלצער? אדער צו די זון איז גרעסער פון די שטערנס אדער קלענער? ספר בראשית איז נישט קיין סייענס טעקסטבאק נאר א אמונה דעקלעראציע. און אלע פרוון ארויססצונעמן פון דעם סייענטיפישע פאקטן זענען בערך אזוי מוצלח ווי די אזויגערעיפענע תורה קאודס.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 6:53 pm#49807
לעיקוואד - איר שרייבט זייער גוט. די תורה האט געדארפט זיין צוגעפאסט פאר דעם דור פאר וועלכן זי איז געגעבן געווארן. די תורה רעכנט זיך מיט די ידיעות און אינטעליגענץ פון די מענטשן פאר וועמען זי איז געגעבן געווארן. וויבאלד די וועלט האט אין יענער צייט געגלייבט אין דעם כח פון קרבנות, האט גאט אויך אריינגענומען אט-דעם ריטואל אין דער תורה, טראצדעם וואס ער דארף עס נישט האבן (רמב"ם). דאס זעלבע איז מיט וויסנשאפט: די תורה שילדערט די וועלט לויט וויאזוי די מענטשן פון יענעם דור האבן געקענט פארשטיין. שטעלט אייך פאר וויאזוי די אמאליקע אידן וואלטן געקוקט אויף דער תורה אויב זי וואלט זיך אנגעפאנגען אזוי:
בְּרֵאשִׁית בָּרָא אֱלֹהִים סִינְגוּלַרִית, וְהַסִינְגוּלַרִית הָיְתָה תֹהוּ וָבֹהוּ וְחֹשֶׁךְ עַל-פְּנֵי הַקּוֹסְמוֹס: וְיֹאמֶר אֱלֹהִים יְהִי מַפָּץ גָּדוֹל, וַיְהִי מַפָּץ:
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 7:05 pm#49811
לעיקוואד האט געשריבן:ווער הייסט בכלל אז סמוז זיין א פשט סייענטיפיש אויף די פסוקים? סאיז גאנץ קלאר אז דאס איז געשריבען לויט די הבנה פון מענטשען בזמן מתן תורה, און די עיקר מעסעדזש איז אז גאט האט אלעס באשאפן, חוץ מזה אלע פרטים איז נאר ממחיש צוזיין דאס פאר מענטשען. וואס איז מיר א נפק"מ צו ער האט עס געמאכט אין זעקס טעג אדער אין א ספליט סעקענד אדער אין טויזנט מיליאן יאר. אדער צו האט ער געמאכט ערשט פייגלעך אדער ערשט העלצער? אדער צו די זון איז גרעסער פון די שטערנס אדער קלענער? ספר בראשית איז נישט קיין סייענס טעקסטבאק נאר א אמונה דעקלעראציע. און אלע פרוון ארויססצונעמן פון דעם סייענטיפישע פאקטן זענען בערך אזוי מוצלח ווי די אזויגערעיפענע תורה קאודס.


מען רעדט נישט פין אריין לערנען סייענס אין די תורה, מען רעדט פין פאקטען וואס שטימען נישט לויט די היינטיגע ידיעות.
דאס אז די תורה האט געזאגט לויט ווי אזוי מענטשען וואלטען דעמאלס פארשטאנען גיט א רעכט צו שרייבען עפעס וואס איז נישט אמת לדעתך?
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 7:39 pm#49824
סופר ומונה האט געשריבן:לעיקוואד - איר שרייבט זייער גוט. די תורה האט געדארפט זיין צוגעפאסט פאר דעם דור פאר וועלכן זי איז געגעבן געווארן. די תורה רעכנט זיך מיט די ידיעות און אינטעליגענץ פון די מענטשן פאר וועמען זי איז געגעבן געווארן. וויבאלד די וועלט האט אין יענער צייט געגלייבט אין דעם כח פון קרבנות, האט גאט אויך אריינגענומען אט-דעם ריטואל אין דער תורה, טראצדעם וואס ער דארף עס נישט האבן (רמב"ם). דאס זעלבע איז מיט וויסנשאפט: די תורה שילדערט די וועלט לויט וויאזוי די מענטשן פון יענעם דור האבן געקענט פארשטיין. שטעלט אייך פאר וויאזוי די אמאליקע אידן וואלטן געקוקט אויף דער תורה אויב זי וואלט זיך אנגעפאנגען אזוי:
בְּרֵאשִׁית בָּרָא אֱלֹהִים סִינְגוּלַרִית, וְהַסִינְגוּלַרִית הָיְתָה תֹהוּ וָבֹהוּ וְחֹשֶׁךְ עַל-פְּנֵי הַקּוֹסְמוֹס: וְיֹאמֶר אֱלֹהִים יְהִי מַפָּץ גָּדוֹל, וַיְהִי מַפָּץ:


