דאנערשטאג אפריל 10, 2014 12:14 pm#195661
דארף מען קענען לאגיש אויפווייזן דעם אמת פון דער תורה?
אין דער קירוב-וועלט איז פאראן א ריזיגע באוועגונג פון ספרים און לעקציעס וועלכע באמיען זיך אויפצואווייזן מיט לאגישע ראיות און סברות אז עס איז דא א בורא וואס האט באשאפן די וועלט, אז ער פירט די וועלט ווייטער, און אז ער האט געגעבן די תורה פאר די אידן. פאר איינעם געפעלן יא די ראיות, פאר א צווייטן נישט, און יעצט וויל איך נישט דן זיין אויף ספעציפישע ראיות אויב זיי זענען אויסגעהאלטן על-פי שכל. איך וויל דא דן זיין אויף דער פראגע צי א איד א מאמין דארף גלייבן אז מ'קען לאגיש אויפווייזן דעם אמת פון דער תורה און אידישקייט, אן אריינגיין אין די דעטאלן וואס די ראיות זענען.
מאנכע האלטן אז די אלע ראיות פעלן בכלל נישט אויס, און אז עס איז יתכן אז מ'קען טאקע נישט לאגיש אויפווייזן דעם אמת פון אידישקייט. זיי טענה'ן אז אידישקייט איז א העכערע זאך וואס האט מיט "אמונה", און דארף נישט אויפגעוויזן ווערן מיט שכל. א איד וואס גלייבט, גלייבט ווייל ער האט אויף זיך מקבל געווען צו גלייבן, און ווייל ער שפירט א העכערקייט און נאנטקייט צו דער תורה און צו אידישקייט. ווי עס האט מיר געשריבן א חשוב'ער חבר דא אין שטיבל: "איך מיין אז פאר א איד א מאמין איז נאר שייך היינטיגע צייטן איבערצו'חזר'ן די פשוטע אמונה [אן אריינגיין אין ראיות]. אמת טאקע אז אלעס קען מען מסביר זיין מיט דרך הטבע, אבער מיר גלייבן אז די גאנצע טבע פירט דער אויבערשטער, כאטש אויבנאויף זעט מען עס נישט."
דער שרייבער פון דעם קאמענטאר האלט אז אויב מיר פאנגען אן אריינצוגיין אין ראיות אז די בריאה האט געמוזט באשאפן ווערן דורך א בורא, וועלן אלע ראיות עווענטועל אוועקפאלן, וויבאלד וויסנשאפטלער האבן שוין היינט אלטערנאטיווע ערקלערונגען אויף דער טבע, און דער הכרח על-פי שכל פאר א בורא ומנהיג פאלט אוועק. "אויב הייבסטו אן מיט ראיות וועל איך רופן איינעם וואס האט גוט געלערנט סייענס און ער וועט אפפרעגן אלע ראיות," שרייבט ער. ממילא בלייבט נאר איבער צו זאגן אז מ'קען נישט אויפווייזן אידישקייט על-פי שכל, און מ'מוז צוקומען צו "אמונה אן שכל."
פאר מיר קוקט דאס אויס ווי א פאלשע הנחה וואס שטימט נישט עפ"י תורה. לאמיר זאגן אז איך פערזענליך ווייס נישט פון קיין לאגישע ראיות וועלכע זענען מחייב אמונה בה' ותורתו, דארף איך אבער נאך אלץ גלייבן אז אזעלכע ראיות זענען פאראן. און די סיבה איז פשוט: אויב בין איך א מאמין אין אידישקייט, אין די י"ג עקרים, גלייב איך אז "הבורא יתברך שמו... מעניש לעוברי מצוותיו." פונקט ווי דער אויבערשטער גיט שכר פאר די וואס זענען מקיים זיינע מצוות, טוט ער אויך באשטראפן די וואס זענען עובר אויף זיי.
