מאדנע היסטארישע מקורות פון אידישע מנהגים

שמואל הלוי האט געשריבן:א הייליגער מנהג ביי אידן וואס אסאך חסידישע ספרים רעדן פון דעם (עיין אוהב ישראל אפטא), קומט עמעצער און פרובירט אויפצוווייזן אז ס'שטאמט פון קריסטן, איז ער אפילו ווערד אז מען זאל קוקן אויף זיין זייט און ברענגען זיין ארטיקל?

שמואל הלוי האט געשריבן:א הייליגער מנהג ביי אידן וואס אסאך חסידישע ספרים רעדן פון דעם (עיין אוהב ישראל אפטא), קומט עמעצער און פרובירט אויפצוווייזן אז ס'שטאמט פון קריסטן, איז ער אפילו ווערד אז מען זאל קוקן אויף זיין זייט און ברענגען זיין ארטיקל?

שמואל הלוי האט געשריבן:מי הוא זה ואיזהו?

ידען האט געשריבן:אוו וואס איז מיטן מימרא פונעם ישמח משה וואס האט געזאגט אז אפי׳ א מנהג פון א אלטיטשקע פרוי דארף מען אנעמען הייליג?

קען זיין איך האב נישט עקזעקטלי די ווערטער וואס ער האט געזאגט אבער בערך

יאנקל האט געשריבן:

שמואל הלוי האט געשריבן:מי הוא זה ואיזהו?

http://yi.wikipedia.org/wiki/נתן_סליפקין

שמואל הלוי האט געשריבן:א הייליגער מנהג ביי אידן וואס אסאך חסידישע ספרים רעדן פון דעם (עיין אוהב ישראל אפטא), קומט עמעצער און פרובירט אויפצוווייזן אז ס'שטאמט פון קריסטן, איז ער אפילו ווערד אז מען זאל קוקן אויף זיין זייט און ברענגען זיין ארטיקל?

שמואל שלום שלמה האט געשריבן:

שמואל הלוי האט געשריבן:א הייליגער מנהג ביי אידן וואס אסאך חסידישע ספרים רעדן פון דעם (עיין אוהב ישראל אפטא), קומט עמעצער און פרובירט אויפצוווייזן אז ס'שטאמט פון קריסטן, איז ער אפילו ווערד אז מען זאל קוקן אויף זיין זייט און ברענגען זיין ארטיקל?

100%, אוי ווי גוט דו זאגסט. אפילו לויט ווי יאנקל האט אויבן געשריבן אז די טעמים וואס דער אפטא'ר רב ברענגט איז ווייל אזוי האט דער אויבערשטער מסבב געווען אז די אידן זאלן מקבל זיין דעם מנהג, איז אויך פאר אונז נישט קיין נפק"מ פון ווי דאס שטאמט, מיר דארפן נאכפאלגן בתמימות אונזער מסורה אזויווי דער רשב"א שרייבט.

יאנקל האט געשריבן:

שמואל שלום שלמה האט געשריבן:

שמואל הלוי האט געשריבן:א הייליגער מנהג ביי אידן וואס אסאך חסידישע ספרים רעדן פון דעם (עיין אוהב ישראל אפטא), קומט עמעצער און פרובירט אויפצוווייזן אז ס'שטאמט פון קריסטן, איז ער אפילו ווערד אז מען זאל קוקן אויף זיין זייט און ברענגען זיין ארטיקל?

100%, אוי ווי גוט דו זאגסט. אפילו לויט ווי יאנקל האט אויבן געשריבן אז די טעמים וואס דער אפטא'ר רב ברענגט איז ווייל אזוי האט דער אויבערשטער מסבב געווען אז די אידן זאלן מקבל זיין דעם מנהג, איז אויך פאר אונז נישט קיין נפק"מ פון ווי דאס שטאמט, מיר דארפן נאכפאלגן בתמימות אונזער מסורה אזויווי דער רשב"א שרייבט.

דו מיינסט ״אזויווי דער ישמח משה שרייבט.״ ווייל אזא זאך ווערט בכלל נישט דערמאנט אין דעם רשב״א.

יאנקל האט געשריבן:שו"ת השיב משה או"ח סי' י"ג:
אבל מזה שנעשה תחבולות שתמליט הולד מת ולא תקבר כך עם הולד, לא נרמז מזה בשום מקום, וגם בספרים המדברים מענינים כאלו, כמו בספר לחה"פ ובספר מעבר יבק, לא נמצא מזה כלל. רק שהוא קבלה ביד בני עמנו, וכבר ידעת מש"כ הרשב"א בתשובותיו, דאין לדחות הקבלה שיש ביד נשים הזקנות מבני עמנו, מפני ששים רבוא מופתים המראים סותרו, דחק הישראלי הוא למעלה מהטבע והשכל.

