שית אלפי שני הוו עלמא

די גמרא זאגט אין מסכת סנהדרין (צז, א-ב) אין נאמען פון רב קטינא "שית אלפי שני הוו עלמא וחד חרוב". נאכדעם ברענגט די גמרא, "תנא דבי אליהו ששת אלפים שנה הוי עלמא שני אלפים תוהו שני אלפים תורה שני אלפים ימות המשיח, ובעונותינו שרבו יצאו מהם מה שיצאו". דאס הייסט אז די וועלטסארדנונג דארף זיין 6,000 יאר צעדריטלט אין די ערשטע צוויי טויזנט יאר 'תוהו' – וויסטקייט, פון יאר 2001 און ביז יאר 4000 איז 'תורה', און פון יאר 4001 ביז יאר 6000 איז 'ימות המשיח'. תנא דבי אליהו פירט אויס, "וויבאלד אונדזערע זינד האבן זיך פארמערט, איז געשען וואס עס איז געשען". רש"י איז מסביר אז די גמרא האט געמיינט צו זאגן אז דעמאלט איז דאך שוין געווען נאך יאר 4001, און האט לכאורה שוין געדארפט זיין אינמיטן די 'ימות המשיח' – נאך דאס האט נישט פאסירט צוליב די זינד פון די אידן.

די גמרא זאגט ווייטער אז אליהו האט געזאגט: "אין העולם פחות משמונים וחמשה יובלות וביובל האחרון בן דוד בא" – די וועלט וועט נישט עקסיסטירן ווייניקער פון אכציק יובלות (4,250 יאר), און אין לעצטן יובל וועט 'בן דוד' קומען. (דא האט די גמרא א ספק צי 'בן דוד' וועט קומען אנפאנג פון דעם לעצטן יובל אדער צום סוף, און ברענגט אויך א שיטה אז אליהו האט נישט גערעדט מיט א זיכערקייט, נאר אז בין דאן וועט 'בן דוד' זיכער נישט קומען, און פון דעמאלט קען מען שוין האפן אז ער וועט קומען.)

נאך א שיטה איבער ימות המשיח ברענגט די גמרא וואס רב חנן בר תחליפא האט געשיקט צו רב יוסף: "מצאתי אדם אחד ובידו מגילה אחת כתובה אשורית ולשון קדש ... וכתוב בה לאחר ד' אלפים ומאתים ותשעים ואחד שנה לבריאתו של עולם העולם יתום מהן מלחמות תנינים מהן מלחמות גוג ומגוג ושאר ימות המשיח. ואין הקב"ה מחדש את עולמו אלא לאחר שבעת אלפים שנה". נאך דעם יאר 4,291 וועט זיך אנפאנגען א סעריע צרות אריינגערעכנט מלחמות גוג ומגוג, און נאכדעם וועט זיין 'ימות המשיח', און דער אויבערשטער באנייט נישט זיין וועלט נאר נאך זיבן טויזנט יאר. רב אחא בריה דרבא האלט אנדערש: דער אויבערשטער באנייט זיין וועלט "לאחר חמשת אלפים שנה".

נאך פאר אריינגיין געהעריק אין די פרטים פון דער גמרא דערקענען מיר גלייך א גרויסער צעמישעניש. מיר זעען פארשידענע שיטות מיט גאר אנדערע מיינונגען און פארויסזאגונגען, און אין דער צייט וואס טייל פון זיי זענען שוין היינט פאלסיפיצירט געווארן זענען אנדערע נאך נישט – און ווערן ביי טייל געגלויבט באמונה שלימה.

עס איז ברייט אנגענומען ביי חרדישע אידן אז די וועלט וועט נאר עקסיסטירן פאר זעקס טויזנט יאר. איצט ווען מיר האלטן שוין אין יאר תשע"ג – 5773, בלויז 227 יאר אוועק פון יאר 6000, ווערט דאס אויך גענוצט ווי א טרייסט אז די גאולה און משיח קען זיך שוין צו לאנג נישט פארזוימען. דער פאקט איז אבער אז ס'איז כמעט נישט דא אן אויטאריטעט וואס האלט אז משיח דארף קומען אין לויף פון די קומענדיקע 227 יאר. און די סיבות דערפאר זענען דריי: 1) די שעפערישקייט פון דער גמרא, 2) צעמישעניש איבער דעם טראדיציאנעלן מספר פון יארן זינט בריאת-העולם, 3) וויאזוי די גמרא איז געלערנט געווארן דורך ראשונים און אחרונים.

