Under maintenance
הויפט זייט » תורה ודעת » העמק דבר » וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?

וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?

געראטעוועטער אשכול · נאר צום לייענען
שריפט
ארכיוו־באצייכענונג: 2026-10-14 14:15 EDT
25 פאסטס אין ארכיוו (פון בערך 54 אויפן אריגינעלן פארום) · אשכול #10775
דינסטאג אוגוסט 02, 2016 9:01 pm#344321
וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
דראמאטישע נייעס!!!
קול מבשר מעלדט מיט גרויס דראמא אז די אידישע וועלט איז אויף מיט א נורא נוראות'דיגע מעשה. מ'האט אנדעקט אז די חמשה חומשי תורה באשטייט באמת פון זעקס ספרים , נישט 5 ווי מ'האט ביז היינט געמיינט.

יעדער ווייסט אז ספר דברים באשטייט פון א דרשה וואס משה רבינו האט געגעבן אין א פלאץ מעבר הירדן וואס האט געהייסן "ערבה". למעשה האט משה רבינו געגעבן נאך א דרשה ערגעץ ווי אין מדבר אין יענע דרשה איז געזאגט געווארן אפאר יאהר פאר משה רבינו איז נפטר געווארן. די דרשה איז געווארן א ספר פון די תורה "ספר העדה" (ווייל די ערשטע פסוק איז וידבר משה אל כל העדה) , און עס איז געווען זעקס ספרים , בראשית , שמות , ויקרא , במדבר , העדה , דברים.

ברבות הימים איז העדה פארלוירן געווארן , און נאר יעצט האט מען עס געטראפן ערגעץ באהאלטן אין א הייל אין מדבר יהודה.

(עלערט: נישט קיין אמת'ע מעשה - נאר א משל)

לאמיר זאגן אז ס'איז קלאר אז העדה איז געוועהן א געהעריגע חלק פון די תורה פאר ס'איז פארלוירן געוואןר , און ס'איז קלאר אז ס'איז בטעות פארלוירן געווארן און נישט מ'האט עס באהאלטען. ס'איז אויך קלאר אז איינער וואס האט ביז היינט געגלייבט אין די 5 ספרים פון די תורה דארף יעצט אויך גלייבן אין די זעקסטע וויייל ס'איז געווען אנגענומען ביי אידן אלץ א חלק פון די זעלבע תורה.

אקעי , אונז האבן נאך נישט אריינגעקוקט אין די נייע אנדעקטע חלק פון די תורה. ס'ציטערט אונז וואס דארטן גייט שטיין. מיין שאלה איז וואס גייען מיר טאלערירן אז ס'איז דארטן שטיין?

און כ'וועל מסביר זיין. מיר אלע קענען אונזער אידישע רעליגיע , מיר ווייסן ס'איז א נארמאלע רעליגיע . די תורה פארלאנגט און בעט זאכן וואס מאכן סענס , און מיר האבן קיינמאל נישט געטוהן משוגענע זאכן ווי אנדערע רעליגיעס. מיר פארשטייען אז מענטשן פון אנדערע רעליגיעס וואס מ'הייסט דארטן רצחענען וכו' דארפן פארשטיין אז דאס קען נישט זיין קיין עבודת ה'. און מיר זענען באקוועם מיט אונזער רעליגיע אז ס'זאגט נישט די אלע ווילדע זאכן.

וואס געשעהט אויב יעצט ווערן אונז געוואר אז אין די פארלוירענע חלק פון די תורה שטייט יא זייער ווילדע זאכן. וואס איז אויב דארטען שטיין אז מ'דארף הארג'ענען מענטשען פון אנדערע רעליגיעס? וואס איז אויב דארטען שטייט אז מ'דארף שעכטן די ערשט געבוירענע קינדער? וואס איז אויב ס'שטייט אז פאר א מיידעל האט חתונה דארף איר א כהן בועל זיין ? וואס איז אויב דארטן שטייט אז ווען מ'ווערט 80 יאהר אלט מוז מען זיך דערטרענקען אין ים?