חייקל אלצווייסער האט געשריבן:כ'האב דערמאנט [פריער אינמיטן פונעם ארטיקל -יידל] די ווערטער פון דעם רשב"א בזה"ל: "שאין לדחות הקבלה שיש ביד נשים הזקנות מבני עמנו מפני ששים ריבוא מופתים המראים סותרו, דחק הישראלי הוא למעלה מהטבע והשכל."

אט די ווערטער פון דעם רשב"א ווערן נאכגעברענגט אין א סך ספרי שו"ת, און אלע צייכנען אן דעם מקור אז זיי ווערן געברענגט אין שו"ת "השיב משה" (פון דעם בעל "ישמח משה" זצ"ל), סימן יג.

אין רשב"א אליין האב איך נישט געפינען ממש די ווערטער, אבער עס איז אינטערעסאנט נאכצוברענגען די ווערטער פון הרב יעקב שלמה מוזסון אין קובץ "אור ישראל" (תמוז תשס"ז): "ואע"פ שלא נמצאים הדברים הנ"ל בכתבי הרשב"א שיש בידינו, מ"מ נאמנים עלינו דברי הישמח משה זי"ע שכן כתב הרשב"א."

עס איז אבער מעגליך אז דער "השיב משה" האט געמיינט די ווערטער פון דעם רשב"א אין חלק א' סימן ט, בזה"ל: "שאין משגיחין בחקירה כנגד הקבלה, לפי שחכמת השם למעלה מחקירתנו לפי שחכמת השם למעלה מחקירתנו. וככה יקרה לנו מן הדין בכל דבר שיש קבלה ביד הזקנים והזקנות מעמנו. ולא נסתיר קבלתם רק אחר הקיום שאינו באיפשר חלילה. ולמה נסתור קבלתם ואין קבלה פושטת ביד עמנו רק שקבלו אותה דור אחר דור עד משה רבינו ע"ה או עד הנביאים. ופעמים יהיה העניין ההוא נרמז בכתוב, ולא שיהיה הרמז ההוא מוכרח, רק תכריחנו הקבלה ויתאמת העניין הכתוב עם הקבלה."

חייקל אלצווייסער האט געשריבן:"שיחות זקנות" אדער "קבלה ביד הזקנים והזקנות"?

אין דער פאריגער אויסגאבע (פסח) האב איך געשריבן מיינע פארשונגען איבער דעם פרויען-מנהג נישט איבערצוגיין א קינד. איך האב אויך דערמאנט די ווערטער וואס א סך ספרים ברענגען נאך אין נאמען פון רשב"א, בזה"ל: "שאין לדחות הקבלה שיש ביד נשים הזקנות מבני עמנו מפני ששים ריבוא מופתים המראים סותרו, דחק הישראלי הוא למעלה מהטבע והשכל." איך האב אויך אנגעמערקט אז די ווערטער געפינען זיך נישט אין רשב"א, נאר אין שו"ת "השיב משה" בשם דעם רשב"א. אויך האב איך נאכגעברענגט די ווערטער פון דעם רשב"א אין חלק א' סימן ט, וואו מען זעט אז ווארשיינליך איז דארטן דער מקור.

די תלמידי-חכמים און יודעי ספר צווישן אייך האבן ווארשיינליך באמערקט וואס איך האב פרובירט אנצודייטן צווישן די שורות, אז טראץ דעם וואס די ווערטער וועלכע ווערן נאכגעזאגט אין נאמען פון רשב"א שטאמען ווארשיינליך פון סימן ט', שטייט אבער נישט דארטן דאס אז מען דארף גלייבן יעדע שיחות זקנות וואס איז פארשפרייט ביי מענטשן. איך האב נישט געוואלט אריינגיין אין דער פראגע, ווייל איך האב געשפירט אז מיין פלאטפארמע איז נישט געאייגנט מחדש צו זיין הלכה'דיגע שקלא-וטריא'ס. אבער בלויז עטליכע טעג נאכדעם וואס "צייטשריפט" איז ארויס פון דרוק, איז ערשינען דער חשוב'ער קובץ "עץ חיים" וואס ווערט ארויסגעגעבן דורך חסידי באבוב, וואו אויף עמוד שכ"ח איז געדרוקט געווארן א שטיקל אפהאנדלונג איבער די ווערטער פון דעם רשב"א, וואס איז זייער רעלאוואנט צו אונזער שמועס.

דער שרייבער פון דעם קורצן מאמר, רעאגירט אויף דעם וואס אין א פריערדיגן קובץ (ח', עמ' ש"ע) איז דערמאנט געווארן די באקאנטע ווערטער אין נאמען פון דעם רשב"א אין פארבינדונג צו דעם וואס איז אנגענומען אז מען טאר נישט קניען אויף די פיס און אז מען טאר נישט פייפן מיט די מויל, וואס קיין מקור אויף די קפידות איז נישט פאראן.

