אויסשליסליכע אינטערוויו מיט דר. דזשערעמי ענגלאנד (וועקער 2)

סייענס מיינט מען נישט דוקא סייענס, כאמור. מ'רעדט פון די גאנצע מושג פון לאגיק, און אנאליטישע טראכטן.
סא, טראכט איבער אויב דיינע טענות שטימען.

לאגיק דערגרייכט נאר דארט וואו לאגיק דערגרייכט
לאגיק איז א באשאפעניש פין גאט מיט באגרענצטע פאנקציעס

גאט דארף נישט מאכן קיין פלאץ פאר לאגיק
לאגיק ווערט אבער יא אוועקגעשטיפט דארך גאט

קרעדיט - מיין לאגיק און אנאליטישע טראכטן.

נהורא נפישא האט געשריבן:מפוזרי, שש משזר, קענסטו דיך זען מקיים זיין דעם מורידין ולא מעלין פאר א מענטש וואס זיין איינציגסטע חטא איז אז ער איז אן אפיקורס. פארשטייט זיך איך רעד אין די רייט סעטינג אז ס'איז נישטא קיין פראבלעמן מצד דינא דמלכותא וכדומה.

לאמיר פאראפראזן די שאלה.

אין די תקופה וואס מ'האט נאך יא נוהג געווען דיני נפשות, און מ'האט מקיים געווען מורידין ולא מעלין הלכה למעשה, קלערסטו אז ס'איז געווען באגרינדעט אויף עפעס שטערקער ווי די אייגענע אינערליכע איבערצייגונג?

מפוזרי האט געשריבן:

נהורא נפישא האט געשריבן:לאמיר פאראפראזן די שאלה.

אין די תקופה וואס מ'האט נאך יא נוהג געווען דיני נפשות, און מ'האט מקיים געווען מורידין ולא מעלין הלכה למעשה, קלערסטו אז ס'איז געווען באגרינדעט אויף עפעס שטערקער ווי די אייגענע אינערליכע איבערצייגונג?

עס קען זיין אז דאמאלטס איז געווען א מער בפירושער התגלות
אין יעדנספאלס איך פארשטיי טאקע נישט פונקטליך וויאזוי מען האט עס געטוהן אבער עס איז מיר נישט ממש נוגע איך פרוביר צו טוהן די ריכטיגע זאך יעצט אין דעם מצב ווי איך שטיי
בנוגע וואס שש טענהט פון ברית מילה איז טאקע א פראבלעם וואס קען שטערן און שטערט דעם טראכטענדע מענטש אבער איך מיין אז עס איז אן אנדערע זאך איך וועל עס פרובירן ארויבצוברענגען אויפן קלארסטן אופן וואס שייך
מילה סימבאליזירט די בונד צווישען די פאלק און גאט און איז א פאזיטיווע זאך פארן קינד מה שאין כן עונשים איז א זאך וואס איך געב פאר יענעם ווייל איך פארשטיי אז איך האב דעם אמת און יענער איז זיך טועה
און אביסל אנדערע ווערטער
מילה איז טאקע אן אכזריותדיגע מעשה אבער עס קומט נישט פון ארויפצווינגען מיין דיעות אויף א קעגנער נאר פון מחנך זיין איינעם לכתחילה צו גיין אויף דעם וועג
יא איך ווייס אז דער חילוק איז פראבלעמאטיש און נישט אינגאנצען קלאר אבער איך מיין אז עס איז א ריכטיגע חילוק וואס מען דארף נאר מער מחדד זיין אדרבא איך שרייב עס אז אנדערע זאלן ארויסברענגען קלארער

שש משזר, איך וויל פארשטיין דיין שיטה, האלסטו טאקע אז די עקרון פון סובלנות דתית האט נישט קיין פלאץ אין יהדות ?
דאס איז דאך די וויכטיגסטע יסוד אין תרבות המערב, אימזיסט האט דער אויבערשטער געברענגט אז די שכל פון מערב מענטשן קענען אפילו נישט סובל זיין אנדרעש, צו מאכן דאס אידישע פאלק צו שאנד און צו שפאט.
וויאזוי איז דאס אז אין פראקטיק איז צוגעפירט געווארן אז דער מאדערן איד קען דוקא יא לעבן מיט די ערך פון סובלנות, וויאזוי איז דאס אז פון די מאירי ביזן חזון איש און הרב קוק האבן זיי געטראפן אז די אלע מצוות מעשיות וואס איז מיוסד אויף אי סובלנות זענען פלוצלינג אומרעלעוואנט מיט כל ערלליי אפאלאגעטישע אויסריידן.
און בעיקר וויאזוי קענסטו טענות האבן על פי שכל אויף די קירכע וואס האט געמארדעט און געפייניגט מיליאנען אידן זיי צוציברענגען לשיטתם לדת האמת, אן הכי נמי איר מעגט זיין איבערצייגט אז יהדות איז אמת און נצרות איז שקר, אבער קען דען נישט זיין אז די נוצרים זענען בטעות געווען איבערצייגט אין נצרות וואס לשיטתך גיט דאס די רעכט ארויפציצווינגען דאס אויף א צווייטן, אלזא ווי קענט איר ע"פ שכל האבן טענות.

הקטן האט געשריבן:לאגיק דערגרייכט נאר דארט וואו לאגיק דערגרייכט
לאגיק איז א באשאפעניש פין גאט מיט באגרענצטע פאנקציעס

גאט דארף נישט מאכן קיין פלאץ פאר לאגיק
לאגיק ווערט אבער יא אוועקגעשטיפט דארך גאט

קרעדיט - מיין לאגיק און אנאליטישע טראכטן.

