מיטוואך נאוועמבער 15, 2017 12:13 am#389193
מיין פראבלעם מיט'ן ריבניצער
בנוהג שבעולם אז ווי נענטער צו א געשעעניש הערט מען מער דערוועגן, און ווי ווייטער אלס ווייניגער פרישע פרטים וועלן ארויסקומען. צום ביישפיל, אין די טעג נאך סעפטעמבער 11 האט מען געהערט טויזנטער געשיכטעס פון קרבנות און איבערלעבער, אבער ווי די צייט איז פארלאפן, האט מען אנגעהויבן הערן ווייניגער און ווייניגער פרישע געשיכטעס. אזוי אויך, די פרישע געשיכטעס וועלכע מ'הערט שפעטער זענען געווענליך ווייניגער דראמאטיש, ווייל די דראמאטישערע סארט געשיכטעס ווערן געווענליך דערציילט גאנץ נאנט צו די געשעענישן. אוודאי איז גאר זעלטן אז היינט, 16 יאר שפעטער, זאל מען נאך הערן א פרישע פערזענליכע איבערלעבעניש, וואס מ'האט נישט דערציילט ביז יעצט.
אנדערש איז אבער סיפורי צדיקים. וואס א יאר עס גייט פארביי פון דער פטירה פון א צדיק קומען אלץ מער אפיר עדות'שאפטן פון אלץ מער פאנטאסטישע סיפורים וועלכע האבן זיך אפגעשפילט ביים צדיק. אפענע רוח הקודש'ן וועלכע האבן זיך אפגעשפילט ביים צדיק האבן די באטייליגטע געהאלטן אין בויך פאר צענדליגער יארן, ביז זיי האבן פלוצלינג מחליט געווען צו דערציילן גענוי וואס זיי האבן איבערגעלעבט.
און וואס א יאר עס גייט פארביי אלץ פאנטאסטישער ווערן די געשיכטעס. אויב ווען דער צדיק האט געלעבט האט נאר א שוואנץ אדער צוויי זיך ערלויבט צו דערציילן אן אינטערעסאנטן צופאל ווי דער צדיק "האט מרגיש געווען," נעמט עטליכע יאר פון דער פטירה, און פלוצים דערמאנען זיך אידן ווי דער צדיק האט מבטיח געווען שמים וארץ און משנה געווען סדרי בראשית. גייט דורך נאך א צענדליג יארן און מ'דערמאנט זיך פרישע פערזענליכע איבערלעבענישן ווי דער צדיק האט איינעם געשלעפט ביים גארטל פון אנדערן עק וועלט, און ווי ער האט איבערגעגעבן גענויע קאמוניקאציעס מיט'ן הימלישן "שר של אש". און ממש אזוי, די מעשיות זענען אן אומאויסשעפבארן קוואל, און וואס א יאר עס גייט פארביי ווערן די דערציילונגען נישט נאר מער בכמות, נאר אויך באיכות – פיל מער בעל-שמ'סקעדיג און הימליש.
אבער נישט די דאזיגע נקודה בין איך דא אויסן. איך בין געווען בערך 7 יאר אלט ווען דער ריבניצער איז נפטר געווארן, און דורכאויס די יארן פון מיין לעבן האב איך מיטגעהאלטן ווי זיין לעגענדע איז געוואקסן צו אומגעהויערע מאָסן. כ'ווייס וועגן דעם ריבניצער גארנישט חוץ די מעשיות וואס מ'דערציילט וועגן אים. קיין ספרים האט ער נישט געשריבן, קיין דרשות אדער שיעורים זיינע זענען נישט רעקארדירט, בלייבט מיר איבער אים אפצושאצן לויט די מעשיות.
