שושנים #19: געזעץ פון שילוש

דאס איז א פריקען געדרייטע שלשלת.

זייער א שיינע פאעמע, לגופו של דבר.

כאפן א נאש איז חול ווי א קנעפל

?

רביס גייען נישט מיט קנעפלעך נאר בענדלעך אויף די העמד.

קען זיין ער מיינט די קנעפל מיט וואס מען פאלט אריין צום שאול תחתית...

נישט רילי מיין טעיסט. סאונד אביסל ווי בערגער טרייט אז כאטשיט דריי ווערטער זאל עטוואס קלעבן איינע צום אנדערן.

איך אויך האט געשריבן:נישט רילי מיין טעיסט. סאונד אביסל ווי בערגער טרייט אז כאטשיט דריי ווערטער זאל עטוואס קלעבן איינע צום אנדערן.

די פאעמע האט מיט בערגער וואס דו האסט מיט סאטמאר.

איין באשעפער ווייסט וואס דא שטייט... אבער דאך!

איך פארשטיי אז זיין חנוכה פארטי איז איהם נישט צום הארצן. זיין איינציגע הנאה איז פון די וואטסעפסס וואס פליען אונטערן טיש פון איין Apple iPhone צום צווייטן...

ביים רעדן איז דא א געזעץ פון שילוש, וואס דער מחבר פון די פאעזיא נוצט טאקע. קען זיין אז עפעס האט עס מיט דעם.

גאר גוטע רעדנערס קענען אפילו רעדן באופן שילוש שבשילוש!

האט דער פאעזיא עפעס מיט דעם צו טוהן?

קארטן ווי חוה מיטן עפל.

מיינט אפשר Strip Poker ?

קומט אויף מיט א הנחה אז אלעס איז צוטיילט אין דריי מדרגות א) שפילט האולי
ב) שפילט קאל/שגץ
ג) פשוט זיך

אזוי ווי די דריי סארט ניגונים
סקולען=האולי
ליפא=להכעיס
לענארד=פשוט א ניגון.

כאפן א נאש= פשוט זיך
זיך גיין וואשן = האולי
סושי=שגץ

א פשוט׳ן שפיל=פשוט זיכט זיך אויסצוגעבן
דריידל= פאר די וואס דארפן זיך אויסגעבן אבער פאסט נישט, טוט מען עס ע״ש האולי
קארטן= די שגץ

ממילא רייסט ער אראפ די אלע וואס טענה׳ן אז אלעס איז ״אדער א מצוה אדער א נ'עבירה״. ניין! ס׳איז דא ״חול״ צו זיין פשוט זיך.

אה, דער הייליגער שילוש...

כ'וואלט געזאגט יאיר, כ'וועל אבער זאגן משה געציל.

כוכב: ייש"עכ. דו ביסט מורא'דיג, (בליעה"ר.) איך חלש נישט בטבע נאך פאעטרי אבער ס'איז דא שטיקלעך וואס זינגט מיר פשוט ארייין אין מיינע אויערן. און דער "שילוש" שטיקל אין די "שושנים" סעריע איז איינס פון זיי.... !

דו האסט לעצטנס אריינגעארבעט פאעמעס אין די "שושנים" סעריע וואס מ'קען מאכן אן עקסטער ביכל דערפון. אדרבה. אויב איינער וויל עס מלקט זיין, וועל איך בלי"נ זיין איינער פון די ערשטע קונים...!

אקעי, ס'האט געקאסט אפאר מאהל איבערליינען, אבער כ'פארשטיי שוין!

סתם פאזיעס, יאמי גוטע טעם פאעזיעס, און גרעפסעדיגע פאעזיעס

א מעסעדזש פונעם מחבר:

כ'וויל באדאנקען יין שרף פאר'ן אזוי שיין ערקלערן מיין פאעמע. ער האט בכלליות גוט צוגעטראפן צו מיינע כוונות.

אריגענעל אין אויסשטעל ווערטער און געדאנק, און אן אינטרעסאנטע אבזערוואציע אויפ'ן לעבן אין דער חסידישער קאנטעקסט. כאטש מיט דער ממילא וואס יין שרף שרייבט ביניך נישט מסכים. לדעתי רירט דאס די ריטואליזציה און קלאסיפיקאציע (תרתי משמע) פון פארשידענע הנהגות און ניואנסען וואס זענען לכתחילה חול, און ווייזט פארשידענע דקויות וואס קען טאקע זיין ביי זיי.

(@כוכב, איך האף דו האסט רשות ארויפצושטעלען די אלע אישיס וואס דו לייגסט דא..)

http://www.kaveshtiebel.com/viewtopic.php?p=243554#p243554
@לעיקוואד
די אלע אישיס זענען בדוקא ארויסצושטעלן אין רעזולטאט פון דעם נאטיץ

יישר כוח פאר די אלע וואס האבן געשטימט פאר מיין ארבעט.