אויב גאט האט באשאפן לאגיק, קען מען נישט מוכיח זיין די עקזיסטענץ פון גאט דורך לאגיק.
נאך מער וויל איך פארשטיין, אויב גאט האט באשאפן לאגיק, צו האט גאט באשאפן אומ-לאגיק אויך ?

שש משזר האט געשריבן:אנעם חזון איש [דהיינו, לאמיר זאגן ווען דער חזו"א וועט אויך מסכים זיין], וואלט איך געזאגט אז אויב מ'איז קלאר מתוך חקירה אז ס'איז דא א גאט, א אידישער גאט, וואס הייסט אונז די חיוב פון מורידין ולא מעלין, דארף מען עס טון, און איך וואלט עס געטון.
אבער אז די רגש אליינס זאל מיר געבן די רעכט דערצו? מפוזרי איז געגאנגען ווייט צו-ווייט.

און אז דו ביסט קלאר מיט דיין חקירה קענסטו שוין יעמעם הארגענען?
ווער זאגט דיר אז דיין לאגיק סמיק טפי פין דעם כופר'ס לאגיק?

בכלל, איז נישט דער גאנצער מאראל פין נישט הארגענען א צווייטען געבויט אויף דיין הרגשה בלבד?

נהורא נפישא האט געשריבן:נאך מער וויל איך פארשטיין, אויב גאט האט באשאפן לאגיק, צו האט גאט באשאפן אומ-לאגיק אויך ?

אויב גאט האט באשאפן א פייגעל האט ער אויך באשאפען א שמייגעל?
איך ווייס נישט.

איים סארי אומלאגישע מחשבות עקזעסטירן.
וואס מיינסטו דערמיט אז גאט האט באשאפן לאגיק ?

ריכטיג, צו זאגן אז גאט האט באשאפן לאגיק מאכט מיר נישט קיין סענס, נישט מכח אן ערעור אין די יכולת פון גאט, אדער אן ערעור איבער דאס אז גאט באשאפן די גאנצע בריאה, נאר פשוט אז לאגיק איז נישט קיין בריאה, ס'איז עפעס אן אבסטראקטע זאך.
אדרבה איז שייך צו זאגן אז גאט האט אויך באשאפן אומלאגיק ?

.

די חזו"א טענה'ט טאקע דאס (אינעם צענזורירטע שטיקל אמונה ובטחון וואס איז בלויז געדרוקט סוף חלק יו"ד) אבער מעולם לא זכיתי להבין טענה זו. פארוואס איז אן אבסראקטע זאך אויסגעשלאסן פון צו זיין א בריאה? לאגיק האט זיך זיינע tools און כללים וויאזוי דאס ארבעט, פארוואס איז שווער צו פארשטיין אז אויב איז פארהאן א בורא עולם וואס האט אלץ באשאפן האט ער באשאפן די כללים פון לאגיק אויך און ער האט אוועקגעשטעלט אז די מח פון א מענטש זאל ארבעטן מיט דעם?

דיין פראגע פון אומלאגיק איז בפשטות די אלטע פראגע פון בריאת ההעדר.

אבער אויב מיינסטו פשוט צו פרעגן וויאזוי א מענטש קען טראכטן אומ'שכל'דיגע מחשבות, דאס איז פשוט אלץ בריאת הדמיון.

ריכטיג האט געשריבן:די חזו"א טענה'ט טאקע דאס (אינעם צענזורירטע שטיקל אמונה ובטחון וואס איז בלויז געדרוקט סוף חלק יו"ד) אבער מעולם לא זכיתי להבין טענה זו. פארוואס איז אן אבסראקטע זאך אויסגעשלאסן פון צו זיין א בריאה? לאגיק האט זיך זיינע tools און כללים וויאזוי דאס ארבעט, פארוואס איז שווער צו פארשטיין אז אויב איז פארהאן א בורא עולם וואס האט אלץ באשאפן האט ער באשאפן די כללים פון לאגיק אויך און ער האט אוועקגעשטעלט אז די מח פון א מענטש זאל ארבעטן מיט דעם?

ווייל לאגיק איז א חשבון, ס'איז נישט אן עצם בריאה, סאיז א תוצאה פון א בריאה, און ס'איז א טשאנעל וויאזוי מיר פאסן אויף די בריאה.
וואס מיינט איר אז גאט האט באשאפן אז איינס פלוס איינס איז צוויי.
ניין גאט האט באשאפן צוויי קוען, מיר ווייסן אז ס'איז דא צוויי ווייל מיר רעכענען.
קענסט זאגן אז גאט האט אונז געשאנקן די יכולת צו רעכענען ריכטיג.
ס'איז נישט שייך צו זאגן אז גאט וואלט געקענט מאכן אז איינס פלוס איינס זאל זיין דריי, נישט מכח אן ערעור אין זיין יכולת, נאר מכח אן ערעור אין דעם סטעיטמענט. אאו"ו דער סטעיטמענט איז אן אומפארשטדענדליך סטעיטמענט.
אבער אויף די זעלבע אופן קענסטו זאגן אז גאט האט אונז געמאכט צו טראכטן טיילמאל אומלאגיש
פארוואס קלערסטו אז אומלאגיק איז העדר מער פון לאגיק.

היות אונזער הבנה אין די וועלט איז נאר מיט די 5 חושים איז גאנץ מעגליך אז מיט א זעקסטע פארהוילענע חוש איז 1+1=6, סא אוודאי איז דאס א בריאה אז מיט אונזערע חושים זאלן מיר זעהן אז דאס מאכט 2. והבן כי הוא עמוק.

