קלוג און יונג האט געשריבן:אנעים זמירות האט געשריבן:לגבי דער וואס האט געשריבען אויף פארשידענע מצוות דאס זיי זענען נישט מאראל, דאס איז א געפערליכע חוצפה און איז גובל מיט אפיקורסות (און אפשר מער ווי גובל). ווילסטו זאגען אז מיט דיין נישטיגען שכל פארשטייטסו בעסער ווי כביכול וואס איז אויפריכטיג? האנוש מאלוק יצדק אם מעושהו יטהר גבר? ישתקע הדבר ואל יאמר.
זיין "נישטיגען שכל" האט ער באקומען פונעם זעלבן באשעפער וואס האט געגעבן די מצוות פון וואס די רעדסט.
אז ער גיט נישטיגע שכל, וואס מאכט דיך טראכטען אז די מצוות וואס ער געבט זענען נישט נישטיג.
שכל וואס דער אייבישטער האט אריינגעלייגט אין א מענטש איז די יסוד ווי אלעס הייבט זיך אהן, און איז ווייט נישט נישטיג. אויב די מאכסט אוועק שכל, דאן סטאפ שרייבן זאצען און סקריבעל סתם. טאנץ נישט אויף צוויי חתונות, טרייסט צו מסביר זיין זאכען מיט -לכאורה- שכל, און ווען די ווערסט סטאק און קענסט נישט עפעס פארענטפערן מאכסטו אוועק שכל, מוח, מחשבה. איינער האט גענוצט זיין קאפ וואס גאט האט אים געגעבן צו טראכטען, און ס'איז אים שווער געווארען עפעס. ווי אזוי קען דער אייבישטער הייסען טון די און די מצוה, ס'איז נישט עטיקל.
האסט א תירוץ? אויב נישט זיך...
בעזה"י וועל איך פראבירען מחלק צו זיין דעם ענין אויף קלענערע טיילען כדי איך זאל בעסער קענען ארויסברענגען מַיין מיין און כדי עס זאל זיין גרינגער שפעטער מתוכח צו זיין אויף א געוויסען פרט.
קודם וויל איך איבער'חחזר'ן וואס איך האב שוין פריער ערווענט דאס אויב מאראלען זענען געוואנדען אין יעדעם'ס מחשבה און יעדער קען ערפונדען די אייגענע מאראלען, איז דער גאנצע קאנצעפט באדייטענלאז. איך האלט אס עס איז אוממארליש צו הרג'ענען מענטשען אבי, און די דייטשען האבען געהאלטען אז עס איז דייקא יא מאראליש און עטיש צו אויסראטען די נידעריגע קלאסען. זייערע מהלך איז געוועהן געבויט אויף די רייד פונעם חוקר ניטצשע. נו, קען דען איינער זאגען - אדער בעסער געזאגט, האט דען איינער די רעכט צו זאגען - אז זיינע מאראלען זענען די ריכטיגע און די פון די דייטשען ימ"ש זענען פאלש? דאס איז אן עקסטרעמע ביישפיל אבער עס ברענגט גוט ארויס די זאך.
ע"כ מוזען מיר קומען צום החלטה דאס אויב איז בכלל פארהאנען אזא זאך ווי מאראלען מוזען זיי קומען פון א העכערען ארט וואס איז למעלה משכל אנושי, און קיינער קען אויף זיי נישט קריגען (ווייל נאכאמאל, אויב קען מען יא חולק זיין, איז שוין קיין איין מאראל נישט מער אויסגעהאלטען פון א צווייטע). דאס האב איך פריער גערופען אבסאלוטע מאראלען, דהיינו אמת לאמיתו און נישט געוואנדען און דעת בני אדם.
אצינד, דאס וואס דו פרעגסט וואס איז שלעכט מיט נוצען דעם שכל און געפיהל וואס השי"ת האט געשאנקען אויף צו פרעגען מאראלישע קשיות אויף די מצוות, איז דער תירוץ בקיצור 'אונזערע שכל איז נישטיג', ויחלק לכמה סעיפים:
1. שטעל דיך פאר ווען דער גרויסע שאך-שפילער קאספארוב לערנט אויס פאר א יונגען תלמיד וויאזוי צו שפילען, און יענער איז אצינד בערך א 1200'דערטער (קאספארוב איז איבער 2850). ווען דער תלמיד קוקט צו ווי זיין רבי שפילט שאך און ער פארשטייט נישט פארוואס ער האט אהין גערוקט זיין לויפער, איז גאנץ נארמאל דער תלמיד זאל זאגען, "אפשר קענסטו מיר מסביר זיין דיין חשבון דערביי, ווייל איך הייב נישט אהן צו פארשטיין."
ווען ער זאגט אבער, "לויט ווי איך פארשטיי האט קאספארוב אצינד פארשפילט," איז ער א שוטה וגס הרוח. "לויט ווי איך פארשטיי..." - דו פארשטייסט דען? אין דעם געביט פון שאך האסטו בכלל א פארשטאנד קעגן קאספארוב? טראכסטו דען נישט אז ער פארשטייט אויך וואס דו פארשטייסט נאר ער זעהט גאר טיעפער?
לענינינו, ווען איינער זאל לערנען דעם חינוך משרשי המצוה וכו', אדער אנדערע ראשונים וואס לערנען טעמים אין די מצוות, מה טוב ומה נעים. אבער צו זאגען דאס ער "פארשטייט" אז א געוויסע מצוה איז נישט אויסגעהאלטען איז ער דאך בלויז א שוטה רשע וגס הרוח. דער קליינע מענטש מיט זיין גאר קורץ-זיכטיגע בליק פארשטייט דען מער ווי דער בורא וואס האט איהם באשאפען, און נאך ביליאנע ווי איהם וואס מאנכע פון זיי זענען פיהלפאכיג גרעסערע חכמים ווי אונזערע מדובר? וואספארא שוויות האט דען זיין שכל קעגן דעם שכל הנעלם מכל רעיון, עילת העילת וואס האט באשאפען דער גאנצע בריאה פון חכמה און געפיהל?
מילא ווען דער מענטש זאגט ער פארשטייט
נישט די חוקי התורה, איז ער דאך נישט מער ווי גערעכט, אבער צו זאגען אז ער
פארשטייט פארקערט, מאן דכר שמיה?
אויף דעם פאסט זייער גוט דעם פסוק וואס איך האב געברענגט האנוש מאלוק יצדק.
2. לא'מיר גיין נאך ווייטער און זאגען אז דער באשעפער האט יא אריינגעגעבען אינעם מענטש די יכולת משיג צו זיין דעתו יתברך (הנגלה לנו, וכעין די אבות האבען משיג געוועהן כל התורה). דאס וועט אבער נאר זיין אזוי ווילאנג דער מח איז גענצליך ריין און מוכשר דערצו. עס איז א דוגמא ווי א קאר פירמעס וואס טוהן זיך אויפהאלטען אז זייערע קאר קען פארען 80 מייל פ\געלאן. שטייט אבער אלץ צוגעשריבען אין קליינע אותיות אז דאס איז נאר אונטער ideal conditions.
ווען אונזערע קעפ און גופים זענען אנגעזאפט מיט תאוות העוה"ז, נגיעות און אייגענע רצונות איז בכלל נישט מעגליך צו נוצען דעם ריכטיגען דעת וואס השי"ת האט אונז באשאנקען.
עס איז נאך דא צו שרייבען גענוג נאר איך ווער שוין אביסעל מיד, וועל איך זיך דא אפשטעלן און דערווייל זעהן וואס איר זאגט דערויף.
מאראלן.