ראובן כ'האב געשטימט פאר דיר אינעם ערשטן רונדע ביסט געווען פון מיינע באליבסטע פאעמעס

פשי, נישט געוואוסט אז @אבטולמוס קען אזיינס אהערשטעלן. שטעלט זיך די קשיא אי מלכא את ווי ביסטו געווען ביז יעצט?

איך האב געטראכט אז מ׳קען אריינלערנען דא אזוי:

אין טריגאנאמעטרי [שילוש] איז באקאנט די סיין (פאָנקשין). דאס איז אז איך באטראכט די רעישיאו פון אן ענגעל מיט א געוויסע דעגרי, אין די קאנטעקסט פון א רייט טרייענגעל [וואו צוויי פון די זייטן זענען פונקטליך פּערפּענדיקיולער איינע צום צווייטן], די לענג פון די זייט קעגן איבער יענע [עקיוּט] ענגעל איבער די היפּאַטענוּס [די אלכסון פונ׳ם (רייט) טרייענגעל].

יעצט אין דעם איז דא די געזעץ פון סיינס. דאס לויטעט אז די רעישיאו פון די סיין פון אן ענגעל צו די לענג פון די זייט פון די טרייענגעל קעגן איבער די ענגעל, וועט זיין די זעלבע דורכאויס די גאנצע טרייענגעל פאר אלע ענגעלס דערינען; די רעישיאו פון עני ענגעל׳ס סיין מיט איר קעגנאיבער׳דיגע לענג פון די זייט וועט זיין די זעלבע צו די אנדערע ענגעל סיין מיט איר קעגנאיבער׳דיגע לענג פון די זייט, נישט קיין חילוק מיט וועלכע ענגעל איך רעכען דאס.

יעצט, ווי ערווענט דא האט דר. פראנז [לוי] ראזענצווייג אוועקגעשטעלט די ענין פון ״ג-ט״, ״מענטש״, און ״וועלט״ אלס דריי פונקטן פון א טרייענגעל, און זייער אינטערעקשאנס אין אן אנדערע טרייענגעל וואס צוזאמען ווערט דאס א מגן דוד כזה:


יעצט, ATUB @אבטולמוס ATUB הייבט אן אין זיין שילוש פון געזאנג אז ס׳דא געזאנג, ריטועל, און טריץ. מ׳קען דאס אפשר מקשר זיין מיט ראזענצווייג׳ס שילוש אז:

‏ריטועל = די רילעישענשיפ צווישן ״מענטש״ און ״ג-ט״/״ג-ט״ און ״מענטש״ [״נבואה״].

‏געזאנג = די רילעישענשיפ צווישן ״מענטש״ און ״וועלט״ [״גאולה״].

‏טריץ = די רילעישענשיפ צווישן ״ג-ט״ און ״וועלט״ [״בריאה״]. דאס איז ווייל אונז קענען מיר דאס נישט משיג זיין געהעריג [על הכלל] און עס זעהט אונז אויס צומאל ווי שלעכט וכו׳ (דער פייטן, ATUB @אבטולמוס ATUB , דערמאנט טאקע די ענין פון שיקזאל/מזל).

אין די ענין פון ראזענצווייג׳ס צוויי טרייענגעלס זעה׳מיר אז ס׳איז דא א זה לעומת זה. דהיינו, אז אפילו ביי די רילעישענשיפ פון ״ג-ט״ און ״וועלט״ [״בריאה״], וואס איז אונז (ווי נישט) די מערסטע אומפארשטענדליך, איז דאס קעגן וכנגד די אינדיווידואלע מענטש אויך. (וכן אולי אפשר לומר על השאר ג״כ).

דאס גייט אין צוזאמענהאנג מיט׳ן פריער-דערמאנטן געזעץ פון סיינס, והיינו הגעזעץ פון שילוש האמור בכותרת הפאעזיע - אז די סיין פונ׳ם ענגעל איז אלס מקושר צום זייט שכנגדה וכנ״ל.

זאת ועוד, אויב האט מען די לענג פון צוויי זייטן און די סיין פון איין ענגעל כנגד איינע פון די זייטן קען ארויסקומען נוצנ׳דיג די געזעץ אז ס׳קען זיין פון צוויי אנדערע טרייענגעלס און ביידע גיבן די ריכטיגע סאלושענס; די עמבּיגיוּעס קעיס (דאס גייט אויך אן ביי די געזעץ פון קוֺיסיינס). ולפי דרכינו אז די ענין פון די שילוש דא קען מרמז זיין צו הנהגת הבורא להעולם וביחס לאדם הפרטי וככל הנ״ל, איז דאס אויך מרמז צו דעם אז אין דעם קען זיין אז ס׳איז אי אפשר להעמיד הענין על בוריו ודוק.

