קאווע שטיבל • "געדאנקן" אין ליכט פון שלום דינ'ס נייער בוך

קוקענדיג אויפן קליפ ווי שלום דין פארציילט זיין לעבנס געשיכטע ווי ער זאגט צווישן אנדערע, אז ער האט באמת נישט געוואוסט וואס ער גייט אלס אדורכגיין בעת ער האט פארלאזט זיין אלטן וועג, און ווי ער רעדט זיך אפ אז זיינע אייגענע אינגלעך, -- וועמען ער קען אפילו נישט באזוכן -- רעדן/ליינען נישט קיין ענגליש, און באקומען נישט קיין שום סעקולארע עדיוקאציאן איז מיר בייגעפאלן די פאלגענדע געדאנקן.

זיין איבערלעבעניש איז א קווינט-עסאנטואלע דוגמה פון א אלטרא-רעליגיעז-חסידישע לעבנס שטייגער, ווי ער לייגט אזוי לעבהאפטיג אראפ אייניגע שטריכן פון זיין בוך ווי אזוי זיין שידוך איז צושטאנד געקומען. איך וואלט געזאגט אז די מאיאריטעט פון די טראגי-קאמישע עפיזאדן וואס ער דערציילט ביי זיין צערעמאניע (וואס איך בין משער זענען די הויעך-פונקטן פון זיין בוך, וואס כ'האב נאכנישט געליינט) זענען נישט פארהאן ביי א מערהייט פרומע אידן, און אפילו חרדי'שע אידן.

וויל איך פארשטיין, צו איז אפשר נישט דער עקסטרעם-פאנאטישע סביבה וואס לאזט נישט צו קיין שום אלטרנטיבה, גאר דער גורם דאס גענצליך פארלאזן דעם וועג, ווייל אויב נישט וועגן רוחניות'דיגע סיבות איז דאך פארהאן גשמיות'דיגע סיבות וואס וואלטן געפאדערט נישט אפצוהאקן מיט די קינדער משפחה חברים וכדומה, וואס נאר אויב מ'איז סטאק אין אזא אומאויסהאלטענדע סביבה וואס שיכון סקווירא שטעלט מיט זיך פאר, ווערט דאס שכל'דיג צו פארלאזן דעם וועג, אפילו מ'לאזט איבער באליבטע, והא ראיה, דאס זענען טאקע די עיקר טענות וואס שלום ברענגט ארויף, לכאורה ווי א באלאנס, ווען ער רעדט פון זיינע קינדער וואס ער האט פארלוירן. און ס'לאזט זיך טראכטן; וואלט דען נישט א מער מאדערן-געשטימטע געזעלשאפט וועלכע לאזט אירע מעמבערס טון "כמעט" אלעס וואס די סעקולארע וועלט שטעלט מיט זיך פאר יא געווען א שעלטער פאר אזא איינער וואס האט פארלוירן קאנפעדענס אין זיין געזעלשאפט, וואוסענדיג אז, ווי נישט ווי, איז נאך דא א צוקונפט פאר אים און זיין משפחה צו כמעט אלעס וואס זיין נפש שטרעבט פאר.

און יעצט צו שלום'ן דירעקט; אייערע קינדער אויף וועמען איר האט קיין שום שליטה איבער זייער צוקונפט זענען געבליבן, זיכער צו אייער גרויס ווייטאג, סאציאלע איגנארעמעסעס מיט די שווארצטע פארבן וואס שיכון סקווירא שטעלט מיט זיך פאר. וואלט איר נישט גע'עצה'ט פאר עימיצן וואס גייט אדורך אן ענדליכן מצב ווי אייערס, צו פרובירן אויב מעגליך מפשר זיין ערגעץ אינדערמיט און אזוי כאטשיג אפראטעווען די קינדער פון ניינציג פראצענט איבלען, הגם מ'גלייבט נישט אין די איבריגע צען?

באמת איז שווער צו זאגן לאחר המעשה אז מ'האט געדארפט טון אזוי אדער אזי, יעדער עפיזאד האט זיך אירע אייגענע דינאמיקס וואס איז נישט דומה צו א צווייטע, אמאל וויל דער צד שכנגד נישט נאכלאזן א משהו, ס'ווערט אריינגעצויגן אין נצחון.

אבער מיינע געדאנקן זענען, מיינעך, ווערד אן אויסליפטערונג אין ליכט וואס כמעט א יעדער אין די "או טי די געמיינדע" איז טיילווייז אדער גענצליך אפגעריסן פון זיינע טייערסטע און באליבסטע, וואס מוז שכל'דיג זיין א פאקטאר ווען מ'באשליסט אז מ'פארלאזט יא דעם וועג.

ברענגסט ארויף א גוטע און ברייטע נקודה. עס דאכט זיך מיר אז דו פרעגסט עס נאר מצדו, אבער דער זעלבע שאלה קען געפרעגט ווערן מצדה אויך, און ביידע דארפן א צופרידנשטעלענדע ענטפער. וואלט זיך נישט געלוינט פאר די קינדער ווען די מאמע איז מפשר און מופט צו א מאדערן-ארטעדאקסישע קאמיוניטי?

אגב, איך האלט אז עס קומט אונז אויך א געהעריגע בוק לאונטש איווענט, שלום זאל קומען איבערשמועסן מיט אונז זיין בוך. מיר האבן געצאלט דערפאר דער זעלבע ווי אלע.


.

הוגה האט געשריבן:ברענגסט ארויף א גוטע און ברייטע נקודה. עס דאכט זיך מיר אז דו פרעגסט עס נאר מצדו, אבער דער זעלבע שאלה קען געפרעגט ווערן מצדה אויך, און ביידע דארפן א צופרידנשטעלענדע ענטפער. וואלט זיך נישט געלוינט פאר די קינדער ווען די מאמע איז מפשר און מופט צו א מאדערן-ארטעדאקסישע קאמיוניטי?

אגב, איך האלט אז עס קומט אונז אויך א געהעריגע בוק לאונטש איווענט, שלום זאל קומען איבערשמועסן מיט אונז זיין בוך. מיר האבן געצאלט דערפאר דער זעלבע ווי אלע.


.

ניין, די קשיא איז נישט אויף איר ווייל זי ווערט נישט געפירט דורך אייגענע נאר דורך מכלומפרש'טע רעליגיע איז אויף רעליגיע קען מען נישט מפשר זיין משא"כ שלום

הוגה האט געשריבן:ברענגסט ארויף א גוטע און ברייטע נקודה. עס דאכט זיך מיר אז דו פרעגסט עס נאר מצדו, אבער דער זעלבע שאלה קען געפרעגט ווערן מצדה אויך, און ביידע דארפן א צופרידנשטעלענדע ענטפער. וואלט זיך נישט געלוינט פאר די קינדער ווען די מאמע איז מפשר און מופט צו א מאדערן-ארטעדאקסישע קאמיוניטי?

אגב, איך האלט אז עס קומט אונז אויך א געהעריגע בוק לאונטש איווענט, שלום זאל קומען איבערשמועסן מיט אונז זיין בוך. מיר האבן געצאלט דערפאר דער זעלבע ווי אלע.


.

כ'פארשטיי גענצליך נישט דיין טענה.
זי האט נישט פארוואס מפשר צו זיין. סיי ווייל די קינדער זענען ביי איר, און סיי ווייל די קינדער ווערן ערצויגן כאוות נפשה [ונפש השיכון וכו'...].
ער איז דער וואס דארף מפשר זיין, מאותם הטעמים. ווייל יעצט ווען זיי זענען נישט צוזאמען: סיי די קינדער זענען ביי איר, און סיי די קינדער ווערן ערצויגן כאוות נפשה [ונפש השיכון וכו'...].

