איזהו חכם?

ד.מ. און אנדערע ווערטער, האלסט אז ע"פ שכל (מאראל, ווירדע) איז דא אן התחייבות מכבד צוזיין אין הארצן חכמה, און דאס איז נאך ביפאר וואס דו ווייסט וויאזוי מגדיר צוזיין חכמה, יעצט היות דו האלסט אז מ'דארף מכבד זיין חכמה, ווילסטו דערגיין די הגדרה דערפון, ריכטיג ?
אפשר איז דא א וועג דאס פושט צוזיין מיטן מברר זיין די מקור ההתחייבות און זען וויפיל די התחייבות דעקט ?
כשלעצמי בין איך אויך מכבד חכמה ע"פ מיין התפעלות נישט מצד איזה התחייבות, ממילא איז די הגדרה פון חכמה ביי מיר נישט משנה, מ'קען עס רופן מיט אנדערע נעמען.
(דרך אגב אין הלכה איז דא ברכות וואס מ'מאכט אויף א חכם מופלג, א באזונדער ברכה פאר א אידישן חכם און א גויאישן חכם, זאגן די פוסקים אז דוקא א גוי וואס איז מופלג בשבע חכמות, אבער א חכם בדתם מאכט מען נישט, קען זיין וויל די אידישע הלכה טוט נישט אנערקענען חכמה אין דתות אחרות, אדער קען זיין אז את"ל ער ווערט פאררעכענט פאר א חכם איז נישט אבער פאסיג צו לויבן אויף דעם)

איך זע אז לעיקוואוד באפאסט זיך שטארק מיט וואס מענטשן מיינען ווען זיי זאגן חכמה. לדעתי איז דאס נישט אזא גוטע הגדרה, ווייל מענטשן זאגן אסאך זאכן וואס זיי מיינען נישט. פארהאן מענטשן וואס זאגן אז ס'איז א חשוב'ער צו זיין א נאר און גלייבן ווי צו זיין א חכם, אבער למעשה שעצן זיי אויך חכמה. מען דארף האבן א טיפערע הגדרה דערויף, און נישט סתם ווייל מענטשן מיינען געוויסע זאכן ווען זיי רעדן פון חכמה מיינט שוין אז דאס איז א ריכטיגע הגדרה.

לעיקוואד האט געשריבן:

לית דין בר נש האט געשריבן:הלומד מכל אדם
שנאמר מכל מלמדי השכלתי כי עדותיך שיחה לי
(אבות פ"ד משנה א)

שכויעח פארן מעתיק זיין א משנה, האסט נאך עפעס וואס צוצולייגען? דאס איז נישט קיין חכמה..

איך האב וואס צוצולייגן.
אפילו א טעאריע וואס מען האט שוין מאמת געווען מיט ריאות ברורות איז שייך אפצופרעגן ווען שפעטערע ידיעות קומען ארויס. אזוי איז געווען מיט ניוטאנ'ס טעאריעס וועלכע רעלאטיוויטעט האט אפגעוואנדן. קומט אויס אז אמת ושקר זענען אלס רעלאטיוו צו היינטיגע ידיעות און קיינמאל נישט בהחלט. אויב חכמה און סכלות זענען תלוי אין אמת ושקר, קומט אויס, אז א חכמה וסכלות זענען אויך קיינמאל נישט בהחלט.
די משנה איז מדדיר חכם אלס איינער וועלכער באגענוגט זיך נישט מיט די שיטה וואס שטימט דאס בעסטע, נאר זוכט אויס קאנקורירנדע טעאריעס. דאס הייסט א לומד מכל אדם. וויבאלד אזא איינער איז קונה די מערסטע שיטות אין אן ענין, איז ער דער גרעסטער חכם, ווייל וויאזוי דער אמת אין סוף זאל זיין איז ער יותר קרוב אליה.