נהורא נפישא האט געשריבן:שש משזר, איך וויל פארשטיין דיין שיטה, האלסטו טאקע אז די עקרון פון סובלנות דתית האט נישט קיין פלאץ אין יהדות ?
דאס איז דאך די וויכטיגסטע יסוד אין תרבות המערב, אימזיסט האט דער אויבערשטער געברענגט אז די שכל פון מערב מענטשן קענען אפילו נישט סובל זיין אנדרעש, צו מאכן דאס אידישע פאלק צו שאנד און צו שפאט.
וויאזוי איז דאס אז אין פראקטיק איז צוגעפירט געווארן אז דער מאדערן איד קען דוקא יא לעבן מיט די ערך פון סובלנות, וויאזוי איז דאס אז פון די מאירי ביזן חזון איש און הרב קוק האבן זיי געטראפן אז די אלע מצוות מעשיות וואס איז מיוסד אויף אי סובלנות זענען פלוצלינג אומרעלעוואנט מיט כל ערלליי אפאלאגעטישע אויסריידן.
און בעיקר וויאזוי קענסטו טענות האבן על פי שכל אויף די קירכע וואס האט געמארדעט און געפייניגט מיליאנען אידן זיי צוציברענגען לשיטתם לדת האמת, אן הכי נמי איר מעגט זיין איבערצייגט אז יהדות איז אמת און נצרות איז שקר, אבער קען דען נישט זיין אז די נוצרים זענען בטעות געווען איבערצייגט אין נצרות וואס לשיטתך גיט דאס די רעכט ארויפציצווינגען דאס אויף א צווייטן, אלזא ווי קענט איר ע"פ שכל האבן טענות.

טאקע דערפאר איז ניכרים דברי החזו"א בזמנינו.
איך האב קלאר אויסגעשמועסט, אז איך רעד דייקא אין א זמן וואס אפילו דער חזו"א וואלט מודה געווען אז די דין פון מורידין ולא מעלין גייט ווייטער אן.

אגב, איך האב א צווייטע דעה דערוועגן. לדעתי איז די דין פון מורידין ולא מעלין, געזאגט געווארן ביי טראבל מעיקער'ס, צרה לייט, כיתות וואס זענען געשטאנען די אידן אין וועג. דאס איז די פראבלעם מיט די מינים, צדוקים, רועי בקר, וכו'. סתם אן אפיקורס שטייט נישט אין חז"ל, ווייל דאס איז בינו לבין קונו ויבוא בעל הכרם ויכלה את קוציו.

כ'האב נאכנישט געזען איינער זאל צוברענגען מיין פשט, אבער כ'מיין אז ס'שטימט גאר גוט, און כ'דארף נישט צוקומען צום דוחק פונעם חזו"א, און אזוי פטר איך מיך אפ פון דעם מאראלישן דילעמא. אדרבה, זאג מיר אויב מיין פשט איז גוט.

ומכאן תשובה אויך איבער נצרות, זיי האבן געפייניגט סתם לשם פייניגן ווען קיינער איז זיי נישט געשטאנען אין וועג. זאת ועוד, אז די עצם געדאנק אז דער וואס האלט נישט מיין אמונה קומט זיך דאס טויט, איז א גוי'אישע אויפטו. תנ"ך ווייזט אונז, אז די אידן האבן קיינמאל אינפארסירט אזא צודרייטע געזעץ [הגם שעדיין י"ל, אז ער מצדו וואס גלייבט אין נצרות האט אזא חיוב. וע"ז התשובה כנ"ל, האם הגיע לאמונתו ע"י חקירה].

הקטן האט געשריבן:

שש משזר האט געשריבן:אנעם חזון איש [דהיינו, לאמיר זאגן ווען דער חזו"א וועט אויך מסכים זיין], וואלט איך געזאגט אז אויב מ'איז קלאר מתוך חקירה אז ס'איז דא א גאט, א אידישער גאט, וואס הייסט אונז די חיוב פון מורידין ולא מעלין, דארף מען עס טון, און איך וואלט עס געטון.
אבער אז די רגש אליינס זאל מיר געבן די רעכט דערצו? מפוזרי איז געגאנגען ווייט צו-ווייט.

און אז דו ביסט קלאר מיט דיין חקירה קענסטו שוין יעמעם הארגענען?
ווער זאגט דיר אז דיין לאגיק סמיק טפי פין דעם כופר'ס לאגיק?

בכלל, איז נישט דער גאנצער מאראל פין נישט הארגענען א צווייטען געבויט אויף דיין הרגשה בלבד?

ווען מ'קלאגט איינעם אן אין געריכט מיט מארד קלאגעס, גיי איך חוקר זיין עד כמה שמוחי מגעת מיט חקירה, און אויב מיין חקירה ווייזט אז יענער איז דער מערדער, גיי איך אים הרג'ענען באזירט אויף מיין חקירה.
א צווייטער ריכטער קען מיר זאגן, אז זיין לאגיק האלט אנדערש. אויף דעם קען איך נאר טון אזויפיל, הערן וואס יעדער האט צו זאגן, און אחרי ככלות הכל באשליסן לויט מיין לאגיק, מיין חקירה, און מיין שכל.
וויי וויי, אויב כ'גיי יענעם הרג'ענען באזירט אויף מיינע הרגשים: יענער 'זעט אויס' ווי א מערדער.

דיין אויספיר איז שלא מן הענין. ווער לייקנט אינעם מציאות פון הרגשה, אינעם וויכטיגקייט פון הרגשה, און אינעם צענטראלן חלק פון שפיל וואס הרגשה נעמט אריין?! דאס טאר אבער נישט זיין קיין מכריע. און אויב זאגסטו אז די מאראל פון נישט הרג'ענען א צווייטן איז געבויט אויף הרגשה 'בלבד', זאג איך דיר אז שקר נחלו לך. ווען ס'איז באזירט נאר אויף הרגשה, וואקסט ארויס א קלו קלוקס קלען, נאציזם, ושאר מרעין בישין וואס געבן דיר א הרגשה ווען מ'מעג יא הרג'ענען א צווייטן. ברור אז מאראל דארף זיין באזירט אויף לאגיק און הרגשים ביינאנזאם, וכדבריו הקדושים של בעל 'משלי שש' [בכת"י]:

"ווען לאגיק האט חתונה מיט געפיל, ווערט געבוירן מאראל".