‏ ובסתם, כידוע איז די מאטעמאטישע נוֺיטעישען פונ׳ם סיין sin. דאס קען ווייטער מרמז זיין צו די עצם טעמע פונ׳ם פאעזיע, אז מ׳פארשטייט נישט קיין מיטלוועג צווישן א מצוה און ״א נ׳עבירה״.

נאכמער, ראזענצווייג האט אויך געהאלטן אז מוזיק/נגינה איז מקושר צו ״זמן״ ווי איידער ״מקום״. יעצט, די גמרא (חגיגה טו.) דרש׳נט אויף די פסוק (קהלת ז יד) גם את זה לעומת זה עשה האלקים, אז דאס איז מרמז צו דעם אז הקב״ה האט באשאפן בהעולם מקומות איינס לעומת דאס אנדערע [הרים נגד גבעות וכו׳] ע״ש. יעצט, וויבאלד מוזיק איז דאך כנגד ״זמן״ ווי איידער ״מקום״, וואונדערט זיך דא דער שואל אינ׳ם פיוט אז אונז טרעפן מיר מעיקרא דאס ענין פון ״זה לעומת זה״, וואס דאס איז (אויך) ביים ענין פון די דערמאנטע שילוש וככל הנ״ל, ביי ״מקום״ (וכהגמרא בחגיגה) און נישט ביי ״זמן״ וואס נגינה איז כנגדה.

‏אפילו שיחת ״חולין״ [בענין ״חול״ בין מצוה לעבירה] צריכה לימוד...

‏

אבטולמוס האט געשריבן:
פרעגט יענער בתמיהה
ס'קאפ איז אים געשלאגן מיט וואונדער
כ'האב קיינמאל אין אכט נישט גענומען
דעם שילוש פון נגינה.

זאג איך אים
ס'איז איבעראל אזוי דער כלל
זאג, ווי א געזעץ פון שיקזאל.
‏

מ׳קען דא אפשר זאגן נאך טיפער. עס איז באקאנט אין סטאטיסטיקס די גאַוּסיען/נארמאלע דיסטריבּיוּשאן. עפ״י סטאטיסטיקס קען מען דאס אנקוקען אלס א ״געזעץ פון שיקזאל״ לגבי דעם כלל אויף א געוויסען פרט. דהיינו, למשל, אז מ׳וויל זעהן וואס איז די אלגעמיינע הייך פון מענטשן אין א פאפולאציע, וועט עס אויסקומען צו א ״בּעל קוּרוו״, וואו בערך 68% זענען פאר/אין די ערשטע סטענדערד דיוויעישאן פונ׳ם/ארום די עורידזש הייך פון מענטשן אין די פאפולאציע [סטענדערד דיוויעישאן איז א נומער/מעטאדע פון אויסרעכענען פון די דאטא וואס מ׳האט ווי ווייט זענען די אינדיווידואלע נומערן טאקע ״פארשפרייט״ פון די עוורידזש נומער פון די דאטא סעט], און די איבעריגע אינדרויסן. וכן על כל דבר ודבר (וואס מ׳האט די דאטא דערויף). דעריבער קען עס אנגעקוקט ווערן ווי א ״געזעץ פון שיקזאל״ ווייל די ״קוּרוו״ ווייזט וואו רוב מענטשן פאלן אין די קאטעגאריע וואס מ׳איז דן אויף (אמאל קען די ״קוּרוו״ ארום די עוורידזש זיין הויך און שׁמאָל, דהיינו אז רוב זענען גאר נאנט צום עוורידזש, און אמאל ברייטער (כעין ענינא דיומא לגבי די ״קוּרוו״ אין צייט בנוגע קאָוויד-19)), און וואו/די פראצענט פון די מיעוט וואס וועט פאלן למעלה מזה ולמטה מזה.

יעצט, לגבי טרייענגעלס [״שילוש״] איז דא די באקאנטע טרייענגעל אינעקוואליטי טעארעם. דאס לויטעט אז עס איז נישט מעגליך אז אויב איך רעכן צאם די לענג פון צוויי זייטן פונ׳ם טרייענגעל, אז דאס זאל זיין ווייניגער ווי די דריטע זייט; צוויי צוזאמען וועלן אלעמאל זיין מער ווי די איינצעלנע דריטע זייט. דאס איז נישט קיין חילוק וועלכע פון די צוויי זייטן דערפון איך רעכן קעגן א דריטע.