דאן פארוואס גייט מען מקריב זיין קרבנות נאך משיח'ן אין ביהמ"ק? היינט איז דאס דאך שוין נישט אנגענומען?

וואס מיינט דאס?
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 8:26 pm#49834
וועגן דעם רקיע איז אינטערעסאנט צוצוצייכענען אז דער ספורנו לערנט פשט אז די מים עליונים מיינען די וואלקענעס און די מים תחתונים מיינט די אקעאנען, און די רקיע דאס איז די לופט וואס האלט די וואלקענעס הויך ביז זיי ווערן צו שווער און פאלן אראפ און פארעם פון רעגן, עי"ש. דער ספורנו, וועלכער איז געווען געלערנט, און האט אפנים פארשטאנען די שוועריקייטן פון דעם פשטות הכתובים האט דאס פרובירט מסביר צו זיין אויף אן אריגינעלן אופן. איז דאס טאקע פשט פונ'ם פסוק? שווער צו זאגן.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 8:30 pm#49837
לעיקוואד האט געשריבן:ווער הייסט בכלל אז סמוז זיין א פשט סייענטיפיש אויף די פסוקים? סאיז גאנץ קלאר אז דאס איז געשריבען לויט די הבנה פון מענטשען בזמן מתן תורה, און די עיקר מעסעדזש איז אז גאט האט אלעס באשאפן, חוץ מזה אלע פרטים איז נאר ממחיש צוזיין דאס פאר מענטשען. וואס איז מיר א נפק"מ צו ער האט עס געמאכט אין זעקס טעג אדער אין א ספליט סעקענד אדער אין טויזנט מיליאן יאר. אדער צו האט ער געמאכט ערשט פייגלעך אדער ערשט העלצער? אדער צו די זון איז גרעסער פון די שטערנס אדער קלענער? ספר בראשית איז נישט קיין סייענס טעקסטבאק נאר א אמונה דעקלעראציע. און אלע פרוון ארויססצונעמן פון דעם סייענטיפישע פאקטן זענען בערך אזוי מוצלח ווי די אזויגערעיפענע תורה קאודס.

געוואלדיג. ביטע ערלויב מיר נאר צו טוישן עטליכע ווערטער: געשריבן דורך מענטשן בזמן מתן תורה. (נישט אז איך האלט חלילה אזוי, נאר דעמאלט שטימען דיינע ווערטער אסאך בעסער).
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 8:33 pm#49839
זר זהב האט געשריבן:
סופר ומונה האט געשריבן:לעיקוואד - איר שרייבט זייער גוט. די תורה האט געדארפט זיין צוגעפאסט פאר דעם דור פאר וועלכן זי איז געגעבן געווארן. די תורה רעכנט זיך מיט די ידיעות און אינטעליגענץ פון די מענטשן פאר וועמען זי איז געגעבן געווארן. וויבאלד די וועלט האט אין יענער צייט געגלייבט אין דעם כח פון קרבנות, האט גאט אויך אריינגענומען אט-דעם ריטואל אין דער תורה, טראצדעם וואס ער דארף עס נישט האבן (רמב"ם). דאס זעלבע איז מיט וויסנשאפט: די תורה שילדערט די וועלט לויט וויאזוי די מענטשן פון יענעם דור האבן געקענט פארשטיין. שטעלט אייך פאר וויאזוי די אמאליקע אידן וואלטן געקוקט אויף דער תורה אויב זי וואלט זיך אנגעפאנגען אזוי:
בְּרֵאשִׁית בָּרָא אֱלֹהִים סִינְגוּלַרִית, וְהַסִינְגוּלַרִית הָיְתָה תֹהוּ וָבֹהוּ וְחֹשֶׁךְ עַל-פְּנֵי הַקּוֹסְמוֹס: וְיֹאמֶר אֱלֹהִים יְהִי מַפָּץ גָּדוֹל, וַיְהִי מַפָּץ:


דאן פארוואס גייט מען מקריב זיין קרבנות נאך משיח'ן אין ביהמ"ק? היינט איז דאס דאך שוין נישט אנגענומען?

וואס מיינט דאס?


דיין קשיא זאל זיין דירעקטירט צום מורה נבוכים.

דרך אגב, איז דא וואס זאגן אז מ'גייט טאקע נישט מקריב זיין קיין קרבנות.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 8:38 pm#49840
איחוד פעלד האט געשריבן:
לעיקוואד האט געשריבן:ווער הייסט בכלל אז סמוז זיין א פשט סייענטיפיש אויף די פסוקים? סאיז גאנץ קלאר אז דאס איז געשריבען לויט די הבנה פון מענטשען בזמן מתן תורה, און די עיקר מעסעדזש איז אז גאט האט אלעס באשאפן, חוץ מזה אלע פרטים איז נאר ממחיש צוזיין דאס פאר מענטשען. וואס איז מיר א נפק"מ צו ער האט עס געמאכט אין זעקס טעג אדער אין א ספליט סעקענד אדער אין טויזנט מיליאן יאר. אדער צו האט ער געמאכט ערשט פייגלעך אדער ערשט העלצער? אדער צו די זון איז גרעסער פון די שטערנס אדער קלענער? ספר בראשית איז נישט קיין סייענס טעקסטבאק נאר א אמונה דעקלעראציע. און אלע פרוון ארויססצונעמן פון דעם סייענטיפישע פאקטן זענען בערך אזוי מוצלח ווי די אזויגערעיפענע תורה קאודס.


מען רעדט נישט פין אריין לערנען סייענס אין די תורה, מען רעדט פין פאקטען וואס שטימען נישט לויט די היינטיגע ידיעות.
דאס אז די תורה האט געזאגט לויט ווי אזוי מענטשען וואלטען דעמאלס פארשטאנען גיט א רעכט צו שרייבען עפעס וואס איז נישט אמת לדעתך?

יא.
[ למעשה רעדט זיך נישט פון פשוטער שקר, נאר פון רעדן לויט ווי סזעהט אויס פאר פשוטער אויגן נישט סייענטיפיש. פאר פשוטער אויגן זעהט זיך אויס אז די זון דריידט זיך למשל, און אזוי רעדט אויך דער גרעסטער סייענטיסט אין זיין טאגטעגליכער לעבן. נאר ווען ער קומט לערנען סייענס איז ער מסביר די אמת. וויבאלד די חומש איז נישט דא אונז צו לערנען סייענס, נאר אונז לערנען אמונה, גייט עם נישט אן צו די "פאקטן" וואס ער זאגט זענען אמת, סאיז אמת אז סדא א הימל און א ערד און סזעהט אויס אז סדא וואסער העכער די הימל וכו', אייי באמת איז נישט אזוי, איז ער דאך נישט קיין סייענס בוק. ער נוצט נאר די דוגמאות צו פארציילן אז גאט האט אלעס געמאכט.]
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 8:41 pm#49842
יאיר האט געשריבן:
לעיקוואד האט געשריבן:ווער הייסט בכלל אז סמוז זיין א פשט סייענטיפיש אויף די פסוקים? סאיז גאנץ קלאר אז דאס איז געשריבען לויט די הבנה פון מענטשען בזמן מתן תורה, און די עיקר מעסעדזש איז אז גאט האט אלעס באשאפן, חוץ מזה אלע פרטים איז נאר ממחיש צוזיין דאס פאר מענטשען. וואס איז מיר א נפק"מ צו ער האט עס געמאכט אין זעקס טעג אדער אין א ספליט סעקענד אדער אין טויזנט מיליאן יאר. אדער צו האט ער געמאכט ערשט פייגלעך אדער ערשט העלצער? אדער צו די זון איז גרעסער פון די שטערנס אדער קלענער? ספר בראשית איז נישט קיין סייענס טעקסטבאק נאר א אמונה דעקלעראציע. און אלע פרוון ארויססצונעמן פון דעם סייענטיפישע פאקטן זענען בערך אזוי מוצלח ווי די אזויגערעיפענע תורה קאודס.