געוואלדיג האט געשריבן:היות אונזער הבנה אין די וועלט איז נאר מיט די 5 חושים איז גאנץ מעגליך אז מיט א זעקסטע פארהוילענע חוש איז 1+1=6, סא אוודאי איז דאס א בריאה אז מיט אונזערע חושים זאלן מיר זעהן אז דאס מאכט 2. והבן כי הוא עמוק.

דאס איז אמאל זיכער אז לאגיק האט א חשיבות, לאגיק שטומט אין אונזער לעבן, לאגיק איז מגלה דעם אמת וואס דאכט זיך עכ"פ פאר אונז צו זיין אזוי, אויב ס'איז דא א טיפערע אמת וואס קען זיך סותר מיט אונזער לאגיק, קען די סקעפטיציזם גארנישט העלפן צו ברענגן קיין מסקנות, ווייל איינמאל מ'איז סקעפטיש קען מען שוין גארנישט וויסן.
אמונה איז א סתירה מיט סקעפטיציזם.

דער נושא האט זיך פארקירעוועט, דאס געהערט צום 'גאט פאראדאקס'.

על כל פנים, רס״ג און דער רמב״ם זאגן קלאר אז גאט קען נישט מאכן אז 1+1 זאל זיין 3.

יא די רמב"ם זאגט אז גאט קען נישט מאכן א פיר קאנטיגער משולש.
לאז מיר בעסער מסביר זיין וואס דאס מיינט פאר די וואס האבן שוועריגקייט צו פארשטיין וויאזוי דאס איז זיך נישט סותר מיט די יכולת פון גאט.
דאס איז נישט פשט אז גאט קען נישט מאכן וואס ער וויל, הגם ס'איז אן עקסטערע שמועס אז גאט וויל און גאט וויל נישט וועלן.
די עצם הצעה אז א משולש זאל זיין פיר קאנטיק איז נאנסענס, און דערפאר איז נישט שייך אז גאט זאל מאכן עפעס וואס מיר ווייסן נישט פון וואס מרעדט.

דער באשאף פין לאגיק איז נישט דאס אז 1+1 = 2
דער באשאף איז אז דאס לייגט זיך מיר אויפן שכל

דער באשאף פין לאגיק איז "דאס לייגן זיך אויפן שכל"

יא, אבער גאט וואלט געקענט באשאפן א וועלט וואו נומערן עקזיסטירן נישט. ביסט גערעכט אז אינעם מושג 'נומער איינס' ליגט בהכרח אז צוויי מאל דערפון איז 'צוויי', דאס איז נישט צוויי ברואים נאר איין בריאה, די בריאה פונעם נומערן סיסטעם. אבער גאט וואלט פונקט אזוי געקענט באשאפן א בריאה וואו נומערן עקזיסטירן נישט בכלל, ס'וואלט געווען נטול המציאות.


הקטן האקט אויך עפעס.

שש משזר האט געשריבן:

הקטן האט געשריבן:

שש משזר האט געשריבן:אנעם חזון איש [דהיינו, לאמיר זאגן ווען דער חזו"א וועט אויך מסכים זיין], וואלט איך געזאגט אז אויב מ'איז קלאר מתוך חקירה אז ס'איז דא א גאט, א אידישער גאט, וואס הייסט אונז די חיוב פון מורידין ולא מעלין, דארף מען עס טון, און איך וואלט עס געטון.
אבער אז די רגש אליינס זאל מיר געבן די רעכט דערצו? מפוזרי איז געגאנגען ווייט צו-ווייט.

און אז דו ביסט קלאר מיט דיין חקירה קענסטו שוין יעמעם הארגענען?
ווער זאגט דיר אז דיין לאגיק סמיק טפי פין דעם כופר'ס לאגיק?

בכלל, איז נישט דער גאנצער מאראל פין נישט הארגענען א צווייטען געבויט אויף דיין הרגשה בלבד?

ווען מ'קלאגט איינעם אן אין געריכט מיט מארד קלאגעס, גיי איך חוקר זיין עד כמה שמוחי מגעת מיט חקירה, און אויב מיין חקירה ווייזט אז יענער איז דער מערדער, גיי איך אים הרג'ענען באזירט אויף מיין חקירה.
א צווייטער ריכטער קען מיר זאגן, אז זיין לאגיק האלט אנדערש. אויף דעם קען איך נאר טון אזויפיל, הערן וואס יעדער האט צו זאגן, און אחרי ככלות הכל באשליסן לויט מיין לאגיק, מיין חקירה, און מיין שכל.
וויי וויי, אויב כ'גיי יענעם הרג'ענען באזירט אויף מיינע הרגשים: יענער 'זעט אויס' ווי א מערדער.

זייער ריכטיג, אזוי וואלט א יעדער ריכטער געטון.
ווייל די הרגשה דיינער זאגט דיר אז דיין חקירה איז גערעכט
לאגיק זאגט נישט אז דיין הקירה איז גערעכט
די הרגשה פין "אדם קרוב אצל עצמו" זאגט דאס
מיט וואספארא רעכט האסטו יענעם צו הארגענען? - יענעמס לאגיק+הרגשה האלט אז ס'איז נאטינג ראנג מיט מערדערריי (אין א געוויסע פאל)

א קלו קלוקס קלען, נאציזם, ושאר מרעין בישין קען אויסוואקסען חאטש מען שטעלט צאם לאגיק מיט געפיל
ווען לאגיק מיט געפיל האבן חתונה, קען געבוירן ווערן א ממזר - אויב נעמט מען נישט אריין א כוח עלין

איך הייב שוין אן צו פארשטיין ביבער וחבריו וואס דינגען זיך מיט דיר באין מוצא בלי תכלית וסוף... כ'האב נישט קיין נערוון דערצו, על כן אענה בזאת לאחרונה, ווייל כמדומה אז מיין נקודה איז גענוג קלאר פאר דער וואס זוכט נישט זיך צו דינגען דערויף.

