מנחם טייערער, איבער הוצאות הפסח וואונדערט מיר אביסל, איך זעה אויך אין די צייטונגען אז די עסקנים פארלאנגען פון די געשעפטן נישט ארויפצושרויפן פרייזן אויף פסח, איך וואנדער מיר דאס זעלבע.
פסח קאסט אסאך געלט פשוט ווייל עס קאסט. מצות, וויין, מרור און חרוסת, כרפס און חזרת, הגדות און קערות און בעכערס; נייע מלבושים פון קאפ ביז פוס און שיך פאר די גאנצע משפחה מיט קינדערלעך, פאר שבת און וואכן און זומער אין די קעמפ/קאנטרי; קאר וואש (ווער עס איז זיך נוהג), אויסצאלן די שכר לימוד, אנדערע קלינינג הילף ווי גוי’טעס וכדו’, נייע טעפ, עסצייג פאר ווער עס דארף, נייע טלית/תפלין בייטלעך, אפאר דאללער פארן רב פאר מכירת חמץ, “פאן סקול” פאר די קלענערע, קלינערס פאר די מלבושים און טלית, נייע שטריימל לאלו הנוהגים (…),שמות, אפיקומן, חוה”מ טריפס, און נאך און נאך…
אבער עס קאסט “נישט” מער געלט ווייל עס איז דא “ארויפגעשרויפטע” פרייזן. פונקט קאפויער. רוב געשעפטן קען מען יעצט האבן סעילס, אנגעהויבן פון די שטריימלעך, ביז הארדווער סטארס, ספרים געשעפטן וואס גיבן א אראפ א שיינעם פראצענט פאר נייע ציצית און טליתים וכדו’, און גראסעריס העכערן נישט געווענליך קיין פרייזן אויף די געווענליכע אייטעמס, נאר אויף די פסח’דיגע קוקיס וכדו’ וואס קאסט זיי אויך אסאך און קאסט אויך אסאך פאר די בעקערייען און מאניופעקטשורערס צו פראדוצירן. פון וואו נעמט זיך דער געדאנק אז געשעפטן הייבן פרייזן?
און בכלל, רוב מענטשן מוזן אנקומען צו איינס אדער 2 הלוואות ערב פסח, וואס מען קען אדער אנגרייטן פון פריער אדער צעביסלעך באצאלן, די גמ”ח’ן זענען איבערגעפולט ערב יו”ט, אבער פאר רוב געשעפטסלייט איז דאס דער “פיעק” סעזאן פונעם יאר וואס דא נעמט מען ארויס גענוג אויף צו האלטן אפן דעם געשעפט אויפן איבריעגן חלק פון יאר ווען עס איז אסאך שטילער, און מיר דארפן פילן א זכי’ צו געבן צו לייזן אונזערע ברודער וואס ארבעטן שווער און זענען מפקיר זייער ערב פסח פאר אונזער באקוועמליכקייט און פאלן אריין צום סדר אויסגעמוטשעט און אויסגעמאטערט, ס’איז פונקט אזוי “קמחא דפסחא” צו שטיצן די געשעפטסלייט בדרך כבוד, ווי צו געבן $100 פאר א קמחא דפסחא קאסע פאר עניי עירך אדער עניי א”י.
און חוץ מזה מנחם, איז דא א ווארט פון ר’ ישראל סאלאנטער ז”ל דוכט זיך, מען שטארבט נישט פון הונגער נאר פון בושה, די אלע וואס “ארבעטן א גאנצן טאג און לעבן פון זייער אייגן געלט” (כלשונך) און כלומר’שט מען פארגעסט פון זיי, זיי קענען אויך נעמען מצות פאר ביליגער, און נעמען פון די זעלבע פראדוקטן וואס מען שטעלט צו פאר די “צייט שטופערס” (ג”כ כלשונך), אבער זיי “שעמען זיך”! זיי “ווילן נישט”! וביודעי ובמכירי קאמינא, איך קען פערזענליך מענטשן וואס האבן א “באלבאטישן” נאמען אין גאס, אבער פלאגן זיך באמת אדורכצושטופן דעם טאג, און ווען איך אפפער זיי צו נעמען ווערן זיי ממש באליידיגט, “איך וויל נישט נהנה זיין פון צדקה” וכדו’, און איך פארשטיי זיי פון איין זייט, אבער נאכדעם קומען וויינען אז “מען פארגעסט פון זיי” איז נישט אינגאנצן גערעכט.
איך בין אויך נישט אינשטימיג מיט די ווערטער “עס איז צרות”, עס איז פשוט א פאקט פונעם לעבן. אבער צו די איבריגע חלק פון דיינע ווערטער בין איך יא מודה וואס דו שרייבסט די פסח הוצאות איז שרעקליך, עס הרג’ט אוועק יעדן טראפ מענטשליקייט און רואיגקייט וואס מ’וואלט מיר געדארפט האבן אין אזא צייט, אנשטאט צוצוגיין צום יו”ט מיט א פרייליכן געמיט און זיך גרייטן צום והגדת לבנך מיט א דערהויבענקייט, דארף מען זיין ביזי צו קאווערן די ארויפגעשרויפטע פרייזן פאר אלעס וואס מ’דארף צום יו”ט.