לגופו של ענין נ"ל פשוט, א חכם איז מי שמכין לבו להשכיל בדברים. ער פרעגט פארוואס, נישט נאר וואס. צו ער קומט אליינס אויף מיט ענטפערס, אדער שומע מפי חכם אחר, צו די ענטפערס זענען אמת אדער נישט. לעומת זה, א סכל פאראינטערסירט אים נאר דאס וואס איז נוגע למעשה.

די פארוואס פונעם חכם איז דען נישט אויף למעשה?
דער סכל פאראינטערסירט זוך אויף די מיניטגע למעשה, משא"כ דער חכם וועט פרעגען פארוואס, אפי' יעצט איז דאס נישט נוגע, אבער ער האלט עס וועט מאכן א נפק"מ ערגעץ ווען.
ריכטיג,?

נולד מאוחר האט געשריבן:די פארוואס פונעם חכם איז דען נישט אויף למעשה?
דער סכל פאראינטערסירט זוך אויף די מיניטגע למעשה, משא"כ דער חכם וועט פרעגען פארוואס, אפי' יעצט איז דאס נישט נוגע, אבער ער האלט עס וועט מאכן א נפק"מ ערגעץ ווען.
ריכטיג,?

איז חכמה א "נאטור" אדער א טאלאנט? אשכנזישע יודן פרעגן מער "פארוואס"? ס'איז כשרון וואס איז דא אפילו ווען מען נוצט עס נישט

וויסנשאפט איז צו קלוגשאפט וואס נומערן זענען צו מאטעמאטיק. (מתוך משלי יאיר)

@יאיר, נהורא נפישא

כ'אהאב פראבירט מסביר זיין פארוואס איך הייב אן פון וואס מענטשען מיינען. נישט ווייל עס איז דא אנצוקומען וואס מענטשען מיינען טאקע קלארער, וויבאלד זיי מיינען נישט קלארער, ווי אלע זענען דא מודה, זיי ווייסען אליינס נישט. און איז הפנים זייער שווער אנצצוקומען וואס מענטשען מיינען טאקע, אויב מיינען זיי עפעס בכלל. אבער די בירור רעדט נאר צו דער וואס מיינט טאקע, און הערט, זאל ער קלערער מאכען פאר זיך און פאר די שומעים נימוקו זאלן זיי טאקע אנהייבען מיינען קלארער. דער וועג וועס מען טוהט דאס איז צומאל דורך סתם מעלה זיין הגדרות מדויקות, ביז אויף איינס וועסטו זאגען יא טאקע דאס הערט זיך ווי די ריכטיגע חכמה, און דורך קלארער מאכען שכל'דיג מיט פארשידענע סברות.

די סיבה פארוואס איך הייב אן פון דעם איז ווייל איך ווייס נישט פון וואו אנדערש קען מען אנפאנגען. ווען מען רעדט פון ווירדען אדער סיי וועלכער נישט פיזישער דיון האב איך נישט קיין data פון וואו אנצוהייבען מיינע חקירות נאר פון די הנחות וואס איך האב שוין. די חקירה וועט נישט אויפדעקן נייע דאטא עס קען נאר קלאר מאכען וואס איך האב שוין. אבער כאמור, נישט אויפדעקן עפעס וואס איך האב שוין געמיינט פון פריער, נאר מיר ווייזען פון דאס וואס איך מיין שוין

א שכלדיגע/מאראלישע התחייבות איני יודע מה זה. איך ווייס טאקע נאר די הנחות וואס איך האב שוין, און טאקע דארט גיי איך מברר זיין און לערנען וואס איז דער תוקף פון דער הנחה און הערכה. טאמער וואלט געווען עפעס א ספר וואס דארט איז דער מקור פון אלע מוסרים, וואלט מען געקענט זאגען גיי קוק נאך דער ספר ביי דער פסוק וואס איז משבח חכמה און זיי מברר טעקסטואליש וואס פונקט מיינט ער. (ווען עס איז דא אזא ספר העלפט עס מיר גראדע נישט ואכ"מ), וויבאלד דער ספר איז נאר וואס איך מיין, קוק איך טאקע דארט.

