א גיטן הרב בן תמליון
עס איז ווערט געווען אלעס אבי אייך ארויסשלעפן פון הייברענאציע.
איך זעי אז מען פארשטייט נישט מיין פונקט, מען מיינט אז איך בין טאטאל מחולק אז עס איז נישטא קיין שום עניות דא, און יעדער פאבלעצירט זיין עק וועלט מעשה ווי בן תמליון און דערמיט בין איך אוודאי אפגעוואנדען. און א צייט וואס איך האב שוין אזוי פיל ציזאמען געשריבן דא וועגן דעם ענין, און די אישו איז מיר דייקו קרוב ללב הגם איך בין טאקע נישט קיין ארימאן און נאך זעלבט ב''ה קיין מאל נישט געווכן המצב עני ואביון, אבער קיין עושר בין איך אויך נישט, און ווי שוין געשריבן לעיב איך זייער עינג און טייט כל ימי, און ווער באטוטל'ט צימאל ווי א קארגער, אבער צים ענין.
מיין פונקט וואס איך בין מחולק איז אז דער מאמענט וואלט געברויכט ווידמענען די אלע בלעטער אויף צי שרייבן עיצות וואס דער ארימאן ברויך טוען זיך נישט צי פארפלאנטערען אדער ווי אזוי זיך ארויסציזעין דערפון. לאמיר זיך נישט פאפן יעדע אינגערמאן וואס הייבט אן איז אין די אדמה, קיינער הייבט נישט אן מיט הינדערט פיפציג טויזענט נדן צי אינוועסטירן, נאר וואס דען, דער אינגערמאן ווען ער האט חתונה בדרך כלל שפירט זייער בגדול'ט, ער איז מחליט החלטות גמירות ווי אזוי זיין שנה ראשונה ושניה זאל אויסזעין, צי ער זאל וויילן און ארץ ישראל פאר צוויי וואכען, און אנדערע האנימאנעכץ, און פארלענדט זיין ביסל נדן אויף צי קויפן פרישטאגס ביי בעקערייען, און בלימען אויף שבת קודש. ווען איינער איז א חבוש לויטעט דער כלל אז אין חבוש מתיר עצמו, ער קען ניטאמאל כאפען ווי ער גיבט אויס געלט אימנויטיג, און ווען ער גיבט אויס אפילו קליין געלט, גייט אים גלייך אין זיין מוח פונקט דא זאל איך קארגען, דעי צוואנציגער גייט מיך גליקלעך מאכען, אבער ווען איינער קוקט זיך צי פון דער זייט און באטראכט אים זעיט גענוי ווי יענער פארט שלעכט. די זעלבע מחשבה בערך ווי עס האט א פעשער מאן ווען אים גליסט א קאקי אדער עפעס מינאמום ביים וואכנאכט אדער סעודת הילולי דצדקיא.
דער עושר ווידער פון די אנדערע זייט איז נישט רייך געווארן דורך ירושה, ער געווענטלעך האט אנגעהויבן גענוי ווי דער ארימאן, נאר זיינע שוויצערייען און ריזיקעס האבן זיך יא אויסגעצאלט, ער איז נישט בעצם שילדיג פארן ארימאן גארנישט, אבער דאך דרייט זיך זיין גאנצע סדר היום ארים צדקה, ווי אזוי מען זויגט אים אויס נאך, וועלכע מהלך ארבייט אויף אים, פילע שטאַבּער מיט חברה לייט זיצן מיט לעיזער בימס אריין צינעם אין טאש, און דער מאמענט איז איינע פון די וועיגען אים צי מאכן שפירן אימבאקוועים, אים מאכן שפירן גילטי און שילדיג פאר זיין עשירות, ולא זי הדרך, ער איז נישט שילדיג אז איינער האט געמאכט א החלטה צי ווערן א מלמד אדער מגיד שיעור, נישט אז איז נישט וויכטיג צי האבן מלמדים, אהער עס איז נאך אלס נישט זיין שילד.