א ריכטער פסק'נט נישט אפ א מענטש צום טויט באזירט אויף זיין רגש ['כ'שפיר' אז ער איז א מערדער], נאר באזירט אויף קאלטע לאגיק [עדות וכו']. יעדער טראכט אנדערש, נישט נאר מצד רגשותיו נאר מצד שכליותיו, און יעדנס לאגיק איז אנדערש. ביי איינעם איז פשוט אז יענער איז א מערדער, באזירט אויף זיין לאגיק. און ביים צווייטן איז עס גארנישט אזוי פשוט, באזירט אויף זיין לאגיק. דאס מיינט נישט אז מיין 'הרגשה' זאגט מיר צו טראסטן מיין לאגיק, נאר פשוט ווייל אויב מ'פרעגט מיך - דארף איך טראסטן מיין לאגיק, ווייל מיין לאגיק זאגט יא אז איך בין גערעכט.

אזוי האט בי"ד אויך גע'פסק'נט, באזירט אויף 'זייער' לאגיק, נישט ארייננעמענדיג אין חשבון אז אנדערע מענטשן וואלטן געקענט טראכטן אנדערש, באזירט אויף זייער לאגיק.

איבער דעם מערדער'ס לאגיק+הרגשה אז מ'דארף יענעם יא הרג'ענען, גיי איך ניטאמאל ענטפערן. ס'מיר א וואונדער ווי דו ביזט משלב זאכן, לטהר את השרץ.


קלו קלוקס קלען און נאציזם, איז געבויט אויף הרגשים, נישט אויף לאגיק. קוק ווער זענען די גלויביגע אין די געדאנקן, ותמצא נחת. נאכמער, ס'איז דורך אפאר יאר פונעם מלחמה, און יעדער דייטש זוכט צו פארשטיין וואו די לאגיק פון די לאגישע דייטשן איז פארשוואונדן געווארן ביים קריג. קלאר אז נאר העצערישע, מאראל-געפאלענע, דייטשן אונטער היטלער, האבן געקענט גלייבן אין נאציזם.

דיין אויספיר: "ווען לאגיק מיט געפיל האבן חתונה, קען געבוירן ווערן א ממזר - אויב נעמט מען נישט אריין א כוח עליון", איז ווייטער אפגעפרעגט היסטאריש. די פוילישע, אוקראאינער, יאפאנעזער, רוצחים ביים צווייטן וועלטס קריג זענען געווען גלויביגע אין א כח עליון. דאס האט זיי נישט אפגעהאלטן פון די ממזרות זייערע. אלא מאי, פעלט אויס צו גלייבן אין א כח עליון דרך לאגיק, ווי איך האב געזאגט אויבן. או כלך לך לדרך זה, לאגיק - אפילו אן גלייבן אין א גאט - וועט ברענגען מאראל אויפן וועלט, ווען עס איז פארבינדן מיט געפיל [וואס דער געפיל ארבעט ע"פ לאגיק]. אבער גלייבן אין א כח עליון וואס האט חתונה מיט געפיל, באשאפט טאקע א ממזר - פון וואס כלל ישראל ספעציפיש האט געליטן די לעצטע צוויי טויזנט יאר.

איך מיין אז עס קען שוין אריינגיין אין העמק דבר

ריכטיג האט געשריבן:יא, אבער גאט וואלט געקענט באשאפן א וועלט וואו נומערן עקזיסטירן נישט. ביסט גערעכט אז אינעם מושג 'נומער איינס' ליגט בהכרח אז צוויי מאל דערפון איז 'צוויי', דאס איז נישט צוויי ברואים נאר איין בריאה, די בריאה פונעם נומערן סיסטעם. אבער גאט וואלט פונקט אזוי געקענט באשאפן א בריאה וואו נומערן עקזיסטירן נישט בכלל, ס'וואלט געווען נטול המציאות.


הקטן האקט אויך עפעס.

איך פארשטיי נישט וואס איר רעדט.
ווען איר רעדט פון נומערען רעדט איר פון די געדאנק וואס מענטשן האבן באשאפן א שפראך מגדיר צו זיין קאטאגאריעס במדה ומשקל ומנין, דאס איז דאך בלויז א שפראך, פונקט אזויווי אלע שפראכן וואס זענען הסכמת אומה ואומה.
אויב רעדט איר פון דעם עצם מושג פון די קאטאגאריעס אן די משיג וואס באשאפט א שפראך לשם המחשה. גיי מיר ווייטער צוריק צו פריער , עס איז נישט שייך אז גאט זאל מאכן עפעס וואס רעכענט זיך נישט אלס א מספר, במדה ובמנין. אלזא די מושג פון די קאטאגאריעס איז בהכרח א קאנסעקווענץ פון די בריאה, און נישט עפעס א באזונדערע זאך, וואס קען זיך סותר זיין.

הקטן האט געשריבן:דער באשאף פין לאגיק איז נישט דאס אז 1+1 = 2
דער באשאף איז אז דאס לייגט זיך מיר אויפן שכל

דער באשאף פין לאגיק איז "דאס לייגן זיך אויפן שכל"

וואס מיינסטו צו זאגן אז דער אויבערשטער באשאפט די מחשבות וואט עיווער איט מיענס, נו אומלאגישע מחשבות וואס דאכט זיך פאר איינעם אז דאס לייגט זיך אויפן שכל האט דער אויבערשטער נישט געמאכט דאס זעלבע.