אז דו זאגסט דיין התפעלות איז סתם התפעלות און עס איז נישט קיין חילוק וועלכער נאמען מען רופט עס דרייסטו זיך בכלל נישט ארויס פון דער צורך קלאר צו מאכען פאר זיך און פאר אנדערע וואס איז דאס פונקט פון וואס דו ווערסט נתפעל און די מסקנה פון דעם. דו באהאלטסט זיך אונטער דער פראז אז דו זאלסט נישט דארפן קלארער מאכען וואס דו טראכסט בשעת איך זעה נישט וואס דאס העלפט בכלל. דער התפעלות איז דאך נישט דומה צו סתם משנה הבריות, (אויב ביסטו מסכים דערצו, מ'קען דאס אויפווייזען), נאר טראגט טאקע אין זיך א משיכה צו גיין און זיין קלוג, און א זלזול אין דער וואס איז להיפך א טיפש, נו אויב וויל איך גיין טאקע מיט די התפעלות דארף איך טאקע קלאר זיין פון וואס איך בין נתפעל, טאמער זאל איך דאס מפרש זיין נישט ריכטיג למשל און מכוח דעם וועל איך נאכלויפען עפעס וואס נישט דאס האב איך געמיינט, נישט קיין חילוק וויאזוי עס הייסט אין דיקשינערי, וועל איך שפעטער זיין דיסעפוינטעד שלא הגעתי למטרתי.

עס איז אביסעל מטעה דער סארט בירור וואס איך פראביר דא צו טוהן, דאס וואס איך הייב אן פון די הנחות וואס איך האב מאכט עס אויסקוקען ווי עס איז א בירור עובדתי וואס איך מיין, בשעת עס איז לגמרי א בירור שכלי וואס זענען פונקט די מסקנות וואס קומען ארויס פון די הנחות און ווייזען אז טאמער קומט ארויס נישט א ריכטיגע זאך אדער א סתירה דארף מען חוזר זיין פון די הנחה. לפי הבנתי איז דאס די איינציגסטע וועג וויאזוי מען איז דן אין א שום פילאזאפישע זאך. אדרבה טאמער ווייסט איר א צווייטער וועג פארציילט מיר.

@נולד מאוחר
ניין. דער חכם זוכט נישט אויפטוהן אויף למעשה, נישט היינט און נישט לאחר זמן, ער זוכט צו פארשטיין. דו קענסט זאגען אז דאס איז ביטול זמן או דאס נישט רעספעקטירען, אבער די חכמים אויף וואס רוב הסברים וואס מיר ווייסען וועגן די וועלט היינט, פון אריסטו ביז איינשטיין, האבען מתאר געווען זייער דראנג אויף צו פארשטיין פארוואס, און נישט סתם מאכען עפעס געשמאקער למעשה.

(די ברכת הראיה וואס מ'מאכט שחלק מחכמתו איז לכאורה ענליך צו משנה הבריות און אנדערע ברכות הראיה וואס דאס מאכט מען טאקע משבח זיין את הבורא אויף א התפעלות פון א חכם יוצא מגדר הרגיל, און האט נישט מיט די ערך פון חכמה וואס איז אפשר נאר הלומד מכל אדם און האט נישט מיט'ן זיין קלוגער פון א צווייטען, אדער אויב אלע וואלטען געווען די זעלבע חכמים וואלט מען נישט אגאנצע טאג געמאכט די ברכה און דאך וואלט די חכמה געבליבען א גוטע זאך. ויש לעיין בזה).

דער דוגמא פון קאך לעפל שהתחלנו בה איז גענוג א משל צו ווייזען אז עס האט יא א מקום מסביר זיין פאר א מענטש וואס ער מיינט בעסער און ממילא איז ער זיך טועה, און עס איז נישט אלץ א שאלה פון סעמאנטיקס אדער פסיכאלאגיע.