לייען איך א מעשה, דוכט זיך אין דער "מעלות" אויסגאבע, אז ווען עס האט דעם ריבניצער אמאל געפעלט מנין אין שטיבל האט ער אריינגערופן איינעם פון דער גאס, א פארשוין וועלכער האט אויסגעזען ווי א גוי, און אים מצרף געווען צו מנין. יענער האט קענטיג נישט געהאט די מינדעסטע אנונג וואס מ'דארף טון אין א ביהמ"ד, און קיין סידור האט ער נישט געקענט עפענען. דער ריבניצער האט אים זאגאר געגעבן אן עליה לתורה, און היות יענער האט נישט געהאט קיין מושג וואס צו טון, און אוודאי האט ער נישט געוואוסט וויאזוי צו מאכן א ברכה, האט דער ריבניצער געזאגט די ברכות אנשטאט יענעם. נאכ'ן דאווענען איז יענער זיך געגאנגען זיין וועג, און דער ריבניצער האט געגעבן אנצוהערן אז דאס איז געווען אליהו הנביא – אדער אפשר אברהם אבינו, כ'געדענק שוין נישט גענוי. אן אנדערע מעשה'לע וואס איז געווארן פאפולער אין די לעצטע וואכן דערציילט ווי דער ריבניצער האט איינעם געראטעוועט פון א סכנה דורך פארהאנדלען אין די הימלען דירעקט מיט'ן "שר של אש".
אויב זאל איך גלייבן די דערציילונגען, שטייען פאר מיר צוויי ברירות: אדער איז דער ריבניצער געווען א הימל מענטש וועלכער האט אויף אן אמת געזען מלאכים ושרפים, אדער איז ער געווען א סקיצאפרענישער חולה וועלכער האט געזען און געהערט וואס געזונטע מענטשן זעען און הערן נאר אין חלום. נישטא קיין ברירה ערגעץ אינצווישן – אדער אהער אדער אהין.
אזא דילעמא ווערט גענוצט דורך דעם קריסטליכן שרייבער סי-עס לואיס אלס אן עמאציאנעלע טענה לטובת די געטליכקייט פון דעם אותו האיש. רעדנדיג צו מענטשן וואס האבן געזען דעם קריסטליכן משיח ווי א געוואלדיגער מאראלישער רבי, אבער האבן געהאט צווייפלען אין זיין געטליכקייט, האט לואיס גע'טענה'ט אז פלגינן דיבורא ארבעט נישט דא.
דער אותו האיש, דער זעלבער וועלכער האט געזאגט די אלע געוואלדיגע מאראלישע דברי מוסר אין וועלכע זיי ווילן יא גלייבן, האט אליין געזאגט אז ער איז דער זון פון גאט. טא, קען מען נישט בלויז אננעמען זיינע מאראלישע לערעס, און אפווארפן דאס וואס ער האט געזאגט איבער זיין געטליכקייט. ווייל אדער איז ער באמת געווען דער זון פון גאט – וואס דאן דארף מען אלעס אננעמען, אדער איז ער געווען א משוגענער וועלכער האט זיך אזוי איינגערעדט, אדער איז ער געווען א שקרן און שווינדלער – וואס דאן קען מען פון אים גארנישט מקבל זיין. פאר אונז אידן איז זייער גרינג צו זאגן אז דער אותו האיש איז געווען א משוגענער אדער א שקרן, אבער פאר איינעם וואס איז אויפגעוואקסן ווי א קריסט איז אזא דילעמא אן ערנסטער נסיון, ווייל ס'איז אים שווער אינגאנצן אוועקצומאכן דעם משיח זיינעם.
