נייע פאטענט - אנצינדן א לעקטער אום שבת בהיתר?

א נייע פאטענט וואס על פי הלכה קען מען צינדען און לעשן לייטס אום שבת קודש.
די היימישע רבנים גייען עס מתיר זיין?
פאר מעות קדימה דריקט דא

סאשי פיש: ייש"כ פאר ברענגען אונז די גוטע בשורה אז ס'איז שוין פארהאן א "כשר סוויטש" וואס ערלויבט אונז צו אקטיוויזירן אדער דע-אקטיוויזירן א לייט אדער אן עיר קאנדישאנער אום שב"ק ויו"ט.
איך פארשטיי א ביסל אין עלעקטראניקס טעכנאלאגיע. און א קליין פיצינקע ביסל אין הלכה. נאר דער חשוב'ער אינווענטאר האט מיך נאכנישט קאנווינס'ד (איבערצייגט)
אז די אקציעס פון דעם סוויטש זענען נישט בגדר "גרמא".
דער חזון אי"ש זצ"ל האלט אז ביי פארגענצן אן עלעקטרישן קרייז...Closing an electric circuit...אפילו איך בין נישט מפעיל קיין עלעקטרישן שטראם, איז אויך אסור אום שבת. משום "בונה"...ווייל מ'טוט דערגענצן א גאנצע מערכת...!

מען דערגענצט( אויב ס'איז א ווארט) גארנישט. ער ווייזט דארט אז דער שטראם גייט פון זיך אליין, אמאל יא און אמאל נישט( ספק א') און דו נעמסט אוועק א בלאקעדש אז ס'זאל קענען ווייטער גיין און נתקבל ווערן אויף די צווייטע צד, וואס איז אויך א ספק אויב ס'וועט נתקבל ווערן( ספק ב')

נופת צופים האט געשריבן:מען דערגענצט( אויב ס'איז א ווארט) גארנישט. ער ווייזט דארט אז דער שטראם גייט פון זיך אליין, אמאל יא און אמאל נישט( ספק א') און דו נעמסט אוועק א בלאקעדש אז ס'זאל קענען ווייטער גיין און נתקבל ווערן אויף די צווייטע צד, וואס איז אויך א ספק אויב ס'וועט נתקבל ווערן( ספק ב')

נופת צופים: על ראשון ראשון. יא. ס'איז דא אזא ווארט. משלים זיין הייסט אין אידיש "דערגענצט" עפשער האסטו נישט געהערט פון דעם ווארט...?!
די צווייטע קשיא איז געווען. (מיט'ן ניגון פון מה נשתנה)...אז ער טוט דא גארנישט קיין פעולה. ער נעמט נאר אוועק דעם בלאקידזש אז די ליכטיגקייט פולסעס (פולסין דנהורא) זאללן קענען אריבערגיין און זיי זאללן גורם זיין אז די עלעקטריציטעט זאל צוקומען צו די לייט.
אזוי ווי כ'האב פריער געזאגט אז דער חזון אי"ש האלט אז אפילו אין א פאלל וואו די עלעקטריק ארבעט נישט אויף די מאמענט. טאר מען אויך נישט אנצינדן אן עלעקטריק סוויטש אום שבת (אפילו איך בין נישט מפעיל דעם עלעקטרישן שטראם) ווייל דאס הייסט בונה. ער בויעט אויף די מערכת אז ווען די עלעקטריציטיעט וועט צוריקקומען וועט זיך די לייט קענען אנצונדן...! אנדערע פוסקים, ווי ר' שלמה זלמן אויערבאך האלטן נישט אזוי. איז עס אפשר יא מותר...אבער איך וויל עס נאכאלץ נישט נוצן אום שב"ק ויו"ט...!
נ.ב.: איך האב געשריבן "פולסין דנהורא"... וועט זיך אפשר טרעפן א "תלמיד חכם" וואס וועט וועלן אויפווייזן אז דער בעל עגלה איז אן עם הארץ. אפשר טאקע יא. אבער דער בעל עגלה ווייסט א חילוק פון "נורא" ביז "נהורא". די ערשטע איז טייטש פייער. און די צווייטע איז טייטש ליכטיגקייט...!

אלץ פיין און וואויל. אבער זיין חידוש איז אז ס'איז א ספק ספיקא. נאכאמאל, ספק אז ס'וועט ארויסקומען א פולס און ספק אויב ס'וועט נתקבל ווערן.

כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה

ווען מ'צונדט אן די לייט אדער מ'שטעקט אריין א פלאג, מאכסטו קאמפלעט (אדער ווי בערעלע זאגט "ערגענצט דו" ) א צערקוט. אין אנדערע ווערטער דו האסט "געבויט" א צערקוט.

כפתור האט געשריבן:כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה

דער חילוק פון עלעקטריק מיט וואסער איז זייער פשוט. די עלעקטראנס זענען א כח האש. כאטש א טייל פוסקים, ווי דער מהרש"ג (ר' שמעון גרינפעלד מ'סעמיהאי, אונגארן) האלט אז עלעקטריציטעט איז נישט קיין פייער ממש און ס'איז בכלל נישט דא קיין איסור דאורייתא צו אנצינדן אדער אויסלעשן א לייט אום שבת. פארשטייטזיך אז ער איז עס נישט מתיר. אבער ער האלט אז קיין איסור הבערה האט מען נישט עובר געווען...! ע"כ. אין פלעצער, אזוי ווי אין אפארטמענט בילדינגס אויף הויכע שטאקן וואו די וואסער פרעשור ארבעט מיט א פאמפ טאר מען עס טאקע נישט נוצן אום שבת. חוץ אויב ס'גייט צוערשט אריין אין א טענק פאר ס'קומט אן אין שטוב...!

קיין גאנצע ישועה איז עס נאכנישט ווייל מדארף נאכאלס געדענקן אנצוצינדן דעם שבת מאוד פאר שבת.

ביבער האט געשריבן:קיין גאנצע ישועה איז עס נאכנישט ווייל מדארף נאכאלס געדענקן אנצוצינדן דעם שבת מאוד פאר שבת.