קאך לעפל זאגט "קריסטען זענען טיפשים וויבאלד זיי גלייבען אין א זאך וואס איז שקר". איך זאג, "יא, אבער אפילו אז עס איז שקר מאכט עס זיי נישט פאר קיין טיפשים". רוב ליינער פארשטיין אז דאס איז א פארשטענדליכע דעבאטע. און מען קען ווען משכנע זיין קאך לעפל אז טיפשים איז טאקע נישט די ריכטיגע תואר פאר קריסטען. לויט נהורא נפישא אבער, האט דאס וויכוח נישט קיין מקום. בסך הכל דארף איך ציען א מסקנה אז די דעפינישין פון חכמה לויט מיסטער ק"ל איז אז מען דארף האלטען א אמתע זאך, בשעת וואס איך מיין אן אנדערע דעפיניציע. אדער אז זיין פסיכאלאגיע מאכט עם מעריך זיין נאר א אידישער חכם און קלערן א קריסטליכער אלץ א טיפש. די פאקט איז אבער אלע פארשטיין אז מען קען גאנץ גוט זאגען פאר מיסטער ק"ל לאמיר צונעמען וואס דו זאגסט, דו ביזט מזלזל אין נוצרים אז זיי זענען טיפשים, נו וואס מיינסטו מיט דעם וואס דו טראכטסט אז טיפשות איז נישט גוט, דו מיינסט דאך בהכרח אזוי און אזוי, נו לויט דעם האסטו א טעות געהאט ווען דו רופסט נוצרים טיפשים וויבאלד זיי שטימען נישט מיט די דעפיניציע פון טפשות וואס דו אליינס האלטסט. יעצט אוודאי פריער איז עם נישט קלאר געווען וואס ער רופט טיפשים, והא ראיה ער האט גערופען נוצרים טיפשים. אבער יעצט דורך מיינע הוכחות איז עם קלאר געווארען און ער פארשטייט טאקע אז זיי זענען נישט טיפשים והרווחנו גם שנתברר וואס איז ביי עם חכמה מיט טיפשות מה שלא ידע מקודם.

(כל זה בהנחה אז דאס איז טאקע קאך לעפל'ס פאזיציע, איך נוץ עס נאר אלץ א משל נישט משנה וואס ער האט אפשר אנדערש געמיינט)

או יאמר א חכם איז דער וואס האט א thrive פאר חכמה, (בחז"ל רופט מען אים א 'תלמיד' חכם ווייל זיין עיקר חשיבות איז זיין תלמיד סטאטוס) און ווי דניאל זאגט יהיב חכמה לחכימין חכמה גייט נאר פאר'ן חכם פאר דער וואס איז מעריך חכמה און גליסט חכמה און ווי דער חזון איש שרייבט אויף א פלאץ אז אן קיין כמיהה און צמאון איז נישט שייך דער זיווג פונעם חכם מיט חכמה, והכל לפי גודל התשוקה. ובזה ניחא האהלומד מכל אדם בפשטות.

לויט ענקערע טערמינען קומט לכאורה אויס אז עס קען זיין גאר א שוואכע קאפ א חכם, און גאר א שטארקע קאפ א נער, קארעקט?

@כוכב, מ'דארף אבער מסביר זיין וואס דאס איז דער חכמה וואס ער גליסט נאך. ממילא קומט מען לכאורה צוריק צו הערשי'ס הגדרה (שיסודותו בהררי קודש ואכ"מ) אז א חכם איז דער וואס זוכט פארשטיין פארוואס. דהיינו דער ביקוש החכמה שבהגדרתך און דער זוכען פארוואס איז די זעלבע זאך. ער פרעגט פארוואס דהיינו ער וויל וויסען און פארשטיין.
קען אויך זיין דער וואס גליסט בכלל צו פארשטיין און קענען מער זאכען, נייגעריגקייט?