איך זע מיך אין אן ענליכער פאזיציע בנוגע – להבדיל – דער ריבניצער. אויב האב איך א ספק אויף א מענטש צי ער זעט אין די הימלען אדער ליידט אויף א גייסטישער מחלה, וועל איך גיין צו דאס וואס איך ווייס. א מענטש וואס פליט אין די הימלען האב איך אין מיין לעבן נאך נישט געזען; משוגעים האב איך שוין געזען אסאך. צו זאגן אז ס'איז דא אזא זאך אז מענטשן זעען אין די הימלען איז א היבשער שפרינג, און איך דארף א באווייז דערויף; אז עס זענען דא משוגעים האב איך גענוג באווייזן. אלזא, אויב זאל איך אננעמען אז די מעשיות אויפ'ן ריבניצער זענען אמת און איך וויל זיין א לאגישער מענטש, האב איך לכאורה נישט קיין ברירה, און כ'וועל מוזן אננעמען אז ער איז נעבעך געווען א חולה מסוכן.
אבער כ'האב נאך אן אפציע, דאס איז נישט צו גלייבן די מעשיות. פונקט ווי משוגעים, האב איך שוין אויך גענוג שקרנים און בעלי דמיון געזען אין מיין לעבן. און אויב האב איך צוויי לאגישע טעאריעס, אפשטעמלען דעם ריבניצער ווי א חולה אדער אננעמען אז דער בעל מספר איז א בעל דמיון, איז מיר טאקע מער ניחא צו גיין מיט דער לעצטער טעאריע.
עכ"פ בלייבן מיר מיט דעם אז די מעשה'לעך זענען לכאורה א געמיש פון שקר, דמיון, פארדרייטע זכרונות, און "ווישפול טינקינג". דאס איז מיר בעסער און באקוועמער ווי אננעמען אז דער ריבניצער איז געווען א חולה, אבער עס לאזט מיר איבער מיט א ליידיגן חלל איבער דער פערזענליכקייט וואס ווערט אלץ מער און מער פאפולער.
ווער און וואס איז ער געווען, דער ריבניצער? אויב זאל איך אוועקמאכן די מעשה'לעך וועלכע ווערן דערציילט אויפ'ן סאטמארער רבי'ן, בלייב איך כאטש מיט א תורה שלימה; מיט'ן רבי'ן רבי אלימלך, בלייב איך נאך מיט זיין "נועם אלימלך". אז כ'זאל איגנארירן דעם "שבחי בעל שם", בלייב איך נאך מיט צענדליגער שיטות און הדרכות פונעם בעל שם טוב פארשפרייט אין די ספרים פון זיינע תלמידים און זייערע ווייטערדיגע לערעס. אבער ביים ריבניצער, מיט וואס בלייב איך? אן קיין שום גייסטישע מורשה, איז דאך זיין גאנצער לעגענדע נאר די מעשה'לעך, און אז די מעשה'לעך זענען נישט אננעמבאר איז גארנישט דא.
אנדערש איז אבער סיפורי צדיקים. וואס א יאר עס גייט פארביי פון דער פטירה פון א צדיק קומען אלץ מער אפיר עדות'שאפטן פון אלץ מער פאנטאסטישע סיפורים וועלכע האבן זיך אפגעשפילט ביים צדיק. אפענע רוח הקודש'ן וועלכע האבן זיך אפגעשפילט ביים צדיק האבן די באטייליגטע געהאלטן אין בויך פאר צענדליגער יארן, ביז זיי האבן פלוצלינג מחליט געווען צו דערציילן גענוי וואס זיי האבן איבערגעלעבט.
און וואס א יאר עס גייט פארביי אלץ פאנטאסטישער ווערן די געשיכטעס. אויב ווען דער צדיק האט געלעבט האט נאר א שוואנץ אדער צוויי זיך ערלויבט צו דערציילן אן אינטערעסאנטן צופאל ווי דער צדיק "האט מרגיש געווען," נעמט עטליכע יאר פון דער פטירה, און פלוצים דערמאנען זיך אידן ווי דער צדיק האט מבטיח געווען שמים וארץ און משנה געווען סדרי בראשית. גייט דורך נאך א צענדליג יארן און מ'דערמאנט זיך פרישע פערזענליכע איבערלעבענישן ווי דער צדיק האט איינעם געשלעפט ביים גארטל פון אנדערן עק וועלט, און ווי ער האט איבערגעגעבן גענויע קאמוניקאציעס מיט'ן הימלישן "שר של אש". און ממש אזוי, די מעשיות זענען אן אומאויסשעפבארן קוואל, און וואס א יאר עס גייט פארביי ווערן די דערציילונגען נישט נאר מער בכמות, נאר אויך באיכות – פיל מער בעל-שמ'סקעדיג און הימליש.