ביבער: אויף דעם איז אויך דא אן עצה. מ'וועט אינווענטן אן אויטאמאטישן סוויטש (עלעקטרא-מעקניקל) וואס וועט "וויסן" אז ס'קומט שבת. און ס'וועט אריינלייגן דעם סוויטש אין די "שבת-מאוד"...!

כפתור האט געשריבן:כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה

ווען פלארעסענט באלבס איז ארויסגעקומען איז בעצם נישט געוועהן קיין שום צד איסור, נאר די רבנימ'ס פילינגס האט עפעס נישט געוואלט מתיר זיין , ס'טייטשט אנצונדען א לייט שבת??!!, האבן זיי ערפינדן א פראבלעם פון בונה וואס בעצם לייגט זיך נישט אויפן שכל אבער דאך כדי נישט צו האבן גילטי קאנטשעס פארן אסרן אין די וועלט אריין האט מען זיך ארויפגעכאפט אויף בונה און יאללה! ! שישו מעי! !!

וויזויגייטעס?! אנצונדען א פלארעסענט לייט דארף מען זוכן אן איסור, גיין אין א הייסע מקווה בצפרא דשבתא דארף מען זוכן א היתר, וראו מי נדחה בפני מי.

עד כאן דברי התלמיד הפחות שבפחותים, והוא רחום יכפר עוון.

נופת צופים האט געשריבן:ווען מ'צונדט אן די לייט אדער מ'שטעקט אריין א פלאג, מאכסטו קאמפלעט (אדער ווי בערעלע זאגט "ערגענצט דו" ) א צערקוט. אין אנדערע ווערטער דו האסט "געבויט" א צערקוט.

איך מאך גארנישט. די עלקראנס קומען און גייען שוין פון און צו די עלעקטריק קאמפאני ( AC) די איינציגסטע זאך וואס איך טו ווען איך פלאג אריין, איז אז איך מאך די עלעקראנס זאלן מאכן א אומוועג און דורכגיין מיין מאשין "אויך". מיין שאלה איז פארוואס מ'רופט עס בונה. רוף עס עני אנדערע פון די ל"ט מלכות

"ווען פלארעסענט באלבס איז ארויסגעקומען איז בעצם נישט געוועהן קיין שום צד איסור"

פלארעסענט לייטס איז יא דא א "ספארק" ווען ס'צונדט זיך אן. ס'צונדט אן די כאמיקאלן. לכאורה דארף עס יא זיין אסור... אבער נישט אלטס בונה

אןיב רעט מען פון א ספק ספיקא , ווער דארף דען א סוויטש וואס איז נישט זוכער אז סגייט אנצינדען די לייט. פארשטייטזוך אז סגייט בודאי אנצינדען די לייט. סאו די גאנצע ספק איז וויפיל סקונדעס סגייט געדויערן, צי ביים ערשטען שפריץ צי ביים צווייטען, איז דאך נאר א ספק פון צייט. נו וועלכע הלכה זאגט אז אויב סאיז נישט קלאר וועלכע רגע סגייט געשען הייסט עס א ספק?

הרי זה יסוד ההיתר של רוב פטנטי צומת שטוענים שהסכים להם הרשזא זל, להיות גרמא על ידי מניעת המניעה, ורבים סטמכים עליהן עכפ לחולים ושעת הדחק, ויש בזה אריכות שדנו בזה פוסקי זמננו, עכפ אין זה חידוש חדש.

שושן פורים האט געשריבן:

כפתור האט געשריבן:כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה

ווען פלארעסענט באלבס איז ארויסגעקומען איז בעצם נישט געוועהן קיין שום צד איסור, נאר די רבנימ'ס פילינגס האט עפעס נישט געוואלט מתיר זיין , ס'טייטשט אנצונדען א לייט שבת??!!, האבן זיי ערפינדן א פראבלעם פון בונה וואס בעצם לייגט זיך נישט אויפן שכל אבער דאך כדי נישט צו האבן גילטי קאנטשעס פארן אסרן אין די וועלט אריין האט מען זיך ארויפגעכאפט אויף בונה און יאללה! ! שישו מעי! !!

וויזויגייטעס?! אנצונדען א פלארעסענט לייט דארף מען זוכן אן איסור, גיין אין א הייסע מקווה בצפרא דשבתא דארף מען זוכן א היתר, וראו מי נדחה בפני מי.

עד כאן דברי התלמיד הפחות שבפחותים, והוא רחום יכפר עוון.

שושן פורים: איך מיין אז דו מישט אויס דא צוויי באזונדערע עניינים. ווער ס'האט ערפינדן דעם איסור פון בונה ביי אן עלעקטריק סירקויט איז געווען דער חזון אי"ש. און ער איז נישט געווען עפעס א רב'ל אין די שטאט הוידו נאנאש אדער שאראש פאטאק. ווייל א חוץ פון זיין א גאון בתורה איז ער אויך געווען א סייענטיסט. נאר אין דעם ענין האבן די אלע אנדערע פוסקים פון זיין צייט , ווי ר' שלמה זלמן אויערבאך, נישט מסכים געווען מיט זיין צד האיסור.
הגאון ר' שלמה זלמן אויערבאך ז"ל איז אויך געווען א שטארקער בקי אין די עלעקטריקל דיסטריביושן סיסטעם. (וויאזוי עלעקטריק ווערט פראדוצירט. און וויאזוי ס'קומט אן צו די היימען און פאבריקן.). ער האט געשריבן אין זיין תשובה ספר א פונקטליכע הסבר וויאזוי דאס ארבעט.
אן אנדערער רב וועלכער האט געלעבט מיט בערך הונדערט יאר צוריק. ר' שמעון גרינפעלד האט אויך געשריבן זייער א סאך תשובות איבער עלעקטריק און די געציילטע עלעקטרישע אפלייענסעס וואס זענען דאמאלס געווען. אין זיין ספר שו"ת מהרש"ג רעדט ער אויך איבער דעם באנוץ פון שבת זייגערס, וועלכע זענען נישט געווען אזוי סאפיסטיקירט ווי היינט. ער איז פונקטליך מסביר וויאזוי ס'ארבעט. און ער פסק'נט אז מ'מעג זיך באנוצן מיט דעם ...!

