היסטארישע ראמאן: יעזוס קריסט

הערליכע ארבייט שש. דו האסט גוט ארויסגעברענגט די גאנצע מעשה און עס הערליך אראפגעלייגט. איך וויל נאר מעיר זיין אויך איין קליינע נקודה פון די מעשה.

שש משזר האט געשריבן:מען מוז האבן סטרוקטור
א גאנץ פאלק צאמצוהאלטן
אויב איז געפיל א פטור
הייבט זיך אלס אן צו שפאלטן.

דער "סטרוקטור" טענה הערט מען כסדר פון קלוגע אידן און בעלי מחשבה בנוגע די וואס ווילן ווידערשפעניגן אינעם סיסטעם און דינען דעם אייבישטער אויף זייער אייגענע מהלך, סיי צו עס איז א יחיד סיי א מנהיג פון א ציבור. פון אויבן אויף איז זעהט עס אויס ווי א ריכטיגע טענה אז אן קיין סטרוקטור קען די זאך נישט האבן קיין קיום והמשכה. דא אבער ווייזט זיך ארויס אז דער טענה איז נישט גערעכט געווען. למעשה זעהן מיר היינט, צוויי טויזנט יאר שפעטער, אז קריסטנטום האט א קיום מער ווי אנדערע גלויבונגען און רעליגיעס. בעצם האט קריסטנטום געמאכט א סטרוקטור פון דער אומסטרוקטור, זיי האבן אוועקגעשטעלט א סיסטעם וויאזוי צו נישט זיין א חלק פון דער סיסטעם און דורך דעם זענען זיי אליינס געווארן א סיסטעם פון וועלכע מען דארף זיך אפברעכן. און צוליב דעם טאקע איז דער נביאות נישט מקוים געווארן און זיי שטייען שטארק און פעסט נאך אזויפיל יארן. אויב אזוי מה הועיל ישוע בתקנתו? אויף דעם ארויף וואלט ער דאך געקענט בלייבן א חרדי'שע איד? עס איז דא א צד צו זאגן אז דער טענה איז גערעכט. אדער קען מען זאגן אז דער טענה צייגט נאר ווי שטארק גערעכט ישוע איז געווען און ממנו ילמדו כסדר זיך אוועק צו ברעכן פון דער צענטעריסטישע סטרוקטור, כסדר מחדש זיין חידושים. (איך נוץ נאר ישוע אלץ א דוגמא פאר דער איידיע, לאו דוקא אז דאס איז טאקע געווען זיין מהלך המחשבה.)

דורכאויס די דורות זענען אלעמאל געווען מאוומענטס וואס האבן דאס געטון. ביי יהדות איז דאס געווען אין די לעצטע פאר הונדערט יאר דער בעש"ט. שפעטער ווען חסידות איז געווארן א סטרוקטור איז געווארן פשיסחא, קאצק, וכו'. און אזוי איז געווען במשך כל הדורות כגון החסידים הראשונים, המקובלים וכדומה. ביי קריסטנטום איז אין די לעצטע פאר הונדערט יאר געווען די רעפארמעישאן באוועגונג און א הונדערט יאר שפעטער ווען זיי זענען געווארן סטרוקטורד איז געווען דער קאונטער רעפארמעישאן, און אזוי זענען געווארן אלע מיני פלגים אינערהאלב קריסטנטום.

הצד השוה שבהם אז די אלע האבן זיך נישט אנגעהויבן אלץ א באוועגונג נאר ענדערש איין יחיד מיט נאך א יחיד וועלכע האבן געזוכט די ריכטיגע קרבת אלוהות ענדערש ווי ראבאטישע רעליגיע וואס גיבט גארנישט צו צו קיינעם. וממילא, דער "סטרוקטור" טענה איז לכאורה נישט א ריכטיגע. און אז מען רעדט שוין, א הערה אויף די נעקסטע סטאנזא:

שש משזר האט געשריבן:אבער א פאלק וועט גיין צוגרינד
ווען דער רגש דיקטירט
רגש פירט צו אכזריות און זינד
ווען דורך שלעכטע געפירט.

האבן די קריסטן געטון אכזריות און זינד מער ווי אנדערע רעליגיעס און פעלקער וואס האבן געהאט די מאכט אין די הענט פאר לאנגע יארן? ועוד, אין די צייט וואס די אכזריות איז אויסגעפירט געווארן איז קריסטנטום שוין לאנג נישט געווען א פאלק באזירט אויף רגש.



.