יא @חסיד, א גוטע קאפ איז אוודאי א כלי וואס העלפט צו איינער זאל קונה זיין חכמה, אבער עס איז נישט די הגדרה פון חכמה וואס מיר רעדן. (אחוץ ערגעץ אין נהורא'ס דיקשינערי..)

לעיקוואד, איך ווייס נישט וויפיל איך קריג זיך מיט דיר אין געדאנק, איך מיין ס'איז הא גופא על פי רוב סעמענטיקס, אבער לגבי קאכלעפל וואלט איך געזאגט אז ער איז ראנג וויבאלד זיין דעפעניציע פון חכמה און טפשות וואס אימער ס'זאל זיין איז בהכרח ראנג, וויבאלד עס איז איינזייטיג און סתירות'דיג, ער איז מייחס חכמה צו יהדות און טפשות צו נצרות באזירט אויף הנחות קדומות און נגיעות, ד.מ. גענוי די זעלבע זאך טאמער זעהט ער עס אין תנ"ך איז עס חכמה אין ברית החדשה טפשות, איז ווען ער זאגט נישט אויס דעם טעם פארוואס ער איז מייחס טפשות צו נצרות וואלט איך געקענט שפעקולירן וואס זיינע סברות זענען, אבער יעצט אז ער זאגט למשל אז די ברית החדשה לדוגמא איז פול מיט סתירות, ווען מ'קען מאכן די זעלבע קעיס לגבי תנ"ך, נאר ביי תנ"ך האט ער אפגעמאכט אז ס'איז נישט קיין סתירות נישט בזכות עצמם נאר וויבאלד ער זעט אז ס'שטייט אויפן בלאט תנ"ך, מאך אים נאר א בלינדע פארהער וועט ער ביג טיים דורכפאלן, און פארדעם איז ביי מיר די גאנצע שמועס א פסיכלאגישע, ווייל וויפיל מאל באטראכטן מענטשן חכמה פארקערט פון זייער אייגן אויבנאויפעדיגע דעפעניציעס, צום ביישפיל זיי וועלן נישט מחשיב יענעם פאר א חכם ווייל ס'געפעלט אים נישט זיין לעצטע נאמען, ווייל ס'געפעלט אים נישט זיין אויסזעהן, זיין חיתוך הדיבור, צוקריגט מיט זיין משפחה, צו קנאה, וכדומה אזוי פול נגיעות'ן וואס זענען אלס דא, אט די סתירות'ן איז כדאי קלארצושטעלן.

דער חלק האט מיט וואס כהאב געשריבען צו'ם סוף אז קאכלעפל מיינט נישט פונקט דאס וואס איך האב מייחס געווען צו עם. איך האב אריינגעלייגט אין עם אז ביי עם איז די מושג חכמה מחייב עס זאל זיין אן אמת'ער חכמה, און לויט דעם געמאכט דער גאנצער חקירה. קען טאקע זיין לכתחילה לא זו כוונתו און עס זענען דא אנדערע פראבלעמן מיט וואס ער זאגט, איז דאס נאר א משל מדגים זיין מיין נקודה.

chusid האט געשריבן:לויט ענקערע טערמינען קומט לכאורה אויס אז עס קען זיין גאר א שוואכע קאפ א חכם, און גאר א שטארקע קאפ א נער, קארעקט?

וויי פאר איינער וואס איז א טיפש און האט אן אייזערנעם קאפ אזא איינער איז א רעכטער צודרייטער

איך מיין אז על פי רוב זענען מענטשען אומקלאר אסאך מער אין דער עצם מושג וואס זיי זאגען ווי אין די פארשידענע נגיעות וואס זענען זיי מטה. און ווען זיי וואלטן קלאר געמאכט מער וואס זיי זאגען בעצם וואלטן די נגיעות זיי פיל קלארער געווען. די סיבה פארוואס עס איז אזוי גרינג זיך צו פארדרייען מיט נגיעות איז ווייל עס איז אומקלאר לכתחילה וואס ער זאגט. איינער וואס חכם מיינט ביי עם עפעס אזא פאזי שבח וועט אסאך גרינגער פאלן צו קאטאגאראזירען איינער אלץ חכם וויבאלד ער האט שיינע האר ווי דער וואס איז קלאר וואס דער מעלת החכמה איז ביי עם.

