“ארבעטן” במשנתו של הגה”צ רבי אביגדור מיללער זצ”ל

אין ביהמ”ד האט מיר א איד פארקויפט א פריש ערשינענע קונטרס מיטן נאמען “שמחת החיים” וואס איז א ליקוט פון דרשות פון הגה”צ רבי אביגדור מיללער זצ”ל, וואס איז באקאנט מיט זיינע טיפע רעיונות און בליקן אויפן מהלך החיים.
עס איז מיר גאר אינטערסאנט געווען דער פראקטישער בליק וואס רבי אביגדור זצ”ל האט געשאנקן פאר ארבייטער, אנדערש ווי די געווענליכע מהלך המחשבה אז ארבעטן איז א שווערע חלק פונעם לעבן. און איך וויל עס דא מיטטיילן מיטן חשוב’ן בעל בית קרייז ליינער.

איך וועל ציטירן די לשון פון רבי אביגדור בקונטרס הנ”ל פרק ד’ און ח’:

די הנאה פון ארבעטן

נאך א טאג טעגליכע הנאה וואס מענטשן שאצן געווענליך אונטער איז די הנאה פון ארבעטן. דאס אליין אז א מענטש האט ארבעט, ער האט וואס צו טון איבער’ן טאג איז פון די גרעסטע הנאות פון לעבן. “בעבידתי טריד” ווען מענטשן זענען פארנומען מיט זייער פרנסה זוכן זיי נישט נאך קיין נארישקייטן נאר זיי זענען צופרידן. “גדולה מלאכה” ווי גרויס איז די ברכה פון ארבעט! מען שטייט אויף צופרי מען דארף מאכן פרנסה, גיין אין אפיס, אין פעקטארי. עס איז אן הנאה אז מען קען גיין ארבעטן, דאס איז די מענטשליכע נאטור.

גדולה מלאכה שמחממת את בעליה (גיטין ס”ז ב), ארבעט ווארעמט אן דעם מענטש און עס מאכט אים פילן גוט. די וואס ארבעטן נישט ווערן קראנק. רוב מענטשן ווערן משוגע ווען זיי האבן נישט וואס צו טון. עס איז א גוטע טעראפי, מען דארף נישט קיין סייקאלעדזשיסט! מען דארף א בעל הבית! דאס איז געזונט פאר’ן מח! עס איז זייער וויכטיג צו זיין פארנומען און דאס איז א חלק פון  די צופרידנהייט פונעם לעבן. מען זאל נישט צוריק טראכטן מיט חרטה אז מען האט פארברענגט אזויפיל יאר אומזינסט צו ארבעטן. ארבעטן איז א ברכה! ווען א מענטש איז ארבעטסלאז איז ער אין א גרויסע סכנה.

אז מיר וועלן אין דעם אריינטראכטן, וועלן מיר פארשטיין אז דער אויבערשטער האט אונז באגאסן מיט אזויפיל גוטס, און ער האט אונז ערמעגליכט אנצופירן א דערפאלגרייכן לעבן. און דער ציל פון דעם אלעם איז, אז מיר זאלן אנערקענען זיין גוטסקייט, מיר זאלן זינגען צו אים, און מיר זאלן פארפילן די עיקר תכלית פון אונזער לעבן וואס דאס איז “טוב להודות לה’!”.

(שם בפרק ד’)

עס איז וויכטיג צו וויסן אז נישט נאר איז עצבות א זינד, נאר עס קען אריינפירן דעם מענטש אין א כראנישע דעפרעסיע ח”ו. דערפאר דארף מען דאס אפשטעלן גלייך אין אנהייב…

א גוטע רפואה קעגן עצבות איז צו ווערן פארנומען, אזויווי מיר זעען פון די גמרא אז אט די צוויי זאכן, זיין צופרידן און זיין פריש און מונטער גייען אינאיינעם: “לא מתוך עצבות ולא מתוך עצלות”. דערפאר וועט פארנומענקייט אים ערמעגליכן צו קענען פארמערן זיין שמחת החיים.

ווען איז א מענטש טרויעריג? ווען ער טוט גארנישט, א פארנומענער מענטש איז געווענליך נישט צוגעלייגט. ווען א מענטש איז פארנומען איז ער א גוטער מענטש, דאקעגן ווען ער ארבעט נישט זאל מען אים נישט געטרויען! ווייל עצבות און עצלות גייען צוזאמען.

עד כאן לשונו.