געוואלדיג. ביטע ערלויב מיר נאר צו טוישן עטליכע ווערטער: געשריבן דורך מענטשן בזמן מתן תורה. (נישט אז איך האלט חלילה אזוי, נאר דעמאלט שטימען דיינע ווערטער אסאך בעסער).

גראדע האלט איך טאקע אז די חומש איז געשריבען גיווארן דורך מענטשען. חוץ פון די לוחות , "והמכתב מכתב אלקים", וייס איך נישט פון עפעס וואס גאט האט געשריבען. נאר סאיז געשריבען געווארן בנבואה. האבן אבער חז"ל והראשונים שוין מסביר געווען אז דאך איז "דברה תורה בלשון בני אדם", די נבואה ווערט געשריבען לויט די פארשטאנד פון מענטשען, נישט לויט גאטס פארשטאנד [אדער דער "אמת "] ליין איבער דער רלב"ג וואס איך האב פריער געברענגט דא.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 8:43 pm#49844
יואליש האט געשריבן:
זר זהב האט געשריבן:
סופר ומונה האט געשריבן:לעיקוואד - איר שרייבט זייער גוט. די תורה האט געדארפט זיין צוגעפאסט פאר דעם דור פאר וועלכן זי איז געגעבן געווארן. די תורה רעכנט זיך מיט די ידיעות און אינטעליגענץ פון די מענטשן פאר וועמען זי איז געגעבן געווארן. וויבאלד די וועלט האט אין יענער צייט געגלייבט אין דעם כח פון קרבנות, האט גאט אויך אריינגענומען אט-דעם ריטואל אין דער תורה, טראצדעם וואס ער דארף עס נישט האבן (רמב"ם). דאס זעלבע איז מיט וויסנשאפט: די תורה שילדערט די וועלט לויט וויאזוי די מענטשן פון יענעם דור האבן געקענט פארשטיין. שטעלט אייך פאר וויאזוי די אמאליקע אידן וואלטן געקוקט אויף דער תורה אויב זי וואלט זיך אנגעפאנגען אזוי:
בְּרֵאשִׁית בָּרָא אֱלֹהִים סִינְגוּלַרִית, וְהַסִינְגוּלַרִית הָיְתָה תֹהוּ וָבֹהוּ וְחֹשֶׁךְ עַל-פְּנֵי הַקּוֹסְמוֹס: וְיֹאמֶר אֱלֹהִים יְהִי מַפָּץ גָּדוֹל, וַיְהִי מַפָּץ:


דאן פארוואס גייט מען מקריב זיין קרבנות נאך משיח'ן אין ביהמ"ק? היינט איז דאס דאך שוין נישט אנגענומען?

וואס מיינט דאס?


דיין קשיא זאל זיין דירעקטירט צום מורה נבוכים.

דרך אגב, איז דא וואס זאגן אז מ'גייט טאקע נישט מקריב זיין קיין קרבנות.