1) ווען די גמרא צעטיילט אונדזער 6,000-יעריקע וועלט אין דריי טיילן, דארף זי צוקומען צו פשטלעך אויף צו פארענטפערן די צעטיילונגען. וויאזוי קען די גמרא זאגן אז פון יאר 2000 פאנגט זיך אן די עפאכע פון 'תורה', ווען מתן-תורה איז ערשט געווען 448 יאר שפעטער? די גמרא ענטפערט אז די תקופה פון 'תורה' פאנגט זיך אן פון ווען אברהם איז געווען 58 יאר אלט, וואס דאן האט ער מקיים געווען דעם מדרש אויף 'ואת הנפש אשר עשו בחרן' – אז ער האט איבערצייגט מענטשן צו דינען דעם אידישן גאט. וואס מיר זעען דא אז טראצדעם וואס פשוט פשט פון 'תורה' איז לכאורה מתן-תורה, איז אבער די גמרא גענוג שעפעריש צו טרעפן אן אנדערן געשעעניש אויף צוצופאסן צו דעם פינקטלעכן יאר 2000. עס איז נישט מער ווי לאגיש אנצונעמען אז דער סוף פון דער וועלט וואס דארף אנגעבלעך אנקומען אין יאר 6000 איז אויך נישט אזוי פשוט, און מיט שעפערישקייט קען מען טרעפן אנדערע געשעענישן וואס וועלן פארענטפערן די ווערטער פון דער גמרא.

2) וואס איז דער טראדיציאנעלער ציפער איבער וויפיל יאר עס זענען שוין אריבער זינט בריאת-העולם? מיר זענען אלע באקאנט מיט דעם ציפער פון היי-יאר: תשע"ג. אבער דאס שטימט נישט לויט יעדן. טייל זענען באקאנט מיט דעם 'כראנאלאגיע פראבלעם' וואס דער צווייטער בית-המקדש שאפט פאר היסטאריקער. לויט דער גמרא אין מסכת עבודה זרה (ח, ב; ט,א) איז דער צווייטער בית-המקדש געבויעט געווארן בערך אין יאר 350 פאר דער אלגעמיינער צייט-רעכנונג (פצ"ר). לויט ווי היסטאריקער האבן שטארק דאקומענטירט איז עס געבויעט געווארן היבש פריער, אין יאר 516 פצ"ר. אין אלגעמיין האלטן היסטאריקער אז דער צווייטער בית-המקדש איז געשטאנען פאר 586 יאר, גאנץ א סך מער ווי די אנגענומענע 420 יאר.

די סתירה צווישן די צוויי כראנאלאגיעס איז באהאנדלט געווארן דורך פילע אידישע דענקער, צווישן זיי הרב עזריה בן משה מן האדומים, מחבר פון 'מאור עיניים', הרב שמעון שוואב, און הרב מרדכי ברויער. די אלע האבן אנגענומען אז די היסטאריקער זענען גערעכט מיט זייערע ציפערן, און האבן פרובירט צו טרעפן טעמים פארוואס חז"ל האבן געטוישט די פאקטן. אן אריינגיין אין די טעמים, קענען מיר פון דעם ארויסלערנען אז לויט די אלע האלטן מיר באמת 166 שפעטער ווי מיר רעכנען, ד"ה מיר האלטן יעצט אין יאר 5,939 – תתקל"ט.

וואס איז גרינגער אויפן הארץ אנצונעמען, אז אין 61 יאר ארום – וואס מיר וועלן רופן תתל"ד – וועלן מיר זיך פלוצים טרעפן ביי דער ענדע פון די 6,000 יאר, אדער אז די 'שית אלפי הוו עלמא' איז נישט כפשוטה אדער נישט אקוראט?