איז יעצט קען מען זאגן אז דאס איז וואס מ׳מיינט צו ענטפערן דא דעם שואל. עד האידנא האט ער פארשטאנען אז ס׳איז נאר דא א דייקאטעמי פון קודש וטמא; ער האט נישט אין אכט גענומען דעם דריטן שלב פון מותר/חול. האט ער אין דעם טרייענגעל מבטל געווען דעם דריטן צד וכעין דעם טרייענגעל אינעקוואליטי טעארעם וואס זאגט אז צוויי זייטן דערפון קענען זיך אלס קעגנשטעלן דעם דריטן צד (״אם יתקפו האחד השנים יעמדו נגדו״). אויף דעם זאגט מען אים אז ס׳איז יא דא דעם שילוש און זיין הוו״א וואו ער האט נישט אין אכט גענומען דעם דריטן צד איז כעי״ז וואס מ׳טרעפט בתוך דעם ״געזעץ פון שיקזאל״, דהיינו הגאַוּסיען/נארמאלע דיסטריבּיוּשאן וכנ״ל, וואס דארט זעהט מען אויך אז (בערך) צוויי דריטל [68%] זענען ארום די עוורידזש און מיטל-פונקט און די אנדערע דריטל איז אינדרויסן דערפון.

אפשר קען מען אין דעם אויך זאגן נאך א קנייטש עפ״י דרכו פון דר. דזשארג סימעל אין סאציאלאגיע. ער האט געזאגט אז מ׳זעהט א חילוק אין גרופע דינאמיקס צווישן אפילו גרופעס פון צוויי, א דייעד, און גרופעס פון דריי, א טרייעד. אנדערש ווי אין א דייעד, איז אין א טרייעד וועט אלס זיין א דריטער וואס איז ״איזאלירט״; ס׳וועט זיין ווי צוויי צוזאמען (אלס א קאאליציע) קעגן די איינער [טרייעדיק סעגרעגעישאן]. און דער דריטער, דער איזאלירטער, פרובירט דערנאך אריבער צו שלעפן איינע פון די צוויי צו זיין זייט און אזוי צו פארעמען זיין אייגענע קאאליציע אא״וו.

ולענינינו קען מען אפשר זאגן אז אין די גרופע פון דריי [שילוש] פעהלט אויס און עס איז בעסער אז ס׳זאל זיין א קאאליציע פון מצוה און חול קעגן אסור. משא״כ דער שואל האט אלס געהאט א קאאליציע פון טוב ואסור קעגן חול; חול איז ביי אים געווען איזאלירט און אפגעזונדערט לגמרי.

מ׳קען צו דעם געדאנק צולייגן א מאטעמאטישן קנייטש אויך, בדרך אחר קצת. דהיינו, עס איז דא ביי טרייענגעלס א זאך וואס רופט זיך א מידיען. דאס איז א ליין וואס גייט לויפן פון איין עק פונעם טרייענגעל צום אנדערן זייט אזוי אז עס זאל זיין פונקט אינדערמיט פונעם זייט און עס גייט דורכלויפן דעם צענטראלן פונקט פונעם טרייענגעל, דעם סענטרויד, וואס יעדע אזא סארט ליין פון אלע דריי עקן/זייטן וועלן דורכלויפן. יעצט, אין דעם איז דא אפּאָלאָניאוּס׳נס טעארעם. דאס לויטעט אז אויב איך מאך איין מידיען ליין פון איין עק ביזן אנדערן זייט [אינדערמיט כנ״ל], וועט צוויי מאל די סקווער פון די לענג פון דעם מידיען ליין מיט צוויי מאל די סקווער פון די לענג פון די האלב וואו די מידיען האקט איבער די זייט [עס צוטיילט דאך די זייט פונקט אין האלב וכנ״ל], זיין די זעלבע ווי די סומע פון די סקווערס פון די לענג פון די אנדערע צוויי זייטן.

ולענינינו קען מען אפשר זאגן אז ווי אונז האבן געזאגט זוכן דאך דא צו זיין צוויי קעגן די איינע זייט, און די טעמע פון די פאעזיע איז אז בעצם דארף מען געדענקען און אנערקענען דעם ״חול״, דעם ״מיטל״ פונקט בין קודש לטמא. איז לרמז לזה, ביי [די] ״שילוש״ טרעפט מען אז די מידיען [״מיטל״ פונקט] צוזאמען מיט (די האלב פון) די איינע זייט, ווען איך בין כופל זייערע סקווערס, גייען זיי קעגן די סקווערס פון די אנדערע צוויי זייטן דערקעגן.

***

מ׳קען אפשר זאגן נאך מער אין דעם לפי״ז וואס אונז הא׳מיר צוגעשטעלט ראזענצווייג׳ס טעזע דערין. מ׳טרעפט אז לגבי זמירות בקדושה בשבת זענען אונז ״כנף אחד שאומרים לפני [הקב״ה] שירה״, עיין בסנהדרין לז: בתוד״ה מכנף (ועיין בב״ר ד מעיקרא בכלל אין לו לשבת בן זוג, והיא ענין ״אחד״).