כפתור האט געשריבן:

נופת צופים האט געשריבן:ווען מ'צונדט אן די לייט אדער מ'שטעקט אריין א פלאג, מאכסטו קאמפלעט (אדער ווי בערעלע זאגט "ערגענצט דו" ) א צערקוט. אין אנדערע ווערטער דו האסט "געבויט" א צערקוט.

איך מאך גארנישט. די עלקראנס קומען און גייען שוין פון און צו די עלעקטריק קאמפאני ( AC) די איינציגסטע זאך וואס איך טו ווען איך פלאג אריין, איז אז איך מאך די עלעקראנס זאלן מאכן א אומוועג און דורכגיין מיין מאשין "אויך". מיין שאלה איז פארוואס מ'רופט עס בונה. רוף עס עני אנדערע פון די ל"ט מלכות

@כפתור סלאו דאון א סעקונדע. איך רעד נישט קיין איין ווארט וועגן די עלעקטראנס וכו'. ווען דו שטעקסט אריין די פלאג "בויסטו" א פיזישע צערקוט פון אייזן, פון ווייערס, נישט עלעקטראנס.

א פלא. דער זעלבער קאמפאני האט האט שוין פראבירט צו מארקעטן דער פאטענט פאר דריי פיר יאר צוריק און מפרסם געוון אז פארשידענע גדולי הרבנים והפוסקים זענען מתיר. עס איז דעמאלטס געווען א גרויס טומל דערוועגן און גדולי הפוסקים זענען ארויסגעקומען דערגעגן און געשריגען שמעולם לא התירו און אז די סארט היתרי גרמא זענען נאר גוט פאר שעת הדחק אדער חולים נישט פאר יעדער.

אז מען איז מעיין אין די הסכמות וואס זיי שטעלן דארט זעהט מען טאקע ווי עס איז כמעט נישטא איינער וואס איז טאקע דאס מתיר לכתחילה. למשל דער בריעף פון הרב שיינבערג זעהט מען קלאר איז נישט מער ווי א ברכה נישט קיין פסק. הגם עס איז טאקע מאדנע פארוואס ער האט געגעבן אזא צעטל. די שורות פון הרב נויבירט זענען אויך אומקלאר פון וואס זיי רעדן זיך און ער האט שפעטער קלאר געשריבען א צעטל אז ער איז עס נישט מתיר לכתחילה. מצד שני איז טאקע גאר מאדנע. למשל דער צעטל פון הרב נבנצאל זעהט אויס גאנץ גלייך אז ער איז מסכים דערצו, שפעטער ווען הרב רוזן האט עם געפרעגט האט ער געזאגט ער געדענקט גארנישט חתמ'נען אזא צעטל און אוודאי איז עס אסור. רוזן איז משער אז מען האט געזאגט פאר די רבנים עס איז נאר לשעת הדחק אדער פאר חולים און זיי האבען דאס פארגעסן צו שרייבען אין א צעטל. גאר מאדנע. הרב נח אייזיק אלבום, כאטש נישט אליינס געשריבן, זאגט גאנץ קלאר ער האלט עס איז מותר נאר למעשה זאל מען פרעגן א רב.. אויך איז מאדנע ווען רבנים ווי הרב שלום ארוש, וואס האבן גארנישט מיט פסק הלכה קיינמאל, שרייבען הסכמות אויף אזא זאך. אפשר איז די גאנצע זאך געפעלטשט?

נאך מער מאדנע איז ווי יעצט איז זיי איינגעפאלן צו מאכן תחיית המתים פאר דער געדאנק אויף אינדיגיגו און זיך נישט וויסענדיג מאכן פון די גאנצע היסטאריע.

הרב ישראל רוזן ראש צומת אסר'ט

דער בריעף פון הרב נויבירט מח"ס שש"כ


הרב גיל סטודנט האט א שיינע שמועס
נאך איבער דער שערוריה

איך פארשטיי אבער נישט פונקט די פסק אז חולה שאיב"ס איז עס מותר און נישט פאר יעדער. הייסט עס דאס איז אן איסור דרבנן בשינוי? און וואס פעלט אויס דער גרמא אויב אזוי? אויב לעקטער איז בכלל א דרבנן כהסכמת רוב הפוסקים דארף מען דאך נישט דער גאנצער פאטענט.

כפתור האט געשריבן:כ'האב קיינמאל נישט פארשטאנען ווי קומט אריין בונה און א עלעקטריק סירקוט. ווען מ'צינדט און א לייט אדער מ'שטעקט אריין און א פלאג, די איינציגסטע זאך וואס מ'טוט איז אז מ'מאכט די עלעקראנס זאלן דורך פארן די לאמפ, אדער מאשין, און פון די כח פון אזויפיל עלעקראנס (אדער עלעקטריק פיעלד און א מאטאר) מאכט עס די ארבעט (פארשטייצעך דאס איז בקיצור). פארוואס ווען מ'מאכט אויף די קראן איז עס נישט בונה? אולי פארשטיי איך נישט וואס מיינט בונה

דאכט זיך מיר אז ר' שלמה זלמן דערמאנט די טענה אויפ'ן חזון איש.

לעיקוואד האט געשריבן:איך פארשטיי אבער נישט פונקט די פסק אז חולה שאיב"ס איז עס מותר און נישט פאר יעדער. הייסט עס דאס איז אן איסור דרבנן בשינוי? און וואס פעלט אויס דער גרמא אויב אזוי? אויב לעקטער איז בכלל א דרבנן כהסכמת רוב הפוסקים דארף מען דאך נישט דער גאנצער פאטענט.