3) די גמרא אליין איז נישט פארשטאנען געווארן פשוט-פשט דורך פילע גדולי-ישראל. דאס וואס רב קטינא שרייבט אז די וועלט וועט חרוב ווערן נאך 6,000 יאר, איז אנגענומען געווארן דורך פילע ראשונים און אחרונים אז דאס איז א דעת-יחידאה פון רב קטינא – און אלע אנדערע קריגן אויף אים.
אבער אפילו אויב די גמרא זאל זיין קרוב לפשט, און אפילו אויב רב קטינא זאל זיין אן אנגענומענע דעה, אז עס וועט אנקומען ערב ראש-השנה סוף פון יאר תתקצ"ט און משיח וועט נאך נישט דא זיין, וועט איינער צוליב דעם פארלירן די אמונה? אוודאי נישט. עס וועלן זיין גענוג אפאלאגעטישע תירוצים פארוואס וואס די גמרא זאגט מוז נישט מיינען אקוראט דאס, אד"ג. פארוואס זאלן מיר דארפן ווארטן ביז דעמאלט כדי צו הערן די תירוצים, מיר קענען עס דאך שוין יעצט טרעפן. רבי יום-טוב ליפמאן מילהויזן שרייבט אין זיין 'ספר הנצחון':

הנה הסכמת רבים מן ההמון, שלכל היותר לא יתאחר ביאת משיחנו ובניין בית המקדש כי אם עד שנת ק"ע לאלף הששי, כי אומרים שבית ראשון עמד ת"י שנים, והבית השני ת"כ שנה, והש"י ינחמנו בכפליים ויהיה בית השלישי לכל הפחות נגד שניהם תת"ל שנים, ותניא ששת אלפים יהיה העולם, לכן אי אפשר להתאחר אחר ק”"ע לאלף הששי, ואכי"ר, כי אפשר הדבר. אכן אראה להם פנים אם ח”ו יתאחר יותר, שלא יוכלו להרהר. כי אותה ברייתא מסיימת "שני אלפים תוהו, ושני אלפים תורה, ושני אלפים משיח, ובעוונותינו יצאו מהם מה שיצאו", שהרי לא בא משיח לסוף ארבעת אלפים, והנה, אפשר אף שבעוונותינו יאריך זמן גלותינו, מכל מקום לא יתקצר זמן של שני אלפים של מלכות משיחנו, וזמן אריכות גלות לא יחשב למניין ששת אלפים.

דער 'חתם סופר' שרייבט זייער ענלעך (דברים), אז "זמן ההוא לא יכנס בחשבונם" – דער זמן פון גלות ווערט נישט אריינגערעכנט אין דעם חשבון. דאס מיינט אז אפילו לויט דער גמרא קען דער גלות זיך ציען פאר טויזנטער יארן און מיר האלטן נאך ביים יאר 3831 – דער יאר ווען דער צווייטער בית-המקדש איז חרוב געווארן.

בסך-הכל איז קלאר אז 'שית אלפי שני הוו עלמא' איז נישט א זאך אויף וועלכער מיר קענען זיך פארלאזן ביים אויספלאנירן אונדזער לעבן פאר די קומענדיקע 300 יאר... עס איז כמעט נישטא קיין דעה וואס זאגט אז מיר דארף באמת זיין באזארגט אז די וועלט גייט קומען צו אן ענדע אין 227 יאר ארום.

איר זאגט גוט סופר ומונה, איך וויל נאר נעמען אישו מיט וואס איר שרייבט איבער די א.ג. "שעפערישקייט" פון די גמרא. איר שרייבט:

סופר ומונה האט געשריבן:ווען די גמרא צעטיילט אונדזער 6,000-יעריקע וועלט אין דריי טיילן, דארף זי צוקומען צו פשטלעך אויף צו פארענטפערן די צעטיילונגען. וויאזוי קען די גמרא זאגן אז פון יאר 2000 פאנגט זיך אן די עפאכע פון 'תורה', ווען מתן-תורה איז ערשט געווען 448 יאר שפעטער? די גמרא ענטפערט אז די תקופה פון 'תורה' פאנגט זיך אן פון ווען אברהם איז געווען 58 יאר אלט, וואס דאן האט ער מקיים געווען דעם מדרש אויף 'ואת הנפש אשר עשו בחרן' – אז ער האט איבערצייגט מענטשן צו דינען דעם אידישן גאט. וואס מיר זעען דא אז טראצדעם וואס פשוט פשט פון 'תורה' איז לכאורה מתן-תורה, איז אבער די גמרא גענוג שעפעריש צו טרעפן אן אנדערן געשעעניש אויף צוצופאסן צו דעם פינקטלעכן יאר 2000. עס איז נישט מער ווי לאגיש אנצונעמען אז דער סוף פון דער וועלט וואס דארף אנגעבלעך אנקומען אין יאר 6000 איז אויך נישט אזוי פשוט, און מיט שעפערישקייט קען מען טרעפן אנדערע געשעענישן וואס וועלן פארענטפערן די ווערטער פון דער גמרא.