נאכאמאל , מ'רעדט דא אז ס'איז זיכער אז וואס אימער ס'שטייט אין די פריש אנדעקטע חלק פון די תורה איז זיכער א חלק פון אידישקייט -- וויפיל זענט איר גרייט צו טאלערירן און ווייטער זאגן אקעי , אויב דאס איז אידישקייט בין איך אקעי דערמיט , און ביי וועלעכע פונקט וועט איר זאגט , ניין ,עד כאן , איך קען נישט האבן קיין חלק אין אזא רעליגיע?
דינסטאג אוגוסט 02, 2016 9:11 pm#344325
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
אני מאמין באמונה שלמה שכל התורה המצויה עתה בידנו היא הנתונה למשה רבנו עליו השלום. לא פחות ולא יותר.

ס'איז ענליך צו די שאלה וואס מ'פרעגט דעם חסיד: ביי וועלכע עבירה וועט דיין רבי ווערן אויס צדיק?
דינסטאג אוגוסט 02, 2016 9:22 pm#344326
אז מה האט זיך אנייצע געגעבן מיט פינעף ספרים קענסטו זיין זיכער אז מ'וועט זיך אנייצע געבן מיט א זעקסטע, ברינג איט אן!
דינסטאג אוגוסט 02, 2016 9:25 pm#344329
אט האסטו די ״נייע טעסטעמענט״ וואס איז אינפעסטעט מיט אזעלכע דמיונות, ווי, אויב זעסטו דיין שכן ארבעטן זונטאג דאן זאלסטו אים הרג׳נען!.. די קריסטן הרג׳נען זיך ארום צווישן זיך וועלכע פאראגראפן מען זאל אננעמען און וועלכע מען זאל נישט.

לדעתי, האט כלל ישראל זייער א גוטער נאז, יעדעס מינדערסטע ווארט וואס זעט אויס odd ווערט suspicious. מען האט שוין פראבירט אזויפיל זאכן אריינצודריקן צווישן בכתב און בע״פ. ווען קדשים פון ירשולמי איז ארויסגעקומען האט מען דאס תיכף דערשנאפט. וואס דארפסטו מער פון די זוהר [וואס איז א גוטע אינטערפערטאציע צו דיין משל] וואס איז אנגענומען אלס הייליג ביי רוב אידן, אבער זיין מיסטערי גייט בלייבן עד שיבא שילה. קיינער קען נישט זאגן אויף די זוהר אז דאס איז תורה מן השמים מיט א זיכערקייט אדער עס איז נישט געווארן צענזורירט. סא יעצט צו דיין קשיא: אדרבה פראביר ארויסצוקומען מיט א נייע אידישע רעליגיעזע טעסטעמענטס און זאג דו מיך אויב איינער גייט דאס אננעמען.
דינסטאג אוגוסט 02, 2016 9:27 pm#344330
אידישקייט איז נישט באזירט אויף טרוקענע טעקסט. די תורה וואס מיר פארמאגן יעצט איז נישט קיין טרוקענע טעקסט, עס איז א תורת-חיים, א ליווינג דאקומענט. עס וועט נישט מעלה ומוריד זיין.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 12:56 am#344353
זייער זייער א פיינער שאלה
מיר אז אבער מער שווער פארוואס איינער וואס גלייבט נישט און די פינעף בענדער, פארוואס איז אים וויכטיג צי וויסען וואס די וואס גלייבן יא וועלן טון מיט די זעקסטע.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 7:36 am#344374
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
אז 'עין תחת עין' מיינט נישט עין ממש קען מען זיך מיט אלעם אן עצה געבן...

Sent from my SAMSUNG-SM-N910A using Tapatalk
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 7:43 am#344375
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
פרייוויליג האט געשריבן:
אט האסטו די ״נייע טעסטעמענט״ וואס איז אינפעסטעט מיט אזעלכע דמיונות, ווי, אויב זעסטו דיין שכן ארבעטן זונטאג דאן זאלסטו אים הרג׳נען!.. די קריסטן הרג׳נען זיך ארום צווישן זיך וועלכע פאראגראפן מען זאל אננעמען און וועלכע מען זאל נישט.