שוין אפגערעדט פון חסיד'ס פשוטע נקודה.

ס'איז פאר קיינעם נישט גוט אז מ'שנייד ארויס דעם טאטן פון די קינדער'ס לעבן. זאגן אז זי דארף נישט מפשר זיין ווייל די קינדער זענען סיי ווי ביי איר, איז, מיטן גרעסטן מאס רעספעקט, א סעלפיש עגאיסטישע סטעיטמענט. מ'דארף מקריב זיין קינדער פון קענען זען א טאטן אויפן מזבח פון סקווירא חינוך, בעת מ'קען אויסארבייטן א מהלך אז זיי זאלן בלייבן שומת"צ און ביידע עלטערן וועלן זיין צופרידן? שומו שמים...

מאטי האט געשריבן:ס'איז פאר קיינעם נישט גוט אז מ'שנייד ארויס דעם טאטן פון די קינדער'ס לעבן. זאגן אז זי דארף נישט מפשר זיין ווייל די קינדער זענען סיי ווי ביי איר, איז, מיטן גרעסטן מאס רעספעקט, א סעלפיש עגאיסטישע סטעיטמענט. מ'דארף מקריב זיין קינדער פון קענען זען א טאטן אויפן מזבח פון סקווירא חינוך, בעת מ'קען אויסארבייטן א מהלך אז זיי זאלן בלייבן שומת"צ און ביידע עלטערן וועלן זיין צופרידן? שומו שמים...

עי' תגובת חסיד ופשוט היא, ואין להרהר אחרי' כלל וכלל.

אינטרעסאנט, ביים ארויס געבן די בוך האט ATUB @שלום דין ATUB גענטפערט יעדער זייערע שאלות מיט א פריינטשאפט זיך אפי געבעטן מ׳זאל לאזן ענטפערן נאך איינער אין נאך איינער, אבער דא איז ער נעלם ער ענטפערט נישט - זאגט נישט - שרייבט נישט.
קען זיין פשוט ווייל ער האט נאכנישט געכאפט די breath, ער וואשט נאך אויס זיין טריקען מויל פונעם מעמד

chusid האט געשריבן:

הוגה האט געשריבן:ברענגסט ארויף א גוטע און ברייטע נקודה. עס דאכט זיך מיר אז דו פרעגסט עס נאר מצדו, אבער דער זעלבע שאלה קען געפרעגט ווערן מצדה אויך, און ביידע דארפן א צופרידנשטעלענדע ענטפער. וואלט זיך נישט געלוינט פאר די קינדער ווען די מאמע איז מפשר און מופט צו א מאדערן-ארטעדאקסישע קאמיוניטי?

ניין, די קשיא איז נישט אויף איר ווייל זי ווערט נישט געפירט דורך אייגענע נאר דורך מכלומפרש'טע רעליגיע איז אויף רעליגיע קען מען נישט מפשר זיין משא"כ שלום

די קשיא איז נישט נאר אויף די מאמע, די קשיא איז אויף די רעליגיע טאקע. וואלט נישט געווען מער שכל'דיג אז מען איז זיך מפשר אינדערמיט ווי איידער גיין עקסטרעם צו איין צד?

מאטי האט געשריבן:ס'איז פאר קיינעם נישט גוט אז מ'שנייד ארויס דעם טאטן פון די קינדער'ס לעבן. זאגן אז זי דארף נישט מפשר זיין ווייל די קינדער זענען סיי ווי ביי איר, איז, מיטן גרעסטן מאס רעספעקט, א סעלפיש עגאיסטישע סטעיטמענט. מ'דארף מקריב זיין קינדער פון קענען זען א טאטן אויפן מזבח פון סקווירא חינוך, בעת מ'קען אויסארבייטן א מהלך אז זיי זאלן בלייבן שומת"צ און ביידע עלטערן וועלן זיין צופרידן? שומו שמים...

בפועל ביסטו אפשר גערעכט, אבער פון איר שטאנדפונקט קען זי נישט, מפשר זיין. הלכה'דיג.
דו קריכסט אריין אין א זייטיגע נקודה, פון 'וואס וואלט דאס קינד באמת געוואלט'. דארט האסטו רעכט.

אבער די נקודת הבוך, וואס שלום באוויינט איז, אז די קינדער זעען אויס אזוי אנדערש ווי ער האט געוואלט, און אז ער האט כמעט נישט קיין השפעה אויף זיי. איבער די וויי געשריי פון אים, איז דער תשובה דיינע ערשטע ווערטער. 'נעקסטיים' זאל ער פרובירן מפשר צו זיין. וועט ער זיך נישט דארפן שיידן פלוס צוזען מיט ווייטאג ווי אנדערש זיינע קינדער ווערן ערצויגן פון זיינע חלומות.

משא"כ זי, געב מיר איין סיבה פארוואס זי זאל טוישן איר לעבנסגאנג מיט א האר, אויב די קינדער בלייבן סייווי מיט איר, און מיט איר השקפה?! און נאכאמאל, דאס איז בעפאר די טענה אז ס'איז פשוט גוט פאר קינדער צו האבן א טאטן מיט א מאמען.

1. קודם כל ליין איבער די גאנצער ביכל. עכ"פ לויט ווי ער דערציילט, איז די ווייב און קינדער מיטגעגאנגען מיט עם בדרך פשרה אנושית זייער א לאנגע וועג, סיי נאך זייענדיג חתונה געהאט און סיי נאך דער גט, ביז געוויסע וואס פארשטיין בעסער האבן זיך אריינגעמישט און אריינגעלייגט כוחות אפצוהאקען. דאס ווייזט אז טאקע מיט מענטשען אפילו טיפישע חרדישע חסידישע פרומע קען מען האנדלן על פי רוב נארמאל טאקע בדרך פשרה, נאר ווען געוויסע עסקנים צו רע-בנים וואס האבען נישט קיין מענטשליכע געפיל מישען זיך אריין דאן איז ביטער. די זעלבע דינאמיק זעהט מיר אויס ביי אנדערע פעלער וואס איך האב געזעהן. כל זמן מען האנדלט מיט די מענטש אליינס נארמאל גלייך און אפן איז בסדר. ברגע וואס גאנצע דרויסענדיגע מענטשען מיט זייערע אינטערעסן באקומען שליטה איז ביטער.

2. שלום אליינס זאגט דאס וואס איר ווילט ער זאל זאגן, אוודאי יעדער נארמאלער מענטש מאכט די חשבון אז עס לוינט נישט אזוי אפהאקן פון קינדער און עס לוינט צו צאלן אסאך פאר דעם. פארשטייט זיך די טענה איז נישט אויף עם נאר אויף דער וואס האט מחליט געווען זיך פירען מיט אזוינע רשעות, וואס ער וואלט זיך נישט פארגעשטעלט עס איז אזוי ווען ער האט געמאכט דער שריט. איך מיין אז עס איז נארמאל זיך נישט פארשטעלן אז עס וועט זיין אזעלכע רשעות און אין אסאך פעלער איז אוודאי קומט מען זיך טאקע דורך מער שכל'דיג.