ווען די גמרא זאגט אלפיים תורה, איז די גמרא דער וואס באשליסט וואס פונקטליך הייסט תורה. דאס הייסט, דער תנא וואס האט געזאגט שני אלפים תורה האט אודאי אויך געוויסט אז מתן תורה איז געווען איבער 400 יאר שפעטער, מען דארף דאך נישט זיין קיין ידוע עתידות דאס צו וויסן. ווען די גמרא פרעגט די קושיא און ענטפערט אז די 2000 יאר תורה רעכנט מען פון אברהם איז דאס נישט קיין "שעפערישקייט", א "פשט'ל", עס איז די אריגינעלע כוונה פונעם מחבר. מה שאין כן ווען מ'קעדט פון עתידות, און די חשבון פון 6000 יאר שטימט נישט, איז לאו דוקא אז מ'דארף אדער מ'קען טרעפן שעפערישע פשט'לך צו פארטייטשן דעם תנא דבי אליהו'ס מימרא. דערפאר זע איך נישט פארוואס "עס איז נישט מער ווי לאגיש אנצונעמען" אז די שני אלפים ימות המשיח איז "נישט אזוי פשוט".

נאך א נקודה. רב קטינא זאגט נישט "שית אלפי שני הוו עלמא וחרוב", ער זאגט "וחד חרוב". דאס הייסט, נישט פשט אז עס גייט חרוב ווערן לגמרי, נאר עס גייט שטיין חרוב פאר 1 אדער א 1000 יאר געוואנדען וויאזוי מ'פארטייטשט "וחד". וואס וועט זיין דערנאך? אפשר וועט זיך עס אנהייבן פון פריש? ווער ווייסט. אבער דאס איז קלאר אז אין דעם מימרא שטייט נישט ע"פ פשטות אז נאך 6000 יאר וועט די וועלט קומען צו אן ענדע, עס שטייט נאר אז די וועלט ווען דאן דורכגיין א פיריאד פון "חרוב" וואס וועט געדוירן אדער איין יאר אדער איין טויזענט יאר.

די וועלט-צעדריטלונג טעאריע שטאמט פון תנא דבי אליהו. עס איז די גמרא וואס מוטשעט זיך מסביר צו זיין וויאזוי די 'שני אלפים תורה' שטימט. עס איז נישט קיין פאל פון 'הפה שאסר הוא הפה שהתיר'...
אין דעם מאמר פון תנא דבי אליהו זעלבסט זעט מען אויך די דערמאנטע שעפערישקייט, מיט דעם וואס ער איז מסכים אז די 'שני אלפים ימות המשיח' האבן זיך נישט אנגעפאנגען אין יאר 4001 ווי די טעאריע שטעלט פאר, און פארענטפערט דאס מיט "עונותינו שרבו".

די הוספה איבער 'חרוב' איז א פיינע.

מיין נקודה איז נישט געווען אז הפה שאסור הוא הפה שהתיר, נאר אז דער תנא דבי אליהו האט זיכער אויך געוויסט פון דעם דיסקרעפענציע צווישן די 2000 יאר תורה און די זמן פון מתן תורה. מיין טענה איז אז ווען די גמרא מוטשעט זיך צו פארענטפערן איז עס נישט קיין שעפערישקייט, נאר א פרואוו זיך צו דערגרינטעווען צו די אריגינעלע דעת פונעם תנא דבי אליהו. די זעלבע איז מיטן חלק פון "עונותינו שרבו". עס איז נישט שעפערישקייט, נאר די אריגינעלע כוונה איז צו זאגן וויאזוי עס וואלט ווען אידיאליסטיש געדארפט זיין און וויאזוי עס איז ליידער אין מציאות.

מקען אוודאי נישט לאזען אזא שמועס אן דערמאנען אז דאס איז א בפירושער מחלוקת צווישען דער רמב"ם אין מורה נבוכים וואס האלט נישט פון דער מימרא בכלל און צווישען דער שו"ת הרשב"א וואס האלט אז עס אזי דא א מסורה אז עס איז יא כפשוטו.
אויך דארף מען צולייגען די באווסטע דעה פון די מקובלים וועגן שמיטות, און דברי האר"י והרמח"ל המפורשים לכאורה אז וחד חרוב מיינט נישט חרוב ווערן כפשוטו נאר אז די וועלט וועט נתעלה ווערן מער ברוחניות, פונק אזויווי שבת וואס די זיבן טויזנט יאר זענען דאך קעגן שבעת ימי השובע און שבת ווערט נישט די וועלט חרוב נאר עס איז נתעלה [און אויך דאס נאר בפנימיות כמבואר בכהאר"י], אזוי אוי די אלף השביעי מיינט נאר אז די וועלט וועט האבען א געוויסע התעלות ברוחניות.