כמים קרה על נפש עיפה… איך האב הנאה געהאט דערפון!

אגב, אלע צוזאמען שלאפן די וואך? איז יעדער דא איין מענטש?

ענדליך איז געוואלד צופרידן פון א ארטיקל, איז ער ברוגז אויף די קאמענטירער.

אגב דער ענין אליין איז אביסל אינטערעסאנטליך, ווי אזוי קען מען זאגן אז ארבעטן וואס איז א קללה פון בזיעת אפיך, וואס אדם הראשון איז פארשאלטן געווארן איז גאר א מעלה?

אוודאי זענען זיינע נקודות גערעכט, אבער דער גרויסער בילד איז נאך אלץ, אז ארבעט איז א צייט אנברענג, הלוואי ווען מען דארף עס ווען נישט. נאר מען קען ווען לערנען און דינען ג-ט א גאנצן טאג.

אלעזר מענדל, בערך א יאר צוריק האב איך מיט איינעם געהאט די זעבע דעסקאשען, יענער האט מיר פרובירט מסביר צו זיין אז נאך א מזל איך ארבעט, עס איז די גרעסטע ברכה פאר מיר, וואס קללה ווען קללה…

ס’איז טאקע א קללה אז מיר קענען נישט געניסן פון די וועלט אזוי ווי אין גן עדן, אבער עס איז דער רצון ה’ אז מיר זאלן ארבעטן, און דאס איז גוט פאר אונז. “טוב” תורה עם דרך ארץ. עס איז “גוט”.

נאר וואס דען, ווען די ארבעט העט געגאנגען געשמירט, אן קיין פראבלעמען צווישן בעה”ב און ארבייטער, און מ’עט געקענט דעקן די באנקט גרינגערהייט, וואלט איך פארשטאנען די גוטסקייט אין דעם, אבער אזוי איז עס דאפעלט שווער, ווייל מען ארבעט שווער און נאך אלעם קומט מען נישט אויס! אפשר דאס איז די חלק הקללה. למען לא נגע לריק.

אויכעט אין אמעריקע איז א מכת מדינה אז “טיים איז מאני”, און מ’ארבעט מער ווי סיי וועלכע פלאץ אויף דער וועלט (חוץ די עבדים אין טשיינע), שעות על גבי שעות, אווער-טיים, און מ’איז פאריאגט און פארפלאגט מצאת החמה עד צאת הנשמה, מ’קען ממש נישט כאפן דעם אטעם, נישטא קיין צייט פאר א גוט ווארט אדער א שמייכל, אלעס אנגעזויערט און נערוועז (כמעט), מענטשן נעמען ווייניגער און ווייניגער וואקאציע, קוים צייט פאר די אייגענע פאמיליע, אה, דאס איז שוין צופיל, אפילו נניח אז ארבעטן איז א ברכה, אבער זעהט אויס אז צופיל פון די ברכה איז נישט אזוי גוט….. אלעס דארף זיין מיט א מאס.

געוואלד, וואסידאס מיט דיר? פארוואס האסטו אזא נעגאטיוון בליק אויף אלעם?

עס ליגט מיר אויפן צינג אזויפיל צו זאגן איבער דעם ענין, אבער עס אף נאו בין איך בתוך עמי אנכי ישבת איך ארבעט פול טיים, קועם אביסל צייט אין די אווענט זיך אפצוריען און זיך אויסציען די ביינער. ועוד חזון למועד בעז”ה

לדעתי האט ער געזאגט דעם שמועס פאר א שוואכערן עלעמענט, און האט זיך בעיקר באצויגן אויף דעם חלק פון מכיר זיין דעם געוואלדיגן גוטסקייט פון רבשו”ע, וואס כידוע האט ער גאר אסאך ארומגערעדט דערפון.

אבער עס מיינט נישט אז מען דארף באטראכטן ארבעט ווי א ציל פאר זיך, דאס איז געמאכט פאר גויים און עמי הארצים, פון הימל ערווארטעט מען אז מען זאל זיין צופרידן מיט זיך דורך צו געבן צו עסן פאר די נשמה, און נישט פון איבערארבייטן דעם גוף.

איך בין כמעט זיכער אז ר’ אביגדור האט דאס ארויסגעברענגט אויך. נאר מען האט דא מעתיק געווען נאר וואס דער שרייבער האט געהאלטן איז נוגע לויט זיין פארשטאנד.