איך בין מיט דיר בנוגע דער עיקר נקודה אז סטרוקטור האט א קיום און אן דעם וועט עס נישט אנהאלטן פאר צו לאנג. איך בין אבער נישט איבערצייגט אז דאס איז דוקא א חסרון און/אדער אז צוליב דעם דארף מען זיך אפהאלטן פון טון די ריכטיגע זאך. שוין יארן וואס איך טראכט איבער דער נושא, איך האב שוין פארברענגט שעות על גבי שעות אדורך צו טון דער נושא מיט גרויסע חכמים און איך בין נישט קאנווינסד אז דער "סטרוקטור" טענה טוישט עפעס. דאס הייסט אז איך בין מודה צום הנחה אבער איך זעה נישט אז די הנחה איז מחייב עפעס. אדרבא, ביטע ערקלער וואס מאכט דיר אזוי זיכער דערמיט.

דער טענה ווערט גענוצט היינט פונקט ווי אמאל אפצופרעגן און אוועקצומאכן א יעדע סארט התחדשות און אויפצואווייזן פארוואס דער יעצטיגע סטרוקטור/סיסטעם מוז פאר א יעדע פרייז ווייטער אנהאלטן. די איראניע דערפון איז אז דער יעצטיגע סטרוקטור/סיסטעם האט זיך דאך אויך אנגעפאנגן ווי א התחדשות וואס האט זיך אפגעבראכן פון די פריערדיגע סטרוקטור/סיסטעם צוליב דעם וואס מ'האט געזוכט העכערס און בעסערס. אזוי גייט עס. מען קומט אויף מיט א גוטע געדאנק און דערנאך ווערט עס אין בעסטע פאל אנשים מלומדה און אין ערגסטע פאל מלא שחיתות ורשעות, ביז א צווייטער קומט אויף מיט עפעס פריש.

אברהם אבינו און משה רבינו האבן געזעהן די עובדי הבעל ואשירה אז עס פעלט ביי זיי עפעס, זיי זענען נישט דבוק, זייערע מעשים זענען רע בעיני אלהים ואדם, האבן זיי געזוכט דעם אמת ביז זיי האבן עס געטראפן. וואס מיינסטו האבן די מנהיגי הדור דעמאלטס געזאגט? מיינסט אז זיי האבן משבח ומפאר געווען די עבריים און די בני ישראל אז פיינעלי האט איינער אויסגעטראפן דעם דרך ישרה שיבור לו האדם? זיי האבן געשריגן אז זיי טוען א נארישע שריט ווייל מען קען נישט אן קיין סטרוקטור. די עובדי הבעל ואשירה האבן א סטרוקטור, זיי האבן א בוים, א געטשקע, א טוילעט וכו', זיי ווייסן פונקטלניך וועלכע גאט איז דער איש מלחמה, וועלכע איז די פוקד עקרות וכו'. די גאנצע וועלט האט א סיסטעם פון געצען דינעריי, מיינסט אז דו וועסט מצליח זיין מיט דיין נעלם ואין סוף שאין ערך לתבונתו ואין ערך לקדושתו? פאר איינער אליין וועט עס ארבייטען, אפשר אויך פאר דיינע קינדער און אייניקלעך, אבער ווי לאנג קען דאס שוין אנהאלטן? איך געדענק נאך ווי הגה"צ רבי תרח שליט"א האט געשריגן ביי שלישידעס תורה אין א געפאקטע זאל אז "זייערע אייניקלעך וועלן איין טאג קלאגן און ווינען אויף זייער אייגענע סיסטעם פונקט ווי זיי וויינען היינט אויף אונזער" עכלה"ק. דתן און אבירם פלעגן שרייבן אויף ק"ש אז דער פרישע קולט, דער עם ישראל וועט נאך איין טאג רצח'נן און הרג'נן מיליאנען אין די נאמען פון זייערע אל רחום וחנון. וכך הוה. מאך אויף א נ"ך וועסטו זעהן איבער וויפיל בלוט איז פארגאסן געווארן ביי די מלחמות מצוה און ליידער אויך אסאך מאל נישט אין מלחמות מצוה, אלעס אין דער נאמען פון דעם אייבישטער. קוק וואס די נביא באקלאגט זיך, לערן אביסל דרשות חתם סופר, הער אויס אביסל שובבי"ם תורות פון די רבי ז"ל וועסטו זעהן ווי די אלע פרעדיקשאנס זענען מקוים געווארן. וועסטו דא אויך זאגן אז זיי זענען געווען גערעכט? אוודאי נישט!