לעיקוואוד: דו ביסט 100% גערעכט. די גדולי הפוסקים האבן טאקע אזוי געפסק'נט נאך א סאך יארן פאר דער "קאושער סוויטש" איז ארויסגעקומען אז פאר א חולה שאין בו סכנה, אויב האט ער שוועריגקייטן צו איינשלאפן, מעג מען אויסלעשן די לייטס. אבער דער אינווענטאר האט דאך אן אייטעם צו פארקויפן...אבער למעשה איז נישט דא קיין איין פוסק הלכה סיי אין אמעריקע און אין ארץ ישראל וואס איז מתיר לכתחילה צו באנוצן מיט דעם קאושער סוויטש צו קאנטראלירן די לייטס אום שבת...!
אפילו הרב רוזן און רש"ז אויערבאך האבן נאר מתיר געווען פאר חולים אדער פאר ענייני ביטחון...!

נופת צופים האט געשריבן:

כפתור האט געשריבן:

נופת צופים האט געשריבן:ווען מ'צונדט אן די לייט אדער מ'שטעקט אריין א פלאג, מאכסטו קאמפלעט (אדער ווי בערעלע זאגט "ערגענצט דו" ) א צערקוט. אין אנדערע ווערטער דו האסט "געבויט" א צערקוט.

איך מאך גארנישט. די עלקראנס קומען און גייען שוין פון און צו די עלעקטריק קאמפאני ( AC) די איינציגסטע זאך וואס איך טו ווען איך פלאג אריין, איז אז איך מאך די עלעקראנס זאלן מאכן א אומוועג און דורכגיין מיין מאשין "אויך". מיין שאלה איז פארוואס מ'רופט עס בונה. רוף עס עני אנדערע פון די ל"ט מלכות

@כפתור סלאו דאון א סעקונדע. איך רעד נישט קיין איין ווארט וועגן די עלעקטראנס וכו'. ווען דו שטעקסט אריין די פלאג "בויסטו" א פיזישע צערקוט פון אייזן, פון ווייערס, נישט עלעקטראנס.

דאס האב איך קיינמאל נישט געהערט. לויט דעם טאר מען נישט צומאכן א "ברעיסלעט", ער בויעט א צערקוט

אויב עטץ מיינטס אז מיט דעם שטעלט זיך עס אפ האט עטץ א ביטערע טעות, ס' האט זיך אנגעהויבן מיט א שבת עפפ נאכדעם גייט עס צו א שבת סוויטש, נעקסט איז א שבת קאר

כפתור: דו האסט פארפאסט איין קליינע נקודה. ווען דו מאכסט אן עלעקטריק סוויטש אין די "אן" פאזיש'ן ביסטו (לויט'ן חזון אי"ש) עובר אויף "בונה" ווייל דו גרייטסט עס אן צו קענען מקבל זיין אן אסור'דיגע זאך אום שבת. משא"כ צו מאכן די שלאס פון א ברעיסלעט איז נישט קיין הכנה פאר א דבר אסור...

לעיקוואד האט געשריבן:איך פארשטיי אבער נישט פונקט די פסק אז חולה שאיב"ס איז עס מותר און נישט פאר יעדער. הייסט עס דאס איז אן איסור דרבנן בשינוי? און וואס פעלט אויס דער גרמא אויב אזוי? אויב לעקטער איז בכלל א דרבנן כהסכמת רוב הפוסקים דארף מען דאך נישט דער גאנצער פאטענט.

ווי איך פארשטיי איז לויט די רבנים א גרמא און גרמא איז נאר מותר במקום צורך גדול, איך זעה נישט פארוואס עס זאל זיין א שינו,

זייט ווען איז די הלכה אז גרמא איז מותר בצורך גדול? בכל אופן א חולה שאיב"ס דארף נישט אנקומען צו דעם, אויך א שינוי דארף מען נאר היכא דאפשר.
(אין אנדערע ווערטער, לויט רוב פוסקים אז לעקטער איז א דרבנן, מעג מען עס אנצינדען לצורך חולה שאיב"ס)

רב גיל ברענגט די רמ''א

תיבה שאחז בה האור יכול
לפרוס עור של גדי מצדה האחר שלא תשרף ועושים מחיצה בכל הכלים להפסיק בין הדליקה אפילו כלי חרס חדשים מלאים מים שודאי יתבקעו כשתגיע להם הדליקה דגרם כיבוי מותר:

הגה: במקום פסידא (מרדכי פרק כל כתבי)

שלד סעיף כד

דאס אז לעקטער איז א דרבנן העלפט נישט פאר לייט באלבס,

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:דער עולם דערמאנט דער סברא פונ'ם חזו"א וועגען בונה, נישט ברענגענדיג דער זאך בשלימותה. ער בויעט נישט קיין סברא פון זיך אליינס אז דאס זעט איהם אויס ענדליך צו בונה, און כיפערדיג דער גאנצע הלכה'דיגע פראצעס, קומט אויס מיט א פולקאמער איסור. ער בויעט עס קודם אויף ראשונים מיט א סברא פון מיטה של טרסיים. דער יסוד פון בונה לויט איהם איז: צוזאמשטעלען צוויי זאכען וואס מאכט א נייע זאך א נייע השתמשות. קוקסט אין דער בוך פון בנימין בראון – החזון איש הפוסק, המאמין ומנהיג המהפכה החרדית פון עמ' 569 און ווייטער ווי ער באשרייבט עס שיין.
דער ברענגען א 'מחלוקת חזו"א און הגרשז"א' איז אביסל נישט אין פלאץ. ס'איז א דור גערוקט, און הגרשז"א איז אזוי משועבד צום חזו"א ווי אונז זע'מיר. אויב ס'איז שטארק נוטה לחלוק עליו מעג און דארף ער חולק זיין. אבער צו אונז וואס ווייסען נישט איז דאס ניטאמאל א מחלוקת.
דער איסור דרבנן האט מיר אלס געשטערט. אויב ס'איז נישט דאורייתא, ט'ווי ווערט עס א דרבנן? ווען האבען דער רבנן עס גע'אסר'ט? ווי הייסען די רבנן? טאמער איינער קען מיר צושטעלען א מראה מקום דערצו, וואלט איך געווען דאנקבאר.