לעיקוואד האט געשריבן:מקען אוודאי נישט לאזען אזא שמועס אן דערמאנען אז דאס איז א בפירושער מחלוקת צווישען דער רמב"ם אין מורה נבוכים וואס האלט נישט פון דער מימרא בכלל און צווישען דער שו"ת הרשב"א וואס האלט אז עס אזי דא א מסורה אז עס איז יא כפשוטו.

ריכטיק, דאס האט איך געמיינט מיטן שרייבן אז עס איז א מחלוקת ביי ראשונים און אחרונים.
טיילן פון אונדזער שמועס קען מען געפינען אין דער מבוא פון ספר 'משיחי השקר ומתנגדיהם'.

כ'מיין אין איינע פון די אגרות רעדט דער רמב''ם אויך אז שית אלפי איז א דעת יחידאה, און מאכט דאס אוועק.
אויב ח''ו משיח וועט נאך נישט דא זיין אין 227 יאר, וועט זיין אינטרעסאנט ווי די ארטעדאקסיע וועט פלוצלינג ארויסשלעפן די רמב''ם פון מורה, וואס היינט איז מען אן אויבערחכם אויב מ'האלט ווי די רמב''ם.
פארשטייט זיך אלע אנדערע שטיקלעך מורה וועט נאך אלץ בלייבן געשריבן ווייל אין יענע צייטן איז געווען זייער שטארק איינגעריסן פיליזאפיע.
ס'גייט נאך ווייטער, די זעקס טעג פון בריאת העולם מוז זיין כפשוטו 24 שעה'דיגע טעג, אבער שית אלפי שנה וועט האבן א מיליאן פשטים וואס דאס מיינט.

זייער שיין אויסגעשמועסט. נאר יעצט אפשר ביטע אויך זאגן, צי דו קלערסט אז ער וועט בכלל אמאל קומען, אדער די גאנצע משיח איז בלויז א משל וכדומה?

סופר ומונה האט געשריבן:... בסך-הכל איז קלאר אז 'שית אלפי שני הוו עלמא' איז נישט א זאך אויף וועלכער מיר קענען זיך פארלאזן ביים אויספלאנירן אונדזער לעבן פאר די קומענדיקע 300 יאר... עס איז כמעט נישטא קיין דעה וואס זאגט אז מיר דארף באמת זיין באזארגט אז די וועלט גייט קומען צו אן ענדע אין 227 יאר ארום.

ווער רעדט פון "די וועלט גייט קומען צו אן ענדע"? זייט ווען איז משיח די זעלבע זאך ווי "ארמאגעדאן"?
פארוואס קען מען נישט אננעמען דעם אמורא וואס זאגט אז "אין בין העולם הזה לימות המשיח אלא שעבוד מלכיות בלבד". און ווי דער רמב"ם זאגט אז מען וועט אפי' ווייטער ארבעטן , נאר אביסל גרינגער, עס וועלן זיך אויפהערן מלחמות אויף דער וועלט (וואס איז אגב לויט טייל סאציאלאגיסטן א שטארק מעגליכע זאך וואס וועט געשען ווי די וועלט ווערט מער ציוויליזירט) און אלעס וועט ווייטער אנגיין נארמאל. עס וועט סך הכל זיין אז אידן וועלן מער נישט זיין אין גלות נאר האבן אן אייגענעם אידישן קעניג. און פון די גמ' זעט מען אז די גוים וועלן אויך ווייטער דא בלייבן ווי געהעריג. נו, דאס איז אזוי שווער צו גלייבן? (די פרומע ציוניסטן זעען דאך שוין גאר די התחלתא דגאולה. עס דארף נאר אביסל בעסער ווערן דער מצב, און אמנון יצחק דארף אנווארעמען ביבי צו גיין בדרך התורה, און די האפענונגען ווערן א פאקט... וואלסט דאך דאס אויך נישט געגלייבט 500 יאר צוריק... נ.ב. צו די קנאים: איך מיין נישט חלילה צו רעדן קעגן די שיטה הק', נאר כ'געוואלט ארויסצוברענגען א פוינט.)

