יאיר האט געשריבן:לכאורה איז דאס בשיטה. סוף כל סוף, אויב אלע חכמות ליגן אין די תורה, פארוואס זאל נישט וואקאבולאר זיין נכלל דערין? די סנהדרין האבן דאך געקענט אלע שפראכן, און זיי האבן אודאי נישט געפאשעט אין פרעמדע פעלדער. כפי מיטב ידיעתי איז "שיינשרייבן" די איינציגע חכמה וואס שטייט נישט אין די תורה. מ'דארף טאקע דערגיין פארוואס.
א בשייכות'דיגער פראבלעם איז דאס וואס ווערטער פאר געפילן עקזיסטירן כמעט נישט אין אונזער היימישער וואקאבולאר, די מערסטע וואס דו וועסט הערן איז "אנגעזעצט" און "דעפרעסט". נישטא קיין אנטוישט, rejected, צובראכן, hurt, פרייליך, עקסטאז, anxious, באליבט, ענטוזיאסטיש, סימפאטיש, peaceful ועוד ועוד.
לדעתי צייגט דאס אויף א טיפערער פראבלעם.
יאיר האט געשריבן:@יאנקל, א ווייטאגליכע און ריכטיגע טענה. אבער צו מלמד זכות זיין אויף די מלמדים, דארף מען אונטערשטרייכן אז בעצם זענען זיי גערעכט, ס'איז פשוט אוממעגליך אויסצולערנען נייע ווערטער אויף אזא אופן. דאס קינד ווייסט דאך נישט וואס צדה מיינט און וואס לאקערן מיינט, גייסטו אים זאגן אז צדה מיינט לאקערן. דער אמת'ער אחריות ליגט אויף די מנהלים מען זאל אוועקגעבן לכל הפחות עטליכע שעה א וואך אויסצולערנען גראמאטיק און וואקאבולאר.
נולד מאוחר האט געשריבן:יאנקל די עלטערע דור וואס די מלמדים האבן יא געטייטש צדה לאקרן, הערסטו אמאל איינעם דאס ניצען?
ועוד אישי א פייער אפפפער, כגלייך די גאטס פון מלמדין צי טוישן טייטש און ניצען ווערטער וואס קונדער פארשטייען.
די אלטע מלמדים האבן נישט אויסגעלרעט די באדייט, נאר איך האב גאכאפט פראסקעס פארן נישט געדעמקען פייער אפפער.
נולד מאוחר האט געשריבן:ווילסט מי זאגן אז סדא א חיליק לגבי געפילן צווישען א משלנו ביז סתם א מענטש וואס איז ציגעווינט צי ניצען געפילשע ווערטער? חוץ לאוו love גלייב איך נישט אז מיר זענען אנדערש ווי דער גוי.
הציץ ונפגע האט געשריבן:געוואלדיגע דיבורים.
כ'וועל נאר אריינווארפן דא מיינע צוויי צענט איבער דעם דעבאטע צו מען קען טראכטן אן ווערטער. איך בין מצדד מיט דעם זייט אז מען קען טראכטן אן ווערטער, איבער nouns און verbs זיכער, און מעגליך אויך איבער קאנצפעטן ומושגים. אבער וואס פאסירט געווענטליך איז פונקט א פארקערטע רעאקציע-ציקל. כאטש אין טעאריע קען מען טראכטן אן ווערטער איז עס פיל שווערער און דערפאר טוט מען עס טאקע נישט אן דעם, וויבאלד רוב מענטשן ווילן נישט אדער קענען נישט זיך אנשטרענגן אזוי ווייט. קומט אויס לפי זה אז דער חסרון פון א קליינע וואקאבולאר איז נישט אז מען קען נישט טראכטן, נאר אז מען טוט אייגענטליך נישט טראכטן. איינמאל מען ווידמעט נישט קיין מחשבה איבער די מושגים וואס מען פארמאגט נישט קיין ווערטער פאר זיי, אויטאמאטיש ווערן די מושגים נישט קולטאווירט. נעם געפילן לדוגמא: אז מען האט נישט אדער מען ניצט נישט די ווערטער וואס יאיר האט אויבן אויסגערעכנט, טוט מען נישט טראכטן איבער זיי און אז מען טראכט נישט איבער די געפילן, ווערן די געפילן פארטעמפט. אדער נעם וויסנשאפט: אז מען האט נישט אדער מען ניצט נישט ווערטער פאר, למשל, פיזיקס, טראכט מען שוין נישט איבער דעם און אויטאמאטיש וועט זיך קיינמאל נישט אנטוויקלן אין דעם מענטש א פארשטאנד צו פיזיקס.