3. די טענה פון קינדער בלה בלה שרייט מען דאך ביי יעדער גט, אפגעזעהן צו עס האט מיט רעליגיע אדער נישט. איך האב שוין געזעהן גיטין ווי ביידע צדדים זענען וואוילע פארפרומטע אידען ווי אן קיין ספעציעלע גוטע סיבה האקט זיך אפ כמעט די גאנצע קשר פון קינדער און עלטערן. איך האב אויך געזעהן פעלער ווי מען האט נישט געלאזט א טאטע קומען צו זיין טאכטער'ס חתונה. אדער אמאל ווי מען האט עם געלאזט ברחמים פאר א שעה קומען ווי עפעס א פרעמדער גאסט. דאס האט גארנישט מיט דער אט"ד שמועס דאס האט אבער מיט די זעלבע דינאמיק פון צענדליגע מישערס און טוערס וואס דארפן זיך אריינמישען אין יעדער משפחה דיקטירען ווי זיי פארשטיין אן קיין טראפ מענטשליכע געפיל. די זעלבע זאך געשעהט ביי אט"ד ווי ביי נישט אט"ד.

4. סקווער איז טאקע עקסטערם אבער די מעשה וואס ער דערציילט געשעהט נישט פונקט אזוי אין אלע חסידישע קרייזן? אויף וויפיל איך ווייס יא. ביי ליטווישע איז טאקע אנדערש.

5. די טענות פון רעליגיע מיט הלכה זענען דאך שטותים. וועלכע הלכה שטייט אז מען טאר נישט וואוינען אין מאנסי? אדער אפילו אז מען טאר נישט ליינען א גוייש ביכל? אדער לערנען ענגליש? עס פארשטייט יעדער אז די נושא דא האט גארנישט מיט הלכה אדער רעליגיע, אפשר מיט די סקווערע רעליגיע.

שש משזר האט געשריבן:געב מיר איין סיבה פארוואס זי זאל טוישן איר לעבנסגאנג מיט א האר, אויב די קינדער בלייבן סייווי מיט איר, און מיט איר השקפה?!

איין סיבה? צו טון וואס איז ריכטיג און מענטשליך און שכל'דיג אויך.


.

מ'זאל מיר מוחל זיין, איך בין שטארק פארנומען די טעג, אבער עטליכע הערות זענען כדאי איבערצוגעבען, אז מ'רעדט שוין.

1. ערשטנס, לייען דעם בוך מתחילה ועד סוף פאר איר פרעגט. פון עטליכע פראגן/קאמענטארן דא קוקט אויס אז מ'פרעגט נאר נאכ'ן וואטשן די קליפ, וכדו', אבער דאס איז נישט דעם גאנצן סיפור.

2. אויב זענען דא כאטש צען מענטשן וואס ווילן מאכן אן IAMA-סטיל שאלות ותשובות, בין איך גרייט צו באשטימען א צייט.

3. זייער וויכטיג: איבער דעם ענין פון פשרות. איך בין א חסיד פון פשרות--סתם אזוי אין לעבן, אבער ספעציעל ווען מ'רעדט פון די אינטערעסן פון קינדער. ווען איך בין דורכגעגאנגען מיין דורכגאנג זענען פשרות געווען אויפ'ן טאפ פון די ליסט. איך בין גרייט געווען אויף כמעט אלעם צו חתמ'ען. איך האב געזוכט מיט ליכט א רב וואס זאל מיר העלפן מתווך זיין אבער דאס רוב האבן מיר געזאגט אז זיי קענען נישט, ווילן זיך נישט מישן, האבן נישט קיין צייט, פארשטייען נישט גוט די נושא, וכו', וכו'. (נישט קיין סקווערער -- נאר פון די גאר אויפגעקלערטע קרייזן סאטמאר, וויזניץ, סתם עמך רבנים, און אפילו עטליכע ליטווישע) די באטאם ליין איז געווען ווי איין מאנסי'ער אדם חשוב האט מיר געזאגט, א סאטמארער איד: "האלטסו דען נישט אז ס'איז בעסער פאר דיינע קינדער זיי זאלן נישט האבן מער מיט דיר קיין שייכות?"

סוכ"ס האט מיר איין רב געזאגט: יא--איך טו עס. הרב יעקב הורווויץ. א איד א שותו"מ וואס פארשטייט גוט צו חינוך און גייט נאך שטריימל-בעקישע אויך. איך בין גרייט געווען אנצונעמען **אלעס** וואס ער וואלט מיר געהייסן טון, ווילאנג עס האט מיט די קינדער א שייכות. איך האב אים גע'טראסט' ווייל איך האב געהאלטן ער האט א שכל הישר אויף די זאכן. צום סוף האט די אנדערע צד נישט מסכים געווען צו גיין צו אים--אן געבן א סיבה. סתם "ניין."

ווילט איר א בלעטל פון יענעם תקופה, קענט איר אויפמישט אויף הורווויץ'ס בלאג פון תשס"ט, ווי ער לייגט אראפ אז אן או.טי.די. האט אים געבעטן מתווך זיין בנוגע די קינדער, און ער פילט ער דארף האבן חכמת שלמה אויף דעם, אבער ער איז גרייט זיך עס אונטערצונעמען.

m http://www.rabbihorowitz.com/PYes/Artic ... oup_ID=262 m

(זיין סייט זעט אויס איז 'דאון' אויף די מינוט, אבער איר קענט זען זיינע טוויטס פון עטליכע טעג צוריק.
m https://twitter.com/yakovhorowitz/statu ... 6600866817 m
m https://twitter.com/yakovhorowitz/statu ... 2122444800 m

פון מיין זייט האב איך אים איבערגעגעבן א שטיקל איבערבליק פון מיין מהלך, וואס איך האב דעמאלס אויך געשריבן אלץ א קאמענט אויף זיין בלאג. זעה דאס אונטערשטע. למעשה האט די אנדערע צד נישט מסכים געווען. און אויב נישט-סקווערער ווילן זיך קלאפן אין פלייצע און זאגן אז נאר אין סקווירא געשעהט אזאנס, זאג איך אייך איר זענט פשוט נישט באקאנט מיט די פאקטן, ווייל איך קען או.טי.די.'ס איינס נאכן צווייטן פון אלע חרדי'שע קרייזן וואס האבן אזאנס מיטגעמאכט. מיין קעיס איז ווי מ'זאגט 'היי פראפייל', אבער איך בין נישט דער איינציגסטע.

די פאלגנדע האב איך איבערגעגעבן פאר הורווויץ ווען איך האב מיט אים דורכגעשמועסט מיין פערזענליכע שיטה און צוגאנג אויף די נושא.

a) Kashrus. My children were born and raised in the ultra-Chasidish community. The standard of kashrus with which they were raised was very high. Pursuant to that, I have always been committed not only to fully observe all laws of kashrus within my home (as regards meat and milk dishes and utensils, only kosher products for non-disposable kitchenware, etc.) – whether my children are present or not – but also to observe it at the level that is expected of them in their community. While I’m fully aware of legitimate leniencies, such as OU-D, 3 hours after meat, etc., I have always maintained that I have no interest in cutting corners anywhere my children are concerned. My belief is that my children are best served with a single religious hashkafah, and I have no intention of interfering or compromising the coherence and purity of their religious worldview.

b) Davening; brachos; kriyas shma; etc. I have made clear to all parties that when my children are with me I adhere to all religious observances to which they are accustomed, and have acted in this manner without compromise. That includes taking them to shul on shabbos and overseeing their davening (which I do alongside them, of course), preparing shabbos seudos, singing zemiros, making sure they wash for bread, say brachos, bentch, say kriyas shma before bedtime, etc.

c) Movies, sporting events, exposure to popular culture: While my ex-spouse and I had allowed our children to watch carefully selected movies in the past, she has grown more sensitive to the issue since we split, and as a result forbids them to play computer games, watch movies, and even view Judaica-themed audio/visual presentations commonly sold in Judaica stores. In response, I made it clear to my children that their mother sets the tone for their level of religious observance, and we will therefore abide by her rules.

d) Personal appearance. While I am sensitive to the fact that children may be embarrassed with a parent’s outwardly non-conformist appearance, I don’t believe a parent should allow their children’s preferences to dictate their personal choices as long as those choices are not in conflict with halacha. Having said that, I have always maintained utmost sensitivity to the children’s potential embarrassment, and refrain from appearing at their place of residence in, say, jeans and a t-shirt.