יעצט, עס איז דא סיווא׳ס טעאריעם לגבי טרייענגעלס (אונז וועלן רעדן פונעם ״ערשטן קעיס״ און עס איז אלעס אין די טרייענגעל). דאס לויטעט אזוי: איך וועל נעמען א טרייענגעל און מאכן א ליין פון אן עק ביז׳ן אנדערן זייט קעגנאיבער [נישט דוקא אינדערמיט צו די אנדערע זייט אזוי ווי די פריער-דערמאנטע מידיען; גערופען א סיוויען על שמו] און מ׳מאכט אזוי אויך א ליין פון די אנדערע עקן ביז זייערע זייטן קעגן איבער (אזוי אז אלע דריי ליינס גייען דורכגיין/קראָסן איין פונקט אינדערמיט). עס גייט דערנאך אויסקומען אז טאמער ביי יעדע זייט נעם איך די לענג פון די חלק פונעם זייט וואס איז פאר די ליין און דיווייד דאס ביי די לענג פון די חלק פונעם זייט נאך די ליין, און נאכ׳ן דאס טוהן צו יעדע זייט מאלטיפּליי איך זיי אלע צוזאמען, וועט עס אלס אויסקומען צו 1.

קומט דאך אויס לפי דברינו וואס אונז האבן געזאגט אז איין עק פונעם טרייענגעל איז קעגן דאס פארקערטע זייט, מאכט דאס אז עס זאל בעצם אויסקומען צו איינס, וואס די מושג פון ״אחד״ טרעפן מיר טאקע ביי נגינה בקדושה.

*

ובענין זה אז די גאנצע ענין דא קען מרמז זיין צו ראזענצווייג׳ס קאנסעפשן פונעם מגן דוד, קען מען דערצו אביסל זאגן און צולייגן דא נאפאליאן׳ס טעארעם. דאס לויטעט אז אויב האב איך עני סארט טרייענגעל (אפילו אירע דריי זייטן זענען נישט אייניג אין לענג) און דערנאך גיי איך מאכן אויף יעדע פון אירע דריי זייטן אן עקוויליטערעל טרייענגעל, דאס הייסט אויף יעדע זייט מאך איך אליינס א טרייענגעל וואס אלע דריי זייטן זענען אזוי לאנג ווי יענע זייט, און דערנאך גיי איך מאכן א טרייענגעל [דריי ליינס] זאל דורכלויפן די צענטער [די סענטרוֺיד הנ״ל] פון די אלע דריי נייע טרייענגעלס, וועט דאס אליין אלס שאפן אן עקווילעטערעל טרייענגעל. עס קומט אויס דערפון אז די נייע עקווילעטערעל טרייענגעל אינדערמיט וואס איז געשאפן געווארן דורכ׳ן אליינס מאכן טרייענגעלס אויף די זייטן פונעם אריגינעלען נישט-אייניגע טרייענגעל, גייט שאפן א מגן דוד אויפ׳ן אריגינעלען טרייענגעל.

ולענינינו, קען מען אפשר זאגן אז אפילו טאמער הייבט מען נישט אן און מ׳איז נישט מעיקרא אויפגעצויגן צו האבן מיט אן אייניגע בליק אויף די אספעקטן פון לעבן הנכללים בהשילוש וכנ״ל, טאמער אבער מ׳באטראכט נאכדעם יעדע אספעקט פון לעבן וואס באשטייט פון אט דעם שילוש וכענין הפאעזיע, מיט אן אייניגע בליק בּשָׁוֶה אויף יעדע זאך וכעין אן עקווילעטערעל טרייענגעל, וועט די מגן דוד, וואס אויף דעם איז מרמז די גאנצע זאך וכנ״ל, וועט עס אטאמאטיש ערגענצט ווערן צו זיין אייניג.

ענליך צו דעם קען מען זאגן עפ״י מאָרלי׳ס טרייסעקטאָר טעארעם. דאס לויטעט אז טאמער איך האב עני סארט טרייענגעל (אפילו מיט אומאייניגע זייטן) און איך צוטייל יעדע פון אירע ענגעלס אייניג אין צו דריי, אזוי אז אינדערמיט פון יעדע נעמט זיך ארויסציהען א נייע טרייענגעל, איז דארט וואו זיי קומען זיך צאם וועט אלס מאכן אן עקווילעטערעל טרייענגעל. דאס קען זיין ענליך צום פריערדיג׳ן ״דרש״ אז לבסוף, אז אפילו אוי. מען איז אויפגעצויגן געווארן נישט צו באטראכטן אט די שילוש אין לעבן אייניג, אויב אבער מ׳הייבט אן דורכטוהן און באטראכטן דעם ״שילוש״ אין לעבן אייניג, וועט מען אנקומען צו אן אייניגקייט אין דעם.

