פרייטאג אקטאבער 08, 2021 12:52 pm#482853
דער פראבלעם איז סעלפישקייט
די פראבלעמען וואס זענען פאראן אין ישיבות און מוסדות און קהילות, וכו' וכו', זענען שוין אומצאליגע מאל אויסגעשמועסט געווארן. אזוי אויך פיל אנדערע פראבלעמען וועלכע פלאגן אונז ברוחניות ובגשמיות. ס'האט זיך אין מיין מח אנגעפאנגען וועבן א מחשבה-שנירל וואס איז נאך נישט אינגאנצן אויסגעארבעט, אבער כ'מיין אז א גרויסער חלק פונעם פראבלעם איז באגראבן דערין.
סעלפישנעס -- מיר זענען סעלפיש.
לאמיר אנפאנגען ביי דעם אז מיר, חרדישע אידן, זענען נישט אממערסטנס געשלאגן מיט סעלפישקייט. פארקערט, מ'קען זאגן אז די אמעריקאנער קולטור איז דורכגעפוילט מיט סעלפישקייט, און אונזער קולטור שיצט אונז פון אסאך פון אירע פראבלעמען. פילע פראסטע ניו-יארקער וועלן זיך בכלל נישט אומקוקן אויף א מענטש וואס חלש'ט אינמיטן דער גאס -- א זאך וואס פאר אונז אידן איז גאר מאדנע און רשעות'דיג. חסד און העלפן א צווייטן איז נישט נאר איינגעווארצלט אין אונזער געזעלשאפט, נאר מ'קען זאגן אז דאס איז אונזער סאמע בעסטע כאראקטער-שטריך און דאס דעפינירט אונז.
אבער סעלפישקייט האט אונז נישט איבערגעהיפט, און עס קלאפט אויס אין אנדערע ערטער, וואס ברענגט אונז אייגנארטיגע פראבלעמען. ווען מ'רעדט פון די רשעות וואס ראשי ישיבה און אדמיניסטראטארן פראווען אין די מוסדות -- אינסטיטוציעס וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן מיט'ן ציבור'ס געלט כלומר'שט פאר עבודת ה' -- איז נאר דא איין ענטפער דערפאר: די רבי'ס זענען סעלפיש און קעירן נאר פאר זייער כבוד און געלט, די ראשי ישיבות זענען סעלפיש און קעירן נאר פאר דעם שם טוב פון זייער ישיבה וואס וועט זיי ברענגען כבוד און געלט, די אדמיניסטראטארן קעירן נאר פאר זייערע טאשן און פרישע קוועלער פון רעגירונג געלטער וועלן נאר זיי העלפן און קיינמאל נישט די עלטערן.
אין דער זעלבער צייט זענען די עלטערן אויך סעלפיש. עלטערן זענען מחליט צו שיקן זייערע קינדער אין פלעצער וואס איז נישט גוט פאר זייער קינד, ווייל זיי האלטן אז דאס איז בעסער פאר זייער פרעסטיזש. עלטערן שיקן בחורים אין ישיבות וואס זיי קלערן וועט ברענגען א בעסערן נאמען ווען עס קומט צו שידוכים, אבער קעירן נישט אז דער בחור זאל אין די 5-6 יאר פון זיינע ישיבה-יארן אויפוואקסן אין א געזונטן פלאץ און אנטוויקלען א געזונטן נפש -- וואס איז פיל וויכטיגער פאר'ן לעבן ווי אן א.ג. גוטן שידוך.
אונזער היימישער קולטור איז געווארן אזא אז מיר מוזן אייביג זיין גאר באקוועם, און מיר ווייסן נישט וויאזוי אוועקצוגעבן פון זיך פאר'ן גוטס פון א צווייטן און פונעם ציבור. די דירות פראבלעמען וואס האבן אונז געפלאגט צענדליגער יארן איז געקומען פון אונזער דראנג גארנישט אוועקצוגעבן פון אויסערליכער באקוועמליכקייט כדי צו וואוינען אין אן אנדערן געגנט וואו מ'קען אפארדן. און נאר ווען מוסדות האבן זיך אנגעהויבן צושטעלן, צו עפענען אין שטעטלעך אדער צושטעלן טראנספארטאציע, האט אנגעהויבן עפעס ווערן.
דאס ערלויבט אונז אויך צו פארפירן אז א גויאישער שפיטאל אין ענגלאנד זאל מוזן אויסגעבן מיליאנען צו האלטן ביים לעבן א אידיש קינד וועמענ'ס מוח איז שוין ל"ע נישטא, ווען מיר קענען נישט ביי זיך פועל'ן דאס מינדעסטע צו טון סיי וואס צו היטן אונזערע טאטעס און זיידעס פון שטארבן פון קאראנא. יענער, דער גוי, די אינשורענס פירמע, זאל אויסגעבן אוצרות געלט און ריסוירסעס צו דערהאלטן ביים לעבן א קינד וועלכע פארמאגט שוין נעבעך נישט קיין שום מוח-פונקציעס. אבער מיר קענען נישט, צב"ש, זיך וואשן די הענט מיט זייף ביי שמחות כדי אפשר ווייניגער פארשפרייטן א מחלה וואס ברענגט אום לעבעדיגע מענטשן.