א לייק פאר'ן זיך אנרופען. יעצט לאמיר הערן וואס דער עולם האט צו זאגן.

שלום דין האט געשריבן:ווילט איר א בלעטל פון יענעם תקופה, קענט איר אויפמישט אויף הורווויץ'ס בלאג פון תשס"ט, ווי ער לייגט אראפ אז אן או.טי.די. האט אים געבעטן מתווך זיין בנוגע די קינדער, און ער פילט ער דארף האבן חכמת שלמה אויף דעם, אבער ער איז גרייט זיך עס אונטערצונעמען.

http://www.rabbihorowitz.com/PYes/Artic ... oup_ID=262

(זיין סייט זעט אויס איז 'דאון' אויף די מינוט, אבער איר קענט זען זיינע טוויטס פון עטליכע טעג צוריק.

נאט איין גוגל'ס קעשש'ד פעידזש. שלומ'ס קאממענטאר איז #25, האראוויץ'נס ענטפער איז #30.

זייער אינטערעסאנטע קאמענטס דארט, און איך מוז זאגן, איך האב ריספעקטירט דר. בנציון טווערסקי אסאך מער באפארן ליינען זיינע שמאלקעפיגע קאמענטס דארט.

שלום, זייער אן אינטערעסאנטער בוך. איך גיי נישט יעצט אריין אין די דעבאטע וועגן קינדער וכו', נאר אזוי לייענענדיג דעם בוך טראכט איך צו מיר: טאקע זייער שיין, גוט און אמת'דיג געשריבן אבער פארט שפירט עס נישט ווי א געוועזענער-חסיד האט דאס געשריבן.

א צייט צוריק, ביים ערשיינונג פון זשאסעף בערגער'ס בוך, האט מען דא געשמועסט וועגן דעם און דער עולם האט זיך אונטערגעהאלטן ווי אפילו אזא איינער וואס האלט זיך ווי א גאנצער מבין אויף די חרדי'שע קולטור, מאכט אזעלכע נארישע קולטורע-גריייזן ביים דעפענירן אונזער געזעלשאפט. דו, פארשטייט זיך, ביסט אנדערש. הגם דו טענה'סט כל באיה לא ישובון ביסטו דאך נאך אלס איינער פון אונזערע... איז טאקע דערפאר גאר אינטערעסאנט צו לייענען דיין מאמאור. און ס'דיר, כמובן, נישט שייך צו פארגלייכן צו בערגער.

דעט סעיד, אזוי לייענענדיג דעם בוך טראכט איך ביי מיר, "רעדט ער טאקע וועגן מיר דא, לייגט איינער דא אראפ מיך, חסיד'ישער- דרעלער, וויאמסבורגער יונגערמאן, אדער א גאנץ אנדערע ווילד-פרעמדע געזעלשאפט"? און נישט וויבאלד איך בין נישט קיין סקווערער, אדער מיינע בישאוס האבן גענומען מער ווי "זיבן מינוט" (נישט אז ס'איז צו פיל בעסער) ווייל איך גלייב אז אלעס וואס דו שרייבסט איז אמת ויציב און ס'מאכט גראדע סענס.

אבער די וועג וויאזוי דו לייגסט אראפ, למשל, ווי אזוי חסידים מאכן ברכות "king of kings, command your ministering angles to to command me with mercy" וכן הלאה, כ'ווייס נישט ווי נאנט דאס איז צו אונזער געזעלשאפט. מחמת איזה סיבה קלינגט עס מער ווי א קאטוילישער תפילה. פארוואס קענסטו נישט שרייבן מער ווי א חסיד'שער דרעלער, מער היימיש און יאכניש וואס זאל אונז אפשפיגלען כמו שהוא?

כ'ווייס נישט צי כ'בין גערעכט, איך רעד מסתם שטויות, אבער יו געט דע פוינט.

אלס פותח האשכול וויל איך קלאר מאכן מיין פראגע, וואס איך האב מיר לכאורה נישט גענוג קלאר אויסגעדריקט ביים ערשטן מאהל, מיט די פאלגענדע אילוסטראציע.

חיים, א טיפישער היימישער חסדי'שער אינגערמאן, וואוינט אין מאנסי, שיקט זיינע קינדער אין סאטמאר, זיין ווייב; אן עווערעדש היימישע ווייבל, נישט עפעס מורא'דיג פארפרומט, פירן צוזאמען א געווענדליכע חסידיש לעבן.

ביז... ס'האט זיך געמאכט אז חיים דינן האט זיך אנגעשטויסן אין א געוויסע "פ.ב. דף" וואו מ'שמועסט דורך האקעלע עניינים צו וועלכע ער איז ביז דאן נישט געווען אויסגעשטעלט צו הערן.

דאס צו מאכן בקיצור, ער'ט זיך געטראפן א האלבע יאר שפעטער געפאנגען אין זיין אייגן נפש, ממש אלעס וואס ער האט אנגענומען אלס א given רעדט מער נישט צו אים. אין זיינע אויגן, פארשווענדן זיינע קינדער זייער יוגנט מיט ענינים וואס ברענגט נישט צו גארנישט.. א גענצליכער אומגלויביגער, אדער ווי שלום זאגט; אן אגנאסטיק וואס ליענט צו די נישט גלויביגע זייט.

יעצט האט ער צוויי אפציעס - און מיינע אויגן - נאך איידער ער גייט פובליק און אלע גוט-הארציגע כלל טוערס מישן זיך אריין, און מ'דארף זיך ענדליך גט'ן, און באשטימען וויזיטינג רייטס.

אדער ארויסקומען אפן וואס ער האלט באמת, און דאן אנהייבן א וועלט מלחמה וואס, גערעכט צו נישט גערעכט, ענדיגט זיך בדרך הטבע מיט ידו על התחתונה פון דעם נישט-גלויביגער, מילד גערעדט, ווי דאס מציאות ווייזט.

אדער, -- און דא קום איך צו צום עיקר פון מיין ארגומענט -- אנהייבן פרעדיגן אינדערהיים אלס אן אנהייב, א פאזיטיווער סארט אידישקייט, אזא וועלכע קינדער מעגן זיך אביסעלע אויסגעבן, און אפילו עלטערע אויך, און אזוי צוביסלעך עוואלוון בלויז צום גרעניץ ווי בערך 90 פראצענט פון די זאכן וואס די פריערדיגע אידישקייט לאזט נישט אנקומען ווערט א חלק פון דעם מציאות.