דער שרייבער ברענגט ארויס זיין וואונדער וויאזוי מען קען בכלל זאגן אזא זאך אז יעדע מעשה'לע און קפידה וואס אלטע פרויען דערציילן האט א דין ווי הלכה למשה מסיני. און טראצדעם וואס מנהגים וואס מיר האבן מקובל פון עלטערע פרויען האבן א שטארקן און חשוב'ן באדייט, ווי מען זעט אז פוסקים האבן זיך צומאל פארלאזט אויף "מנהג נשים" (זע, צום ביישפיל, שו"ת חוות יאיר סימן רלד), אבער ביז'ן זאגן אז יעדער גוטער מנהג אדער שיינע מעשה וואס אן ערליכע באבע האט אמאל דערציילט ווערט פאררעכנט ווי איינער פון די יסודות הדת איז פאלג מיר א גאנג. נאך מער פון דעם, צי דען טרעפן מיר נישט פארשידענע מנהגים אדער קפידות און עין הרע וואס די פרויען האבן אנגענומען פון די גוי'אישע שכנים, זאכן וואס שטימען נישט איינס מיט'ן צווייטן, אדער סתם נארישקיייטן וואס די פרויען האבן איבערגענומען איינע פון דער צווייטער? (אזוי ווי די פוסקים שרייבן א סך מאל אז "מנהג" איז די זעלבע אותיות ווי "גהנם", און זע אויך אין "דרכי משה" (יו"ד סימן קט"ז) אין דעם נאמען פון דעם אבודרהם, וועלכער מאכט אוועק די "חששות הזקנות" איבער תקופות, און ער שרייבט אז דאס איז "ליידיגע ווערטער און סתם 'שיחות זקנות'.") און דאס אלעס הענגט מען אן אויף "אביר הראשונים", דער רשב"א.

דערנאך גייט דער שרייבער אין קובץ "עץ חיים" אריין אין די ווערטער פון דעם רשב"א אין סימן ט, און ער ברענגט ארויס דאס וואס מען זעט קלאר נאכ'ן מעיין זיין דארטן, אז ער רעדט פון סאלידע יסודות הדת וואס איז בקבלה ביי אונזערע עלטערן "הזקנים וזקנות" (ד.ה. זיידעס "און" באבעס) ביז משה רבינו ע"ה.

דערנאך אדרעסירט דער שרייבער דאס וואס דער "השיב משה" נוצט יא די ווערטער פון דעם רשב"א אויף א מנהג נשים, און ער איז מסביר אז דארטן ווערט עס גענוצט לגבי אן אנדערן סארט "מנהג נשים" און נישט סתם א גאסן-שמועה וואס טראגט זיך אריבער פון מויל צו אויער פאר לאנגע יארן.

לאדיך אפ האט געשריבן:איך ווייס אז עס איז שוין נאך ל"ג בעומר, אבער ס'ברענט מיר צו וויסן וואס איז די מקור פון חי ראטל?

לאדיך אפ האט געשריבן:איך ווייס אז עס איז שוין נאך ל"ג בעומר, אבער ס'ברענט מיר צו וויסן וואס איז די מקור פון חי ראטל?

yisroelotd האט געשריבן:פרויען וואס ווארטן אדער זייגען זאלן נישט האלטן קיין הבדלה.

מוצאי שבת זאל מען נישט לייגען קיין קינד אויף א טיש, ווייל עס קען אים מאכן פאר א מחוצף.

אין ביידע ווייס איך נישט צופיל, ווייל ביי מיינע עלטערן איז עס נישט געווען, איך האב דאס ערשט געהערט נאך די חתונה.

בונם האט געשריבן:מען זאל נישט לייגן א קינד אויף א טיש סיי וועלכע זמן אין יאר. עס איז א סגולה בדוק ומנוסה אז עס זאל אראפפאלן.

מ גפני האט געשריבן:

בונם האט געשריבן:מען זאל נישט לייגן א קינד אויף א טיש סיי וועלכע זמן אין יאר. עס איז א סגולה בדוק ומנוסה אז עס זאל אראפפאלן.

ווי אויך נישט איבערגעבן א קינד איבער א טיש

יאיר האט געשריבן:געוואלדיג, הציץ!
גאר פאסיג אלס דורשין בהלכות החנוכה ל' יום קודם. און אודאי איז דאס וויכטיג צו יוצא זיין די מצות עשה דאורייתא להסביב הסביבון עד שיסבוב הגוף והראש וכל דעימיה, וואס ווי דער ב"ח שרייבט איז מען נישט יוצא נאר אויב מען האט אינזין דעם ריכטיגן טעם פון די מצוה. נאר א קליינע הערה, אויב דער דריידל איז אויך א פארעם פון געמבלען, וואס איז דער חילוק צווישן קארטן און דריידל?