אסאך פוסקים זאגן אז לעקטער איז אסור וועגן מוליד, וואס איז גראדע גאנץ מסתבר.
אגב, דער חזון איש'ס חידוש האט נישט קיין הענט און קיין פיס, כידוע. ס'איז אן אייגענע סברא וואס האט נישט קיין שום אחיזה אין גמרא וראשונים. די איינציגע סיבה פארוואס מען דערמאנט עס בכלל איז ווייל ס'איז "דער חזון איש". און אויב מען אסר'ט שוין יא לעקטער וועגן א בויך סברא, זאל מען שוין מחדש זיין אז דאס איז נאך א אב מלאכה, מלאכת עלעקטער. ס'שטייט דאך אין די מעשה ביכלעך אז שלמה המלך האט גענוצט לעקטער פאר זיין קעניגליכע שטול, אודאי האט ער עס גענוצט פאר די בית המקדש.

איך ווייס נישט פונקטליך ווי אזוי דער נייער פאטענט ארבעט, אבער איז דאס אנדערש להלכה ווי עפענען א פריזשידער שבת ווען ס'ארבעט נישט, וואס איז אויך א פסיק רישא בגרמא?

ס'איז נאך בעסער ווי א פרידזש ווייל די פרידזש איז זיכער אז עווענטואל גייט זיך עס אנצינדען, משא"כ דעם סוויטש. בד"וו, פארוואס איז מוליד מסתבר מער ווי אנצינדען א קראן וואסער?

געפילטע פיש האט געשריבן:ס'איז נאך בעסער ווי א פרידזש ווייל די פרידזש איז זיכער אז עווענטואל גייט זיך עס אנצינדען, משא"כ דעם סוויטש. בד"וו, פארוואס איז מוליד מסתבר מער ווי אנצינדען א קראן וואסער?

ווייל א קראן וואסער טוישט נישט דעם סינק. אנצינדן א לעקטער טוישט דעם לעקטער פון טונקל צו ליכטיג, און עס פילט אן די גאנצע שטוב מיט א ליכטיגקייט. דאס איז אסאך ענדערש א שינוי מהותי ווי אנצינדן א סינק, און איז לכאורה נישט ווייניגער ווי מוליד ריח.

גראדעמעכעלע האט געשריבן:רב גיל ברענגט די רמ''א

תיבה שאחז בה האור יכול
לפרוס עור של גדי מצדה האחר שלא תשרף ועושים מחיצה בכל הכלים להפסיק בין הדליקה אפילו כלי חרס חדשים מלאים מים שודאי יתבקעו כשתגיע להם הדליקה דגרם כיבוי מותר:

הגה: במקום פסידא (מרדכי פרק כל כתבי)

שלד סעיף כד

גראדע איז א חידוש אז די רמ"א ברענגט דעם מרדכי וואס ברענגט בשם רבינו יואל אז ס'איז נאר מותר במקום הפסד בשעת ווען דער רא"ש האלט קלאר אז ס'איז מותר בכל אופן וכפשטות לשון הגמ' בכל כתבי, די ט"ז אין הל' י"ט האלט אז העיקר כהרא"ש אז ס'איז מותר ער איז זיך נאר מסתייג מכריע צו זיין קעגן רמ"א

געפילטע פיש האט געשריבן:ס'איז נאך בעסער ווי א פרידזש ווייל די פרידזש איז זיכער אז עווענטואל גייט זיך עס אנצינדען, משא"כ דעם סוויטש.

מיינסט מסתמא צו זאגן אז יעדע ביסל ווארעמע לופט גיבט צו אז עס זאל זיך שפעטער אנצינדן. אבער ביי די לעקטער איז נישט זיכער אז ס'צינדט זיך אן?

עס איז נישט דומה צו עפענען א פריזש, וואס ער וויל נישט אז די עפענען זאל עפעס גורם זיין, איז עס אין ערגסטן פאל א פסיק רישא דלא איכפת ליה, מיט א גרמא.
משא"כ דא וואס ער וויל אז די לעקטער זאל זיך אנצינדן דורך זיין מעשה

עס קיקט מיר אויס גאר אינטערעסאנט די היתר פון ספק דא, איך גלייב נישט אז עס א ערנסטע צד ספק ווייל אויב יא איז דאך עס נישט אינטערעסאנט פאר באנוץ, איז עס גענוג פאר גרמא אז עס זאל זיין א צד רחוק אז ס'וועט נישט ארבעטן?

שו''ת רב שלמה אבינר...

הר' אבינר:

ש: הרב שמע על כושר-סוויטש, מתג שמאפשר להדליק חשמל בשבת בדרך של גרמא או הסרת מונע או דבר דומה?

ת: כן. זו הצעה ישנה מלפני כמה שנים והרבנים שללו.

ש: למה לשלול? הרי גרמא מותר אם זה לצורך רציני, ובודאי הדלקת אור בשבת וכיבויו נחשב צורך רציני?

ת: שתי תשובות לדבר:

1. גרמא זה לא לשימוש יום יומי מתוכנן מראש אלא לשימוש חריג במקרה של צרה. למשל יש שריפה, וכדי לכבותה מכינים חביות מלאות מים שמתפקעות כאשר האש מגיעה אליהן וכך נכבית השריפה.

2. כיון שזו דרך רגילה של הפעלת החשמל, זה לא נחשב גרמא. משל למה הדבר דומה? לנורה שנדלקת במקרר בפתיחת הדלת ואין זה נחשב גרמא כי זו הדרך של הדלקת אותה נורה.

ש: אז מה נעשה כדי להדליק חשמל בשבת? הרי אין עניין להחמיר ,אלא שהשבת תהיה נעימה?

ת: נעשה מה שעשינו כל הדורות בלי כל התחבולות האלה. ודי לנו בשעון שבת שהוא חידוש די והותר לענייננו.

ש: אנו מתנגדים לחידושים?

ת: לא. אנו מתנגדים לעקירת השבת. עם מתג גרמא כזה, נוכל להפעיל את כל המכשירים בשבת. ואיה השבת?! משל למה הדבר דומה? לאיסור אמירה לנכרי, שאחד הטעמים הוא, שבכך זו נוכל להפעיל את כל מערך העבודה בשבת. עיין ערוך השולחן.

