זונטאג סעפטעמבער 01, 2013 2:27 pm#147042
שליח האט געשריבן:לויט רוב ראשונים איז צער בעלי חיים נישט צוליב רחמנות אויף די חיות, נאר כדי אריינצוברענגען ביי אונז גוטע מידות און זיך דערווייטערן פון אכזריות (עי' רמב"ן דברים כב ו, חינוך מצוה תקמה ותקצו, ועוד).
און דערפאר, כל שהוא לצורך איז בכלל נישט קיין איסור. אויב וויל מען א גוט שטיקל פלייש, מעג מען שניידן שטיקער פון די בהמה און באזאלצן קודם שתצא נפשה (חולין קכא:, ועי' רמב"ן ע"ז יג), און מ'מעג אפשניידן די צונג פון א פויגל כדי ס'זאל שענער זינגען אדער די אויערן און וויידל פון א הונט כדי ס'זאל אויסזען שענער (תרוה"ד סי' קה, ופסק כן הרמ"א אה"ע סוסי' ה'), און מצד צעב"ח מעג מען ווען כאפן חיות סתם אזוי פאר שוואוילטאג (נובי"ת יו"ד סי' י').
וואספארא טענות קען מען האבן צו איינעם וואס מקיים זיין די מנהג בהידור איז ביי אים א גרעסערע צורך?
נאר וואס, דאס איז אלעס הלכה'דיג. מאראליש דארף מען אוודאי יא רחמנות האבן אויף די חיות און פרובירן צו פארמינערן זייער צער (און מאראל האט נישט מיט געפיל מער ווי שכל, ס'איז א דריטע חוש), אבער אין דעם פאל איז לדעתי נישט שייך קיין הכרעה (דאס באלאנגט שוין אינעם מאראל אהן תורה אשכול, וואו כ'בין נישט אנגעקומען צו שרייבן). איינער קען טענה'ן אז ס'איז אוממאראליש מצער צו זיין די עופות, ובפרט אז מ'קען מקיים זיין די מנהג אהן דעם אויך (הגם נישט באופן היותר טוב), און דער צווייטער וועט טענה'ן אז מקיים זיין די מנהג באופן היותר ראוי איז גענוג אויף מתיר צו זיין דאס ביסל צער וואס קומט צו מער ווי געווענליך. ביידע זענען גערעכט (פאר זיך) און אומגערעכט (אויף צו האבן טענות אויף יענעם). ביי ביידע קען עס קומען פון נידריגקייט (אומאנטוויקלטע חוש פאר מאראל, אדער מנהגי ישראל איז אים נישט גענוג וויכטיג) און פון געהויבנקייט (להיפך).
וויאזוי ווייסט מען פון וואס ס'קומט? אויב פרובירט איינער אלעמאל צו מינימיזן צער, און דאס איז זיין גאנצע סיבה אויף מבטל צו זיין דער מנהג, ער פרובירט נישט צו פארדרייען מיט הלכות וואס שטימען נישט אדער מ'פסק'נט נישט ווי זיי, אפלאכן מיט זינלאזע שמוציגקייט טענות, אדער טענה'ן אז דער רמ"א און דער אר"י הקדוש (און אנדערע) דארפן נעמען א פרישע קורס אין אידישקייט, דאן האב איך רעספעקט פאר יענעם. און דאס זעלבע ביי דער וואס טוט פארקערט, אויב לייגט ער צו הארץ, ער פרובירט עס צו מאכן מיט א רואיגקייט, ער זוכט א פלאץ וואו מ'באהאנדלט בעסער די עופות, ער גיבט צו עסן אויב פעלט אויס, איז א סימן אז נישט מאראל הוא דזל נאר דער מנהג איז ביי אים טייערער.
זייער כיטריש פרובירט אריינצודרייען דעם רמא מיטן ארי אבער סאיז זייער קלאר צו וואס מיינע פריערדיגע רייד האבן זיך באצויגן והדברים מיותרים...
שניידן שטיקער פון די בהמה איז דוקא נאכן שעכטן: ומותר לחתוך ממנה "אחר שחיטה" קודם שתצא נפשה, ומולחו יפה יפה ומדיחו יפה יפה (רמבם הלכות שחיטה פרק א' סימן ג')
די רמ"א וואס די האסט אראפגעברענגט שרייבט: "כל דבר הצריך לרפואה או לשאר דברים, לית ביה [=אין בו] משום איסור צער בעלי חיים... ולכן מותר למרוט נוצות מאווזות חיות, וליכא למיחש [=אין לחשוש] משום צער בעלי חיים. ומכל מקום, העולם נמנעים, דהוי [כיוון שהוא] אכזריות"
דער נודע ביהודה רעד דוקא פון הרגענען א בעל חי, נישט עס מצער זיין לעבעדיגערהייט, און דאס איז דוקא מעיקר הדין, פונדעסטוועגן שרייבט ער ווייטער זייער שארף: והנה עד כה דברנו מצד הדין, ואמנם מאד אני תמה על גוף הדבר, ולא מצינו איש ציד רק בנמרוד ובעשו, ואין זה דרכי בני אברהם יצחק ויעקב... ואיך ימית איש ישראלי בידים בעלי חיים בלי שום צורך, רק לגמור חמדת זמנו להתעסק בצידה? ... ומי שהוא איש הצריך לזה, ופרנסתו מצידה כזו, בזה לא שייך אכזריות, והרי שוחטים בהמות וחיות ועופות, וממיתים דגים לצורך האדם, ומה לי טהורים שיאכל מבשרם, ומה לי טמאים שיאכל ויפרנס עצמו מדמי עורותיהן, וכל בעלי חיים ניתנו לאדם לכל צרכיו. אבל מי שאין זה לצורך פרנסתו, ואין עיקר כוונתו כלל בשביל פרנסתו - הוא אכזריות. ... ...השומע לי ישכון בטח השקט ושאנן בביתו, ולא יאבד זמנו בדברים כאלה.