ואפשר קען מען זאגן דא נאך מער. טעיליס׳ טעארעם זאגט אז אויב מאכט מען א טרייענגעל אין א סירקעל וואו איין זייט וועט זיין די גאנצע דייעמעטער דערפון (והיינו אז צוויי פון די עקן זענען די צוויי עקן פונעם דייעמעטער ביים וואנט פונעם סירקעל) און די דריטע עק וועט אנקומען ביז צום סירקעל, וועט עס אלעמאל זיין א רייט טרייענגעל. קומט אויס לפי״ז אז אויב מאכט מען אין א סירקעל אזא סארט טרייענגעל און די דריטע עק גייט זיין אויבן אינדערמיט (רעלאטיוו צו וואו אונז רעכענען דעם דייעמעטער וממילא די הייפּאַטענוּס פונעם טרייענגעל), וועט עס זיין א רייט אייסאסיליִס טרייענגעל; דהיינו א רייט טרייענגעל וואס צוויי פון די זייטן (אחוץ דעם היפּאַטענוּס וואס איז דא דעם דייעמעטער פונעם סירקעל) וועלן זיין פונקט די זעלבע לאנג.

ביי א רייט אייסאסיליִס טרייענגעל איז די הייפּאַטענוּס, עפ״י פּיטאגארוס׳נס באקאנטע טעארעם, א פאקטאר פון די סקווער רוט פון 2 גרעסער ווי די (געהעריגע) זייטן. ווי באקאנט טוהט די גמרא (עירובין נז. סוכה ח.) ביי דעם דאס ראַוּנדן און רעכענען אז עס איז (א פאקטאר פון איינס און) תרי חומשי מער ע״ש.

דער חת״ס זאגט אין תורת משה עה״פ דרש דרש משה אז דאס וואס די ו׳ פונעם ווארט ״גחון״ און די ווערטער דרש דרש אין פ׳ שמיני בספר ויקרא זענען חצי התורה באותיות ותיבות (רעספעקטיוולי) כדאיתא בקידושין ל., איז מרמז צו זיין צו דעם אז מ׳קען דרש׳נען די תורה במ״ט פנים לטמא ומ״ט פנים לטהר ע״ש עפ״י דרכו. יעצט, אונז טרעפן מיר ביי רשעים און עבירות אן ענין פון א סירקעל: ״סביב״ רשעים יתהלכון (תהלים יב ט).

ולפי כל הנ״ל קען מען זאגן אז דאס איז מרמז די געדאנק פונעם שילוש, דהיינו טרייענגעל, דא. דהיינו, עס ווייזט דאך אויף דעם [דריטן] מיטל-וועג צווישן די צוויי עקסטרעמען פון טמא/עבירה וטהור/מצוה וכ ATUB @אבטולמוס ATUB . און ביי א סירקעל טרעפט מען טאקע די ענין פון עבירה כנ״ל. יעצט, אויב מאכט מען א טרייענגעל אין דעם סירקעל וואס די דריטע עק וועט טאקע זיין פונקט ״אינדערמיט״ כנגד אונז, וועט דאך די דייעמעטער/הייפּאַטענוּס זיין ״תרי חומשי״ מער ווי די צוויי זייטן כנ״ל. און טאמער נעם איך דעם געדאנק פון ״תרי חומשי״ אלס א רמז צו די תורה, והיינו ״צוויי חומשים״ צו די זייט און ״צוויי חומשים״ צו די זייט, בלייב איך מיט ספר ויקרא אינדערמיט. וואס די מיטל טאקע פון כל התורה בספר ויקרא איז מרמז צו די צוויי עקסטרעמען בין טמא וטהור, וואס אינדערמיט פון זיי דארף זיין די הבחנה פון מותר/חול סתם.

(ווי אויך מאכט מען די טרייענגעל אין האלב פונעם סירקעל, וואס קען אויך מרמז זיין צו דעם ענין פונעם מיטל-וועג [האלב] צווישן די צוויי עקסטרעמען.)

***

ווי אויך קען מען אפשר זאגן א רמז אז וועגן דעם איז טריפות הבהמה בשדרה עד פרשה שלישית ועד בכלל, ועיין ביו״ד סימן לב סעיף ה. והיינו, די שדרה, וואס איז אינדערמיט פונעם גוף (פּאסטעריארלי ביים מענטש און דארסעלי ביי בהמות) און שטעלט אויף דעם באשעפעניש, ווערט גערעכענט ביז’ן דריטן פיצול. ולרמז אז מ׳דארף געדענקען דעם אינדערמיט, חול ומותר, צווישן די צוויי עקסטרעמען פונעם שילוש.