ש: אבל הם טוענים שהגר"פ שיינברג והגר"י נויבירט התירו?

ת: איני יודע. ובשביל דבר כה חמור, לא די באמירה אקראית תוך כדי שיחה או באיזו חתימה, אלא יש צורך במאמר הלכתי מבורר ומבוסס על מקורות הקודש שלנו?

ש: אבל יש מקרי חרום?

ת: זה משהו אחר. אם זה לבטחון או לרפואה, לא צריך לחפש חומרות, כדבריו המפורסמים של ר' חיים מבריסק: איני מקל בשבת, אני מחמיר בפיקוח נפש. וגם אז יש לשקול אם עדיף במכשיר גרמא או דומה לו, או באופן רגיל כדי שאנשים לא יטעו לחשוב שהתירו פרושים לגמרי את הדבר. משל למה הדבר דומה: כשיש פיקוח נפש, עושים דווקא על ידי תלמידי חכמים, כדי שלא יחשבו בטעות שיש איסור בדבר. וכן גם לכיוון שני, כדי שלא יחשבו שיש היתר במתג מיוחד זה.

ש: אבל יש שימוש בעוד פתרונות הלכתיים מלבד גרמא, כגון הסרת מונע, התמדת פעולה וכו'?

ת: ידוע, אך איני מתלהב מכל אלה. התורה לא ניתנה למלאכי השרת, לא לבעלי מקרוסקופ ולא לבעלי טלסקופ, ולא למהנדיס אלקטרוניקה...

ש: האם הרב לא היה מהנדס אלקטרוניקה בצעירותו...?

ת: כן. אבל אין זה קשור. התורה ניתנה לכל יהודי פשוט, על פי מה שעיניו רואות. לכן מים מותרים, גם אם יש חיידקים כיון שלא נראים בעין בלתי מזויינת. וכל זמן שרואים את השמש, זה עוד לא שקיעת החמה, על אף שהיא מתחת האופק, ונראית זמן מה בגלל התופעה האופטית של שבירת קרני האור. אות ספר תורה שיש בה סדק הנראה במקרוסקופ נחשבת לשלמה. וכן הלאה.

ש: אבל מה זה קשור למכשיר גרמא?

ת: היהודי הפשוט רואה שלוחצים על מתג וזה נדלק, הוא לא אמור לדעת סודות האלקטרוניקה שבתוך המתג. זה מה שנקרא אצל הפיסיקאים Black Box, קופסה שחורה, יש Input קלט ויש Output פלט. לוחצים על מתג זה ויש חשמל שנדלק. מצד שני אנו פוסקים על פי ה-Macro, התופעה הכוללת, ולא על פי ה-Micro, המבנה הזעיר.

ש: אבל יש מכשירים רבים שמשתמשים בשבת הבנויים על יסוד זה?

ת: על הראשונים אנו בוכים, ואין להוסיף עוד.

ש: סליחה שאני מתעקש, אבל יש המתירים אותם ראשונים?

ת: אמר הגרי"ש אלישיב: חשמל זה לא עגונה. כלומר עגונה יש לחפש כל הקולות שבעולם כדי להתירה להינשא. לעומתה, חשמל יש לבנות את שימושו בצורה שיהיה מותר לכל הדעות, כמו שעושים ב"משמרת השבת". כמובן כאמור לעיל, מלבד ענייני בטחון ורפואה.

ש: תודה. שבת שלום.

ת: שבת כשר ושלום.

ווי איך פארשטיי איז דא דא צוויי היתרים און ביידע האבן פראבלעמען, איינס אז עס איז נישט קיין גרמא ווייל עס איז נאר הסרת המניע, אבער רש''ז אויערבאך און נאך האבן געהאלטן אז עס איז נאכאלץ א גרמא,
ב' עס איז א גרמא וועגן עס איז דא א הפסק זמן צווישן די פעולה און די תוצאה און אויך איז עס א ספק, אבער אויף דעם דינגען זיך אויך פוסקים אז דאס מאכט עס נישט פאר קיין גרמא,

ייש"כ פאר די העתקה פון רב אבינר. דאס איז ממש א חידוש נפלא אז א פוסק באנוצט זיך נאך מיט דעם אלטן אויסגעפרואווטן סגולה פון קאממאן סענס ביים פסק'ן א שאלה.

יאיר האט געשריבן:

געפילטע פיש האט געשריבן:ס'איז נאך בעסער ווי א פרידזש ווייל די פרידזש איז זיכער אז עווענטואל גייט זיך עס אנצינדען, משא"כ דעם סוויטש. בד"וו, פארוואס איז מוליד מסתבר מער ווי אנצינדען א קראן וואסער?

ווייל א קראן וואסער טוישט נישט דעם סינק. אנצינדן א לעקטער טוישט דעם לעקטער פון טונקל צו ליכטיג, און עס פילט אן די גאנצע שטוב מיט א ליכטיגקייט. דאס איז אסאך ענדערש א שינוי מהותי ווי אנצינדן א סינק, און איז לכאורה נישט ווייניגער ווי מוליד ריח.

וואס הייסט? די קראן וואסער איז מוליד א נאסקייט אינעם סינק וואס איז פריער נישט געווען. פריער איז געווען טרוקן, יעצט איז נאס.

און ווי אזוי פארשטייסטו דעם חילוק צווישן מוליד ריח און אנצינדן א קראן?

יו״ט דארף עס זיין מותר לחתחילה. ווייל גרמא איז מותר אין יום טוב. ווייסט איינער צי די אלע חותמים קעגען וועלען אויך זיין קעגען די סוויטש אין יו״ט ?

יאיר האט געשריבן:און ווי אזוי פארשטייסטו דעם חילוק צווישן מוליד ריח און אנצינדן א קראן?