“People with an impoverished vocabulary live an impoverished emotional life; people with rich vocabularies have a multihued palette of colors with which to paint their experience, not only for others, but for themselves as well.” (Robinns, 1991).
Vocabulary knowledge has been linked to intelligence, academic success, and identified as one of the five essential components of reading (NICHD Report of the National Reading Panel, 2000)
יאיר האט געשריבן:האב איך עס מגגל געווען, איז ארויסגעקומען דאס פאלגענדע:“People with an impoverished vocabulary live an impoverished emotional life; people with rich vocabularies have a multihued palette of colors with which to paint their experience, not only for others, but for themselves as well.” (Robinns, 1991).
Vocabulary knowledge has been linked to intelligence, academic success, and identified as one of the five essential components of reading (NICHD Report of the National Reading Panel, 2000)
(דער ערשטער ציטאט איז גענומען פון א בוך דורך דעם בארימטן עקספערט אויף היומען רילעישאנשיפס און סוקסעס, טאני ראבינס.
וואקובלאר העלפט פאר פין פוינטען די הרגש וכו' אבער דער רגש זעלבסט קען געשפירט ווערן אפילו מען איז אריכטיגע אנעלפאבעט
שליח האט געשריבן:א וויכטיגע און ווייטאגליכע נושא, אבער הגם ס'איז זייער געשמאק ארויפצולייגן נאך א פראבלעם אויפן סיסטעם, דוכט זיך מיר אז ס'איז פיל מער קאמפליצירט. הונדערט יאר צוריק האט מען גארנישט געלערנט אין די חדרים (חוץ פון חומש און גמרא), אבער די מאסן-שפראך איז געווען פיל רייכער. כ'וואלט פארגעשלאגן אז די ראד דרייט זיך אויף פארקערט, נישט ווייל מ'רעדט נישט טראכט מען נישט נאר ווייל מ'טראכט נישט רעדט מען נישט. (אגב, וואס מ'לערנט אין די אלגעמיינע שולעס איז א קנאפע הוכחה אויף וואס דער דורכשניטליכער גוי ווייסט למעשה, ווי יעדער וואס האט שוין געשמועסט אדער זיך געשריבן מיט א צאל פון זיי ווייסט, פארט איז דאס נישט קיין חצי נחמה פאר אונז).
ס'האט מיר איבערראשט די הנחה וואס אלע האבן דא אנגענומען מיט א פשטות, אז זיך האלטן צו די כללים פון גראמאטיק בארייכטערט דעם וואקאבולאר. איז פארהאן עפעס הוכחות (אדער כאטש הסברים) דערצו? ס'איז אמת אז די וואס זענען אויסגעצייכנט אין איינס זענען געווענליך אויך אויסגעצייכנט אין די צווייטע, אבער דאס איז ווייל איין סיבה, חוש (אדער געפיל) צו שפראך, ברענגט ביידע.
אן אנדערע (און לדעתי מער אפעקטיווע) עצה וואלט געווען אז ר' יידל זאל ממשיך זיין מיט זיין ווערטער בוך אינציאטיוו.
א שטיקל פלא וואס מ'טענה'ט זיך דא ארום איבער מחשבה און שפראך, און קיינער ערווענט נישט אז ס'איז פון די ערשטע און יסודות'דיגע נידונים און לינגוויסטיקס, ע"ע linguistic relativity און Sapir–Whorf hypothesis. גאנצע שפראכן זענען באשאפן געווארן דאס צו דערגיין. היינט צוטאגס איז אנגענומען אז linguistic determinism איז פאלש, און מחשבה איז אוודאי טיפער ווי שפראך, פארט קען שפראך משפיע זיין אויף מחשבה.