בן תמליון ווי אנדערע זענען אויך מיט מעשהלעך פארנימען און צימאל דראמעטעזירן די עובדא כדי צי עררייכן דעם פונקט, ווי זיין מעשה מיטן מלמד וואס פארדינט פיר מיאות, מיר אלע ווייסער אז א מלמד מאכט מער ווי פיר מיאות, און יעדע מלמד איז אטאמאטיש אלעגעבעל צי קאווערן זיין באדזשעט ממקורות זרים, צי דורך כל ערליי קומחא דפוסחות און פעקלעך פון אלע גיטהארציגע ארגענעזאציעס וואס מעלקען דעם אזוי פארהאסטען עושר, פון וואנעט ווייס איך, ווייל מה דאך איך נישט עושר ראסט מיר יעדע שחרית, יעדע מנחה ומעריב, יעדע מזל טוב, יעדע שמחה, יעדן טאג ביי מיר אין געשעפט, פארוואס עפעס ווייל עס זענען פארהאן אידען ארימע לייט, מען הערט נישט אויף צי שינדען מיין הויט נישט קיין חילוק צי איך בין רייך אדער ארעם, יעדען טאג מיט א פרישען מעטאד ארויסצישווערצען א סכום הגון מיט כל מיני סגילות און דרואינגען אויב פעילט אויס, איך קען אפילו נישט זאגן איך האבן נישט, ני דער באשעפער הערט..
ווען איינער איז נאך א פרימטשיקער, דאן מיז מען אים צושטעלן סוסים לרוץ לפניו, אקעי לאו דווקא, אבער מיר מיזן אים שינדען זיין פיש, שעכטען זיינע ספעציעלע פלייש, זייען זיין הייליגע רחיים של יד, און גליען זיין אויבן, לעיזן זיינע טרויבען און פּרעסן זיין מאסט, די אלע זאכן קאסטן א הון, און מהיכן ירד זה חי..
יעדער קען פארציילן א מעשה, און צימאל איז די מעשה אפילו אמת, אדער וואלט עס געקענט כאטש זיין אמת, עכ''פ איך קען נישט אפווענדען די מעשה ווען איך קען עס נישט אינוועסטיגירן, וואס איך זאג איז אז וויפיל מאל איך האב אינוועסטיגעיטעט מעשות מיט ארימע לייט, אז געווען א קלארע פראבלעם וואס האט געפירט יענעם אינדער ערד אריין, ווי למשל דער מעשה מיטן עני זיין בראך האט זיך קלאר אנגעהויבן ווען ער האט נאכלעיסיגעהייט ארויסגענימען א הלוואה פאר א גנב און איז באשווינדעלט געווארן מיט זיין גאנץ פארמעיגן, און וואס איך נעם ארויס איז אז מען טאר נישט זיין נאכלעיסיג, אוודאי ווען ער קומט צי מיר וועט איך ווערן צילאזט און אים פריוון העלפען וויפיל איך קען, אבער דאס איז נישט קיין מעשה פון ארימאן ווערסעס עושר, ענדערש א מעשה מיט איינעם וואס איז ביטער אריין געפאלען אין די לאפעס פון א שווינדלער, און דער עושר וועט אים ארויסבעילן דערפון.
איך ווייס למשל אין מיין שיל ווי איך דאווען, דארט דרייט זיך א אנדערקאווער ארימאן, מען קלויבט צדקה פאר אים, אבער ווי נאר איינער נייגט א אויג זעיט מען אז אלע זיינע קינדער זענען אויסגעשטראמפעט לכבוד החג כאחד הגבירים, אויך זיין קאר צייגט ארויס זיין הצלחה נעמלעך ער האט א יוקאן מיט די ברייטסטע רעידער וואס וואלט אפילו געווען אפראווט צי באגלייטן דעם רבין ווייל עס האט אלע ערליי לייטס און די פענסטער זענען טינקל. יא איך קען אלע גמרות אז דער עושר ברויך עומד זיין די ניסיון און נישט פרעגען קיינע קשיות, אבער איז דאס דען נישט קיין פראגע וואס דער ארימאן פאלט נישט איין ווען ער ברעכט אינטער.
עס איז א דבר פשוט בעיני אז די עשירים טוען פיל פאר די ארימע, און ארימע קענען וועין פיל מער טוען פאר זייער הצלחה, פארשטייט זיך אז ווען מען שטייט אין פיש סטאר און די קרעדיט קארטל ארבייט נישט קען מען שוין נישט קיין סך טוען שארט טערם, נאר מען ברויך פיל מער טוען ווען זאכן קוקן אויס כשורה, אלעס איז האנקי דוטי, דאן צו זעין אז עס איז שוין גארנישט אזוי פויגעלדיג, און עס לויערט א שווערע גזירה פון חתונה מאכן יעדען קונד וואס ווערט געבוירן. און עס איז דא אזויפיל זיך צי פארבעסערן און די הינזיכט, ואין פוצה, נאר מען איז פארנימען מיטן עושר'ס אויפרייס פון זיין קידוש.