טאקע שווער מחלק צו זיין, אבער ס'איז נאך קיינעם נישט איינגעפאלן צו אסר'ן זאכן ווי אנצינדען א סינק וועגן מוליד ווייל ס'איז דומה צו מוליד ריח. אפשר קען מען בדוחק מחלק זיין אז ס'ווערט שטערקער אינעם כלי צו וואס. אבער פונקט ווי דו פארשטייסט אז מ'מעג נוצן א היידראליק ליפט שבת, אפילו די היידראליק פרעשור איז "מוליד" א קראפט אויפצוהייבן א שלאק למשל, אין א פלאץ וואו ס'איז פריער נישט געווען דעם כח, אזוי אויך דארפסטו פארשטיין די זעלבע ביי א קראפט פון עלעקטראנס.

בפשטות נראה שהעיקר עם דעת המתירין והמחמירים להורות איסור לרבים הרחיקו לכת וכמעט שאין להם על מה שיסמוכו

ואפרש שיחתי

במשנה בכל כתבי (שבת קכ) רבי שמעון בן ננס אומר, פורסין עור של גדי על גבי שדה תבה ומגדל שאחז בהן את האור, מפני שהוא מחרך .
ועושין מחצה בכל הכלים, בין מלאים בין ריקנים, בשביל שלא תעבר הדלקה, רבי יוסי אוסר וכו'.

ובגמרא שם בע"ב שמחלוקתם אם גרמא מותר בשבת. לרבנן "לא תעשה [כל] מלאכה, עשייה הוא דאסור גרמא שרי"

וז''ל הרמב''ם פי''ב ה''ד
מותר לעשות מחיצה בכל הכלים בין מלאים בין ריקנים כדי שלא תעבור הדליקה. אפילו כלי חרש חדשים מלאים מים עושין מהן מחיצה אף על פי שודאי מתבקעין ומכבים. "שגרם כיבוי מותר". וכופין קערה על גבי הנר בשביל שלא תאחז בקורה:

ועיי''ש בהלכה ה' ו' שמביא כמה מיני דוגמאות לכך ,

עכ''פ מבואר בגמרא וברמב''ם ' שגרם כיבוי מותר ' ללא שום סייג ותנאי

אלא שבסימן של''ד סעיף כ''ב הוסיף רבינו הרמ''א תנאי וז''ל
תיבה שאחז בה האור יכול לפרוס עור של גדי מצדה האחר שלא תשרף ועושים מחיצה בכל הכלים להפסיק בין הדליקה אפילו כלי חרס חדשים מלאים מים שודאי יתבקעו כשתגיע להם הדליקה דגרם כיבוי מותר:
הגה: במקום פסידא (מרדכי פרק כל כתבי)

ולכאורה דבריו סותרים מש''כ הוא עצמו בסי' תקי''ד שמותר לכבות נר ע''י גרמא אפילו במקום דליכא פסידא כלל, וז''ל ומותר להעמיד נר במקום שהרוח שולט כדי שיכבה אבל אסור להעמידו שם אם כבר הרוח מנשב (מהרי"ל):

וגדולי הפוסקים [ה''ה הט''ז המ''א א''ר ושאר גדולי אחרונים] עמדו על זה כאן בתקי''ד ולעיל בסי' של''ד ורע''ז ולא אעתיק דבריהם כי יש בזה אריכות קצת ואסתפק בהבאת דברי שני גדולי הפוסקים האחרונים המשנה ברורה והערוך השולחן

במ''ב תקי''ד אות כ''ה כתב על דברי הרמ''א וז''ל ר"ל שיכול לשלוט כשיבא וטעם ההיתר משום דאינו אלא גרם כיבוי בעלמא:
וע''ז הוסיף בשער הציון אות ל''א וז''ל ומה שהקשה מ''א ע''ז מס''ב כונתו במש''כ שם בסק''ה דלא שרי גרם כיבוי אלא במקום פסידא כמ''ש סימן של''ד סכ''ב בהג''ה באמת אותה הג''ה אין לה מקור וכמו שכתב הט''ז בסוף סק''ו בסימן זה דלא מצינו חבר לשיטה זו וגם המ''א בעצמו סק''ז כתב דהרא''ש לא ס''ל שיטה זו ע''כ

וז''ל הערוך השולחן בסימן תקיד סעיף יא:
עוד כתב הרמ''א: דמותר להעמיד נר במקום שהרוח שולט, כדי שיכבה. אבל אסור להעמידו שם אם כבר הרוח מנשב. עד כאן לשונו. דקודם שבא הרוח – הוה גרם כיבוי, שבעת מעשה אינו מקטין אורה גם כן. אבל בשעת הרוח – הרי זה ככיבוי ממש על ידי הרוח. וגם בשעת מעשה יש השתנות, ולפיכך אסור.
ויש שחשש לאסור לגמרי אפילו כשאין רוח כלל, גזירה אטו כשיהיה רוח, כדגזרינן לעיל סימן רעז בשבת (מגן אברהם סעיף קטן י). והעיקר כדברי רבינו הרמ"א מתרי טעמי:
חדא: דלפי מה שבארנו לעיל שם סעיף ז, גם בשבת אינו כן (וכן כתב האליה רבה, עיין שם). אמנם אפילו אם בשבת כן הוא, כבר כתב רש"י ז"ל ביבמות (קיט א) דלעניין הרחקה שלא לבוא לידי איסור תורה – שפיר חששו חכמינו ז"ל באיסור כרת, ולא באיסור לאו, עיין שם. ואם כן אפילו אם בשבת גזרו אטו רוח, מכל מקום ביום טוב דאיסור לאו – לא חששו.
ומה שכתב המגן אברהם דהמנהג שלא ליקח נר לביתו מבית הכנסת ביום טוב – וודאי כן הוא, דעל פי רוב יש רוח. אבל באין רוח – וודאי דמותר. ע''כ

