דו שרייבסט אז חרדיזם איז א שינוי פון די אמת'ע אידישקייט אבער דו ערקלערסט נישט מיט וואס עס איז אנדערש. א שטריימל איז נישט א סתירה מיט אידישקייט, קוגעל מיט אלע כוונות אויך נישט, לערנען פופצן שעה א טאג אויך נישט. אפילו גלייבן אין א רבי איז בעצם נישט א סתירה מיט אידישקייט. די איינציגסטע זאך אין חרדיזם וואס איז א סתירה מיט אידישקייט, און מן הסתם רעדסטו פון דעם, איז די חרדי'שע גלויבונג אז דער וואס איז משנה איז א כופר שאין לו חלק באלוהי ממעל.
די זרע קודש שרייבט אויפן פסוק לא תעשו "כן" לה' אלוקיך, אז מ'טאר נישט מאכן מיט עבודת השם אז עס מוז זיין "אזוי" און אויב עס איז נישט "אזוי" איז נישט גוט. די משפיעים נוצן דער ווארט לגבי הנהגות, למשל אז איינער מיינט אז מען קען נישט דאווענען אן א גארטל, אדער אז ער קען נאר מקיים זיין די ד' מינים מיט אן אתרוג וואס האט א פיטום וכדומה. אבער לאמיתו של דבר גייט דער ווארט ממש עד הסוף. וד"ל.
די גאנצע institutionalization פון יהדות, תורה ומצוות האט זיך אנגעהויבן סוף בית שני, און די לענגער מ'איז געווען אין גלות איז עס אלץ מער און מער פארמערט געווארן. די סיבה הפשוטה דערויף איז ווייל אן א סיסטעם און אן א פונקטליכער סדר היום, השבוע, השנה והחיים, וואלט די גאנצע אומה היהודית געקענט פארגעסן און פארמישט ווערן. וויאזוי וואלט מען אויסגעזעהן ווען זיין א איד אין מאנהעטן מיינט עסן נאר ציגעלעך מיט באני רעביטס, און אין דייטשלאנד מיינט א איד איינער וואס זאגט שיין העלאו צו יעדעם איינעם, אין אינדיע מיינט א איד איינער וואס מעדיטעיט 3 מאל א טאג, אין ראמעניע מיינט א איד איינער וואס זינגט שיינע מנוחה ושמחה'ס וכו' ? האבן די מנהיגים אוועקגעשטעלט א פונקטליכע סיסטעם די א. ג. יסודות היהדות וואס עס מיינט צו זיין א איד, וואס אלע אידן (אויסער די אידן וואס זענען די אנדערע זייט סמבטיון...) וועלן זיך פירן די זעלבע. אלע יומי דפגרא זענען די זעלבע, מען דאווענט דריי מאל א טאג, די עיקרי תפילות זענען זייער ענליך, די מצוות האבן א געוויסע parameter וכדו'. פארשטייט זיך אז אלעס איז מיוסד אויף די תורה בדרכי הפרד"ס.
דורכאויס די גלות האבן די מנהיגים געהאלטן אין איין צולייגן הלכות ומנהגים, ספעציעל גדרים וסייגים ווען אימער עס האט אויסגעפעלט למען קיום העם היהודי. צומאל האט עס אויסגעפעלט צוצולייגן כדי מ'זאל נישט ווערן אויסגעמישט מיט די גוים און צומאל האט עס אויסגעפעלט פשוט כדי מיר זאלן קענען לעבן מיט אונזערע שכנים און מיט די צייטן.
מ'דארף פארשטיין אז כדי איינצופירן א נייע מנהג וסייג און עס זאל זיך האלטן לאורך ימים, קען מען נישט זאגן פאר די המון עם אז דאס איז א צוגעלייגטע זאך וואס מיר לייגן נאר צו לתועלת זו או אחרת, ווייל דאן וועט די המון עם עס נישט אננעמען ערענסט, עס וועט נישט נתקבל ווערן און עס וועט זיך נישט אנהאלטן. די איינציגסטע וועג איז איינצורעדן די המון עם אז דער נייע איסור איז בעצם אן אלטע איסור וואס איז איינס פון די יסודות פון יהדות, און דער וואס טוט עס נישט איז עס פונקט ווי ער דינט עבודה זרה. (ע"ז איז נישט געווען אזא הארבע עבירה בתחלת ימי תולדות עם ישראל, כידוע.)