כ'בין נישט זיכער וואס הייסט ביי דיר סעמאנטיש, כ'מיין אז דאס גופט איז סתם א סעמאנטיש וויכוח..

איך פארשטיי אז די חכמה פון וואס דו רעדסט מיינט נישט א גוטע קאפ, אבער לויט ווי עטץ לייגטס עס אראפ האט עס גארנישט מיט דעם. אזוי ווי די מגיד שיעורים פלעגן זאגן "מ'דארף נאר וועלן"....

מ'דארף טאקע וועלן, עס מיינט אבער נישט אז עס איז גענוג צו וועלן.. איינער מיט נישט גענוג א גוטע קאפ וועט למעשה זיין מוגבל אין ווי קלוג ער וועט קענען זיין. פונקט ווי מקען וועלען לויפען ווי גוט מוויל און מדארף ווייטער געזונטע פיס..

ס'איז א האן און איי פראגע, איך מיין אבער אז די גאנצע אומקלארקייט וואס הערשט ביי מענטשן שטאמט גאר פון פרעזענליכע נגיעות'ר אויף טריט און שריט פון וואס למשל זיי כאפן התפעלות וכדומה, ממילא אז ס'נישט דא קיין קלארקייט אין געדאנק כ"ש שפראך.

in english their are 3 different words for it with different definitions, smart-intelligent-bright' you mean intelligent , correct? i

נהורא,
האלטסט אז בעצם זענען אלע מענטשען לכתחילה געבוירען אזוי קלוג און קלאר וואס זיי טראכטען ווי שלמה המלך נאר דער שוחד וכו' פארדרייט זיי? מיר זעהט אויס אז רוב מענטשען האבען אסאך צו לערנען אויף אנצוקומען לכתחילה צו עפעס א קלארקייט.

ניין, נאר די אנכיות איז איינגעווארצלט אין די מדע קומט דערויף פון דרויסן ממילא וויפיל די לערנסט האסטו א בלאקעדזש ווייל ס'דארף דורכגיין דיין אנכיות, ביז דו קומסט אן צולערנען איבער נגיעות זעלבסט וואס דעמאלטס הויבסטו אן מאכן סדר, אבער איך גלויב נישט אין די מעגליכקייט פון זיך אינגאנצן משחרר זיין.

די נפקא מינה קומט אויס אז לויט וואס איך האב געטענה'ט איז צו לערנען קלאר מאכען טענות א גוטע וועג אויף קלאר צו ווערן און מאכען ווייניגער מקום פאר נגיעות, בשעת לדידך ווילאנג א מענטש וועט נישט זיין די שכל אליינס וועט אלעס זיין מיט נגיעות. דאס קומט אבער אן כדבריך אין סתם א לאפ אז אלעס איז נגיעות און ממילא איז נישט משנה.

לכאורה קען מען ווייזען אז ווען ממוז קלארער מגדיר זיין וואס מזאגט פאלט ממילא אראפ אסאך נגיעות אפילו אן דער מענטש זאל ווערן אויס מענטש. למשל אין מאטעמאטיק איז דא ווייניגער טעותים מחמת נגיעות ווי אין ארט-קריטיק, און אין געזעץ ווייניגער ווי אין הערכת הנגינה.

chusid האט געשריבן:in english their are 3 different words for it with different definitions, smart-intelligent-bright' you mean intelligent , correct? i

כ'ווייס נישט פונקט וויאזוי דו דעפינירסט די ענגלישע ווערטער. אבער יא לכאורה.