לדעתי, האט כלל ישראל זייער א גוטער נאז, יעדעס מינדערסטע ווארט וואס זעט אויס odd ווערט suspicious. מען האט שוין פראבירט אזויפיל זאכן אריינצודריקן צווישן בכתב און בע״פ. ווען קדשים פון ירשולמי איז ארויסגעקומען האט מען דאס תיכף דערשנאפט. וואס דארפסטו מער פון די זוהר [וואס איז א גוטע אינטערפערטאציע צו דיין משל] וואס איז אנגענומען אלס הייליג ביי רוב אידן, אבער זיין מיסטערי גייט בלייבן עד שיבא שילה. קיינער קען נישט זאגן אויף די זוהר אז דאס איז תורה מן השמים מיט א זיכערקייט אדער עס איז נישט געווארן צענזורירט. סא יעצט צו דיין קשיא: אדרבה פראביר ארויסצוקומען מיט א נייע אידישע רעליגיעזע טעסטעמענטס און זאג דו מיך אויב איינער גייט דאס אננעמען.

רש"ר הירש זאגט אויף אן ארט אז אידן במשך אלע דורות זענען געווען קשי אמונה, משה נעמט זיי ארויס פון מצרים מיט די גרעסטע ניסים און ביי יעדע קליינע שוועריגקייט האבן זיי אים געטשעלענדשד. די זעלבע חזר'ט זיך איבער ביי אלע דורות אין תנ"ך וכן הלאה אין די אידישע היסטאריע עד ימינו אלה.
דאס איז די טבע פון אידן, אז זיי לאזן זיך נישט גרינג נארן.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 8:23 am#344376
איך קען דיר געבן דא א לאנגע ליסטע פון זאכן וואס אויב עס ווערט נתברר אז דאס איז א חלק פון יהדות וואלט איך (און רוב מנין ובנין פון כ"י) עס אפגעלאזט. פון genocide צו מעביר זיין בנו למולך וכדומה. איך וואונדער מיר אבער וואס דיין פוינט איז דא. עס איז גאנץ פשוט אז אפגעזעהן פארוואס מיר זענען בוחר בתורת משה, צו עס איז ווייל עס שטימט דאס מערסטע, צו ווייל מיר זענען בוחר צו גלייבן צו ווייל עס איז דאס מערסטע באקוועם פאר אונז, די מינוט וואס עס קומען צו די שרעקליכע אייסיס'דיגע components, פאלן די אלע סיבות ומניעות אוועק, און מיר וואלטן נישט געהאט קיין סיבה צו בלייבן דערמיט. למעשה איז די העדר פון די אלע זאכן טאקע איינע פון די סיבות וואס מאכט אונז גלייבן אז יהדות איז יא די ריכטיגע פלאץ פאר אונז. ביטע ערקלער וואס דיין פוינט איז. יישר כח למפרע.


.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 8:37 am#344377
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
מלחמת ז' עממין איז נישט געווען אייסיס סטייל?
כ'פרעג.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 8:49 am#344378
די עצם ענין פון מלחמה איז זייער מקובל היינט, דער כל דאלים גבר גייט אן אין פולן שוואנג. דו פרעגסט אוודאי בנוגע דעם "לא תחיה כל נשמה". אין יענע צייטן איז דאס געווען די norm. היינטיגע טעג גלייבן נישט מענטשן עכט אז עס וועט נאך אמאל געשעהן אזא זאך, אפילו די וואס זאגן אז זיי גלייבן עס יא גלייבן נישט עכט, און די וואס גלייבן יא זענען טאקע די אייסיס שבקרבנו.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 9:09 am#344379
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
ענדליך צו וואס הוגה זאגט האב איך געשריבען אין אן אנדערע אשכול
http://www.kaveshtiebel.com/viewtopic.php?p=341542#p341542
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 9:17 am#344380
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
הוגה האט געשריבן:די עצם ענין פון מלחמה איז זייער מקובל היינט, דער כל דאלים גבר גייט אן אין פולן שוואנג. דו פרעגסט אוודאי בנוגע דעם "לא תחיה כל נשמה". אין יענע צייטן איז דאס געווען די norm. היינטיגע טעג גלייבן נישט מענטשן עכט אז עס וועט נאך אמאל געשעהן אזא זאך, אפילו די וואס זאגן אז זיי גלייבן עס יא גלייבן נישט עכט, און די וואס גלייבן יא זענען טאקע די אייסיס שבקרבנו.