סיהא! עס קאכט זיך אין יודישקייט, השקפה, דעת תורה…. קומען מיר דאך אריין אין בילד, נישט אזוי?

איז אזוי, דאס אז ליידיגיין איז א ביטער עסק, האט פילצאליגע מקורות בהלכה ובספרי מוסר, ס’העט אונז זיין גענוג מעתיק צו זיין א בפירוש’ע משנה אין כתובות דף נ”ט ע”ב וז”ל:
ואלו מלאכות שהאשה עושה לבעלה: טוחנת, ואופה, ומכבסת, מבשלת, ומניקה את בנה, מצעת לו המטה, ועושה בצמר,
הכניסה לו שפחה אחת, לא טוחנת ולא אופה ולא מכבסת,
שתים, אין מבשלת ואין מניקה את בנה.
שלש, אין מצעת לו המטה ואין עושה בצמר.
ארבע, יושבת בקתדרא.
רבי אליעזר אומר אפי’ הכניסה לו מאה שפחות כופה לעשות בצמר שהבטלה מביאה לידי זימה.
רשב”ג אומר אף המדיר את אשתו מלעשות מלאכה, יוציא ויתן כתובה, שהבטלה מביאה לידי שיעמום:

מרפסין איגרא עד היכן הדברים מגיעים! א מאן וואס איז לאזט זיין ווייב נישט טוהן קיין שום מלאכה, זענען די חכמים אים מחייב איר צו גט’ן, ווייל זי וועט אראפגיין פין זינען!

דער חידוש איז, אז אין שלחן ערוך (אבהע”ז סי’ פ’ סעי’ ב- ג) ווערט אויך געפסק’ענט אזוי ווי ר’ אליעזר און רשב”ג און נישט ווי תנא קמא (ועיי”ש בטור מדוע פסקו כר”א):

סעיף ב
היה לו ממון הרבה, אפילו היה לה כמה שפחות, אינה יושבת לבטלה בלא מלאכה שהבטלה מביאה לידי זמה. אבל אין כופין אותה לעשות מלאכה כל היום כולו אלא לפי רוב הממון ממעטת במלאכה:

סעיף ג
והמדיר את אשתו שלא תעשה מלאכה יוציא ויתן כתובה שהבטלה מביאה לידי זימה:

נאר וואזש’ע דען, כדי נישט צוקומען לידי שעמום איז משמע אין מחבר (סעי’ ב’) אז א מלאכה קלה איז אויך גענוג, און מען מוז נישט פארדעם ווערן פארשווארצט ביי די ארבעט, די עיקר איז דער טאג זאל זיך דרייען ארום עפעס.

די געדאנק פון ר’ אבידגור איז לכאורה עפעס אנדערש, א מענטש מוז פילן אז ער טוט עפעס אויף פאר די סאסאייעטי, ער גיבט צושטייער פאר די געזעלשאפט, טאמער נישט שפירט ער זיך מינדער וויכטיג, ווערטלאז, און צוקלאפט.

שוין, צוליב דעם דארף מען נאך אבער נאך אלץ נישט ארבעטן אווער טיים, אדרבה מאכן א גרינגן דאלללער, גיבט א אויסטערלישן גוטן געפיל פאר ווער עס האט עס שוין אמאל בייגעוואוינט….. (דערשרעקט אייך נישט, איך רעד נישט פון ערפארונג, איך שטעל זיך נאר פאר אז אזוי דארף עס צו זיין)

ולא עוד, עס איז דא כמה וכמה מקורות אז צופיל ארבעטן איז זייער נישט גוט פאר א מענטש ברוחניות, עס נעמט אוועק דעם גאנצן קאפ און מח, און עס בלייבט נישט איבער צופיל פאר עפעס העכערס.

וואס ברויכט איר מער, אז ערב יהוכ”פ ביי תפלת זכה נאכ’ן אויסרעכענען די גאנצע ליסטע מיט עבירות, קומט א קורצע אנטשולידגונג, אז די עול טירדת הפרנסה איז שולדיג אונ’עם ביטערן מצב…. (קוקט נאך דאס לשון דארט, פארשטייט זיך מען קען דאס נישט נוצן פאר קיין תירוץ לכתחלה, ווייל דאס גייט אריין בגדר אחטא ואשוב, כי הוא חוטא בדבר שמתכפר בו, כנודע דבריו העמוקים של הישמח משה בזה)

ובפרט, אז א נארמאלער מסודר’דיגער מענטש וואס פארמאגט א שטוב מיט קינדערלעך אויף אלע יודן געוואונטשן, און א שיעור פארטאגס און ביינאכט, ברויך בכלל נישט א דזשאב פאר סיפוק, ער דארף אפשר נישט אז דער בעלבית זאל אים טעראריזירן, אבער סיפוק האט ער פון אנדערע קוועלער.