יאיר האט געשריבן:געוואלדיג, הציץ!
גאר פאסיג אלס דורשין בהלכות החנוכה ל' יום קודם. און אודאי איז דאס וויכטיג צו יוצא זיין די מצות עשה דאורייתא להסביב הסביבון עד שיסבוב הגוף והראש וכל דעימיה, וואס ווי דער ב"ח שרייבט איז מען נישט יוצא נאר אויב מען האט אינזין דעם ריכטיגן טעם פון די מצוה. נאר א קליינע הערה, אויב דער דריידל איז אויך א פארעם פון געמבלען, וואס איז דער חילוק צווישן קארטן און דריידל?

נולד מאוחר האט געשריבן:בדרך רמז איז א מענטש וואס האט א ריח פון שום האבן נישט מענטשן אן עין הרע.

יאיר האט געשריבן:פארוואס לערנט מען נישט ניטל?
עפעס וועגן כוחות הטמא, א גרויסער שווארצער הונט וואס כאפט אריין אלעס וואס מען לערנט, און יא, אויך ווייל עפעס א מעשה מיט ר' יונתן אייבשיץ און א גלח...
די אלע טעמים און די אלע וואס איך האב נישט אויסגערעכנט זענען אבער באשאפן געווארן נאכדעם וואס דער מנהג פון ניטל איז שוין אנגעגאנגען אין פולן קראפט. ברויך מען דאך זען וואס האט געברענגט דעם מנהג אין די פירסט פלעיס.
מארק שפירא האט אויפגעוויזן אז ניטל איז צושטאנד געקומען צוליב א פאנטאזיע וואס די אידן האבן געהאט אז ישו דרייט זיך ארום אין די בתי כסא אום קראצמעך, און ער האט נישט קיין מנוחה, אויסער ווען אידן לערנען. האט מען דוקא נישט געלערנט, און יא, מען איז אויך נישט געגאנגען אין בית הכסא. לאכט נישט, אזוי ווי מיר האלטן זיך איין מיט אלע כוחות די תירוץ אויף א צריך עיון פון רבי עקיבא אייגער וואס איז אונז איינגעפאלן צו להכעיס א מינוט פאר ניטל און בומפס, מען קען עס מער נישט ארויסזאגן ביז מארגן צופרי, אזוי האט מען זיך איינגעהאלטן פון גיין אין בית הכסא ווייל ישו געפינט זיך דארט. פון דארט האט זיך פארשפרייט דער מנהג און די טעמים, נהרא ונהרא ופשטיה. וואס לערנט מען זיך פון דעם? אז יעדער אידישער מנהג האט א גוטער מקור. מען דארף נאר וויסן וואו צו זוכן.

מאראנצןזאפט האט געשריבן:לאנגע לעכט איז צוליב דעם וואס דער סדר נעמט לענגער ווי סתם א שבת סעודה, און מ'וויל נישט בלייבן אין דער טינקל. ופשוט הוא.

מאראנצןזאפט האט געשריבן:לאנגע לעכט איז צוליב דעם וואס דער סדר נעמט לענגער ווי סתם א שבת סעודה, און מ'וויל נישט בלייבן אין דער טינקל. ופשוט הוא.

יאנקל האט געשריבן:דעם שבת גייען צענדליגער טויזנטער אידן מקיים זיין דעם מנהג פון עסן "שליסל חלות". אן אינטערעסאנטער פארש-ארטיקל איז ערשינען לעצטנס וואו שלמה אלפאסא פרובירט אויפצואווייזן אז דער מנהג שטאמט פון דער קריסטליכער איינפירונג פון "איסטער ברויט", אויף וועלכע מען פלעגט אין געוויסע מדינות ארויפלייגן א שליסל. אין דער צייט וואס אלפאסא'ס ווערק קען נישט באצייכנט ווערן אלץ ריכטיג אקאדעמיש, ברענגט ער אבער ארויס אן אינטערעסאנטער היפאטעזע.
אלפאסא שרייבט אז דער שליסל פלעגט גענוצט ווערן ווי א קריסטליכער סימבאל וויבאלד עס פלעגט געפארמט ווערן ענליך צו א שתי-וערב. און עס פלעגט זיין פארשפרייט אן איינפירונג צו מאכן קרייצן אויף ברויטן, ווי דער בייגעלייגטער ארטיקל פון דעם "ניו יארק טיימס" פון 1912 דערציילט. אלפאסא טענה'ט ווייטער אז דער מנהג פון שליסל חלה איז אדאפטירט געווארן פון דער קריסטליכער איינפירונג אויף איסטער, וואס קארעספאנדירט אין טעמע און אין צייט צו פסח.