מיין משל הערט זיך מער ווי מוציא מיט האניג, איך פארשטיי אז למעשה איז דאס אסאך שווערער געטון ווי געזאגט. אבער דער עיקר פאינט מיינע איז; זאג נישט אז דו ביסט פריי, זאג אז דו האסט ליב אידישקייט, אבער אן אנדערע מין אידישקייט. דו מיינסט אלעס לשם שמים, דו האלטסט באמת אז די שיטה איז רצון השם.

וואס מ'טוט אויף דערמיט, מ'באקומט די סימפאטיע פון די מער ליבעראלע וועלכע וואלטן נישט געקענט זיין אויף דיין זייט אלס א גענצליכער אט"ד, אבער א מאדיפיצירטע ארטאדאקסישע אידישקייט איז פאר זיי נישט אומדערהערבאר.

כ'האב באמת נישט קיין עקספיריענס אין דעם, איך בין אבער נייגעריג צו הערן פון די וואס זענען דורכגעגאנגן דעם וועג צו ס'איז אן אויסגעהאלטענער מהלך וואס קען ארבייטן.

אפטעמיסט: יא, איי געט דע פאונט, פארשטייט זיך. ס'נעמט אוועק פון די היימישקייט. אבער כ'האב געדארפט טרעפן א וועג מממש צו זיין דעם לעבנסשטייגער פאר די וואס ווייסן גארנישט דערפון, דער גוי אין קענטאקי צו איידעהאו.

נאך אזא משל איז ווי איך רוף א ראש חודש סעודה א "New Moon Feast". ס'נישט קיין פונקטליכע אפטייטש, און עס הערט זיך מאדנע צווישן אונז, אבער א גרויס חלק פון דעם בוך איז געווען נישט סתם אויף גוט צו שרייבן, נאר *איבערזעצן* א פרעמדן קולטור. ס'נישט געווען קיין פשוט'ע אונטערנעמונג, און אויף געוויסע פרטים צווייפל איך נאך צו כ'האב געקליבן דאס בעסטע אויסדריק. נו, מ'קען דאך נישט צופרידנשטעלן יעדן 100% סייווי. (און די גוים אויף עמעזאן באקלאגן זיך אפילו אזוי אז עס האט צופיל יידיש/לשו"ק. נו. אז קיינער איז נישט טאטאל צופרידן, מסתם האב איך עפעס א מיטל-וועג יא אנגעטראפן.)

איך דארף אבער צולייגן, אויב האט מען נישט אויפגעכאפט....

דעם King of kings תפילה איז דאך 'אנא מלך מלכי המלכים, צוה למלאכיך מלאכי השרת... שיפקדוני ברחמים ויברכוני בבואם לביתי... וכו'.'

גארנישט קאטויליש.

הוגה האט געשריבן:ברענגסט ארויף א גוטע און ברייטע נקודה. עס דאכט זיך מיר אז דו פרעגסט עס נאר מצדו, אבער דער זעלבע שאלה קען געפרעגט ווערן מצדה אויך, און ביידע דארפן א צופרידנשטעלענדע ענטפער. וואלט זיך נישט געלוינט פאר די קינדער ווען די מאמע איז מפשר און מופט צו א מאדערן-ארטעדאקסישע קאמיוניטי?

אגב, איך האלט אז עס קומט אונז אויך א געהעריגע בוק לאונטש איווענט, שלום זאל קומען איבערשמועסן מיט אונז זיין בוך. מיר האבן געצאלט דערפאר דער זעלבע ווי אלע.


.

אבער פאר אונז פארציילט ער נישט קיין חידושים. אז שיכון סקווער איז צוריקגעשטאנען אין אלע בחינות, דאס דארף מען נישט הערן פון שלום דיען אין א בוך. א יעדער נארמאלער מענטש ווייסט דאס. נאר אזוי קען די רבי אנגיין מיט די הנהגה. אפשר ביים נעקסטן מנהיג וועלן שוין בעל כרחך אריינקומען פאזיטיווע טוישונגען...!

מאטי: דיין אנאליז איז זייער נאנט צום פינטל. און דיינע עצות זענען בדרך כלל פאלגבאר. אבער דו דארפסט געדענקען אז אין סקווירא, וואו שלום דיען האט זיך דאמאלס געפונען, איז אלעס הערמעטיש פארמאכט. און אויף אלץ און אלעמען איז דא 150% קאנטראל. און קיין מיטלוועג איז דארט נישט פאראן. וויבאלד איינער גייט נישט אינגאנצן אין שפאן. אדער פאר די שטעטל'שע כלבים און ליידיגייערס דאכט זיך אז דער יונגערמאן איז עפעס א ביסל אנדערש ווי די דארטיגע נארמע, ווארפט מען שוין א פארדעכטיג אויג אויף איהם און זיין גאנצע הנהגה.
די איבריגע זאכן פאלגן שוין נאך. דו זאלסט נישט מיינען אז איך רעד סתם אין די וועלט אריין. איך ווייס פון איין ספעציפישן פאל וואו א יונגערמאן וואס איז געבוירן און אויפגעוואקסן, אין שטעטל, האט זיך פארגלוסט צו גיין אמאל אויף א שבת אדער יו"ט צו א צווייטן רעבי'ן. וויבאלד דעם ארטיגן רבינ'ס כלבים האבן דאס דערשמעקט האטציך אנגעהויבן א קייט פון רדיפות און השפלות. ממש אן איבערשפיעל פון ראטנבערג. נאר ביי איהם איז עס ב"ה נאכנישט געקומען צו שריפת נפשות, ח"ו. ער האט זיך ב"ה באצייטנס ארויסגעראטעוועט פון דארט מיט נסים...!

לגבי מאטי'ס שאלה וועגן אנעמען א מיטל וועג וואס ערלויבט מער, האט דאס שלום שוין אדרעסירט א קנאפע צוויי יאר צוריק אין אן ארטיקל אינעם פארווערטס. שלום לייגט דארט אראפ ווי א סאטמארער יונגערמאן האט אים געפרעגט, אז אויב איז סקווער אזוי צוקוועטשט דאן פארוואס האסטו געדארפט ווערן פריי? קענסט דאך קומען צו אונז. און די זעלבע קשיא פרעגט אים די מאדערן ארטאדאקס איד, פארוואס ביזטו נישט געווארן מאדערן ארטאדאקס, וכן דער קאנסערוועטיוו און דער רעפארמער.

לויט ווי שלום לייגט אראפ איז די תירוץ אז איינמאל מ'האט אן אמונה קריזיס איז די גאנצע קשיא נישט שייך, עס אינטערסירט שוין נישט קיין איינס פון די אלע מהלכים וכו' עיין שם ותמצא נחת.
זייער אינטערסאנט אדורך צו ליינען, אבער מען דארף נאך אלץ נעמען אין באטראכט אז אפשר לוינט זיך דאך צו טוהן דער מהלך, ווייל אינגאנצן אוועקגיין קאסט דאך אזויפיהל.
עכ"פ חומר למחשבה

מאטי'ס שאלה איז די נישט זעלבע, דארט איז עס א טעאלאגישע שאלה, אויב דולדסטו נישט די עקסרימיזם פארוואס האסטו נישט געקענט אויסוועלן א ווערסיע פון אידישקייט וואס רעדט יא צו דיר. מאטי'ס שאלה איז נישט אז ער זאל אדאפטירן דעם אדער יענעם גלויבן, נאר אז ער זאל זיך אקלימירן צו א אפענערע, אבער רעליגיעזע, סאסייעטי וואו סיי ער און סיי זיין פאמיליע וואלטן זיך געשפירט עטוואס באקוועם.