עס איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען אז, ווי ערווענט דא (און אין נאך פלעצער), האט אפלטון געהאלטן אז די ד׳ יסודות און זייער ארגאניזירונג זענען יעדע איינע קעגן אן אנדערע סאליד. דארט אין די טימעאס זאגט ער אז יעדע פון די סאלידס איז צאמגעשטעלט פון די עלעמענטאלע 2D שׁעיפּס פון טרייענגעלס. קומט דאך אויס אז לויט אים איז בעצם די יסוד פונעם גאנצן יקום א שילוש.

ועוד קצת אפ״ל בזה, ווייל ער זאגט דארט אז אלע סאלידס זענען בעצם פון צוויי טרייענגעלס וואס שטעלן צוזאמען אן עקווילעטערעל טרייענגעל [וואס איז די זעלבע לענג מכל צדדיו]. דאס איז אבער אחוץ די פונעם קיוּבּ, וואס איז צאמגעשטעלט פון סקווערס, וואס יעדע איינס איז צאמגעשטעלט פון צוויי אייסאסליִס רייט טרייענגעלס. ער זאגט אז יסוד העפר איז קעגן די קיוּבּ און דעריבער זאגט ער אז די יסוד קען זיך נישט טוישן צו אן אנדערן יסוד, משא״כ די אנדערע (אריסטו האט זיך געדינגען דערויף). דאס גייט צוזאמען מיט דאס וואס, להבדיל, דער יערות דבש זאגט אז יסוד העפר איז דעריבער קעגן אמת. וממילא קען דאס גיין צוזאמען מיט דאס וואס אונז הא׳מיר פריער געטייטשט אין דעם ענין לגבי די תרי חומשי יותר באלכסונא ביי טאקע א רייט אייסאסליִס טרייענגעל בנוגע כל הולך על גחון, וואס דאס איז דער נחש (ע״ש ברש״י), וואס ביי אים איז די קללה טאקע (בראשית ג יד) על גחונך תלך ועפר תאכל וגו׳.

ולפי הנ״ל קען מען טייטשן דאס וואס דר. עדווארד גרינשטיין זאגט דא בנוגע דאס וואס די ספר איז משבח איוב פאר׳ן זאגן דעם אמת ע״ש, אז דאס איז די גמרא מרמז (ב״ב טז.) עפרא לפומיה דאיוב. והיינו, אז ״עפר״ איז מרמז צום אמת און דאס איז אין א וועג די מעלה פון איוב.

***

איך האב געקלערט אז אפשר קען מען זאגן נאך מער אין דעם. דהיינו, דער פייטן כאפט אן זיין געדאנק פון שילוש בענין די דריי סארטן נגינה. ווי ערווענט אויבן איז דא אן ענין פון א קשר בין מוזיק/נגינה וזמן לפי ראזענצווייג. און ווי דערמאנט עטליכע מאל האט ער אויך געהאלטן אז ״זמן״ בנוגע אידן איז סירקולאר.

יעצט, ארכימידוס האט אויפגעוואוזן אז די עריע פון א סירקעל וועט זיין די זעלבע ווי די עריע פון א רייט טרייענגעל וואס די אונטערשטע זייט דערפון איז אזוי לאנג ווי די סירקומפרענס [היקף] פון די סירקעל, און די זייט וואס גייט ארויף דערפון אין דער הייך איז אזוי לאנג ווי די רעידיאוס [האלבע רוחב/דיאמעטער] פון די סירקעל. ולפי״ז קען מען זאגן אז דאס איז די רמז וואו די פייטן רעדט זיך אפ אז מ׳זעהט נאר צוויי זייטן פונעם שילוש [אסור ומצוה] לעומת דער דריטע זייט המשווה אותן [חול], דערמאנט ער דאס בענין שיר ונגינה, וואס דאס איז מקושר לזמן, וואס ביי אידן [די אודיענס פונעם פיוט] איז דאס סירקולער, המקושר צו די צוויי זייטן פון א שילוש וכארכימידוס.

***

ובסתם קען מען זאגן אז דאס איז מרמז המשך הכתובים (משלי ל כ-כא) לא פעלתי און ״תחת שלש״ וגו׳. והיינו, אז לגבי די חילוק בין און/עון און מצוה דארף מען אין אכט נעמען דעם סוג ה״שלש״ ביניהן. וכעי״ז רמז בהפסוק (עמוס ב ו) על ״שלשה״ פשעי ישראל.