חזינן מכל הלין דגרמא מותר (עכ''פ במקום פסידא) אפילו במלאכה דאורייתא , לא מיבעיא לשיטת הרמב''ם דס''ל משאצל''ג חייב, אלא אפילו לשאר הראשונים דס''ל משאצל''ג פטור מ''מ כיבוי נחשב לדאורייתא עיין שו''ע סימן רע''ח לענין כיבוי בשביל חולה שיש בו סכנה ועיי''ש במ''ב, וז''ל בביאור הלכה סוף סימן של''ד דגרם כיבוי מותר ולאו דוקא כיבוי דהוא מלאכה שאינה צריכה לגופה דאפילו בכל מלאכות הדין כן וכנ''ל ע''כ

נחזור לענינו , שאפילו בשעון שבת רגילה המצוי בכל בית, מותר לחבר בורג ולגרום להדלקת או לכבות נר חשמלי עכ''פ בשעת הדחק גדול וכמבואר בשש''כ ושאר אחרוני זמנינו ,

וכ''ז בcondescend bulb הרגילה שנחשב לרוב הפוסקים לאיסור תורה,
אבל כידוע הcondescend bulb כמעט ואין מייצרין אותו בכל העולם, האיחוד האירופי, ארה''ב, סין ועוד ועוד אסרו לייצר את הcondescend bulb , ממילא עיקר נידן דידן על הLED Bulb שבתוך חמש שנים יהיה הLight Bulb של רוב רובם ככולם, ולהדליק הLED בשבת לכל היותר נחשב לאיסור דרבנן, היכא שמתירין גרמא גם בלא פסידא , וממילא מדינא מותר להדליקו ולכבותו [הLED] אפילו בשעון שבת רגילה (ע''י חיבור בורג),
וכש''כ בנידן דידן של הKosher Switch שיש בזה כמה וכמה סניפים חדשים להתיר

סוף דבר , הרוצה להחמיר על עצמו קדוש יאמר לו, אבל להורות איסור לרבים אינו אלא מן המתמיהים

געפילטע פיש האט געשריבן:

יאיר האט געשריבן:און ווי אזוי פארשטייסטו דעם חילוק צווישן מוליד ריח און אנצינדן א קראן?

טאקע שווער מחלק צו זיין, אבער ס'איז נאך קיינעם נישט איינגעפאלן צו אסר'ן זאכן ווי אנצינדען א סינק וועגן מוליד ווייל ס'איז דומה צו מוליד ריח. אפשר קען מען בדוחק מחלק זיין אז ס'ווערט שטערקער אינעם כלי צו וואס. אבער פונקט ווי דו פארשטייסט אז מ'מעג נוצן א היידראליק ליפט שבת, אפילו די היידראליק פרעשור איז "מוליד" א קראפט אויפצוהייבן א שלאק למשל, אין א פלאץ וואו ס'איז פריער נישט געווען דעם כח, אזוי אויך דארפסטו פארשטיין די זעלבע ביי א קראפט פון עלעקטראנס.

קודם, אפשר איז טאקע היידראליק פרעשור אסור צוליב מוליד. מ'דארף מעיין זיין.
צווייטנס, ס'איז נאך אלס דא א חילוק ווייל דער קראפט פון היידראליק פרעשור איז נישט א פיזישע זאך וואס מען קען זען און שפירן.
איך קוק אן דער געדאנק פון מוליד אז מען טוישט א כלי/ארט אויף א געוויסער אופן וואס איז נישט בלויז א טעכנישע שינוי בכמות נאר האט אן אומדירעקטע השפעה אויף די גאנצע זאך באיכות. ומהאי טעמא האבן טייל ראשונים גע'אסר'ט אויפצולאזן אייז וועגן מוליד, ווייל דאס טוישט די פראקטישע מציאות פון די וואסער - פריער האט מען עס נישט געקענט טרינקען און יעצט קען מען יא. אריינברענגען עלעקטראנס אין א כלי וואס באלייכט די גאנצע כלי, און גיבט עס דעם כח צו באלייכטן א גאנצע צימער, איז אין מיינע אויגן גארנישט ווייניגער געטוישט די כלי באיכות ווי ווען מען פילט עס אן מיט א ריח. אבער איך בין מודה אז ס'איז מער א סברא ווי א הלכה וואס איז איינגעקריצט בעט ברזל.

יאיר האט געשריבן:איך ווייס נישט פונקטליך ווי אזוי דער נייער פאטענט ארבעט, אבער איז דאס אנדערש להלכה ווי עפענען א פריזשידער שבת ווען ס'ארבעט נישט, וואס איז אויך א פסיק רישא בגרמא?

דארט איז דא א סברא אז עס איז לא ניחא ליה אז די קאלטע לופט זאל ארויס גיין פון די פריזש , פסיק רישה דלא ניחה ליה איז מותר לויטן ערוך

לעיקוואד האט געשריבן:זייט ווען איז די הלכה אז גרמא איז מותר בצורך גדול?

שוין ביסט מיר מטריח ארויס צו נעמין מיין פארשטויבטען שמירת שבת כהלכתה

עיין שש''כ פרק יג אות כה והערות צא צג צו

נהורא נפישא האט געשריבן:

גראדעמעכעלע האט געשריבן:רב גיל ברענגט די רמ''א

תיבה שאחז בה האור יכול
לפרוס עור של גדי מצדה האחר שלא תשרף ועושים מחיצה בכל הכלים להפסיק בין הדליקה אפילו כלי חרס חדשים מלאים מים שודאי יתבקעו כשתגיע להם הדליקה דגרם כיבוי מותר:

הגה: במקום פסידא (מרדכי פרק כל כתבי)

שלד סעיף כד

גראדע איז א חידוש אז די רמ"א ברענגט דעם מרדכי וואס ברענגט בשם רבינו יואל אז ס'איז נאר מותר במקום הפסד בשעת ווען דער רא"ש האלט קלאר אז ס'איז מותר בכל אופן וכפשטות לשון הגמ' בכל כתבי, די ט"ז אין הל' י"ט האלט אז העיקר כהרא"ש אז ס'איז מותר ער איז זיך נאר מסתייג מכריע צו זיין קעגן רמ"א

ליתר דיוק אצטט לשונו ''מכל מקום נראה דבצורך קצת אף שאינו צורך גדול יש להקל''