אברהם האט איינגעזעהן דעם אמת, משה רבינו האט געפונען דער תורת אמת וואס מענטשלט אויס דאס געזעלשאפט און זיי האבן געטון וואס איז געווען ריכטיג פאר זיי. זיי האב געוויסט אז איין טאג גייט דאס ווערן אן אויסגעדראשענע "געזעץ שפיל" פון "שבת היטן מיט פילע הלכות גדרים ואיסורים" אנשטאט "הארץ, געפיל, והרהורים". מיט דעם אלעם האבן זיי געטון וואס איז ריכטיג. זיי האבן זיך נישט געזארגט אז צוליב דעם וואס שפעטער וועט עס קארופטירט ווערן זאלן זיי עס יעצט נישט טון.

די זעלבע איז מיט די בעל שם טוב. קען זיין אז ער האט געוויסט וויאזוי עס גייט זיך אויסלאזן, מענטשן האבן אים זיכער אנגעשריגן אז דאס וועט זיין דער סוף. זייער פיין, ממילא זאל ער נישט טון וואס איז ריכטיג? ווען א יעדער איינער וואלט ווען אזוי געטון אלעמאל וואלטן מיר נאך היינט געוואוינט אין היילן, געדינט געטשקעס און מקריב געווען קינדער פאר קרבנות. קוק אריין אביסל אין קהלת, דאס איז די וועלט, היינט התחדשות מארגן רשעות איבערמארגן החדשות און א טאג דערויף רשעות. מה שהיה הוא מה שיהיה ואנו אין לנו על מי להישען וכולי וכולי...

יעצט, אין דיין לעצטע תגובה האסטו אראפ גלייגט אסאך השערות פאר פאקטן וואס איך קען נישט מקבל זיין.

שש משזר האט געשריבן:דאס אז קריסטנטום האט היינט צוטאגס א קיום, איז נאר צוליב איר סטרוקטור, ווי דו האסט גוט ארויסגעברענגט. חוץ מזה, וואס אי משום הא וואלט דאס שוין געקענט פארבלייבן יהדות, צוליב מה הואיל ישו בתקנתו, איז עס גאר ערגער געווארן. ווייל דורכדעם וואס עס איז נישט געווען קיין נארמאלע סטרוקטור, אזויווי יהדות, האט דאס געקראכט אויף אן ערגערע פארנעם. דאס איז א דירעקטע סיבה צום רשעות וואס קריסטנטום איז באגאנגען דורכאויס איר בלוט דורכגעווייקטע היסטאריע די לעצטע צוויי טויזנט יאר. אזויווי איך האב געשריבן אינעם פאעזיע. דאס ווערט נאר ערגער, און ווייזט נאר אויפן ריכטיגקייט פון מיין טענה, ווען מיר נעמען אין באטראכט זייער לאזונג אז קריסטנטום איז א רחמנות'דיגע רעליגיע. ליין, רגש'פולע, הארציגע, רעליגיע. אין נאמען פון זייער געפילבארע רעליגיע האבן זיי במשך הדורות געטון דאס סאמע ערגסטע שייך. וויל אן קיין סטרוקטור, באזירט אויף נארמאלקייט, קומט ארויס אזא תוצאה.

נו אוודאי זאגן מיר אזוי, ווייל מיר זענען אידן און מיר האבן פיינט קריסטן מסיבות שונות ואפילו מוצדקות. אבער פון וואו נעמסטו אז קריסטן זענען געווען ערגער ווי אנדערע רעליגיעס און פעלקער בתוקפם ובתוכם בני ישראל? האסט געלערנט נ"ך אמאל? פארשטייט זיך אז מיר האבן אזוי געטון ווייל דער אייבישטער האט אונז באפוילן, אבער זיי האלטן דאך אויך אז דער אייבישטער האט זיי באפוילן צו טון וואס זיי האבן געטון, די רוימער האבן אויך אזוי געזאגט, די מצריים אויך און די מוסלמענער זאגן היינט אזוי. אבער בעיקר באדערט מיך וויאזוי קומסטו אן צו דיין מסקנא אז "אן קיין סטרוקטור, באזירט אויף נארמאלקייט, קומט ארויס אזא תוצאה"? Correlation does not imply causation. און אויף וואס באזירסטו דיין דעפיניציע פון "נארמאלקייט"?

שש משזר האט געשריבן:ווען איינער וויל דאס איינפירן אלס נחלת הכלל, דאן מאכט ער קלאר א חורבן.