די אלע מתירים וואס זענען מתיר צער בעלי חיים לצורך, איז עס דוקא לצורך רפואה וכדומה און אויך נאר ווען ס'איז דוקא בדבר שדרכן דאינשי בכך (שו"ת איגרות משה, אבן העזר, חלק ד, סימן צב)
הג"ר וואזנער איז מבאר די חילוק פון צער קטן (ווי למשל ארויסשלעפן א פעדער וכדו') צו צער גדול (למשל שטאפן א גאנז אז ס'זאל ווערן פעט) צו אכזריות מרובה:
יראה לענ״ד כי שלשה עיקרים בצעב״ח, צער קטן, צער גדול, ואכזרית לב..... וכ״ז בצער גדול שגם הוא מותר לצורך כנ״ל, אבל אכזרית מופרזת כגון נ״ד להרעיב בע״ח זמן מרובה ולמנוע מהם אוכל, מצאת בס׳ אוצה״פ שס מעתיק בשם ס׳ תולדות יעקב חיו״ד סימן ל״ג דכבר צווחי קמאי דקמאי על הקצבים המרעיבים אח הבהמות יום או יומים באמרם שבעבור הרעבון מכביד הבשר שעוברים על צעב״ח, וזה ממש נ׳׳ד, ונ״ד עדיף באכזריות מרובה להרעיב עד עשרה ימים, וגם אי נימא דגדר צעב״ח דאורייתא ממש אין כאן כיון דעביד סו״ס לריוח ממון, מכ״מ עביד כמנהג הגוים שהם אבירי לב, וכמש״כ הרמב״ם סוף ה׳ עבדים בכיו״ב דזרע אברהם שהשפיע להם הקב׳׳ה טובת התורה רחמנים הם על כל, ואין האכזרית והעזות מצויה אלא בעכו״ם עע״ז יע״ש. ומכ״ש דמלשון ספר חסידים סי׳ חרס״ו יראה דצער בע״ח ממש איכא כה״ג, ע״כ הריני מסכים לכ"ת שימנעו מזה. (שו"ת שבט הלוי סימן ב' סעיף ז')
וואס דא גייט פאר מיט די טשיקענס איז קלאר אכזריות מרובה מיט אלע מפרשים לויטן פולסטן שיעור אפילו פונעם גר"ח נאה, יא, די זעלביגע אכזריות קומט פאר געווענליכערהייט און די שלאכט הייזער, דאס מאכט עס נאכנישט אויס איסור, בפרט ווען דא איז דא א גרינגע דרך אחרת פון כפרות אויף געלט, איז נישט דא קיין שום צורך והיתר לעניות דעתי השפל
----------
גראדע אז מ'האט גערעדט פון די שטינק וואס גייט פאר ארום די טשיקענס איז אינטערעסאנט צוצוצייכענען דעם רמב"ם:
לריח הקטורת הנעים הייתה חשיבות מצד עצמו כחלק מ"זה אלי ואנוהו" של המקדש במובן החיובי אך גם כאמצעי לסילוק ריחות רעים כדברי הרמב"ם במורה נבוכים (חלק ג פרק מ"ה): "... וכאשר היו שוחטים במקום המקודש בהמות רבות בכל יום ומחתכין בו הבשר ושורפין ורוחצין בו הקרב והכרעים, אין ספק שאילו היו מניחים אותו על זה הענין היה ריחו כריח מקומות הבשר, מפני זה צוה להקטיר בו הקטורת שתי פעמים בכל יום, בבקר ובין הערבים, להטיב ריחו וריח בגדי כל העובד בו, כבר ידעת אמרם מיריחו היו מריחים ריח הקטרת, וזה ג"כ ממה שמעמיד יראת המקדש, אבל אם לא היה לו ריח טוב כל שכן אם היה לו שכנגדו, היה מביא בלב האדם הפך ההגדלה, כי הנפש תתרחב מאד לריח הטוב, ותטה אליו ותתרחק מן הריח הרע ותברח ממנו וכו'".