די צווייט-מערסטע סעלפיש זענען די וואס הוליען טאג און נאכט, אבער די קינדער מוזן זיי למען ה' איינשרייבן אין א מוסד וועמענ'ס שיטות זענען אז זייער לעבן איז מיאוס, און וועט נישט געבן פאר זייערע קינדער דאס מינדעסטע צו קענען לעבן נארמאל אויף דער וועלט. דארטן קומען זיי אין א קלעש מיט די מערסט-סעלפיש מענטשן, רבנים און שיינע אידן, וועלכע וועלן זיך ווארפן מיט זיי און טרונקען זייער בלוט.
סעלפישנעס -- מיר זענען סעלפיש.
לאמיר אנפאנגען ביי דעם אז מיר, חרדישע אידן, זענען נישט אממערסטנס געשלאגן מיט סעלפישקייט. פארקערט, מ'קען זאגן אז די אמעריקאנער קולטור איז דורכגעפוילט מיט סעלפישקייט, און אונזער קולטור שיצט אונז פון אסאך פון אירע פראבלעמען. פילע פראסטע ניו-יארקער וועלן זיך בכלל נישט אומקוקן אויף א מענטש וואס חלש'ט אינמיטן דער גאס -- א זאך וואס פאר אונז אידן איז גאר מאדנע און רשעות'דיג. חסד און העלפן א צווייטן איז נישט נאר איינגעווארצלט אין אונזער געזעלשאפט, נאר מ'קען זאגן אז דאס איז אונזער סאמע בעסטע כאראקטער-שטריך און דאס דעפינירט אונז.
אבער סעלפישקייט האט אונז נישט איבערגעהיפט, און עס קלאפט אויס אין אנדערע ערטער, וואס ברענגט אונז אייגנארטיגע פראבלעמען. ווען מ'רעדט פון די רשעות וואס ראשי ישיבה און אדמיניסטראטארן פראווען אין די מוסדות -- אינסטיטוציעס וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן מיט'ן ציבור'ס געלט כלומר'שט פאר עבודת ה' -- איז נאר דא איין ענטפער דערפאר: די רבי'ס זענען סעלפיש און קעירן נאר פאר זייער כבוד און געלט, די ראשי ישיבות זענען סעלפיש און קעירן נאר פאר דעם שם טוב פון זייער ישיבה וואס וועט זיי ברענגען כבוד און געלט, די אדמיניסטראטארן קעירן נאר פאר זייערע טאשן און פרישע קוועלער פון רעגירונג געלטער וועלן נאר זיי העלפן און קיינמאל נישט די עלטערן.
אין דער זעלבער צייט זענען די עלטערן אויך סעלפיש. עלטערן זענען מחליט צו שיקן זייערע קינדער אין פלעצער וואס איז נישט גוט פאר זייער קינד, ווייל זיי האלטן אז דאס איז בעסער פאר זייער פרעסטיזש. עלטערן שיקן בחורים אין ישיבות וואס זיי קלערן וועט ברענגען א בעסערן נאמען ווען עס קומט צו שידוכים, אבער קעירן נישט אז דער בחור זאל אין די 5-6 יאר פון זיינע ישיבה-יארן אויפוואקסן אין א געזונטן פלאץ און אנטוויקלען א געזונטן נפש -- וואס איז פיל וויכטיגער פאר'ן לעבן ווי אן א.ג. גוטן שידוך.
אונזער היימישער קולטור איז געווארן אזא אז מיר מוזן אייביג זיין גאר באקוועם, און מיר ווייסן נישט וויאזוי אוועקצוגעבן פון זיך פאר'ן גוטס פון א צווייטן און פונעם ציבור. די דירות פראבלעמען וואס האבן אונז געפלאגט צענדליגער יארן איז געקומען פון אונזער דראנג גארנישט אוועקצוגעבן פון אויסערליכער באקוועמליכקייט כדי צו וואוינען אין אן אנדערן געגנט וואו מ'קען אפארדן. און נאר ווען מוסדות האבן זיך אנגעהויבן צושטעלן, צו עפענען אין שטעטלעך אדער צושטעלן טראנספארטאציע, האט אנגעהויבן עפעס ווערן.
דאס ערלויבט אונז אויך צו פארפירן אז א גויאישער שפיטאל אין ענגלאנד זאל מוזן אויסגעבן מיליאנען צו האלטן ביים לעבן א אידיש קינד וועמענ'ס מוח איז שוין ל"ע נישטא, ווען מיר קענען נישט ביי זיך פועל'ן דאס מינדעסטע צו טון סיי וואס צו היטן אונזערע טאטעס און זיידעס פון שטארבן פון קאראנא. יענער, דער גוי, די אינשורענס פירמע, זאל אויסגעבן אוצרות געלט און ריסוירסעס צו דערהאלטן ביים לעבן א קינד וועלכע פארמאגט שוין נעבעך נישט קיין שום מוח-פונקציעס. אבער מיר קענען נישט, צב"ש, זיך וואשן די הענט מיט זייף ביי שמחות כדי אפשר ווייניגער פארשפרייטן א מחלה וואס ברענגט אום לעבעדיגע מענטשן.
די צווייט-מערסטע סעלפיש זענען די וואס הוליען טאג און נאכט, אבער די קינדער מוזן זיי למען ה' איינשרייבן אין א מוסד וועמענ'ס שיטות זענען אז זייער לעבן איז מיאוס, און וועט נישט געבן פאר זייערע קינדער דאס מינדעסטע צו קענען לעבן נארמאל אויף דער וועלט. דארטן קומען זיי אין א קלעש מיט די מערסט-סעלפיש מענטשן, רבנים און שיינע אידן, וועלכע וועלן זיך ווארפן מיט זיי און טרונקען זייער בלוט.