רבי יצחק לעבאוויטש רעדט וועגן דעם ווייריס
א גוטן טייערע חברים, כ׳האב לעצטענס אויסגעהערט צוויי דריי שיעורים פון הרב יצחק לעבאוויטש אויף קול הלשון ווי ער האט גערעדט בנוגע דעם קאראנא ווייריס, וועל איך מיטטיילען מיטן ציבור אביסל פון זיינע דיבורים. קודם כל האט ער געזאגט נאך פאר פסח אז מען זאל נישט גיין צו די עלטערן צום סדר בלי שום יוצא מן הכלל, אזוי אויך זאל מען זיך נישט דרייען אין די געשעפטן, און אויב מעגליך זאל מען איינקויפן דורכען טעלעפאן. אזוי אויך האט ער געווארן נישט צו מאכן קיין שום מניינים אונטער איין דאך ווייל דאן צושפרייט עס זיך שטארק, און ער צייכענט צו א רדב״ז וואס שרייבט אז איינער וואס דאווענט מיט ישוב הדעת אינדערהיים איז דאס בעסער ווי אין שוהל ברוב עם, כ״ש אין א מצב ווי עס איז דא א סכנה אין דעם. אזוי אויך נישט גיין אין מקוה, און דער וואס דארף קען נעמען אין אזא מצב א ווארימע שויער אפי׳ שבת כדעת המתירים און יוצא זיין תשעה קבין, ער ווארענט אז מען רעדט דא פון סכנת נפשות און טפי׳ בספק ספיקא ברויך מען גיין לחומרה, און ער אפעלירט צו אלע רבנים ומנהיגים צו ארויסזאגען קלאר זייער מיינונג אן קיין מורא (אזוי אויך מאכט ער קלאר אז מען מעג געהעריג קויפן נאך פסח מאשין מצות פאר דער וואס וויל, און ס׳הייסט בכלל נישט חמץ שעבר עליו הפסח)
אזוי אויך צייכענט ער צו א שו״ת חתם סופר אין אורח חיים סימן ק״ב, ווי א רב פון קראקא האט אים אנגעפרעגט שנת תקצ״ז ווען עס האט געבאזשעוועט די חולי-רע מגיפה, און די עולם האט נישט יוצא געווען קידוש לבנה בזמנה צוליב כיסוי הלבנה, און היות די עולם איז געווען צובראכען פון דעם און בשעת א מגיפה איז עצבות גאר שעדליך האט דער רב מתיר געווען צו מקדש זיין ליל ט״ז, פרעגט ער אן צו ער האט גוט געטוהן, און דער חת״ס איז מחזק זיין פסק, און צייכענט צו דעם מגן אברהם אין סימן תקע״ו סק״ב אז בזמן המגיפה זאל מען נישט אויך נישט פאסטען צוליב דעם סכנה. די זעלבע ווערט געברענגט אין ספר עשר קדושות מערכת ב׳ מכתב ה׳, ווי ער ברענגט א בריוו פון רבי צבי מזידיטשוב ווי ער שרייבט שנת תקצ״א ווען עס האט אויך געבאזשעוועט די חולי-רע מגיפה און ער שרייבט צו זיינע חסידים אין מונקאטש ״שלא יהי׳ לכם שום עצבות ומרה שחורה... כי זהו מכשול גדול.. ומושכת חולי, רבי יצחק איז מוסיף אז דער זידיטשוב׳ער איז טאקע אוועק יענעם יאר י״א תמוז לכפר על עוונותינו) רבי יצחק איז מתיר צו הערן מוזיק אין די יעצטיגע ספירה טעג שלא לפי המנהג, צו העלפען בלייבען בשמחה.
*
ווייסט מען שוין צו זיין נזהר און זיך אפהיטן און אז שמחה העלפט ארויס. אבער וואס אין די וועלט גייט דא פאר מיט דער קאראנא אנשיקערניש? און ווי הרב מיימון האט אזוי שיין צולייגט. זאגט רבי יצחק אז אידישקייט איז נישט קיין סיסטעמאטישע הלכה׳דיגע סיסטעם, עס זענען דא זמנים ווי זאכן גייען אנדערש, ווי די שר שלום פון בעלזא האט שוין געזאגט פאר דער סוואליעווער רב וואס האט אים געוויזען א סדר היום וואס ער האט געמאכט און אנגעפרעגט חוות דעתו, האט ער געענטפערט יא סאיז זייער פיין אבער האט צוגעשריבען צום סוף ופעמים להיפך. די זעלבע באשעפער פאדערט יעצט א צווייטע מין עבודה נעמליך די עבודת היחיד! יעדער איז אן עולם מלא און אין די יעצטיגע זמן קומט ארויס די יחיד׳ישע כוחות.