צוליב דעם בין איך שטארק נוטה צו אנאליזערערס מיינונג, אז ר’ אביגדור האט אדרעסירט א שוואכערן עלעמענט.

איך האב שוין איינמאל גערעדט דערפון און אפילו געשיקט פאר מנחם אויף אימעיל א בריוו וואס רבי מאיר’ל פרימישלאנער האט געשריבן פאר איינעם וזל”ק

יהי רצון מהבורא שימצא מנוח וכו’ גם פרנסה כמו שצריךטוב תורה עם דרך ארץשיגיעת שניהם משכחת עון
כ”ד ה”ק מאיר בהר”ם

איר זעט וואס דא גייט פאר רבי מאיר’ל וואונטשט אן פאר א איד ער זאל טרעפן פרנסה “כמו שצריך” פארוואס ? ווייל טוב תורה עם דרך ארץ!!!!!!!!

פירושים זענען גענציך איבעריג

מנחם אויב איך האב עס נישט גיט איבערגעזעצט לאז מיר וויסן

איך ווייס נישט וואס די גערעדעכץ דא בכלל איז. ווי מ’קוקט אריין אין חז”ל זעהט מען אז מ’האט אלעמאל גארבעט אין שווער געארבעט פאר ברויט.
טוב תןרה עם ד”א………
לעולם ילמד אדם בנו אומנות………
ר’ יוחנן הסנדלר. ר’ פפא עושה שכר.
וכו’ וכו’
איך זעה נאר גוטע זאכן איבער ארבעטן און מאכן פרנסה וואס דאס האט דער אייבערשטער ליב.
איך וויל נאר נאכאמאל מחזק זיין אלע וואס ארבעטן שווער אז דער אייבערשטער האט זיי די צערסטע ליב.
נאכאמאל אנטשולדיגט גי טייפאס איך שרייב פון אנדרויד.

מוצש”ק לערנענדיג מיין וועכענטליכע שיעור אין תנא דבי אליהו כמנהג אאמ”ו נ”י כפי מנהגם של רבותה”ק שרפי מעלה תלמודי בעש”ט זי”ע, האב איך אנגעטראפן א מוראדיג שטיקל איבער ארבעטן, איך מיין אז עס אומבאקאנט ווייל איך האב עס נאך קיינמאל נישט געהערט נאכברענגען.

(אגב, און תנדב”א קען מען טרעפן דברים נוראים המלהיבים את הלב, עס איז זייער שיין, לייכט און מושך את הלב כמים, עס איז ראטזאם פאר יעדן צו לערנען מוצש”ק א שטיקעלע, והרחמן ישלח לנו מהרה את מלאך הברית בב”א)

והיות שהספה”ק הנ”ל אינו תח”י עכשיו, אעתיקו אי”ה כשיהא בידי, לטובת החברים החשובים מפה.

או ווא, ‘דברי כאש’ האט זיך צופייערט מיט אן אש, אבער סחורה האט ער נישט אהערגעשטעלט, נו העלמיר צוווארטן.
כ’האב נאר יעצט ארויסגעשלעפט פין מיין אומגעהויערן ניוראלאגישן קוואל פין ידיעות אז הגאון ר’ מיכאל בער ווייסמאנדל און זיין קונטרס ‘הישיבה והישוב’ (האט איר שוין געהערט דערוועגן? דאס איז א פרשה פאר זיך, ער האט געוואלט אז די בני ישיבה זאלן פאשן בהמות און מעלקן מילך אויף א לעבן נאך די חתונה, און דאדורך אויפהאלטן די ישיבה, און דאס איז געווען זיין אריגינעלע וויזיע מיט’ן גרינדן די נייטרא ישוב און מאונט קיסקא, וואס טראגט נאך ביז היינט דעם אפיציעלן נאמען: ‘ישיבה פארם סעטטעלמענט’) דארט ברענגט ער זייער שיינע דוגמאות פין חז”ל און ראשונים וואס האבן געארבעט, און ברענגט ארויס די הלכה’דיגע אספעקטן פון בלייבן לערנען אויף קהל’ס חשבון, עס לוינט זיך אריינצוקוקן.