איך בין נישט זיכער וועגן א "חורבן" אבער עס איז זיכער שווער צו מוריש זיין א נישט סטרוקטורד גלויבונג און פארשטאנד. און עס איז נישט דוקא ביי א גרויסע ציבור וכדומה, אפילו ביי די אייגענע קינדער, צווישן צען קינדער וועלן עס אפשר צוויי אויפכאפן און ממשיך זיין. לאמיר זאגן אז א איד פילט אז די אידישקייט וואס ער איז אויפגעוואקסן דערמיט און וואס אלע ארום אים פירן זיך איז נישט ריכטיג. ער האט א נייע מהלך וואס ער האלט איז דער רצון השם און דער דרך הטוב. דער נייע מהלך אנטהאלט אין זיך צווישן אנדערע א קאלירטע העמד, א דיינינג רום אן א טשילאר, דאווענען מיט א גיטאר, לערנען ספרי מחקר און זונגען א יעדע שבת אן אנדערע שלום עליכם. עס איז ביי יענעם קלאר אז דער "סטרוקטור" איז גארבידזש און זיין צופלויגענע מהלך איז גאלד. קען ער מחליט זיין צו בלייבן מיט די גארבידזש כדי אז זיינע אלע צען קינדער זאלן ווייטער ממשיך זיין דער מסורת הגארבידזש. (גארבידזש איז נישט כולו שלעכט, מען קען צומאל טרעפן דערין א האלב אויסגענאגטע מארך ביין אדער אפאר פעניס.) אדער קען ער גיין מיט די גאלד און לכאורה וועלן פון זיינע צען קינדער נאר איינער אדער צוויי (אדער קיינער) מיטגיין מיט אים. וואס איז ריכטיגער? וויאזוי גייסטו צו מיט א קלארקייט צו אזא שאלה עד כדי כך אז דו קענסט פסק'נען א פסק וואס איז שווה לכל נפש? אדרבא, זיי מסביר. און דאס איז לשיטתך אז מ'דארף זיך זארגן פאר דער עתיד. ווען אין וואו איז דער איבעיא נתפשט געווארן?

שש משזר האט געשריבן:ווען איינער וויל דאס איינפירן אלס נחלת הכלל, דאן מאכט ער קלאר א חורבן. ווייל ווי אויבנדערמאנט איז אוממעגליך דאס זאל ארבעטן, עס מוז ממילא זיין סטרוקטור [אזויווי קריסטנטום זעלבסט איז געווארן].

נו, אז קריסטנטום איז למעשה געווארן א סטרוקטור האט דאך עס יא געארבייט. איז וואס איז דיין טענה? די זעלבע טענה האבן מאנכע געהאט אויף בעש"ט כנ"ל, זיי האבן זיך געזארגט וויאזוי א אידישקייט אן א סטרוקטור וועט קענען אנהאלטן. אבער היינט ווייסן מיר דאך אז עס האט טאקע אנגעהאלטן נאר ווייל עס איז געווארן א סטרוקטור, און דעם תורה הבע"ט איז טאקע צוליב דעם סטרוקטור נשתכח געווארן כידוע ליודעי חריין. דו אליינס שרייבסט דאך אזוי ווייטער: "אז מ'רעדט שוין פון חסידות, קוק וואס איז געשען במשך הזמן פון א חבורה דורשי ומבקשי קרבת אלקים. די רגע ס'איז געווארן נחלת הכלל, איז עס געווארן סטרוקטירט. היות ס'איז נישט געבויט אויף נארמאלע אלטגעזעצענע סטרוקטור."

שש משזר האט געשריבן:ישו האט קלאר געזוכט צו מאכן א מהפיכה כללית, און ער האט נישט גערעדט מיט יחידים לשם מאכן א 'חבורה' פון 'עובדים'. דאס איז דער קלארסטער און בעסטער רעצעפט פאר א חורבן, און דאס האבן חכמי ישראל געוואסט במשך כל הדורות.

פון וואו נעמסטו אז ער האט געוואלט מאכן א מהפיכה כללית? פון וואו נעמסטו אז עס איז א רעצעפט פאר חורבן? דאס אז די חכמי ישראל האבן דאס געטענה'ט בכל הדורות איז אמת אזויווי מיר זעהן און הערן טאקע כסדר פון חכמי דורנו. זיי זענען טאקע גערעכט מיט זייערע פרעדיקשאנס. ואשר על כן?