יעדע שטראף וואס ווערט געגעבן פאר א מענטש קומט באגלייט מיט א טענה אז ער האט געזאלט וויסן צו טון אנדערש. א מענטש ווערט באשטראפט פאר'ן אומברענגען א צווייטן וויבאלד ער האט געדארפט מאכן דעם פשוט'ן לאגישן חשבון אז דאס איז נישט ריכטיג. אפילו אויב זאל איינער זאל זאגן אז ער איז נישט לאגיש איבערצייגט אז מ'טאר נישט אומברענגען, האט דער מערדער עכ"פ געדארפט קומען צו דער לאגישער מסקנא אז ער וועט באשטראפט ווערן אויף זיין אקט – וויבאלד עס איז קעגן די אוניווערסאלע נארמעס פון דער מענטשהייט.
אויב איז אידישקייט בסך הכל א באשלוס וואס איך און דו האבן געמאכט, און באמת זענען טאקע נישט פאראן קיין לאגישע ראיות דערויף, וויאזוי איז שייך צו באשטראפן איינער וואס האט נישט געמאכט דעם באשלוס? אויב איז נישט פאראן קיין שום לאגישער חשבון וואס ווייזט איבער אז מ'טאר נישט עסן קיין חזיר, אדער אז מ'וועט באשטראפט ווערן פאר'ן עסן חזיר, וויאזוי קען מען האבן א טענה אויף דער וואס עסט דאס יא? אויב האב איך נעכטן באשלאסן אז איך וויל גלייבן באזירט אויף מיינע געפילן, וויאזוי קען איך ווערן באשטראפט אויב היינט באשלוס איך אז איך וויל נישט גלייבן? אויב איז אידישקייט בסך הכל א געפיל וואס מאנכע מענטשן האבן, וואספארא טענה איז פאראן אויב די מענטשן וואס פארמאגן נישט דעם געפיל?
נאר אויב אידישקייט קען ווערן אויפגעוויזן על-פי שכל קען מען האבן א טענה צו אן עובר עבירה, היתכן ער איז נישט צוגעקומען צו דער שכל'דיגער מסקנא אז אידישקייט איז דער אמת, נאר ער האט זיך געלאזט פארדרייען זיין לאגיק צוליב זיינע תאוות וכדומה.
אין קורצן, צו ענטפערן אויף דער פראגע פון דעם קעפל "דארף מען קענען לאגיש אויפווייזן דעם אמת פון דער תורה?" יא, מ'דארף קענען לאגיש אויפווייזן דעם אמת פון דער תורה און אידישקייט. און א איד א מאמין דארף גלייבן אז עס זענען פאראן לאגישע ראיות, כאטש ער אליין האט זיך נישט אריינגעלייגט דערין צוצוקומען צו די לאגישע ראיות.
מאנכע האלטן אז די אלע ראיות פעלן בכלל נישט אויס, און אז עס איז יתכן אז מ'קען טאקע נישט לאגיש אויפווייזן דעם אמת פון אידישקייט. זיי טענה'ן אז אידישקייט איז א העכערע זאך וואס האט מיט "אמונה", און דארף נישט אויפגעוויזן ווערן מיט שכל. א איד וואס גלייבט, גלייבט ווייל ער האט אויף זיך מקבל געווען צו גלייבן, און ווייל ער שפירט א העכערקייט און נאנטקייט צו דער תורה און צו אידישקייט. ווי עס האט מיר געשריבן א חשוב'ער חבר דא אין שטיבל: "איך מיין אז פאר א איד א מאמין איז נאר שייך היינטיגע צייטן איבערצו'חזר'ן די פשוטע אמונה [אן אריינגיין אין ראיות]. אמת טאקע אז אלעס קען מען מסביר זיין מיט דרך הטבע, אבער מיר גלייבן אז די גאנצע טבע פירט דער אויבערשטער, כאטש אויבנאויף זעט מען עס נישט."
