פרייטאג אפריל 18, 2014 3:26 pm#196386
די צוויי חומרות פאר פסח: נישט מישן, און בתי חרושת
די מנהג פון זיך נישט מישן אום פסח איז גוט באקאנט, און איז שטארק אנגענומען ביי גאר אסאך ערליכע אידן, בפרט אין די חסיד'ישע קרייזן. די וואס האבן מקובל די חומרא, עסן נאר דאס וואס איז געמאכט געווארן ביי זיך אינדערהיים, און נישט ביי אנדערע. רוב פון די וואס מישן זיך נישט האלטן אבער נישט די מנהג אום אחרון של פסח, ווען אין געוויסע ערטער האט מען געגעסן אפילו מאכלים וועלכע זענען געמאכט געווארן דורך מענטשען וואס מ'וואלט נישט געטראסט דורכאויס די יאהר.
עס איז אבער פארהאן א צומישעניש צווישן דעם ענין פון זיך נישט מישן און א חומרא וואס האט דערמיט נישט קיין שייכות: די חומרא נישט צו עסן מאכלים וועלכע זענען פראדעצירט געווארן אין פאבריקן.
די חומרא פון זיך נישט מישן
די חומרא פון עסן דווקא מאכלים וואס זענען צוגעשטעלט געווארן ביי זיך אין שטוב נעמט זיך פון דעם וואס מ'האט חושש געווען אויף א משהו חמץ וואס האט געקענט אריינפאלן אין די מאכל, וואס וויבאלד די הלכה (או"ח סי' תמ"ז) איז אז חמץ אין פסח ווערט אסור במשהו, ווערן די כלים חמץ. אז מ'עסט בלויז פון די אייגענע קאך מינימיזירט עס די ריזיקע פון אנשטעקן א סך מענטשן מיט א איסור חמץ דורך איין קאך וואס איז נחמץ געווארן.
די חומרא פון זיך נישט מישן גייט טאקע נאר אן אויף מאכלים וועלכע זענען געמאכט געווארן אום פסח. אבער מאכלים וועלכע זענען צוגעשטעלט געווארן נאך פאר פסח פארמאגן נישט די חשש פון א משהו חמץ ווייל פאר פסח ווערט חמץ בטל בששים, איז דערפאר נישט דא די חשש אז חמץ פון איין קאך וועט צושפרייט ווערן צו אנדערע הייזער.
דערפאר, אפילו די וואס זענען מחמיר זיך נישט צו מישן, האבן נישט קיין שום פראבלעם צו עסן מאכלים וועלכע זענען געמאכט געווארן פאר פסח, וואס דאס רעכנט אריין די מאכלים פון די קאמפעניס וועלכע פראדעצירן זייערע פראדוקטען נאך פאר פסח. ווייל איינמאל עס איז געמאכט געווארן פאר פסח פאלט אוועק יעדע חשש פון חמץ במשהו.
די חומרא אויף פראדוקטען פון בתי חרושת
אין די לעצטע פופציג יאר איז פארשפרייט געווארן א פרישע חומרא וואס איז כמעט נישט געווען בנמצא אמאל, מחמיר צו זיין נישט צו עסן מאכלים וועלכע זענען געמאכט געווארן אין פאבריקן.
מיר געפינען מקורות אז געוויסע רבנים האבן געקרימט אויף דעם געדאנק פון פסח'דיגע מאכלים פון פאבריקן (צ.ב.ש. שו"ת דברי חיים ליקוטים והשמטות סי' מ', און שו"ת ערוגת הבושם או"ח סי' קכ"ד), אבער ווי ס'איז משמע אין זייערע תשובות איז עס נאר געווען אין פאבריקן וואס מ'האט נישט געקענט געהעריג קאנטראלירן און מ'האט געקענט גאר גרינג נכשל ווערן. ווי אזוי עס זאל נאר זיין איז פאר'ן קריג כמעט נישט געווען בנמצא פראדוקטען וועלכע זענען געמאכט געווארן אין פאבריקן, און דעריבער האט זיך נישט געקענט אוועקשטעלן א קלארע מנהג אויף דעם ענין וואס איז מחייב ווייטערדיגע דורות מטעם שמע בני מוסר אביך.
די יסוד פון די חומרא, לויט ווי ס'איז מבואר אין שו"ת ד"ח הנ"ל וכן בח"א או"ח סי' כ"ב, אז אין א פאבריק איז שווער צו קאנטראלירען וואס עס גייט דארט פאר, און דערפאר דארף עס א הכשר מובהק פון א בקי און א מומחה. אנדערע ווילן בויען די חומרא אויף סיפורי מעשיות אז ווען א מענטש מאכט עפעס פריוואט איז דא א סייעתא דשמיא, אבער ווען מ'מאכט פאר א רבים פאר ביזנעס איז נישט דא די שמירה. (עיי' הגדה שבח פסח עמ' רכ"ג).
נאכ'ן קריג, ווען עס האט אנגעהויבן נתרבה ווערן פסח'דיגע פראדוקטען וואס ווערן פראדעצירט אין פאבריקן, האבן געוויסע זיך מונע געווען פון זיי, טראכטנדיג בטעות אז מ'דארף מחמיר זיין אויף די פראדוקטען מטעם די חומרא פון זיך נישט מישן – א חומרא וואס איז שטארק נתקבל געווארן. אבער באמת איז עס א טעות, און די חומרא אויף בתי חרושת איז א באזונדערער מנהג וואס איז נישט תלוי הא בהא, און דערפאר, אפילו אויב איינער האט מקבל געווען מבית אבותיו זיך נישט צו מישן, דארף ער זיך נישט צוריקהאלטן פון עסן פון בתי חרושת, און די זעלבע פארקערט, איינער וואס האט מקבל געווען די חומרא אויף מאכלים פון בתי חרושת, מיינט דאס נישט אז ער מעג זיך וועגן דעם נישט מישן מיט אנדערע.