שש משזר האט געשריבן:האט קריסטנטום געטון מער רשעות ווי א צווייטע רעליגיע במשך הדורות? די ענטפער איז אויסדריקליך: יא!!! אנגעהויבן פון די וועג וויאזוי זיי האבן פארשפרייט זייער רעליגיע דורכאויס אייראפע, מיט צובייס פון די פינף זעקס מסעות הצלב [קרייצצוגלער], א מעין-קורס פון אינקוויזיציע וגירושים, און קינוח סעודה פון רציחות יעדן שני וחמישי. זייערע מערדערייען - נאכדערצו מיט זייער בארבאריזם - האט קיין שום גלייכן אין היסטאריע. די מוסולמענער זענען כמעט נישט באגאנגען רציחות אויף א פאלקסישער שטאפל, איינמאל זיי האבן איינגענומען רוב מיטל מזרח אין די ערשטע הונדערט יאר פון זייער רעליגיע [די לעצטע הונדערט יאר איז עס צוריק ווילד געווארן, אבער מ'רעדט פון א היסטארישן פרעספעקטיוו].

מען קען זיך טענה'ן דערויף פאר די קומענדיגע הונדערט יאר וועלכע פאלק אדער רעליגיע האט געטון דאס מערסטע רשעות. דו ביזט אבער מודה אז מען קען אנצייגן אויף א יעדע איינציגסטע פאלק און רעליגיע וואס זענען נאר אמאל געווען בשליטה אז זיי האבן געטון די זעלבע, איינער מער און איינער ווייניגער. די אומות העולם קענען די זעלבע אנצייגן אויף די בני ישראל בתוקפם. זיי דארפן נישט מער ווי אויפמאכן א נ"ך, א גמרא און א מדרש רבא.

שש משזר האט געשריבן:אוודאי האט דאס נאר פאסירט איינמאל ס'איז געווארן א סטרוקטור. אבער ווי אויבנדערמאנט, ווען דער באזיס דערפון איז געפיל אנשטאט קאלטע לאגיק, אדער אלטגעזעצענע סטרוקטור, זענען די תוצאות אוממעגליך פאראויסצורעכענען [ויש עוד להאריך, אז די געפיל האט פארט געשפילט א ראלע, אבל זה נושא בפנ"ע בתורת פסיכולוגיה].

מהיכן דנתני אז עס איז תלוי הא בהא? קאלטע לאגיק גיבט מער רחמנות און געפיל גיבט אכזריות? דאס איז פארקערט פון וואס איז אנגענומען אין די וועלט. איך זאג נישט אז דו ביזט נישט גערעכט, אבער אז דו מאכסט אזעלכע סטעיטמענטס דארפסטו עס קענען אויפבעקען מיט א הסבר אדער מיט ראיות אדער מיט א מסורה קינד צום טאטע איש מפי איש ביז ששים רבוא וואס האבן עס געזען מיט די אייגענע אויגן. [בתורת הפסיכלוגיה בין איך נישט אזוי באהאווענט ווי דיר וממילא וועלן מיר דאס לאזען אין דער זייט פאר דערווייל.]

לסיומא דמילתא, איך מיין אז מיר זענען מער בהסכמה ווי נישט, מיין ווינדער איז נאר אויף די מסקנות וואס דו ציסט דערפון. ובעיקר וויל איך נאכאמאל זאגן אז דיין אפשאצונג סיי אויף דער פרטיות'דיגע פרשה - וואס איז געווען זייער א פארווייטאגטע ביי כלל ישראל - און סיי על הכלל כולו וואס דער אפשאצונג טוט שיינען א ליכט, פאר דער וואס האט אפענע אויגן און אויערען, איז וואונדערבאר און בעסער ווי גוט. מיין שמועס דא און אין מיין פריערדיגע תגובה זענען נאר געווען בכלליות אויף די נושא.


.

איך זאג אין ביידע תגובות די זעלבע זאך ולא פליגי בכלל. איך האלט אז נאר א סטרוקטשערד סיסטעם קען האבן א קיום פאר א פארצויגנע תקופה. איך פארשטיי אז צוליב דעם האבן די פירער פון רעליגיעס, סיי די אידישע און להבדיל אלע אנדערע, סיסטעמיזירט זייערע רעליגיעס טראץ דעם וואס זייער גאנצע רעליגיע האט ארויסגעשפראצט אלס אן אנטי סיסטעם מאוומענט. און מיין שאלה עדיין במקומה עומדת. איז עס מיין אחריות צו מאכן זיכער אז אידישקייט ציט זיך ווייטער? דארף איך קאמפרימייזען אויף מיין וואוקס און מיינע השגות מיט די דאגה איבער די קומענדיגע דורות? אפשר איז די ריכטיגע זאך צו טון וואס איך האלט איז ריכטיג פאר מיך און לאז די וועלט זיך אליינס קער נעמען, היינט און אין די צוקונפט?


.