דער שרייבער פון דעם קאמענטאר האלט אז אויב מיר פאנגען אן אריינצוגיין אין ראיות אז די בריאה האט געמוזט באשאפן ווערן דורך א בורא, וועלן אלע ראיות עווענטועל אוועקפאלן, וויבאלד וויסנשאפטלער האבן שוין היינט אלטערנאטיווע ערקלערונגען אויף דער טבע, און דער הכרח על-פי שכל פאר א בורא ומנהיג פאלט אוועק. "אויב הייבסטו אן מיט ראיות וועל איך רופן איינעם וואס האט גוט געלערנט סייענס און ער וועט אפפרעגן אלע ראיות," שרייבט ער. ממילא בלייבט נאר איבער צו זאגן אז מ'קען נישט אויפווייזן אידישקייט על-פי שכל, און מ'מוז צוקומען צו "אמונה אן שכל."
פאר מיר קוקט דאס אויס ווי א פאלשע הנחה וואס שטימט נישט עפ"י תורה. לאמיר זאגן אז איך פערזענליך ווייס נישט פון קיין לאגישע ראיות וועלכע זענען מחייב אמונה בה' ותורתו, דארף איך אבער נאך אלץ גלייבן אז אזעלכע ראיות זענען פאראן. און די סיבה איז פשוט: אויב בין איך א מאמין אין אידישקייט, אין די י"ג עקרים, גלייב איך אז "הבורא יתברך שמו... מעניש לעוברי מצוותיו." פונקט ווי דער אויבערשטער גיט שכר פאר די וואס זענען מקיים זיינע מצוות, טוט ער אויך באשטראפן די וואס זענען עובר אויף זיי.
יעדע שטראף וואס ווערט געגעבן פאר א מענטש קומט באגלייט מיט א טענה אז ער האט געזאלט וויסן צו טון אנדערש. א מענטש ווערט באשטראפט פאר'ן אומברענגען א צווייטן וויבאלד ער האט געדארפט מאכן דעם פשוט'ן לאגישן חשבון אז דאס איז נישט ריכטיג. אפילו אויב זאל איינער זאל זאגן אז ער איז נישט לאגיש איבערצייגט אז מ'טאר נישט אומברענגען, האט דער מערדער עכ"פ געדארפט קומען צו דער לאגישער מסקנא אז ער וועט באשטראפט ווערן אויף זיין אקט – וויבאלד עס איז קעגן די אוניווערסאלע נארמעס פון דער מענטשהייט.
אויב איז אידישקייט בסך הכל א באשלוס וואס איך און דו האבן געמאכט, און באמת זענען טאקע נישט פאראן קיין לאגישע ראיות דערויף, וויאזוי איז שייך צו באשטראפן איינער וואס האט נישט געמאכט דעם באשלוס? אויב איז נישט פאראן קיין שום לאגישער חשבון וואס ווייזט איבער אז מ'טאר נישט עסן קיין חזיר, אדער אז מ'וועט באשטראפט ווערן פאר'ן עסן חזיר, וויאזוי קען מען האבן א טענה אויף דער וואס עסט דאס יא? אויב האב איך נעכטן באשלאסן אז איך וויל גלייבן באזירט אויף מיינע געפילן, וויאזוי קען איך ווערן באשטראפט אויב היינט באשלוס איך אז איך וויל נישט גלייבן? אויב איז אידישקייט בסך הכל א געפיל וואס מאנכע מענטשן האבן, וואספארא טענה איז פאראן אויב די מענטשן וואס פארמאגן נישט דעם געפיל?
נאר אויב אידישקייט קען ווערן אויפגעוויזן על-פי שכל קען מען האבן א טענה צו אן עובר עבירה, היתכן ער איז נישט צוגעקומען צו דער שכל'דיגער מסקנא אז אידישקייט איז דער אמת, נאר ער האט זיך געלאזט פארדרייען זיין לאגיק צוליב זיינע תאוות וכדומה.
אין קורצן, צו ענטפערן אויף דער פראגע פון דעם קעפל "דארף מען קענען לאגיש אויפווייזן דעם אמת פון דער תורה?" יא, מ'דארף קענען לאגיש אויפווייזן דעם אמת פון דער תורה און אידישקייט. און א איד א מאמין דארף גלייבן אז עס זענען פאראן לאגישע ראיות, כאטש ער אליין האט זיך נישט אריינגעלייגט דערין צוצוקומען צו די לאגישע ראיות.