אבער נישט די דאזיגע נקודה בין איך דא אויסן. איך בין געווען בערך 7 יאר אלט ווען דער ריבניצער איז נפטר געווארן, און דורכאויס די יארן פון מיין לעבן האב איך מיטגעהאלטן ווי זיין לעגענדע איז געוואקסן צו אומגעהויערע מאָסן. כ'ווייס וועגן דעם ריבניצער גארנישט חוץ די מעשיות וואס מ'דערציילט וועגן אים. קיין ספרים האט ער נישט געשריבן, קיין דרשות אדער שיעורים זיינע זענען נישט רעקארדירט, בלייבט מיר איבער אים אפצושאצן לויט די מעשיות.
לייען איך א מעשה, דוכט זיך אין דער "מעלות" אויסגאבע, אז ווען עס האט דעם ריבניצער אמאל געפעלט מנין אין שטיבל האט ער אריינגערופן איינעם פון דער גאס, א פארשוין וועלכער האט אויסגעזען ווי א גוי, און אים מצרף געווען צו מנין. יענער האט קענטיג נישט געהאט די מינדעסטע אנונג וואס מ'דארף טון אין א ביהמ"ד, און קיין סידור האט ער נישט געקענט עפענען. דער ריבניצער האט אים זאגאר געגעבן אן עליה לתורה, און היות יענער האט נישט געהאט קיין מושג וואס צו טון, און אוודאי האט ער נישט געוואוסט וויאזוי צו מאכן א ברכה, האט דער ריבניצער געזאגט די ברכות אנשטאט יענעם. נאכ'ן דאווענען איז יענער זיך געגאנגען זיין וועג, און דער ריבניצער האט געגעבן אנצוהערן אז דאס איז געווען אליהו הנביא – אדער אפשר אברהם אבינו, כ'געדענק שוין נישט גענוי. אן אנדערע מעשה'לע וואס איז געווארן פאפולער אין די לעצטע וואכן דערציילט ווי דער ריבניצער האט איינעם געראטעוועט פון א סכנה דורך פארהאנדלען אין די הימלען דירעקט מיט'ן "שר של אש".
אויב זאל איך גלייבן די דערציילונגען, שטייען פאר מיר צוויי ברירות: אדער איז דער ריבניצער געווען א הימל מענטש וועלכער האט אויף אן אמת געזען מלאכים ושרפים, אדער איז ער געווען א סקיצאפרענישער חולה וועלכער האט געזען און געהערט וואס געזונטע מענטשן זעען און הערן נאר אין חלום. נישטא קיין ברירה ערגעץ אינצווישן – אדער אהער אדער אהין.
אזא דילעמא ווערט גענוצט דורך דעם קריסטליכן שרייבער סי-עס לואיס אלס אן עמאציאנעלע טענה לטובת די געטליכקייט פון דעם אותו האיש. רעדנדיג צו מענטשן וואס האבן געזען דעם קריסטליכן משיח ווי א געוואלדיגער מאראלישער רבי, אבער האבן געהאט צווייפלען אין זיין געטליכקייט, האט לואיס גע'טענה'ט אז פלגינן דיבורא ארבעט נישט דא.