פשט אז טאמער וואלט עס היינט געווען די נארם וואלסטעס יא פארשטאנען?

לו יצוייר אז אנשטאט צו מאכן ברית מילה וואלט מען אויפגעשניטן די ליפן און אריינגעלייגט א טעלער (אזוי ווי געוויסע טרייבס טוען נאך עד היום) וואלסטו דאס מקבל געווען?
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 10:57 am#344392
ATUB @קל וחומר ATUB , אויב עס וואלט געווען די נארם וואלטסטו עס אויך מקבל געווען. די סיבה פארוואס דו פיהלסט אומבאקוועם דערמיט, איז צוליב דעם וואס דיינע/אונזערע מאראלישע וועליוס איז אדזשאסטעד געווארן צו די היינטיגע וועסטערן וועליוס.

מאראל איז נישט מחוייב השכל, עס איז א הסכמה וואס ציוויליזירטע מענטשן האבן מסכים געווען צווישן זיך כדי צו קענען פיהרן א נארמאלע לעבנס שטייגער. כאטש דער שורש פון מאראל, ליגט שוין אינערליך אין אונזער באוואוסטזיין. אבער די פונקטליכע פרטים און הגדרות וואס הייסט יא מאראליש און וואס נישט, דאס איז שוין געוואנדן אין די הסכמה פון די ציוויליזאציע.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 12:31 pm#344400
ATUB @זבולון ATUB זייער גוט ארויסגעברענגט וויאזוי א 'מאראל' פארעמט זיך.

אני בעניי פארשטיי נישט די גאנצע ארגומענט, איינער וואס איז א מאמין און א שומר תורה ומצוות, היט די תורה ווייל ס'איז 'מסכים' מיט זיינע ווירדן ? אויב סלעווערי איז היינט אוממאראליש, דארף איך אפלאזן די תורה ווייל די תורה לאזט עס יא ? (איך פארשטיי אז ס'איז דא א ריזן חילוק וויאזוי די תורהדיגע קנעכטשאפט האט אויסגעקוקט ביז וויאזוי די בעלי בתים פון הונדערט פופציג יאר צוריק האבן דאס פארשטאנעןץ איך נאר א פוינט).

אויב די תורה האלט אז מ'דארף ממית'ן געי'ס אדער איינער וואס איז מברך ה', דארף איך אפלאזן די תורה ווייל היינט איז עס אפגעפרעגט ?

איך הייב נישט אן צו פארשטיין די שאלה בכלל.

און בכלל אויב זוכסטו צו זיין 'באקוועם' מיט דיין רעליגיע דעמאלטס האט שוין דאס גאנצע זיין רעליגיעז נישט קיין פשט, אדער גלייבסטו אז דאס איז דער אמת אדער נישט.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 12:31 pm#344401
.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 12:47 pm#344407
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
אדרבה דאס איז וואס איך וויל ארויסברענגען, אז מאראל איז משיעבוד צום תורה נישט פארקערט (ווי ס'האט אויסגעזעהן פון הוגה'ס ווערטער).

אלזא יעצט ווערט שווער, פארוואס ווען דער אייסיס חיה זאגט די זעלבע אויף זיין קוראן (און די וועג ווי ער לערנט אפ דעם קוראן) און פיהרט זיך אויף מיט אנדערע מאראלישע ווירדן איז ער אפגעפרעגט?
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 1:24 pm#344416
פליז דאנ'ט געט מי ראנג.

איך זאג נישט אז די תורה איז משועבד צו מאראל און נישט אז מאראל איז משועבד צו די תורה. איך זאג אז די תורה מיט מאראל איז איינס.