אפטעמיסט, אן אינטערעסאנטע נקודה. אבער דאס איז אלגעמיין די מציאות די זעלבע תפילה איבערגעטייטשט אויף ענגליש, די זעלבע מנהג מסביר געווען אין ענגליש קלינגט פרעמדער, מאדנער, קעלטער און פיל מאל אומדערקענבאר. בשעת אזוי פיל ענינים גליטשט זיך דורך די באוויסטזיין טעגליך, הערט מען עס אין א שפראך מ'איז נישט געוואוינט וועקט זיך אויף די ווילן צו פארשטיין, וואס מיינט עס, וואס איז פשט, פארוואס טאקע? ס'איז אזוי ווי מ'זאל דאס הערן צום ערשטן מאל, און ווען מ'הערט עפעס צום ערשטן מאל אלס ערוואקסענער איז נאטירליך אז די מוח וויל פארשטיין וואס ס'האט נארוואס אויפגעכאפט. ס'מיינט אז אין א זין, פסיכילאגיש גערעדט, זענען מיר מער "היימיש" ווי "איד."

אפאר פוינטס.

פאר ווער עס וויל זיין אויפריכטיג, די פעמילי קאורטס זענען פיל מיט קעיסעס פון נישט חסידישע פון עלטערן וואס רייסן זיך ביי די קעפ איבער די קינדער. אנגעהויבן ביי די רייכסטע מענטשן אין אמעריקע און געענדיגט ביי די ארימסטע. די חילוק איז נאר די טענות וואס מען ניצט עס צו בארעכטיגן.

אויב וויל איינער באשולדיגן שלום׳ס ווייב וויל איך זאגן אז שלום אליין מוז זיין א גרויסער אכזר. איך דארף פאר קיינעם נישט זאגן אז צום ווייניגסטן האט ער געדארפט וויסן אז אפילו אויפן בעסטן פאל וועלן זיינע קינדער ליידן אויף א שרעקליכן פארנעם. איך פלעג ליינען זיין בלאג, איך געדענק ווי ער האט באשריבן דעם שבת וואס זיי האבן געזאגט פאר די קינדער אז זיי גיעען זיך ציטיילן, זיין טאכטער איז געווען צוועלף יאר אלט, איך האב א טאכטער וואס איז דאמאלס געווען די זעלבע יארגאנג, איך האב נישט געקענט שלאפן דאמאלס ווייל איך האב נישט געקענט אויפהערן טראכטן פון מיין טאכטער וויאזוי זי וואלט געפילט און ווי אזוי וואלט צובראכן איר וועלט אין איין טאג. דאס איז א צייט ווען א קינד הייבט אן צו מעטשורן און איז א שרעקליכע טראומא. דאס צו טוהן וואלונטערי איז א שרעקליכע רשעות. איך בין זיכער אז זיין טאכטער איז נישט קיין סאך אנדערש ווי מיינס. בעיקר, לויט ווי איך פלעג ליינען איז נישט געווען קיין שלום בית פראבלעמען חוץ זיין רעליגיע פראבלעם. נאר איך זעה ווי אין זיין לעבן זעהט אויס ווי ער מאכט מיסטעיק נאך מיסטעיק אלעס וויל ער קורצזיכטיג. אנגעהויבן מיט זיין אויסוואל פון סקווירא, יא איך ווייס אז ער איז געווען זייער יונג דאמאלס און קיינער האט נאך נישט קיין שכל דאמאלס, און געענדיגט מיטן איבערלאזן זיין משפחה. אזוי ווי ער זאגט אז ווען ער וואלט ווען געוואוסט וואלט ער עס נישט געטון. ווען ער קוקט ווען ווי אזוי עס איז געגאנגען פאר אנדערע וואלט ער געקענט וויסן ווי אזוי ער גייט ענדיגן, נאר ער האט געטראכט אז ״ביי אים״ גייט עס אנדערש. ווי אזוי זאגט נאר חכם איינשטיין, insanity is "doing the same thing over and overagain and expecting different results".

פאר דער וואס האט טענות אז מען טיילט אפ קינדער פון עלטערן פאר סעלפישנעס זאל מיר ביטע אנטשולדיגן. אלעס וואס א מענטש טוט אויף דער וועלט איז פאר סעלפישנעס. מען האט יא/נישט קינדער פאר סעלפישנעס, מען בלייבט יא/נישט גלויביג, מיטן ווייב, עלטערן, ארבעט, וואוינארט, עסן, קליידינג וכו פאר סעלפישנעס. די חילוק איז נאר ווי ווייט דער מענטש קוקט פאר זיין סעלפישנעס. למשל, עס איז דא מענטשן וואס פארברענגען זייערע יונגע יארן מיט מאכן א לעבן און אנדערע געבן זיך אוועק פאר ארבעט אדער זיך לערנען. שפעטער טוישט זיך עס איינער מאכט א לעבן דער אנדערער ארבעט שווער ביידע זענען סעלפיש.

ראביי האראוויץ וואלט איך אויך נישט געטראסט ווייל ער איז פול אף איט. ער איז נישט אביעקטיוו און אן עגאאיסט. פרוביר נאר צו האלטן אנדערש פון אים.

יעצט וועגן גיין טוישן יודישקייט פון זייער שטרענג צו גרינגער. די מציאות איז אז די מאדערן ארטאדאקס האבן די גרעסטע פראצענט otd. פון די אנדערע זייט איז אויך אמת אז פון די חסידישע האט סקווירא די גרעסטע פראצענט otd. אזוי ווייט אז עס האט שוין אנגערירט דעם סקווירא רבין׳ס שטוב אליין.

איך שטים צו מיט יצמחפ'ס גייסט. איך בין פאר א Q&A וואו יעדער קען פרעגן אפילו אומבאקוועמע שאלות מיט רעספעקט.
איך האב דורכגעליינט דעם בוך און אגב בין געווען א פייערדיגער ליינער פונעם 'האסידיק רעבעל' בלאג, און געדענק די אנטוויקלונגען. ווען איר זענט אוועק האט איר זיך געהאלטן זייער ב'גדול'ט זיך געזען אן עתיד מיט גאלדענע פארבן. ווי אויך האט איר געהאלטן איר גייט אנהאלטן די קינדער. למעשה ווער עס האט מוח בקדקדו און קען אונזער געדאנקענגאנג וואלט נישט געהאט קיין ספק אז קינדער און סקווער גייען נישט ערלויבט ווערן צו א טאטן א מחלל שבת אוכל נו"ט, גערעכט מאראליש צו נישט איז קיין נפקמ"נ. איר האט געלעבט אין א אילוזיע און געקעמפט, ווען איר האט ריעלייזט עס איז א טעות איז געווען צו שפעט און ראביי הורוויץ וכדומה האבן שוין נישט אויסגעמאכט.
מיין טעארעטישע שאלה וואלט געווען: איך בין כמעט ברור אז בלייבט איר מיט א קליין קאפל און דערקלערט זיך 'אפיציעל' שומר שבת וואלט איר בדרך הטבע געבליבן א טאטע פאר די קינדער און געווען הויפט מחותן ביי זייערע חתונות. קוקנדיג צוריק, איז דאס זיך דערקלערן אלץ 'הערעטיק' און או טי די געווען פאר אייך פריאריטעט איינס און קינדער צוויי? וואלט איר היינט געזאגט איר זענט געווען קורצזיכטיג דעמאלטס.