די גמרא רעדט בכלל נישט פון משיח, אדרבה, די צוויי טויזנט יארן פון משיח זענען נכלל אין די זעקס טויזנט יאר, און נאכדעם דארף עס חרוב ווערן, ווי עס שטייט קלאר, וחד חרוב.
אבער רעדנדיג פון משיח, מיין איך איז די בעסטע אנצונעמען די דעה אין גמרא אז אין להם משיח לישראל און פטור אן עסק.

יידל האט געשריבן:מיין נקודה איז נישט געווען אז הפה שאסור הוא הפה שהתיר, נאר אז דער תנא דבי אליהו האט זיכער אויך געוויסט פון דעם דיסקרעפענציע צווישן די 2000 יאר תורה און די זמן פון מתן תורה.

זיס... אבער עס איז ב"ה דא א אידישע ווארט דערפאר: סתירה. (איך האף די היימישע צייטונגען זעען עס נישט, ווייל נעקסטע וואך וועלן מיר עס דארט טרעפן "פראמינענטיש".)

שרגא, ברענג נאר נישט ארויס אזא פוינט ווייל באלד וועט איינער נאך זאגן אז ער האלט טאקע אזוי...
למעשה, פון וחד חרב איז יא משמע אז די וועלט וועט חרוב ווערן, ניין?

יעצט זע איך אז יאיר זאגט שוין אזוי. רח"ל. כ'האף איז יאיר מאכט א הלצה.

יאיר האט געשריבן:די גמרא רעדט בכלל נישט פון משיח, אדרבה, די צוויי טויזנט יארן פון משיח זענען נכלל אין די זעקס טויזנט יאר, און נאכדעם דארף עס חרוב ווערן, ווי עס שטייט קלאר, וחד חרוב.

די גמרא רעדט בכלל נישט פון משיח, אדער "יענע" גמרא? עס זענען דאך דא נאך אסאך גמרות, און אויך רמב"מ'ס, וואס רעדן יא.

אבער רעדנדיג פון משיח, מיין איך איז די בעסטע אנצונעמען די דעה אין גמרא אז אין להם משיח לישראל און פטור אן עסק.

איך הער דיין מיינונג, אבער אונז אידן האבן דאך א סיסטעם איבער וועמענ'ס מיינונגען מיר נעמען אן. און אויב אונזער הלכה האט אנדערש אנגענומען, וואס קען איך דען טאן?

שרגא נאר איין זאך: פארוואס טראכסטו אז סופר האלט נישט חלילה פון משיח?

לאדיך אפ האט געשריבן:שרגא, ברענג נאר נישט ארויס אזא פוינט ווייל באלד וועט איינער נאך זאגן אז ער האלט טאקע אזוי...
למעשה, פון וחד חרב איז יא משמע אז די וועלט וועט חרוב ווערן, ניין?

קודם כל , אפילו דער "וחד חרוב" איז דאך נישט קלאר וואס דאס מיינט און אסאך מפרשים טייטשן אז דאס מיינט אז "עס וועט זיין אנדערש". און אנדערש קען עס טאקע זיין מיט טויזנט זאכן, אבער גארנישט מיט חרוב ווערן. בצירוף וואס עס זענען דאך דא אסאך אנדערע גמרות וואס איז משמע קלאר אז נאך ימות המשיח וועט די וועלט ווייטער אנגיין (און דער רמב"ם זאגט אז די מלכות פון משיח וועט אנגיין פאר א "תקופה ארוכה").

אבער דער רמב"ם האלט סתם אזוי אז מ'פסקנט נישט ווי די גמרא אז ס'וועט חרוב ווערן ווי לעיקוואד האט שוין געשריבן.

לאדיך אפ האט געשריבן:שרגא נאר איין זאך: פארוואס טראכסטו אז סופר האלט נישט חלילה פון משיח?

