שאלה:
בנוגע די שאלה צו מען מעג נעמען פאר זיך א מתנה וואס קומט אן ביי א באשטעלונג, און די תשובה איז געווען אז עס געהערט פארן בעל הבית (אליבא דהילכתא וישב תשע”א).
וואס טוט זיך ווען מען ארבעט פאר א מוסד? וואס האט לכאורה נישט קיין בעל בית, און עס איז פשוט נישט שייך אז די מוסד זאל עס נעמען (געווענליך איז עס נישט קיין זאך וואס די מוסד קען האבן ניצן דערפון) ממילא וועט עס בלייבן ליגן, איז דען דער ארבעטער מחויב צו גיין פארקויפן די זאך און אריינלייגן די געלט אין די קאסע פון מוסד?
די זעלבע זאך ביי א גאר גרויסע ביזנעס, וואס דער ארבעטער באגעגענט אפילו נישט דעם בעל בית, צו איז מען דען מחויב צו גיין מאכן השתדלות צו אנקומען צום בעל הבית אין איבערגעבן?
אויב נישט, וועט עס במילא בלייבן ליגן, איז דאך עס אזוי ווי מען איז זוכה פון הפקר, ממילא זאל עס דער ארבעטער מעגן נעמען.
תשובה:
ווען ער נעמט עס איבער איז ער זוכה דערין פאר די בעלים, ממילא איז ער מחויב צו גיין אפגעבן און אפהיטן אזוי ווי יעדע אבידה.
אויב איז עס א גרויסע טירחה (להתייעץ עם מורה הוראה השיעור בזה), דעמאלס איז ער עס נישט מחויב צו פארקויפן אדער אפגעבן, אבער ער וועט נאך אלץ זיין מחויב עס אפצוהיטן ביז מען וועט עס אפנעמען אדער ער וועט אים טרעפן.
הנה כשקיבל המתנה מהנותן זכה הוא בעבור בעל החנות או המוסד את החפץ וכיון שנתהוי מציאה חייב הוא להחזירו לבעליו ולשמרו ואם הוא טירחא מרובה שאינו צריך למכרו מכל מקום נעשה שומר עליו כדין שומר אבידה כמבואר בנה”מ סי’ רצ”א סק”ד.
אלא שיש לעיין כשהמוכר עכו”ם דמבואר בסי’ קפ”ג כשטעה העכו”ם שהיה חייב ממון לו והוסיף זכה השליח בההוספה כשידע בהממון לפני שנתן את הכסף להמשלח ע”ש וע”ש בסמ”ע דאבל בהוסיף בידיעתו כגון בדבר שיש בו קצבה הוי מחצה למשלח הרי דאין יכול לזכות בו וצ”ע אמאי הא מבואר בתוס’ פי’ איזהו נשך דשליח אי אפשר ליעשות אלא לבעל הממון ובדבר הפקר שייך שפיר להיות שליח להזוכה ולזכות בו אבל אם יש לו בעלות עכו”ם ורוצה לזכות על ידו לישראל אין הוא יכול לזכות משום דאין שליחות לעכו”ם ואם כן הא לא זכה בו המשלח ואמאי לא יוכל השליח לזכות בו מן ההפקר מידי דהוי אקונה שדה מן העכו”ם ונתן לו מעות ולא כתב השטר דמבואר בסי’ קצ”ד ס”ב דהעכו”ם מכיון שקבל מעות סילק עצמו מן השדה והישראל לא קנה עד שיכתוב שטר והוי הפקר ואם זכה בו אחר זכה מן ההפקר אלא שמקרי רשע ואם כן ה”נ אמאי אין השליח יכול לזכות בההוספה ואפשר שאה”נ אלא כיון שמקרי רשע קאמר שצריך ליתנו למשלח
ומצאתי במשפט שלום שעמד בזה והביא דהרבה חולקים על תוס’ הנ”ל וכתבו דיכול ליעשות שליח לזכות לישראל אפילו בממון של העכו”ם או דנעשה הפקר ויכול הישראל לזכות להישראל אמנם לפי זה ביודע שיכול לזכות לעצמו ואינו רוצה לזכות להישראל יוכל ליקח לעצמו.
ולפי זה להני דסברי דאין יכול ליעשות שליח יכול השליח לזכות לעצמו אלא שאינו רשאי והוי רשע אבל אין לו דין שמירה לא לשמרו ולא למכרו כמובן ולהני דיכול ליעשות שליח הוי שומר אבידה וכן אי הוי הפקר מה שהעכו”ם נתנו להמשלח וכונתו היתה לזכות עבורו נעשה שומר לכן צריך שיניח עד שיבא בעליו לקחתו וכשימצאנו יאמר לו ודוק.