דער בוך איז גוט געשריבן אבער מיר באדערט דאס זיך פארשטעלן אלץ אן אדם השלם אן טעותים. זיין א מודה על האמת אויף אייגענע פעלערן און שוואכקייטן פארמינערט נישט דאס שרייבן אין מענטשן אויגן, איך מיין פארקערט.

איך האב נאכנישט געענדיגט דעם בוך, אבער אין דעם ארטיקל פובליצירט אין די גארדיען האט ער דאך קלאר מודה געווען אז ער וואלט עס נישט געטון ווען ער ווייסט ער גייט פארלירן קאנטאקט מיט זיינע קינדער.

איך האב די זעלבע סארט חקירה נאר פון אן אנדערע ענגעל: די וואס קלערן אז אפשר איז שלום טאקע שולדיג ווער האט עם גבעטען זיין א סקווערער און ווער האט עם געבעטן אפלאזן די קינדער וכו' וכו, זענען די זעלבע וואס קלערן אפשר איז מיסטער ראטענבערג טאקע שולדיג אז מען האט עם פארברענגט ווייל ווער הייסט עם גיין דאווענען דווקא אין נורסינג האום און בכלל ווילסטו נישט פארוואס וואוינסטו אין סקווער, אדער עס זענען אנדערע?

מ'בלעימט נישט קיינעם, מ'מאכט א סך הכל ווי אזוי די ריעל וועלט ארבייט, און מ'אנעליזירט די קאנסעקווענצן.

וואלט ר' ראטענבערג געקומען צו אייך וואלט איר געשריבען אן ארטיקל אז מען דארף זיך רעכענען מיט די ריעל וועלט איז וואס פעלט עם אויס גיין דאווענען אין נורסינג האום ער קען דאווענען רוהיג אין פאליש פון גרויס בית מדרש? (עי' בספר כל באיה לא ישובון איפה אפשר לפטפט בשעת התפלה)

מר לעיקוואד, איר קענט נישט אביסל לאגיק.

קודם זעהט אויס אז דו האסט נישט געליינט די חקירה און נאכדעם זעהט אויס אז איר פארשטייט נישט די חקירה, איך וועל אייך טרייען צו העלפן.

די חקירה הייבט זיך "אויב איינער וויל באשולדיגן זיין ווייב״. יעצט אויב דו ווילסט מאכן א חקירה מיט ראטענבערג דארפסטו שרייבן אזוי. אויב די מנהג אין סקווירא איז אז ווען איינער גייט דאווענען ערגעץ אנדערש פארברענט מען זיינע קינדער, טראץ דעם איז ראטענבערג געגאנגען דאווענען ערגעץ אנדערש און מען האט פארברענט זיינע קינדער וכו דו קענסט שוין צוענדיגן די איבריגע.

מלה״ד, אין געוויסע קאמוניסטישע לענדער פלעגט זיין/איז א מנהג אז אויב איינער האט דעפעקטירט נעמט מען די ווייב, קינדער, עלטערן און מען באשטראפט זיי. איז די שאלה אויב די משפחה קען האבן טענות אויף אים און אויב ער קען האבן טענות און א גילטי קאנשענס אויף זיך אליין. די תירוץ ווענדט זיך אין די מציאות אזוי. אויב וואלט ער געקענט אויפטוהן די זאך נאר דורך מקריב זיין די משפחה דאמאלס איז אן ענין פון מסירת נפש אויף די משפחה׳ס חשבון וכו. קענסט אויפירן ווי אזוי דו ווילסט. איי האופ יו געט די פוינט.

פארגעס נישט, איך האב נישט גערעדט פון גערעכט אדער אומגערעכט.

הרב לעיקוואד במחילתכם קומט איר אהער אינגאנצן שלא בדרא, כאילו ראטענבערג איז א רשב"א, ראטענבערג איז אן אדאלט און ער מאכט זיינע דעסיזשנס פאר זיך. ווען מיר רעדן פון אומשולדיגע קינדער וועט א טאטע אן מאמע וועלן אלעס לייגן אין א זייט אין דורכגיין גיהנם פאר זיי און אפילו לעבן א גיהנם. צו צוגרונד לייגן א שטוב פאר אייגענע אינטערעסן איז אומאקצעפטירבאר פארן מין האנושי.

לא הבנתי כוונתכם. איך כאפ נישט מיט וואס דער פאל פון ראטענבערג (וואס מהאט פראבירט פארברענען זיין שטוב מיט די קינדער טאקע) איז אנדערש פון דער פאל, איר האלט טאקע אז ראטענבערג איז נישט ממין האנושי אז ער האט זיך נישט גערעכנט מיט דעם וואס מ'וועט עם רודפ'ן מיט די קינדער אדער זענט איר מחלק באיזשהו אופן?

@בן תמליון אייערע ווערטער זענען נוגע לכאורה ביי יעדער גט אין די וועלט, יא?

אלזא זענט איר מדמה מילתא למילתא. ראטענבערג וואס איז געגאנגען דאווענען אין א נורסינג הוים שבת, האט די זעלבע מפקיר געווען זיינע קינדער ווי איינער וואס האט חתונה געהאט פרום געהאט ברצונו פינף קינדער אין זיי מחנך געווען ע"ד סקווער, און איין טאג זיי אלע איבערגעלאזט אין געווארן א מחלל שבת. וויאזוי טייטשט יענער, ואני בתומי אלך, איך גיי אן מיט מיין קרומקייט.

@לעיקוואד ראטענבערג איז בעצם א סקווירא איך מיין זיין טאטע אויך סוי דאס איז נישט געווען זיין בחירה, משא"כ שלום ווי איך פארשטיי אליינס נתקרב געווארן צו סקווירא, סוי קיין דמיון,

און אזוי אויך OTD האט ער אויך בוחר געווען און ווי @בן תמליון זאגט איז דאס געווען א טעות מצידו ווייל ער וואלט ווען געדארפט פארשטיין אז מיט דעם וועט גענצליך פארלירן די רעכט אויף די קינדער,

@ב"ת, הייסט עס די חילוק איז אז מעשי ראטענבערג זעהט אייך נישט אויס צו זיין אזא עוולה משא"כ מעשה דין. נו איז דאך די נושא נישט פראקטישקייט און רעאלישקייט נאר אייער דעה איבער וואס איז ריכטיג. ביי דער סקווערער איז דאווענען אין דער נישט ריכטיגער מנין פונקט אזוי חמור און א הרס הדת, פרעג עם נאר ער וועט דיר מסביר זיין מיט משלים און מליצות און הסברים און טייטשען פון צדיקים. נאר איר זענט נישט מסכים זאגט איר נישט אז דער עובר איז אן אוממענטש משא"כ שלום דין.

איר קריכט אויף גראדע ווענט. די גמרא זאגט ביי א ס"ת מען ווייזט פאר א תינוק דלא חכים ולא טיפש. איך מיין אז שכל גראד פארשטייט גוט די צוויי זענען נישט קיין פאר. אפילו דער סעקולארער געריכט ווען געבן קינדער פארן צד וואס איז פארבליבן פרום זיי פארשטייען דאס טוישן רעליגיע אלץ א נעגאטיוון טאט משא"כ די נוירסינג הוים עוולה.

שטימסטו דאך צו מיט מיר אז די נושא איז נישט פראקטיש נאר וואס איר האלט פאר אן עוולה.