פארוואס טראכסטו אז איך טראכט אזוי? איך האב אים טאקע דאס געפרעגט. זעענדיג אז ער האט דורכגעטון דעם ענין, און אנגעקומען צו די מסקנא אז דאס איז זיכער אז ביז 6,000 יאר קומט ער נישט, וויל איך וויסן, לויט זיין מיינונג, ווען יא? אויב בכלל? כ'מיין ער האט דאך דאך געוואלט אוועקנעמען די האפענונג פון אסאך תושבי השטיבל וואס האלטן יא אז ער גייט אט-אט קומען, איז דאס יושר זיי צו לאזן מיט'ן צונג אינדרויסן און נישט איינמעלדן ווען, לויט זיין שיטה, גייט ער יא אנקומען אונז אויסלייזן?

לאדיך אפ האט געשריבן:אבער דער רמב"ם האלט סתם אזוי אז מ'פסקנט נישט ווי די גמרא אז ס'וועט חרוב ווערן ווי לעיקוואד האט שוין געשריבן.

נו, איז דאך לויט'ן רמב"ם זיכער גוט. און אפילו נישט ווי דעם רמב"ם און מען וויל יא אננעמען דעם "וחד חרוב", זענען דאך דא גענוג וואס זאגן אז דאס מיינט בכלל נישט אז די וועלט גייט חרוב ווערן.

איך האב אינגאנצן נישט גערעדט פון ביאת משיח, און דער ענין איז כמעט נישט רעלאוואנט צו אונדזער שמועס. פון וואס איך האב געשריבן קומט נאר ארויס אז דאס וואס מאנכע גלייבן אז משיח מוז דערשיינען אין די קומענדיקע 227 יאר מוז נישט זיין אמת - ער קען אנקומען היינט, מארגן אדער אין טויזנט יאר ארום.

לעיקוואד האט געשריבן:מקען אוודאי נישט לאזען אזא שמועס אן דערמאנען אז דאס איז א בפירושער מחלוקת צווישען דער רמב"ם אין מורה נבוכים וואס האלט נישט פון דער מימרא בכלל און צווישען דער שו"ת הרשב"א וואס האלט אז עס אזי דא א מסורה אז עס איז יא כפשוטו.
אויך דארף מען צולייגען די באווסטע דעה פון די מקובלים וועגן שמיטות, און דברי האר"י והרמח"ל המפורשים לכאורה אז וחד חרוב מיינט נישט חרוב ווערן כפשוטו נאר אז די וועלט וועט נתעלה ווערן מער ברוחניות, פונק אזויווי שבת וואס די זיבן טויזנט יאר זענען דאך קעגן שבעת ימי השובע און שבת ווערט נישט די וועלט חרוב נאר עס איז נתעלה [און אויך דאס נאר בפנימיות כמבואר בכהאר"י], אזוי אוי די אלף השביעי מיינט נאר אז די וועלט וועט האבען א געוויסע התעלות ברוחניות.

און ספר התמונה פונם תנא ר ננחוניה בן הקנה שטייט אז דער שמיטה איז נאר איין חלק פון אנדערע שמיטות
און ספר שערי גן עדן פונם מקובל ר יעקב קאפל ליפשיץ שרייבט אויף דעם סמך ,אז די וועלט באשאף האט נישט קיין אנהויב און א סוף אונזער וועלט יעצט איז בלויז א חלק פונם ענדלאזע רייע פון וועלטען,לויט עם איז אדם הרשון געווען די ערשטע מענטש, אין די היינטיגע תקופהאיז שמיטת הפחד,  מיט 6000 יאר צוריק האט געהערשט די ספירה פון חסד,  סאיז נישט געווען קיין מצות אדער עבירות מענטשען האבען געלעבט פרידלעך, אין מענטשען האבען נישט געהאט קיין בחירה , און די היינטיגע וועלט האבען מענטשען יא א בחירה מוז מען זיך פירען לויט שטרענגע כללים. 
און די קומענדיגע שמיטה גייט זיין א combnation פוןן ביידע
 

לעיקוואד האט געשריבן:...אויך דארף מען צולייגען די באווסטע דעה פון די מקובלים וועגן שמיטות, און דברי האר"י והרמח"ל המפורשים לכאורה אז וחד חרוב מיינט נישט חרוב ווערן כפשוטו נאר אז די וועלט וועט נתעלה ווערן מער ברוחניות, פונק אזויווי שבת וואס די זיבן טויזנט יאר זענען דאך קעגן שבעת ימי השובע און שבת ווערט נישט די וועלט חרוב נאר עס איז נתעלה [און אויך דאס נאר בפנימיות כמבואר בכהאר"י], אזוי אוי די אלף השביעי מיינט נאר אז די וועלט וועט האבען א געוויסע התעלות ברוחניות.