אט איז פון ספה”ק הנ”ל, לקיים ומוצא שפתיך תשמור.
תנדב”א אליהו זוטא פרק ט”ו
אמר אבא (רב ענן קרא אותו כך ע”ש שהיה רבו וכן קראו אלישע הנביא אבי אבי רכב ישראל ופרשיו -ישועות יעקב) אליהו זכרו לטובה ולברכה:
מעיד אני עלי שמים וארץ שכל תלמוד חכם שהו קורה ושונה לשם שמים והוא אוכל משלו ונהנה משלו ואינו נהנה משל ציבור עליו הכתוב אומר אשרי כל ירא ה’ ההולך בדרכיו יגיע כפיך כי תאכל אשריך וטוב לך, ואומר, מה יפית ומה נעמת אהבה בתענוגים.

מכל הנ”ל רואים דוודאי זה דבר גדול להית ת”ח אע”פ שנהנה מן הציבור, אבער דאס איז נישט די גרעסטע מדרגה, מען ברויך שטרעבן צוציקומען צו זיין א נהנה משלו, דעמאלס איז עס א דבר השלם והמדרגה הכי גבוה.

דברי זיסער, דו קענסט נישט אריינגומען אינמיטן בילד מיט א תנא דבי אליהו און נעמען א שטעלונג און אור אולטע מלוקחת הפוספקים מימי הרמב”ם והר”י ז”ל אויב מען מעג נעמען געלט פון ציבור כדי צו זיצן און לערנען.

לכאורה דבריו ברורים, ואין להסתפק בכוונתם.

אויב דו מאכסט אוועק דעם תנדב”א גופא, אין לי מה לאמר לך כלל.

עס ברויך א צריך עיוון די גאנצע נושא דא
לויט דברי דארף יעדע איד גיין ארבייטן און תורה מה תהא עלי’? וווער וועט פסקנען שאלות פאר כלל ישראל?
און אלע דורות זענען געווען אידן וואס האבן זיך ממית געווען באהלה של תורה און געלערענט מתוך הדחק ואלמלא הם נשתכח תורה מישראל די אלע גדולי עולם וואס לאורם אנו מתחממין זענען נישט געגאנגען ארבייטן (איך רעד דא פון די גדולים פון די לעצטע עטליכע הונדרעט יאר ובפרט אנגעהובן פונעם אור שבעת הימים דער הייליגער בעל שם טוב און תלמידיו הקדושים הגר”א ותלמידיו און די חתם סופר ותלמידיו וכו’ וכו’ וואס איז אלעס אראפגעשריבן זייערע מנהגים איז נישט באקאנט פון די אלע צדיקים איינער וואס האט געארבייט)

ווי אויך אלע היינטיגע רבנים ומורי הוראה איז דא געציילטע וואס האבן עפעס א פאסטן פשוט די היינטיגע שוואכע מוחות קענען נישט דערהייבן צו ארבייטן און קענען זיך משלים זיין און תורה

הבהרה דאס איז נאר געזאגט געווארן אויף די היינטיגע רבנים אויף די צדיקי אמת פון אמאל זאג איך נישט קיין שום הסברים און אפשאצונגען עס איז למעלה מהשגת אנוש איך האב נאר ארויס געברענגט די פאקטן אז זיי האבן נישט געארבייט

למעש הז אגן אז מען מוז גיין ארבייטן קען מען זיכער נישט ווייל עס פעלט נאך אויס מורי הוראה ותלמידי חכמים ומרביצי תורה אויף די וועלט נאר פאר איינעם וואס די השגחה עליונה האט אים געפירט אויף דעם ריכטונג איז גיט פאר אביסל חיזוק די אלע אויבענדערמאנטע

ערעב מעכל איך האב באמת מורא פון דיינן גרויסע בקיאות און באלד גייסטו נאך זאגן אז די ביסט א מורה הוראה און די ארבייטסט אבער פון אזא מח ווי דיר האב איך נישט גערעדט

זרח

וואס הייסט “תורה מה תהא עלי’? וווער וועט פסקנען שאלות פאר כלל ישראל?”

ער זאגט דאך ווער, א תלמוד חכם וואס איז “אוכל משלו”, די וועלן פסק’נען.
ווער דען? איינער וואס איז אנגעוויזן אויפן ציבור? ווי קען ער זיין איינזייטיג? ער דאך א פארקויפטער מענטש.