עס איז אבער פארהאן א צומישעניש צווישן דעם ענין פון זיך נישט מישן און א חומרא וואס האט דערמיט נישט קיין שייכות: די חומרא נישט צו עסן מאכלים וועלכע זענען פראדעצירט געווארן אין פאבריקן.
די חומרא פון זיך נישט מישן
די חומרא פון עסן דווקא מאכלים וואס זענען צוגעשטעלט געווארן ביי זיך אין שטוב נעמט זיך פון דעם וואס מ'האט חושש געווען אויף א משהו חמץ וואס האט געקענט אריינפאלן אין די מאכל, וואס וויבאלד די הלכה (או"ח סי' תמ"ז) איז אז חמץ אין פסח ווערט אסור במשהו, ווערן די כלים חמץ. אז מ'עסט בלויז פון די אייגענע קאך מינימיזירט עס די ריזיקע פון אנשטעקן א סך מענטשן מיט א איסור חמץ דורך איין קאך וואס איז נחמץ געווארן.
די חומרא פון זיך נישט מישן גייט טאקע נאר אן אויף מאכלים וועלכע זענען געמאכט געווארן אום פסח. אבער מאכלים וועלכע זענען צוגעשטעלט געווארן נאך פאר פסח פארמאגן נישט די חשש פון א משהו חמץ ווייל פאר פסח ווערט חמץ בטל בששים, איז דערפאר נישט דא די חשש אז חמץ פון איין קאך וועט צושפרייט ווערן צו אנדערע הייזער.
דערפאר, אפילו די וואס זענען מחמיר זיך נישט צו מישן, האבן נישט קיין שום פראבלעם צו עסן מאכלים וועלכע זענען געמאכט געווארן פאר פסח, וואס דאס רעכנט אריין די מאכלים פון די קאמפעניס וועלכע פראדעצירן זייערע פראדוקטען נאך פאר פסח. ווייל איינמאל עס איז געמאכט געווארן פאר פסח פאלט אוועק יעדע חשש פון חמץ במשהו.
די חומרא אויף פראדוקטען פון בתי חרושת
אין די לעצטע פופציג יאר איז פארשפרייט געווארן א פרישע חומרא וואס איז כמעט נישט געווען בנמצא אמאל, מחמיר צו זיין נישט צו עסן מאכלים וועלכע זענען געמאכט געווארן אין פאבריקן.
מיר געפינען מקורות אז געוויסע רבנים האבן געקרימט אויף דעם געדאנק פון פסח'דיגע מאכלים פון פאבריקן (צ.ב.ש. שו"ת דברי חיים ליקוטים והשמטות סי' מ', און שו"ת ערוגת הבושם או"ח סי' קכ"ד), אבער ווי ס'איז משמע אין זייערע תשובות איז עס נאר געווען אין פאבריקן וואס מ'האט נישט געקענט געהעריג קאנטראלירן און מ'האט געקענט גאר גרינג נכשל ווערן. ווי אזוי עס זאל נאר זיין איז פאר'ן קריג כמעט נישט געווען בנמצא פראדוקטען וועלכע זענען געמאכט געווארן אין פאבריקן, און דעריבער האט זיך נישט געקענט אוועקשטעלן א קלארע מנהג אויף דעם ענין וואס איז מחייב ווייטערדיגע דורות מטעם שמע בני מוסר אביך.
די יסוד פון די חומרא, לויט ווי ס'איז מבואר אין שו"ת ד"ח הנ"ל וכן בח"א או"ח סי' כ"ב, אז אין א פאבריק איז שווער צו קאנטראלירען וואס עס גייט דארט פאר, און דערפאר דארף עס א הכשר מובהק פון א בקי און א מומחה. אנדערע ווילן בויען די חומרא אויף סיפורי מעשיות אז ווען א מענטש מאכט עפעס פריוואט איז דא א סייעתא דשמיא, אבער ווען מ'מאכט פאר א רבים פאר ביזנעס איז נישט דא די שמירה. (עיי' הגדה שבח פסח עמ' רכ"ג).
נאכ'ן קריג, ווען עס האט אנגעהויבן נתרבה ווערן פסח'דיגע פראדוקטען וואס ווערן פראדעצירט אין פאבריקן, האבן געוויסע זיך מונע געווען פון זיי, טראכטנדיג בטעות אז מ'דארף מחמיר זיין אויף די פראדוקטען מטעם די חומרא פון זיך נישט מישן – א חומרא וואס איז שטארק נתקבל געווארן. אבער באמת איז עס א טעות, און די חומרא אויף בתי חרושת איז א באזונדערער מנהג וואס איז נישט תלוי הא בהא, און דערפאר, אפילו אויב איינער האט מקבל געווען מבית אבותיו זיך נישט צו מישן, דארף ער זיך נישט צוריקהאלטן פון עסן פון בתי חרושת, און די זעלבע פארקערט, איינער וואס האט מקבל געווען די חומרא אויף מאכלים פון בתי חרושת, מיינט דאס נישט אז ער מעג זיך וועגן דעם נישט מישן מיט אנדערע.