און לגבי די סיבה פארוואס די אייבערשטער פירט צו אזעלכע שווערע זמנים, זאגט רבי יצחק אז די תשובה צו דעם ווייסט קיינער נישט קלאר, נאר אפי׳ אינעם הסתר ליגט א גילוי בבחינת הנני עומד אחר כתלינו, און ווען די אייבערשטער פירט צו א שינוי לרעה אינעם סדר הבריאה איז דאס א בחינה פון הצית עליו בעל הבירה, און מ׳דארף זיך פארעכטען בכל הדברים הצריכים תיקון, לאפוקי פון די רבנים וואס זאגן אז עס קומט דוקא צוליב א געוויסע סיבה ווי למשל צוליב שייטלעך.. עס איז אפי׳ ארומגעפארען א קאר מעורר זיין די ציבור זיך אנצוטוהן שפיצלעך להסיר החרון אף. רבי יצחק זאגט אז אמת אז סאטמאר רב (מורי ורבי) האט שטארק געהאלטען פון דעם, אבער מיט א שיעור! נישט גערעדט פון דעם ברבים פארן ברייטען ציבור נאר פאר חסידים ואנשי מעשה ביי זיך אין קלויז בעיר סאטמאר פארן קריג. ווי ער האט געהערט פון זיין רבי דער קיוויאשד׳ער רב וואס איז געווען אין סאטמאר שנת ת״ש שבת הגדול כדי אנצופרעגן דעם רבי׳ן אויב ער זאל פארן קיין ארץ ישראל צוליב די צרות אויף וואס ער האט געענטפערט אוודאי! און ווען וועלט וועט זיין וועלט האב ער אויך בדעה צו גיין. עכ״פ יענע שבת האט ער געזען ווי אין די גרויסע צענטראלע שוהל האט דער רבי מעורר געווען יא צו גיין מיט א שייטל אויפן קאפ, און ביי זיך אין קלויז געפאדערט נישט צו גיין דערמיט, עכ״פ דארף מען געדענקן אז רפא זמן שינוי ברענגט התחדשות און התחדשות ברענגט צו שמחה.
אזוי אויך קענען מיר ארויסלערנען א מוסר השכל פון די מגיפה וואס די הבל פיו פון א מענטש קען דאס אריבערפירן צו א צווייטען חס ושלום, איז מדה טובה מרובה אז ווען איינער רעדט דברים טובים גייט דאס אריין אינעם צווייטען און איז גורם א שינוי לטובה. אויך קען מען מער באגרייפען וואס דער מלאך פון אמעריקע (הרב חיים אברהם דובער לעווין) פלעגט זאגן תורה ביי זיך אין בית המדרש אין די בראנקס און כמעט קיינער האט נישט פארשטאנען וואס ער זאגט, האט מען אים געפרעגט אויב אזוי וואס איז די תועלת פון דעם, האט ער געענטפערט אז די אויר דארף דאס האבן, ולדרכינו פארשטייען מיר אז די הבל פיו פארט ארום אין די לופט און ברענגט אריין קדושה אין די אויר. אזוי אויך זעט מען יעצט אן אחדות ביי כלל ישראל ווי מען זארגט זיך פאר א צווייטען און אידן פון אלע שיכטען דאווענען צוזאמען אויפן גאס אין קיינער איז נישט בודק יענעמס ציצית.
רבי יצחק ברענגט צו דעם אפטא רב אין אוהב ישראל וואס שרייבט אז די טעג צווישען פסח אין שבועות די ימי ספירת העומר ווערן אנגערופן ביי די גוים חודש ״מי״ מיט א פתח-May אין די גוים זאגן אז די טעג זענען מסוגל לרפואה, לייגט צו רבי יצחק אז אין פסוק שטייט ״מי ירפא לך״ און ירפא מיט די אות למ״ד דערנאך, קומט אויס אפריל-April, בעט מען די אייבערשטער לאמיר נישט ווארטען ביז חודש ״מי״ נאר שוין יעצט אין אפריל זאל זיך שוין אויפהערן די שרעקליכע מגיפה ומי שאמר לעולמי די יאמר לצרותינו די!