שש משזר האט געשריבן:איבער דעם מערדער'ס לאגיק+הרגשה אז מ'דארף יענעם יא הרג'ענען, גיי איך ניטאמאל ענטפערן. ס'מיר א וואונדער ווי דו ביזט משלב זאכן, לטהר את השרץ.

דא ליגט מיין הויפט טענה -
איך האלט אויך אז דאס איז אבסארד, אבער דאס מאכט די בעסט די פוינט (אויב איז מען גרייט צי קיקען אביסעל טיפער)

ווער זאגט דיר אז דיין לאגיק סמיק טפי פין דעם כופר'ס לאגיק?

דאס וואס איך האב געשריבן

צי מאכן זאכן סימפעל לאמער זאגן ס'איז נאר דא דו מיט א תלמוד פין דאקינס א כופר
דו זאגסט אז דו האסט דארך געטון די זאך שכל'דיג און גאט הייסט דיר הארגענען דעם כופר
דער כופר זאגט ער האט דארך געטון די זאך און דיין לאגיק שטימט נישט!

יעצט לאמער פרעגן "לאגיק" אליין, ווער איז גערעכט?
לאגיק וועט זאגן 50-50
איז מיט וואסארא רעכט הארגעסטו דעם כופר?
סאיז נישט דא קיין לאגיק וואס זאגט אז דיין לאגיק איז מער לאגיש וואו דעם כופר'ס לאגיק

צום לעצטן מאל.
ווען א צווייטער ריכטער פסק'נט אויב פלוני איז א מערדער, גייט ער מאכן זיינע לאגישע מסקנות.
ווען איך בין דער ריכטער וואס פסק'נט, גיי איך מאכן מיינע לאגישע מסקנות.
הגם זיינע מסקנות קענען זיין פונקט קאפויער ווי מיינע מסקנות [ובלשונך, 50-50].

דאס זעלביגע בנוגע א מאמין ווס. דאקינס, ווענדט זיך סך הכל ווער איז על הגובה.
ווען ער איז ריכטער, וועט ער איינטיילן ווי ער פארשטייט. ווען איך בין ריכטער, וועל איך איינטיילן ווי איך פארשטיי.
ער אלס ריכטער וועט שרייען זכאי, אויפן זעלבן מענטש וואס איך וועל שרייען 'טויט שטראף', ווען אונז ביידע באזירן עס אויף אונזער לאגיק.

מיט וואספארא רעכט הרג'ע איך דעם ספק רוצח? מיט מיין לאגיק.
מיט וואספארא רעכט הרג'ע איך דעם ספק כופר [היינו ספק שיש במה לכפור]? מיט מיין לאגיק.


איך מיין אז איך האב שוין געשלאסן מיין זייט. ס'זעט נישט אויס ווי דו פרובירסט צו פארשטיין, נאר זיך צו טענה'ן, יעדעס מאל די זעלבע נקודה מיט אנדערע משלים. אויף דעם זענען דא אנדערע קאסטומער'ס...

איך בין מסופק צו דער עולם נוצט די ווארט לאגיק אין איר ריכטיגן באדייט

ס איז נישט שייך אז גאט זאל מאכן עפעס וואס רעכענט זיך נישט אלס א מספר, במדה ובמנין

ס'איז יא שייך, די זאכן עקזיסטירן בלויז לויט די מימדים פון וואס אונזער בריאה איז צאמגעשטעלט, כ'האף אז דו דינגסט זיך נישט יעצט אז גאט איז גאר משועבד צו אונזערע דימענסיעס.

שש משזר האט געשריבן:מיט וואספארא רעכט הרג'ע איך דעם ספק רוצח? מיט מיין לאגיק.
מיט וואספארא רעכט הרג'ע איך דעם ספק כופר [היינו ספק שיש במה לכפור]? מיט מיין לאגיק.

איך דינג זיך נישט מיט וואס דו שרייבסט, דארפסט דאס נישט איבער שרייבן

יא, דו ניצט דיין לאגיק - OK!
און איך ניץ מיין לאגיק
און דער כופר ניצט זיין לאגיק
ס'איז נישט דא קיין בריירה, וואו אזוי דען האסטו געוואלט?

וואס איך בין מוסף:
דער פאקט אז איך און דו ניצען לאגיק דעם אייגענע לאגיק, איז נישט געבויט אויף לאגיק בכלל נאר אויף אן subjective הרגשה און האט גארנישט מיט קיין objective אמת.
דאס אז דו האסט נישט קיין אנדער וועג פין אפערעטן מאכט דיך נישט מער אדער ווייניגער גערעכט
ע"כ ביסטו בעק צו סקווער וואן, וואספארא רעכט האסטו ארויף ציצווינגען דיין subjective לאגיק איבערן כופר'ס לאגיק, און מיט דעם נעמן זיין לעבן
איך פארשטט אז די וועלט קען זיך נישט אנדערש פירן, אבער דאסמאכט דאס נישט לאגיג'ש - דאס איז סך הכול פראקטיש

אויב דו פארשטייסט וואס איך שרייב און דו ווילסט מסביר זיין פארוואס איך בין נישט אדער יא גערעכט האט א זין זאלסט ענפערן
[size=85]פין דער וועג וואו אזוי דו ענפערסט קוקט נישט אויס אז דו דערהערסט בכלל וואס איך זאג
אויב מיינסטו אז איך גיי און סירקעלס איז טאקע א שאד זאלסט שרייבן
ווער ס'פארשטייט פארשטייט און ווער נישט איז גוט אזוי



בנוגע היטלער מיט דעם ממזר וועל איך שרייבן עקסטער אויב איך וועל האבן צייט

דאס אלס איז 'דיין' לאגיק.