די תורה איז א תורת חיים, א ליווינג דאקומענט, אויב איז עין תחת עין געווען אנגעקוקט מאראליש אין א געוויסע צייט, האבן שוין חז"ל אונז מגלה געווען די ריכטיגע אפטייטש דערפון, ווייל אין חז"ל'ס צייטן איז דאס געווען אומ-מאראליש. ומשם תקיש אל השאר.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 1:36 pm#344421
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
טאמער איינער פארמאגט היינט צוטאגס א קנעכט וואו ס'איז לעגאל איז ער עובר אויף די תורה?
וואס טייטש זאת התורה לא תהא מוחלפת?
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 1:56 pm#344424
עס איז נישט תורה'דיג היינט צו האבן א קנעכט.

אויב וועט איינער אקערן זיין פעלד איין יאהר (סתם א יאהר) איז ער נישט עובר אויף קיין שום איסור. עטליכע יאהר שפעטער (שמיטה יאהר) וועט ער אקערן, איז ער עובר אן איסור. וואס איז מיט "זאת התורה לא תהא מוחלפת"? דער תירוץ איז אז די זעלבע תורה זאגט אז דעמאלס מעג מען און דעמאלס טאר מען נישט. והוא הדין כאן.

אי"ה אין א געלעגנהייט וועל איך עס ברייטער אויסשמועסן. אבער איך מיין דו האסט ארויס מיין נקודה.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 2:06 pm#344427
Re: וואס וואלט איר נישט טאלערירט אלס א חלק פון אידישקייט?
נערישע צושטעל,
די תורה שמועסט קלאר אויס אז די זיבעטע יאר איז אסור וכן כל מצוות עשה ול"ת שהזמן גרמא.

קנעכטשאפט איז א זאך וואס ווערט היינט אנגעקוקט אוממאראליש, שטייט נישט אין ערגעץ אז טאמער עפעס ווערט אוממאראליש איז עס אסור.
ביז אפאר יאר גייט מילה אויף א בן ח' ימים הייסן אוממאראליש, און פאקט לאזט זיך גלייבן אז ס'איז שוין געווען תקופות וואס די רעגירונג האט עס אנגעקוקט אוממאראליש און גוזר געווען דערויף.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 2:31 pm#344431
קל וחומר האט געשריבן:נערישע צושטעל,
די תורה שמועסט קלאר אויס אז די זיבעטע יאר איז אסור וכן כל מצוות עשה ול"ת שהזמן גרמא.

קנעכטשאפט איז א זאך וואס ווערט היינט אנגעקוקט אוממאראליש, שטייט נישט אין ערגעץ אז טאמער עפעס ווערט אוממאראליש איז עס אסור.
ביז אפאר יאר גייט מילה אויף א בן ח' ימים הייסן אוממאראליש, און פאקט לאזט זיך גלייבן אז ס'איז שוין געווען תקופות וואס די רעגירונג האט עס אנגעקוקט אוממאראליש און גוזר געווען דערויף.

קל וחומר:דו ביסט גערעכט. היינט, אין קאליפארניע און אין א סאך לענדער אין מערב אייראפע איז דא א מאוומענט צו פארבאטן ברית מילה בזמנו. אויך. די פעמיניסטישע מאוומענט רוקט זיך זייער שטארק און שנעלל פאראויס. זיי באקומען א יעדן טאג מער פאוער. און די פאליטישנ'ס בייגן זיך מער און מער צו זייערע משוגעת'ן. ס'וועט נאך קומען א צייט ווען זיי וועללן (מיט די היינטיגע סופרים קאורט דזשאדזשעס) נאך ברענגען א קאורט ארדער אז מ'טאר נישט מאכן א סעפערעיט ווייבער שול.אויך, אז מ'טאר נישט מאכן די ברכה שלא עשני אישה...און די לגב"ט'ס וועללן מסתמא אריינקומען מיט זייערע משוגעת'ן און ארויפצווינגען זייערע תועבות אויף נארמאלע מענטשן...!
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 4:11 pm#344437
זבולון האט געשריבן:עס איז נישט תורה'דיג היינט צו האבן א קנעכט.