בקיצור, אויב דאס מיינט נישט וואס מען מיינט אז עס מיינט - מיינט דאס, אז עס מיינט גארנישט.
מסכים?

סוף העולם

ש: האם בשנת 6000 יהיה סוף העולם?

ת: לא.

מקור: דא

היימישער ליטוואק האט געשריבן:

לעיקוואד האט געשריבן:...אויך דארף מען צולייגען די באווסטע דעה פון די מקובלים וועגן שמיטות, און דברי האר"י והרמח"ל המפורשים לכאורה אז וחד חרוב מיינט נישט חרוב ווערן כפשוטו נאר אז די וועלט וועט נתעלה ווערן מער ברוחניות, פונק אזויווי שבת וואס די זיבן טויזנט יאר זענען דאך קעגן שבעת ימי השובע און שבת ווערט נישט די וועלט חרוב נאר עס איז נתעלה [און אויך דאס נאר בפנימיות כמבואר בכהאר"י], אזוי אוי די אלף השביעי מיינט נאר אז די וועלט וועט האבען א געוויסע התעלות ברוחניות.

בקיצור, אויב דאס מיינט נישט וואס מען מיינט אז עס מיינט - מיינט דאס, אז עס מיינט גארנישט.
מסכים?

לא מסכים.
א משל מעג האבען א נמשל און נישט זיין כפשוטו, דאס מיינט נאכנישט עס מיינט גארנישט, נאר עס מיינט גארנישט כפשוטו, נאר דער נמשל דערפון.

לעיקוואד האט געשריבן:

היימישער ליטוואק האט געשריבן:

לעיקוואד האט געשריבן:...אויך דארף מען צולייגען די באווסטע דעה פון די מקובלים וועגן שמיטות, און דברי האר"י והרמח"ל המפורשים לכאורה אז וחד חרוב מיינט נישט חרוב ווערן כפשוטו נאר אז די וועלט וועט נתעלה ווערן מער ברוחניות, פונק אזויווי שבת וואס די זיבן טויזנט יאר זענען דאך קעגן שבעת ימי השובע און שבת ווערט נישט די וועלט חרוב נאר עס איז נתעלה [און אויך דאס נאר בפנימיות כמבואר בכהאר"י], אזוי אוי די אלף השביעי מיינט נאר אז די וועלט וועט האבען א געוויסע התעלות ברוחניות.

בקיצור, אויב דאס מיינט נישט וואס מען מיינט אז עס מיינט - מיינט דאס, אז עס מיינט גארנישט.
מסכים?

לא מסכים.
א משל מעג האבען א נמשל און נישט זיין כפשוטו, דאס מיינט נאכנישט עס מיינט גארנישט, נאר עס מיינט גארנישט כפשוטו, נאר דער נמשל דערפון.

און דער נמשל קען אויך זיין א משל. און אויב אין פשט אליין קען מען דרייען אהין און אהער שבעים פנים לתורה, דאן על אחת כו"כ ווען איך האב דעם רעכט צו זאגן אז דאס איז א משל, קען איז זאגן שבעים אלף נמשלים און מ'קען מיך נישט אפפרעגן.
אין אדדער ווארדס, אויב אונזער שפראך איז קיין שפראך נישט,דאן האבן מיר פארלוירן אונער מיטל פון קאמיונוקאציע. לדעתי - האבן מיר טאקע שוין דאס פארלוירן...

היימישער ליטוואק האט געשריבן:און דער נמשל קען אויך זיין א משל. און אויב אין פשט אליין קען מען דרייען אהין און אהער שבעים פנים לתורה, דאן על אחת כו"כ ווען איך האב דעם רעכט צו זאגן אז דאס איז א משל, קען איז זאגן שבעים אלף נמשלים און מ'קען מיך נישט אפפרעגן.
אין אדדער ווארדס, אויב אונזער שפראך איז קיין שפראך נישט,דאן האבן מיר פארלוירן אונער מיטל פון קאמיונוקאציע. לדעתי - האבן מיר טאקע שוין דאס פארלוירן...

ליטוואק, שית אלפי שנה איז אן אגדתא גמרא, און אויב ווילסטו אננעמען אז אגדתא גמרא'ס זענען כפשוטם, דעמאלט דארפסטו גלייבן אין די שלש שבועות און אין די אגדות דרבב"ח.