נהורא נפישא האט געשריבן:

הקטן האט געשריבן:דער באשאף פין לאגיק איז נישט דאס אז 1+1 = 2
דער באשאף איז אז דאס לייגט זיך מיר אויפן שכל

דער באשאף פין לאגיק איז "דאס לייגן זיך אויפן שכל"

וואס מיינסטו צו זאגן אז דער אויבערשטער באשאפט די מחשבות וואט עיווער איט מיענס, נו אומלאגישע מחשבות וואס דאכט זיך פאר איינעם אז דאס לייגט זיך אויפן שכל האט דער אויבערשטער נישט געמאכט דאס זעלבע.

מחשבות וואס איך און דו טראכטן יעצט איז א יש מיש (איך רעדט נישט אז דער באשאפער איז מחיה ומהוה ומקים את הבריאה כל רגע)

איך רעדט פין דעם אבסטרעקט קאנסעפט פין לאגיק, למשל Deductive reasoning, דאס אז דאס לייגט זיך בדרך כלל אויף דעם שכל פין "מענטשהייט" דאס זאג איך אז דאס איז לאו דוקא געווען קודם הבריאה.
מעגליך אז דאס איז קאמיש פאר א extraterrestrial, ווער ווייסט? אפשר האבן זיי נישט דער מישג פין "קאמיש"

קיקט אויס counter intuitive, העע?
זיכער, ווייל intuition איז א חלק פין די בריאה, און דו אויך

קל וחומר האט געשריבן:דאס אלס איז 'דיין' לאגיק.

גערעכט.

יעצט פרעג איך דיך, איז דען די פאקט אז דאס איז "מיין לאגיק" פארבינדען מיט דעם אז דאס איז מער אדער ווייניגער אמת?
זיכער נישט
אבער פאר מיר קיקט דאס אויס אמת




נאר דער חכם פארשטייט אז פאר דעם אנדערן צדיק האט מען אויך געוויזען אז זיין דרך איז דער אמת'ר דרך.

בתוך דבריו, זאגט ר' ירמי' זג״ז די קומענדיגע ווערטער:
חז"ל זאגן אז די כרובים אין דעם קודש קדשים זענען געווען "שומרי דרך עץ חיים." קען מען זאגט בדרך צחות אז זיי האבן אונז געהיטן פון די לוחות הברית - די תורה וואס איז איינגעקריצט אין שטיין, און דורכדעם געזען אז אונזער תורה זאל זיין חיים,
לעבעדיג. א פארשטיינערטע תורה ענדיגט זיך מיט שברי לוחות און אן עגל הזהב.

דער געדאנק וואס ער זאגט איז לדעתי אסאך מער ווי א דרך צחות.
אבער וואו איז דא אזא חז״ל?

(איך האב עס שוין איינמאל געפרעגט, איך פרעג עס איבער מיט די האפענונג צוריק צו דרייען דעם שמועס צום נושא האשכול.)

כ'וואלט זייער געוואלט רעאגירן אויף דעם לאנגען שמועס וואס האט זיך דא אנטוויקלט, אבער כ'בין נאך נישט אנגעקומען דורכצולייענען. אבער מפוזרי פרעגט יעצט דירעקט אויף דער אינטערוויו, וועל איך ענטפערן.

מפוזרי האט געשריבן:בתוך דבריו, זאגט ר' ירמי' זג״ז די קומענדיגע ווערטער:
חז"ל זאגן אז די כרובים אין דעם קודש קדשים זענען געווען
"שומרי דרך עץ חיים." קען מען זאגט בדרך צחות אז זיי האבן אונז געהיטן פון די לוחות הברית - די תורה וואס איז איינגעקריצט אין שטיין, און דורכדעם געזען אז אונזער תורה זאל זיין חיים,

לעבעדיג. א פארשטיינערטע תורה ענדיגט זיך מיט שברי לוחות און אן עגל הזהב.

דער געדאנק וואס ער זאגט איז לדעתי אסאך מער ווי א דרך צחות.
אבער וואו איז דא אזא חז״ל?

דו פרעגסט זייער גוט, און כ'האב מורא אז איך האב דא געמאכט א טעות. אין מיין הקדמה צו דער אינטערוויו האב איך געשריבן אז כ'האב צומאל צוגעלייגט עטליכע ווערטער בעסער צו ערקלערן ענגלאנד'ס ווערטער - און כ'האב מורא אז דיינע פראגעס זענען ביידע תלוי אין מיינע צוגעלייגטע ווערטער. דא זענען ענגלאנד'ס אריגינעלע ווערטער:
The keruv is the shomer of derekh etz hahayyim because the keruvim on the aron kodesh are keeping us away from the lukhot habrit! We're not supposed to be setting our Torah in stone. The moment we do that, we end up with a shattered tablet and a golden calf in its place.

ריכטיג עס קוקט אויס אז עס איז נישט ממש א מאמר חז"ל אבער אין בראשית ביי די כרובים ביים גן עדן שטייט לשמור את דרך עץ חיים און אסאך זענען דאס מקשר צו די כרובים אין קו"ק

זעט אויס ווי אן אייגענער צושטעל.
נאכן פארטרייבן אדם הראשון פון גן עדן, האט מען געשטעלט כרובים לשמור דרך עץ החיים.
אין קודש הקדשים איז געווען שני הכרובים על הכפורת שעל הארון שבתוכם שני לוחות אבנים.
זאגט ער אז די כרובים שעל הלוחות קומען צייגן אז מ'דארף היטן אז די תורה זאל בלייבן א לעבעדיגע וועג, און נישט בלויז געפרוירן אין שטיין.