אויב וועט איינער אקערן זיין פעלד איין יאהר (סתם א יאהר) איז ער נישט עובר אויף קיין שום איסור. עטליכע יאהר שפעטער (שמיטה יאהר) וועט ער אקערן, איז ער עובר אן איסור. וואס איז מיט "זאת התורה לא תהא מוחלפת"? דער תירוץ איז אז די זעלבע תורה זאגט אז דעמאלס מעג מען און דעמאלס טאר מען נישט. והוא הדין כאן.

אי"ה אין א געלעגנהייט וועל איך עס ברייטער אויסשמועסן. אבער איך מיין דו האסט ארויס מיין נקודה.

ביטע ברייטער אויס דיין נקודה, ווייל עפעס איז מיר אומפארשטענדליך.

לויט ווי איך פארשטיי יעצט, מיינסטו צו זאגן אז די תורה איז עפעס אזוי ווי די ליבעראלן באטראכטן די קאנסטיטוציע, ליווינג ענד בריטינג, אויב ס'איז נשתנו העיתים דארף מען איבערטראכטן וואס די תורה "וואלט ווען" געשריבן, זאל עס ווען געגעבן ווערן היינט. די יעצטיגע ווערסיע פון מאראל טייטשט אפ די תורה, ריכטיג ?

איך וואלט נישט געוואלט האלטן אזא תורה.

דאס דערמאנט מיר פון יששכר כ"ץ (א סאטמערע אינגערמאן וואס איז פון די פירער אין די אפען ארטאדאקס מאוומענט) וואס האט געשריבן אן ארטיקל אמאל אז אפשר טוט דער רבוש"ע תשובה פאר די שוועריקייטן וואס די תורה מאכט פאר געיס...

m http://blogs.timesofisrael.com/does-god ... solutions/ m
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 6:22 pm#344450
איך וויל פארשטיין די logic פארוואס פאר אן עובד עבו"ז קומט מיתה. גלייבן איז א געפול זאך מיט מינימום פעולות. אזוי אויך מברך ה' איז נישט מער ווי ארויס דרוק פון געפיל. וואס א מענטש קען זיך נישט העלפען. אנדערש ווי ביי מעביר בנו ובתו למולך וכדומה וואס זענען שטערקערע פעולות און קען זיין מ'דארף דאס בעגרעניצען מיט capital punishment.

איז דא קורץ און פשוט תירוץ ערגעץ אויף דעם?

נישט ע"פ דרוש רמז סוד און פיליזאפיע. איך זיך א לאגישע עקספלענעישען.
מיטוואך אוגוסט 03, 2016 8:46 pm#344473
אויב מיין חבר הייסט מיר עפעס טוען, אקע, אויב ס'איז נישט צי שווער, נא וועל איך עס טוען
אויב בין איך א נאנטערע חבר אדער איך פיל א גרעסערע פליכט יענעם ציפרעידן שטעלן, וועל איך טוען עטוואס מער
באט אלעס האט א שיער, ס'קימט א פוינט וואס געניג איז געניג.

דער מאמין גלייבט אבער אז ער איז א קליינער נברא אין ער האט א בורא וואס איז אים מחיה ומהוה א יעדער סעקאנדע
נישט נאר אים נאר אויך דעם עמליקי וועם זיין בורא האט אויף אים מצווה געווען לא תחיה
און אויך זיין זין וואס דער בורא האט געהייסן ארפשניידען זיין ערלה, איז אויך נישט זיינס, נאר איז אים א מתנה פין דעם בורא
ער איז בכלל נישט קיין צד
אן דעם פאנגט זיך גארנישט אן


אויב אידישקייט וואלט געווען סך הכול א ליסטע פין ריטאלס וואלט די שאלה געמאכט עפעס סענס
דער שואל ווייזט ארויס א אימוויסענשאפט אין די בעסיק פרעמעס פין דער אידישער גלייבאנג