ואפשר קען מען זאגן אין דעם נאך א רמז. עס איז דא ראבערט׳ס טרייענגעל טעארעם. דאס לויטעט אז אויב מאך איך א גראדע ליין אינמיטן א טרייענגעל וואס צוטיילט צוויי פון זייטן אזוי אז די האלב פון איין צוטיילטע ליין דיוויידעד ביי איר אנדערע האלב איז די זעלבע [פראפארציאנאל] ווי די צווייטע צוטיילטע האלבע ליין דיוויידעד ביי איר אנדערע האלב, וועט די דאזיגע ליין וואס צוטיילט דאס מוזן זיין פאראלעל מיט די דריטע אומצוטיילטע ליין פונעם טרייענגעל. ולפי כל הנ״ל קען מען זאגן א רמז אז אינעם פאעזיע כאפן נאר די קיצונים צוויי פון די דריי זייטן בנוגע איסור, מצוה, וחול. די סארט חברה מאכן אבער א פירוד און צוטיילן צווישן דאס פאלק אליין פון די וואס זעהן דאס יא איין. די פירוד וחילוק דערויף איז גורם אז זיי זענען נישט ביכולת איי צו זעהן דעם דריטן צד און גייען אלס בלייבן פאראלעל דערצו אנע אנקומען דערצו (עכ״פ אין יוּקלידיען דזשיאמעטרי).

אויך קען מען אפשר דא אריינלערנען (ליין אריינקוועטשן...) דעם קאבּאן טרייענגעל פראבלעם. דאס פרעגט אויב איך האב א צאל פון גראדע ליינס וויפיל איז די מערסטע טרייענגעלס וואס גייען נישט אריין איינע אין די צווייטע קען איך מאכן פון זיי. למשל, דא זעהט מען משלים פון ביז 6 גראדע ליינס:

מ׳האט אויפגעוואוזן דערין אז עס קען נישט זיין מער ווי די סומע פון די ליינס וואס איך האב טיימס 2 ווייניגער פון די סומע און דערנאך דיוויידעד ביי 3. ולענינינו קען דאס אפשר(?) מרמז זיין אז די סארט וואס קענען נישט איינזעהן דעם שילוש און גייען טאקע גראד מיט אן אומבויגזאמקייט, וואס פון די גראדע ליינס קען מען צום מערסטענס שאפן טרייענגעלס (וואס דאס איז די אמת וואס זיי זעהן נישט איין) וואס גייען טאקע זיין ״צוויי״ (לרמז אויף די נאר צוויי זייטן וואס זיי זעהן) מאל ווייניגער ווי די סומע מאל די סומע און דיוויידעד ביי דריי, וואס זענען די צאל דערין וואס זיי זעהן נישט איין.

ואפשר קען מען זאגן נאך מער אין דעם. ביי א טרייענגעל/שילוש איז דא דערין א פונקט וואס ווערט גערופן די פערמאט פונקט. דאס איז די פונקט אינמיטן די טרייענגעל ווטס ווען מען מאכט גראדע ליניעס דערצו פון אלע אירע דריי עקן, וועלן די לענג פון אלע דריי ליניעס צוזאמען זיין די קורצסטע וואס עס איז שייך צו האבן ווען מען אזעלעכע דריי ליניעס צו איין פונקט אינדערמיט. יעצט, ווי ערווענט דא האט פערמאט אויך אויפגעטוהן אז נאר ביי פּיטאגאריען׳ס טעארעם, וואו אלע האבן עקספּאנענטס ספון 2, קען זיין אז אלע וועריעבּלס זאלן זיין גאנצע אינטעדזשער נומערן. אויב אבער זיי האבן אלע עקספּאנענטס פון 3 און העכער קען נישט זיין אז אלע דריי וועריעבלס צוזאמען זאלן זיין גאנצע אינטעדזשער נומערן; זיי וועלן זיין אירעשאנעל נומערן. (ועיין כאן איבער נאך אן אויפטוה זיינע בענין טרייענגעלס ורעשאנעל נומערן.).

יעצט, קען מען אפשר זאגן אז דאס איז די רמז דא אויך. והיינו, אז בענין דאס וואס באמת דארף זיין א שילוש גייען מענטשן נישט עד הסוף בהתבוננותו אין גיבן דאס אין ״קורצן״, כעין להגיע להפערמאט פונקט בזה, א דיכאטאמיע פון 2 (ווי איידער 3). און אונז טרעפן מיר אז פערמאט האט טאקע געזאגט אז נאר ביי די פּיטאגאריען׳ס טעארעם ביי רייט טרייענגעלס, וואו עס איז טאקע דא נאר אן עקספּאנענט פון 2 קענען די וועריעבלס זיין א גאנצע נומער, אבער וואו עס ווערט שוין 3 (און העכער) דעמאלטס קענען דאס נאר זיין אירעשאנעל. דאס איז ווייל זיי האלטן אז עפעס אינדרויסן פון די דיכאטאמיע פון 2 איז ״אירעשאנעל״.