דאס האב איך געטראפן.
ולמדנו כנגדם היו במקדש כשנכנס הכהן לפני ולפנים שלמדנו, אמר רבי אבא אמר ר"י בשם רב הונא, לפני ולפנים הוא דוגמתו של גן עדן, וכשנכנס הכהן לשם נכנס בנשמה ולא בגוף, באימה ביראה... והכרובים עומדים שם ושומרים כדוגמת אותם הכרובים העומדים בשערי גן עדן. זכה הכהן נכנס שם בשלום ויוצא בשלום, לא זכה יוצא להב מבין ב' הכרובים וישרוף אותו וימות בפנים... (זהר חדש בראשית תתח)

ריכטיג האט געשריבן:

ס איז נישט שייך אז גאט זאל מאכן עפעס וואס רעכענט זיך נישט אלס א מספר, במדה ובמנין

ס'איז יא שייך, די זאכן עקזיסטירן בלויז לויט די מימדים פון וואס אונזער בריאה איז צאמגעשטעלט, כ'האף אז דו דינגסט זיך נישט יעצט אז גאט איז גאר משועבד צו אונזערע דימענסיעס.

איך פארשטיי נישט די גענויע פראגע, לאמיר מאכן עטליכע הנחות.
עס איז פארהאן א פיזישע וועלט, לאמיר רעדן במצב ווען עס איז נאר דא דוממים.
די וועלט איז דאן א מצב, אז ס'הערשט א קאלטע טרוקענע מציאות.
ס'איז נישט דא אלס א טייל פון די פיזישע וועלט ווער עס זאל משיג זיין די וועלט.
לאגיק עקזעסטירט נישט דאן ווייל לאגיק איז דאס וואס די מח געט א נאמען פאר א חשבון איבער הנחות וואס איז מוחלט ביים מענטש מחליט צו זיין פרישע הנחות.
עס איז זייער שווער איינמאל מיר פארשטייען אזא מושג פון לאגיק זיך פארצושטעלן למפרע אז אינדרויסן פונעם מח עקזעסטירט דאס נישט, ווייל די קאלטע טרוקענע מציאות טראכט נישט לאגיש, הגם עס איז פארהאן א מערכת הטבע וואס ארבעט מיט חוקים, אבער די לאגיק האבן מיר צוגעפאסט דערצו.
אלזא בהעדר המשיג, איז גאט דער איינציגסטער משיג, פיליזאפיש מוז גאטס השגה זיין עפעס אנדרעש וואס מיר קענען זיך פארשטעלן אבער דאס איז אלס נישט נוגע אהער, ס'איז יתכן אז גאט'ס ידיעה איז זיך סותר מיט אונזער לאגיק.
ווען מיר רעדן אבער פון לאגיק רעדן מיר פון א מערכת הגיון וואס איז באזירט אויף די מענטשליכער סארט השגה, און אין דעם קען מען נישט זען א סתירה, אויב איז פארהאן א פאראדאקס איז ערווארטעט אז איינע פון די הנחות אויף וואס מיר בויען די לאגיק איז גרייזיג, טיילמאל אזא סארט הנחה וואס איז קאנטער אינטועטיוו צו טראכטן אנדרעש, א בארימטע דוגמא איז צייט. צייט ווערט באטראכט אלס אבסולעטע ענטעטי אומאפהענגיק פון ספעיס. שטעלט זיך אבער ארויס אז דאס שטומט נישט לאגיש, ווי איינשטיין האט אויפגעוויזן מעטאמאטיש מיט וויסענשאפטליכע הנחות אז צייט איז א פערדע דימענסיע.
יעצט ווען איר פרעגט אויב גאט איז משועבד צו אונזער דימענסיע. שעבוד מאן דכר שמיה ? באמת אבער איז אלעס משועבד צו גאטס רצון, אויב גאט'ס רצון איז האבן אן אנדערע השגה האט ער און אויב נישט קען טאקע נישט זיין אנדרעש.
אויב איז דיין שאלה אויב גאט'ס רצון איז צו די מערכת ההגיון לויט די טבע הידע וויאזוי מענטשן זענען משיג רעאליטעט זאל זיך נישט סותר זיין, דאן אויב איז די תירוץ יא איז זינלאז צו פרעגן אויב גאט איז משועבד דערצו, ווייל אויב דאס איז די רצון איז דאס די רצון. ס'איז גענוי ווי די פראגע אויב גאט קען רעזיגנירן ( די באקאנטע שטיין חקירה)

איך בין מיט אייך אויף איין בלאט, אבער אויב איר קענט מאריך זיין אינעם לעצטן פאראגראף וואלט איך אייך דאנקבאר געווען ווייל איך מיין אז דארט שטעקט אונזער מיספארשטענדעניש.

הרב דר. דוד גאטליעב איז א באקאנטע פיגור אין דער החזרה בתשובה באוועגונג. (אין מיין מאמר וועגן דינאזארס האב איך ציטירט זיין מהלך.) גאטליעב האט א ליסטע פון 4 פראגעס וואס ער האלט אז אפיקורסים קענען נישט אפפרעגן. לעצטנס האט א באקאנטער עטעאיסט מיט'ן נאמען אראן רא געמאכט א ווידעא אין וועלכער ער ענטפערט גאטליעב'ס פראגעס.

פאלגנד איז די ווידעא:



וואס איז אינטערעסאנט איז אז רא נוצט די ערפינדונגען פון דעם פרומען איד דר. דזשערעמי ענגלאנד אפצופרעגן גאטליעב'ן. זע די ווידעא פון 8:55.

אן אינטערוויו מיט דער דאקטאר דא

דער ענגליש-שפראכיגער Moment מאגאזין האט געפרעגט 18 'מילעניולס' מיט וואס זייער אידישקייט איז אנדערש ווי זייערע עלטערנ'ס. דר. דזשערעמי ענגלאנד איז איינער פון די וואס ענטפערן.

m https://www.momentmag.com/how-is-your-j ... arents/#02 m