די קענסט א תלמיד חכם וואס איז אוכל משלו איך פרעג דיר פון א מציאות די קענסט א מורה הוראה היינטיגע צייטן וואס איז געווען א אוכל משלו אלע יארן?

אין מיינע אויגן א מלמד א מגי”ש הייסט אן אוכל משלו, א מורה הוראה וואס באקומט א וועיזדש אדער אויף די שעה הייסט אויך אוכל משלו ווייל ער איז בעיסיקלי אן ארבייטער פונקט ווי א צווייטער נאר אין אן אנדערע פעלד,

פונקט ווי די פארשטייסט אז א חושן משפט טוען איז אן אוכל משלו, די זעלבע איז יעדע באצאלטע זדשאב,

ביטע נישט פארטוישן מיט תורתו אומנתו פון חז”ל, דארט רעדט מען איינער וואס לערנט אגאנצן טאג לשם לערנען, און עס ווערט גערופן אומנתו, ארבעטן אין לערנען הייסט אן ארבעט, דאס איז א פאך וואס מען ארבייט צו פארדינען געלט דערפון,

אויב קומט ער נישט אויס מיט זיין מאגערן געהאלט ווענדט ער זיך צום באקאנטן פעטער וואס טיילט גרויסע מוציא’ס פונקט ווי זיין שכן ווענדט זיך אהין,

ס”ה רוב רובם היינטיגע אזויגערופענע כלי קודש זענען פשוטע ארבייטער, זיי דארפן פונקט אזוי האנדלען ערליך, נישט פאפן די טיים שיעט, וכדו’,

זאל קיינער נישט מיינען אז איך מאך ח”ו אוועק די אידן, איך ברענג נאר ארויס אז זיי זענען ארבייטער פונקט ווי א צווייטן,
אויסער דעם האבן זיי זייער א גרויסע ריספאנסיביליטי נישט צו שאדן מאכן אין די פעלד פון זייער זדשאב,

חוץ מזה איז דא א דיון אין די פוסקים צו אזא איינער איז יוצא לימוד התורה מיט זיין זדשאב אדער ער דארף האבן אן עקסטערע צייט אין טאג ווען ער לערנט לשם לימוד התורה, אסאך האלטן אזוי,

למעשה ביז די מורה הוראה הייבט אן צו באקומען א געהאלט איז ער על פי רוב א אינו אוכל משלו ביז ער קען אנקמען צו די דרגה
מיין נקודה איז אז היינטיגע צייטן איז כמעט אוממעגליך צו ארבייטן און לערנען און אויסוואקסן א תלמיד חכם

עס איז היינט אויך דא געציילטע מורה הוראות וואס האבן אזוי געטון, איך רעד אבער פון די רוב

==== השלמה ====
די חילוק איז אז אמאל האט מען נישט גענומען געהאלט צו לערנען מיט אנדערע, ווי מ’טרעפט אין די גמרא אז דאס איז אסור, נאר די תנאים אין אמוראים וואס האבן געדארפט געלט האבן עוסק געווען אין אנדערע זאכן צו מאכן געלט, היינט איז דער תלמוד חכם עוסק אין די תורה ביזנעס ליין, וואס גלייבטס מיר ס’איז א גוטע ליין, עכ”פ דאס איז דער חילוק
ביי די וועי, ס’דא היתירים ווי אזוי מ’מעג נעמן געלט פאר לערנען מיט אנדערע און אויף דעם פארלאזט מען זיך היינט

כמה דיו נשפך על זה, פון חפץ חיים האב איך אמאל געזען וואו ער שטופט שטארק ת”ח נישט צו ווערן נתפעל פון די מאמרי חז”ל וואס טיען אונטערשטרייכן שעצונג צו ארבעטן, ווי טוב תורה עם דרך ארץ, א שארפע לשון אין פרק פאר איינער וואס איז נהנה פון תורה.
ער באטאנט בעיקר די פונקט אז כדי אויסצווואקסן א גדול היינטיגע צייטן ברויך מען בהכרח צוקומען צו שטוצע פון ציבור.
בככלל מען ווייסט דאך אז שטוצן א ת”ח איז משפיע, דערובער זעה איך פארקערט אז מ’וואלט געדארפט שטיין על המשמר צו פארזיכערן אז די ראוי לגדולה זאלן פארבלייבן ביים לערנען מיט הרחבת הדעת.