בנוגע די שטודיעס וואס יאיר (און אנדערע) ברענגען נאך, ווען וועלן זיך שוין די אזויגערופענע researchers זיך אויסלערנען אז correlation is not causation? וואס זאגט איר צו מיין היימיש געמאכטע שטודיע, וואס ווייזט אויף אז 100% פון די וואס ווייסן נישט די טייטש פון Tangent, Vector, און Polynomial קענען נישט קיין מאטעמאטיקס? לפי"ז איז דאך פארהאן א גראנדיעזע לעזונג צום Innumeracy פראבלעם! מ'דארף פשוט אויסלערנען די דריי ווערטער פאר די מאסן און אלעס איז מסודר! כמובן אז ס'איז פונקט פארקערט, ווער ס'קען מאטעמאטיק פארשטייט וואס די ווערטער מיינען. וועמענס געפילן זענען אומאנטוויקלט וועט אויטאמאטיש שוואכער אויפכאפן די ווערטער וואס באצייכענען הרגשות וואס ער האט נאך קיינמאל נישט מיטגעלעבט.
יידל האט געשריבן:אין אישית האב איך באקומען פון חכם הרזים, לית רז דלא אניס ליה
יאנקל האט געשריבן:אין לי פנאי להאריך כעת, אבער איך וויל נאר דערמאנען אז כאטש ווהארף היפאטעזע איז היינט אפגעווארפן, איז אבער דער געדאנק נישט אפגעפרעגט. לדוגמא, עיי' בספר Through the Language Glass, לגיי דויטשער.
שליח האט געשריבן:היינט צוטאגס איז אנגענומען אז linguistic determinism איז פאלש, און מחשבה איז אוודאי טיפער ווי שפראך, פארט קען שפראך משפיע זיין אויף מחשבה.
In the second part, we saw that the linguistic conventions of our society can affect aspects of our thought that go beyond language. The demonstrable impact of language on thinking is very different from what was touted in the past. In particular, no evidence has come to light that our mother tongue imposes limits on our intellectual horizons and constrains our ability to understand concepts or distinctions used in other languages. The real effects of the mother tongue are rather the habits that develop through the frequent use of certain ways of expression. The concepts we are trained to treat as distinct, the information our mother tongue continuously forces us to specify, the details it requires us to be attentive to, and the repeated associations it imposes on us—all these habits of speech can create habits of mind that affect more than merely the knowledge of language itself. We saw examples from three areas of language: spatial coordinates and their consequences for memory patterns and orientation, grammatical gender and its impact on associations, and the concepts of color, which can increase our sensitivity to certain color distinctions.
הילל האט געשריבן:איין עצה: כאטש אנהייבן פיטערן די יונגווארג, ווען דער שפראך פענסטערל איז נאך ברייט אפן.
שמעקעדיג האט געשריבן:פיין, שטאלפערן איז א תוצאה פון א שנעלן מח. וואס איז די אורזאך פארן מאכן פינטלעך אנשטאט ספעיסעס אין תגובות?...
שליח האט געשריבן:היינט צוטאגס איז אנגענומען אז linguistic determinism איז פאלש, און מחשבה איז אוודאי טיפער ווי שפראך, פארט קען שפראך משפיע זיין אויף מחשבה.
שמעקעדיג האט געשריבן:הא הא... דאנקע שיין.
______________________
חתימה: ווען דו זעהסט פינטלעך אין א תגובה אנשטאט ספעיסעס, להוי ידוע, דעם ניק האב איך פיינט אבער אויף די פינטלעך האב איך רחמנות [ראח"ה מק"ש]
.
יידל האט געשריבן: צווישן אנדערע האבן מיר @קארל (ז"ל), @ישובניק, @יאנקל, @יאיר ,@פשוט-קאמפליצירט, @שרגא און נאך פילע.