אמת סאיז טאקע א קשיא אויפן מורה נבוכים, און סאיז טאקע דא וואס זאגן וי יואליש ברענגט דא, אבער לאמיר האלטן די טעמע פון קרבנות אינדרויסן פון דער שמועס, סאיז א ברייטע נושא וואס געהערט עם עקסטער א שמועס.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 9:46 pm#49857
לעיקוואד האט געשריבן: וואס איז מיר א נפק"מ צו ער האט עס געמאכט אין זעקס טעג אדער אין א ספליט סעקענד אדער אין טויזנט מיליאן יאר. אדער צו האט ער געמאכט ערשט פייגלעך אדער ערשט העלצער? אדער צו די זון איז גרעסער פון די שטערנס אדער קלענער? ספר בראשית איז נישט קיין סייענס טעקסטבאק נאר א אמונה דעקלעראציע. און אלע פרוון ארויססצונעמן פון דעם סייענטיפישע פאקטן זענען בערך אזוי מוצלח ווי די אזויגערעיפענע תורה קאודס.


דא ביסטו שטיקעל נישט גערעכט, ווייל אויב נישט אין זעקס טעג, איז נישטא קיין סיבה אויף שבת צו האלטען.
כי ששת ימים עשה ה' את השמים וכו'.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 10:10 pm#49862
איחוד פעלד האט געשריבן:
לעיקוואד האט געשריבן: וואס איז מיר א נפק"מ צו ער האט עס געמאכט אין זעקס טעג אדער אין א ספליט סעקענד אדער אין טויזנט מיליאן יאר. אדער צו האט ער געמאכט ערשט פייגלעך אדער ערשט העלצער? אדער צו די זון איז גרעסער פון די שטערנס אדער קלענער? ספר בראשית איז נישט קיין סייענס טעקסטבאק נאר א אמונה דעקלעראציע. און אלע פרוון ארויססצונעמן פון דעם סייענטיפישע פאקטן זענען בערך אזוי מוצלח ווי די אזויגערעיפענע תורה קאודס.


דא ביסטו שטיקעל נישט גערעכט, ווייל אויב נישט אין זעקס טעג, איז נישטא קיין סיבה אויף שבת צו האלטען.
כי ששת ימים עשה ה' את השמים וכו'.

ווארשיינלעך וועט איר זאגן אז מיר דארפן אויך נישט שאקלען די ארבעה מינים צו די ארבע רוחות העולם, ווארום מיר ווייסן דאך שוין היינט אז די וועלט פארמאגט נישט קיין פיר זייטן.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 10:23 pm#49866
אויב איז דער פרשת בראשית א שילדערונג כפי מראית עין האדם בימים הקדומים ההם, מיטן ציל איינצופלאנצן אמונה כפי השגת בני הדור ההוא, און נישט מיטן ציל צו געבן א וויסנשאפטליכער לעקציע, וואלט איך געלערנט זייער גרינג פשט אין די פסוקים:

די פרימיטיווע באפעלקערונג ובתוכם די אידן יוצאי מצרים ויוצאי חלציהם האבן מעגליך באטראכט דעם גאנצן בלויען הימל וואס קוקט אויס גלייך ווי א ים, פאר נישט עפעס אנדערש ווי איין גרויסער אוקיאנוס וואס האלט זיך אין דער לופט, און דאס מיינט דער פסוק מיט די אויבירשטע וואסערן און די אונטירשטע וואסערן

דאס צו באשטעטיגן אלס סברא כפי דרכינו הנ"ל, בלייבט אונז נאר איבער צו פארשן צו אין די אמאליגע פארשידענע פרימיטיווע קולטורן איז טאקע דער הימל באטראכט געווארן אלס א ים?!
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 10:27 pm#49867
יידל איך פארשטיי נישט דיינע קשיות, פארוואס קען נישט זיין אז אינדרויסן פון ספעיס איז דא וואסער? און פ"וו קען נישט זיין אז רקיע דא מיינט מען ספעיס?