לדוגמא, ווען די חתם סופר האט אויפגעמאכט דער חדש אסור מן התורה, האט ער גוט געוואוסט אז חידושים אין אידישיקייט איז בכלל נישט אסור. אדרבא, חידושים אין אידישקייט איז וואס האט געהאלטן אידישקייט בימי אורך הגלות. אבער צוליב נחיצת הענין, די חת"ס האט פארשטאנען אז אויב ער וועט נישט מאכן סדר וועט גאנץ כלל ישראל פארווישט ווערן ביז א קורצע צייט, האט ער אראפגעשטעלט דער חדש אסור מן התורה אזוי שארף עד כדי כך, אז מ'קען זיך נישט רופן א חרדי היינטיגע צייטן אויב מען האלט נישט פון חדש אסור מן התורה. און דערביי האט די חת"ס אליין מחדש געווען די גרעסטע חידוש אין די היסטאריע פון אידנטום.
די זעלבע איז מיט די סאטמארע רב ז"ל. (איך קריג מיך מיט @המלוכה והממשלה.) די סאטמארער רב האט גוט געוואוסט אז זיין פשט'ל איבער שלש שבועות איז נישט מער ווי א שיינע תורה'לע. קיינער וועט זיך נישט קריגן אז ער האט גוט געוואוסט אז זיך בוקן צום צלם איז נישט בעסער ווי איין ווארט עיברית (כאטש מ'קען זיך מתווכח זיין וואס איז די גרויסע עבירה מיטן זיך בוקן צום צלם). נאר ער האט געקוקט ווי א מנהיג און פארשטאנען אז די מדינה און די שלטון הציונות שטעלט די עתידות פון כלל ישראל אין א שווערע געפאר. תפס אומנות אבותיו בידיו און ער האט עס געמאכט פאר א גאנצע עבודה זרה און אזוי האט ער לפי דעתו געראטעוועט כלל ישראל.
די זעלבע טריק קען א מנהיג בעצם טון היינט אויך. א מנהיג מוכשר וואס האלט לדוגמא אז האבן א סמארטפאון שטעלט די עתידות פון כלל ישראל אין געפאר, אויב האט יענער די כח, קען ער עס אוועקשטעלן ווי די הארבסטע איסור. דער וואס האט א סמארטפאון איז יינו יין נסך, פתו פת עכו"ם, פסול לעדות, און איינער וואס נוצט אים פאר עדי קידושין אדער גיטין איז בניו ממזרים. יעצט בעצם על פי תורה איז דאס נישט אמת, אבער אין רעאליטעט וועלן הונדערטער טויזנטער חרדי'שע אידן נישט טרונקען זיין וויין און נישט עסן זיין ברויט און זיך נישט משדך זיין מיט יוצ"ח עד סוף כל הדורות או עד שישתכח המעשה, פונקט ווי חרדי'שע אידן טוען מיט רעפארם אידן.
יעצט, בנוגע וואס דו פרעגסט איבער אלע אנדערע גדולים, איז יש ויש. עס זענען דא וואס זענען פשוט געווען תמימים און האבן אפגעקויפט די לאקשען אזוי ווי די המון עם. איך גלייב אז רבי טודרוס זילבער גלייבט עכט אז ציונות איז ערגער ווי אלע ג' עבירות חמורות שבתורה צוזאמען. און רבי הילל קאלימייער האט עכט געהאלטן אז חדש אסור מן התורה איז די זעלבע ווי אנכי השם אלוקיך. דאן זענען דא אזעלכע וואס זענען in on the joke. איך קען אזעלכע רבנים היינט וואס זאגן פארן ציבור אנדערש ווי זיי האלטן באמת, פשוט ווייל זיי האלטן אז מ'מוז אזוי טון למען האומה היהודית, וכנ"ל. און רוב זענען ערגעץ אינדערצווישן. א חלק כאפן זיי אז ס'איז א שפיל און א חלק מיינען זיי אז ס'ערענסטע מעשיות.
אגב, אן עקסטער שמועס פאר זיך דארף מען חוקר זיין פארוואס כלל ישראל ומהיגיה דארפן דאגה'ן איבער די עתידה וקיומה פון כלל ישראל. לכאורה איז עס אריינגעדריינגן אין די גענעטישע און evolutionary געבוי פון די מענטשהייט צו וועלן האבן די לענגסטע קיום וואס איז מעגליך. עמיר עס איבערלאזן פאר אן אנדערע געלעגנהייט.
.