דער אותו האיש, דער זעלבער וועלכער האט געזאגט די אלע געוואלדיגע מאראלישע דברי מוסר אין וועלכע זיי ווילן יא גלייבן, האט אליין געזאגט אז ער איז דער זון פון גאט. טא, קען מען נישט בלויז אננעמען זיינע מאראלישע לערעס, און אפווארפן דאס וואס ער האט געזאגט איבער זיין געטליכקייט. ווייל אדער איז ער באמת געווען דער זון פון גאט – וואס דאן דארף מען אלעס אננעמען, אדער איז ער געווען א משוגענער וועלכער האט זיך אזוי איינגערעדט, אדער איז ער געווען א שקרן און שווינדלער – וואס דאן קען מען פון אים גארנישט מקבל זיין. פאר אונז אידן איז זייער גרינג צו זאגן אז דער אותו האיש איז געווען א משוגענער אדער א שקרן, אבער פאר איינעם וואס איז אויפגעוואקסן ווי א קריסט איז אזא דילעמא אן ערנסטער נסיון, ווייל ס'איז אים שווער אינגאנצן אוועקצומאכן דעם משיח זיינעם.
איך זע מיך אין אן ענליכער פאזיציע בנוגע – להבדיל – דער ריבניצער. אויב האב איך א ספק אויף א מענטש צי ער זעט אין די הימלען אדער ליידט אויף א גייסטישער מחלה, וועל איך גיין צו דאס וואס איך ווייס. א מענטש וואס פליט אין די הימלען האב איך אין מיין לעבן נאך נישט געזען; משוגעים האב איך שוין געזען אסאך. צו זאגן אז ס'איז דא אזא זאך אז מענטשן זעען אין די הימלען איז א היבשער שפרינג, און איך דארף א באווייז דערויף; אז עס זענען דא משוגעים האב איך גענוג באווייזן. אלזא, אויב זאל איך אננעמען אז די מעשיות אויפ'ן ריבניצער זענען אמת און איך וויל זיין א לאגישער מענטש, האב איך לכאורה נישט קיין ברירה, און כ'וועל מוזן אננעמען אז ער איז נעבעך געווען א חולה מסוכן.
אבער כ'האב נאך אן אפציע, דאס איז נישט צו גלייבן די מעשיות. פונקט ווי משוגעים, האב איך שוין אויך גענוג שקרנים און בעלי דמיון געזען אין מיין לעבן. און אויב האב איך צוויי לאגישע טעאריעס, אפשטעמלען דעם ריבניצער ווי א חולה אדער אננעמען אז דער בעל מספר איז א בעל דמיון, איז מיר טאקע מער ניחא צו גיין מיט דער לעצטער טעאריע.
עכ"פ בלייבן מיר מיט דעם אז די מעשה'לעך זענען לכאורה א געמיש פון שקר, דמיון, פארדרייטע זכרונות, און "ווישפול טינקינג". דאס איז מיר בעסער און באקוועמער ווי אננעמען אז דער ריבניצער איז געווען א חולה, אבער עס לאזט מיר איבער מיט א ליידיגן חלל איבער דער פערזענליכקייט וואס ווערט אלץ מער און מער פאפולער.
ווער און וואס איז ער געווען, דער ריבניצער? אויב זאל איך אוועקמאכן די מעשה'לעך וועלכע ווערן דערציילט אויפ'ן סאטמארער רבי'ן, בלייב איך כאטש מיט א תורה שלימה; מיט'ן רבי'ן רבי אלימלך, בלייב איך נאך מיט זיין "נועם אלימלך". אז כ'זאל איגנארירן דעם "שבחי בעל שם", בלייב איך נאך מיט צענדליגער שיטות און הדרכות פונעם בעל שם טוב פארשפרייט אין די ספרים פון זיינע תלמידים און זייערע ווייטערדיגע לערעס. אבער ביים ריבניצער, מיט וואס בלייב איך? אן קיין שום גייסטישע מורשה, איז דאך זיין גאנצער לעגענדע נאר די מעשה'לעך, און אז די מעשה'לעך זענען נישט אננעמבאר איז גארנישט דא.