(ווען סקווער זאל האבן אזא השפעה אויף די געריכט ווי דער אלגעמיינער חרדיש'אפט וואלטן זיי אויך פארשטאנען די גרויסע עוולה פון נישט דאווענען מיט'ן רבין'ס מנין. עס איז נאר א חילוק וויפיל מענטשען גלייבן אז דאס איז שרעקליך)

@לעיקוואד, די חילוק איז אז נישט לאזן זען די קינדער איז א זאך וואס איז א מעגליכקייט און איז נישט אזא זעלטענע קאנסעקווענץ (אפגעזען ווי פארדרייט און רשעות'דיג עס זאל נאר זיין) און דארף דעריבער זיין א פאקטאר וואס מען דארף נעמען אין חשבון. פארברענען א פאמיליע היים איז נישט קיין זאך וואס פאסירט, פינטל, אפילו אין סקווער (אפילו נאך די ראטנבערג סומאטוכע).

(גראדע בשעתו האט מיר ראטנבערג געקלינגן ווי דער גרויסער בהמה וואס זוכט זיך דווקא פראוואקאציע, (נישט אז עס פארענטפערט וגו'), משא"כ אויף ווי ווייט איך בין באקאנט מיט דין שיינט ער מיר נישט צו זיין דער וואס זוכט זיך געפעכטן).

l viewtopic.php?f=48&t=8563 l

דרך אגב, דער שרייבער אינעם גאנצן בוך "בלעימט" נישט קיינעם. ער פארציילט, שילדערט, סעט אויף די סצענע, ווי אזוי די ביטערע דילעמא בויט זיך אויף וזהו. הארט פארן פונאדערשיידונג בויט ער סצענעס וואס איז פיל מיט סימפאטיע צו זיין ווייב אזש ס'איז טרויעריג און טראגיש און דער ליינער קען גרינג סימפאטאזירן מיטן פרוי. ווי אלעמאל איז עס פון זיין פערספעקטיוו, און אנדערע מענטשן, ובפרט זיין ווייב, האבן זיכער זייער פערספעקטיוו. ער ווארענט די זעלבע צום סוף, אז א מעמאואר איז ביי דעפענישאן פעלערהאפטיג נישט קיין חילוק ווי שטארק דער שרייבער פרובירט צו זיין אויפריכטיג און די ליינער זאלן דאס האלטן פאר די אויגן.

חוץ פוו זיין פערזענליכע דראמא טיט די בוך שילדערן דאס מענערישע לעבן צווישן חסידים (סקווירא בפרט).כ'האב געהאלטן זייער א קריטישע אויג פאר אקוראט דעטאלן און כ'מיין אז ס'פעסט די טעסט. ס'איז נישט קיין אקעדעמישע שטודיע ממילא זענען די דעטאלן לימיטיט צו ווי ס'שפינט אריין אין די מעשה נישט אן אפהאנדלונג אויף חסידים.

בעצם האט ראטענבערג נישט געהאט קיין טשויס, אדער דאווענען בפנים אדער ליידן די קאנסעקווענצן.

ווען מ'וואלט געקענט מאכן עפעס א פשרה, אז ער מעג גיין יעדן צווייטן שבת, אדער עפעס אנדערש, וואס וואלט אים געמאכט מער ווייניגער צופרידן, און ער וואלט זיך גע'עקש'נט בלויז צו גיין עד הסוף, וואלט מען אפשר געקענט האבן טענות אויף אים.

לענייננו די טענות וואס שלום האט ארויסגעברענגט אינעם קליפ זענען אזעלכע וואס וואלט געקענט גרינג מסודר ווערן אין א מאדערנער געזעלשאפט. אלזא איז יתכן אז מ'וואלט געקענט מפשר זיין אויף אזא זאך, און ער וואלט געקענט האבן די קינדער, בנוסף אז זיי וואלטן מחונך געווארן צו א וועג וואס איז נענטער צו זיין געוויסן.

אבער מ'קען נישט וויסן אולי איז דאס נישט געווען אפען פאר דעבאטע. עכ"פ ס'איז חומר למחשבה פאר אנדערע וואס זענען אין זעלבן מצב.

ATUB @מאטי ATUB , לאז אונז וויסן וויאזוי עס ארבייט זיך אויס...

בן תמליון האט געשריבן:אלזא זענט איר מדמה מילתא למילתא. ראטענבערג וואס איז געגאנגען דאווענען אין א נורסינג הוים שבת, האט די זעלבע מפקיר געווען זיינע קינדער ווי איינער וואס האט חתונה געהאט פרום געהאט ברצונו פינף קינדער אין זיי מחנך געווען ע"ד סקווער, און איין טאג זיי אלע איבערגעלאזט אין געווארן א מחלל שבת. וויאזוי טייטשט יענער, ואני בתומי אלך, איך גיי אן מיט מיין קרומקייט.

בן תמליון: נאר איין קליינע נקודה. אין דעם פאר--- פלאץ וואס רופט זיך סקווירא וואלט קיין פשרה נישט געהאלפן. כמו שאמרתי לעיל...עיין שם...!

לעיקוואד האט געשריבן:לא הבנתי כוונתכם. איך כאפ נישט

דאס טאקע דיין פראבלעם און דו קייסט איבער. איך האב נישט ליעב צו גיין אין סירקעלס וועל איך דיר זאגן אז דו ביסט גערעכט.

ATUB @מאטי ATUB , ס'דא א דריטע אפציע, מ'נעמט מיט די ווייב אויך און דעמאלטס פאלן אלע אנדערע פראבלעמען ממילא אוועק.

ביבער האט געשריבן:@מאטי, ס'דא א דריטע אפציע, מ'נעמט מיט די ווייב אויך און דעמאלטס פאלן אלע אנדערע פראבלעמען ממילא אוועק.

ס'איז נישט קיין דריטע אפציע, ס'איז נאך א צווייגעלע אין דעם צווייטן אפציע.

ר' יצמח, ס'איז בכלל נישט ווי דו זאגסט, רוב מאל האט דער מענטש נישט קיין סאך ברירות, א מענטש וואס איז געצווינגען צו לעבן פארקערט ווי ער וויל לעבן באמת, פאלט אריין אין א דעפרעסיע אסאך מאל עד סואיסייד ממש, ער וואלגערט זיך טאג און נאכט אין יסורי הנפש און ער טראכט נאר ווען די צרות וועלן זיך שוין ענדיגן, אין אזא מצב איז זייער לאגיש צו טראכטן אז אזוי ווי איך בלייב יעצט איז נישטא נישט איך און נישט קינדער, ווען איך וועל זיך מסדר זיין וועל איך ווערן מסודר און האפענטליך קענען קעיר נעמען פון די קינדער אויך.

זעהט אויס אז איך מוז נאכאמאל איבערזאגן. וואס איך האב געשריבן איז נאר געווען פאר די וואס האבן טענות אויף זיין געוועזענע ווייב אז טענות קען מען אויך האבן אויף אים. וועלכע זייט עס איז ''גערעכט'' איז א זאך וואס איך וויל נישט אריינרעדן ווייל דעס ווענדט זיך אין השקפה פונעם מענטש וואס זיכט גערעכטיגקייט.

אין דעם פאל וואס דו האסט געשריבן, יעדער מענטש זאל מאכן זיין דעסיזשן און מען דארף געדענקען אז אין לעבן דארף מען אסאך מאל אויסוועלן פון אפשענס וואס איינס איז ווייניגער שלעכט פונעם צווייטן.