אויך מיט די שטערנס שטימט אלעס, די דריטער טאג איז געווען טונקל (די אור פונעם ערשטן טאג איז אוועקגעגאנגען מיט די נייע רקיע) גאט האט געוואלט מען זאל זעהן א חילוק צווישן נאכט און טאג, און קענען ציילן וואך און חודש, האט ער געמאכט קודם צוויי גרויסע ליכטיגקייטן און זיי פלאצירט אינדרויסן פון יבשה, איינע פון די גרויסע איז קליין געווארן צוליב א סיבה, די גרויסע שיינט בייטאג און איר ארומגיין צייכנט אן דעם יאר, די קלענערע שיינט ביינאכט און גייט צייכנט דעם חודש, אויך האט ער יענע טאג געמאכט שטערנס, וואס האט לאו דוקא צו טהון מיט זמנים, נו וואס איז שווער דא?
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 10:30 pm#49870
איחוד פעלד האט געשריבן:
לעיקוואד האט געשריבן: וואס איז מיר א נפק"מ צו ער האט עס געמאכט אין זעקס טעג אדער אין א ספליט סעקענד אדער אין טויזנט מיליאן יאר. אדער צו האט ער געמאכט ערשט פייגלעך אדער ערשט העלצער? אדער צו די זון איז גרעסער פון די שטערנס אדער קלענער? ספר בראשית איז נישט קיין סייענס טעקסטבאק נאר א אמונה דעקלעראציע. און אלע פרוון ארויססצונעמן פון דעם סייענטיפישע פאקטן זענען בערך אזוי מוצלח ווי די אזויגערעיפענע תורה קאודס.


דא ביסטו שטיקעל נישט גערעכט, ווייל אויב נישט אין זעקס טעג, איז נישטא קיין סיבה אויף שבת צו האלטען.
כי ששת ימים עשה ה' את השמים וכו'.

וועגן די שאלה האב איך מיך שוין געמוטשעט אמאל במקו"א, בקיצור מיין ענטפער איז לויט די מהלך איז די גאנצע מעשה פארקערט, נישט מיר מאכן זעקס טעג און נאכדעם שבת וייל דער אייבישטער האט אזוי געמאכט די וועלט, נאר די חומש פארציילט די מעשה פון בריאת העולם אזוי וייל א מענטליכע וואך איז זיבן טעג וויל אונז די תורה מסביר זיין בדרך משל ומליצה ווי השי"ת האט באשאפען די וועלט כביכול אין איין ארבעטס וואך, און אונז געבען די מעגליכקייט מיטצילעבען מיט די אמונה אין אונזערע ארבעטס שטייגער.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 10:32 pm#49871
סיי די רשב"ם ווי איינער ברענגט שוין און סיי דער רמב"ן, זאגן קלאר אז טעג מיינט מען טעג.
מיטוואך אקטאבער 10, 2012 10:34 pm#49873
חאצקל האט געשריבן:אויב איז דער פרשת בראשית א שילדערונג כפי מראית עין האדם בימים הקדומים ההם, מיטן ציל איינצופלאנצן אמונה לבני בדור ההוא, און נישט מיטן ציל צו געבן א וויסנשאפטליכער לעקציע, וואלט איך געלערנט זייער גרינג פשט אין די פסוקים:

די פרימיטיווע באפעלקערונג ובתוכם די אידן יוצאי מצרים ויוצאי חלציהם האבן מעגליך באטראכט דעם גאנצן בלויען הימל וואס קוקט אויס גלייך ווי א ים, פאר נישט עפעס אנדערש ווי איין גרויסער אוקיאנוס וואס האלט זיך אין דער לופט, און דאס מיינט דער פסוק מיט די אויבירשטע וואסערן און די אונטירשטע וואסערן

דאס צו באשטעטיגן אלס סברא כפי דרכינו הנ"ל, בלייבט אונז נאר איבער צו פארשן צו אין די אמאליגע פארשידענע פרימיטיווע קולטורן איז טאקע דער הימל באטראכט געווארן אלס א ים?!

אזוי איז טאקע געווען [נישט איך האב געפארשט, נאר געגאגעלט] זעה דא