אוודאי איז דא אסאך וועגן וויאזוי מסלק צוזיין נגיעות, און אוודאי איז נגיעות משנה ווייל נגיעות שטערן מיר.
נגיעות וואס איך בין נישט מודע צו איר קען דאך מיר נישט שטערן.

i think that kochlefel was reffering to smart vs stupid and not intelligent' in his mind chrisianity makes no sense at all so hes asking are a billion ppl dumb? i

נו ער זאגט דאך פארוואס קריסטענטום איז סטופיד וואס די זעלבע קען מען זאגן לגבי אידישקייט.

נהורא נפישא האט געשריבן:נו ער זאגט דאך פארוואס קריסטענטום איז סטופיד וואס די זעלבע קען מען זאגן לגבי אידישקייט.

יאיר האט געשריבן:

בכלל איז די גאנצע מטרה פון דעם אשכול זינלאז. אויב יעדער מענטש וואס גלייבט אין א "נארישע" רעליגיע איז א שוטה, קען ער אסאך גרינגער פרעגן אויף די הינדוס. זיי גלייבן אין ווישנו מיט פיר ארעמס, כאכאכא. אזא שוטה. פארוואס קענסטו נישט גלייבן ווי א נארמאלער מענטש אין די תורה? אזוי דארפסטו נאר אננעמען אז אן אייזל האט גערעדט און אז משה איז ארויפגעפלויגן אין הימל.

לעיקוואד האט געשריבן:

chusid האט געשריבן:in english their are 3 different words for it with different definitions, smart-intelligent-bright' you mean intelligent , correct? i

כ'ווייס נישט פונקט וויאזוי דו דעפינירסט די ענגלישע ווערטער. אבער יא לכאורה.

וואס איז מיט wise?

מצד שלישי, איז דען קאךלעפל דער ערשטער איד צו טענה'ן אז קריסטען זענען טיפשים? איז דאס נישט א חלק פון דער אמונה אז אנדערש איז נאריש און טפשות? מדארף מעיין זיין פונקט אבער לכאורה די אלע פסוקים אין תנ"ך וואס מאכען חוזק פון געצען דינער אלץ טיפשים זאגען שוין אזוי. איז זיי מסביר זענען זיי טאקע אלע אזוי נאריש? אדער האלטען זיי אזויווי דער צד אז גלייבען אין שקר איז יא טפשות'דיג.

ווען איינער רופט א צווייטן א טיפש מיינט אז ער איז מזלזל אין יענעמס שטעלונגען ווען ער איז מסביר פארוואס יענעמס שטעלונגען זענען טפשות מצד א סברא וואס ער אלייך האלט נישט אזוי לגבי אן אנדערע זאך האט ער קלאר נגיעות יהי' מי שיהי'

אין אדם חוטא אלא אם נכנס בו רוח שטות
זעסטו לכאורה, 1-אז די דיסיזשען צו טוען א חטא (א נישט ריכטיגע דיסיזשען) איז נאך נישט טפשות כשלעצמו ווייל דו זעסט אז די גמרא דארף זאגן אז דאס קומט "מכח" טפשות, 2- אז א רוח פון דאמקייט דעפענירט נאכנישט דעם מענטש אלץ dumb

יאיר האט געשריבן:

לעיקוואד האט געשריבן:

chusid האט געשריבן:in english their are 3 different words for it with different definitions, smart-intelligent-bright' you mean intelligent , correct? i

כ'ווייס נישט פונקט וויאזוי דו דעפינירסט די ענגלישע ווערטער. אבער יא לכאורה.

וואס איז מיט wise?

אדער clever brilliant astute sharp וכו'?

ישראל, מען דארף טאקע אפטיילן צווישן פארשידענע סארטן קלוגשאפטן. לדוגמא, א מענטש קען זיין זייער wise אבער נישט clever.

לאמיר טאקע אויסשמועסן די סארט קלוגשאפטן
למשל, ס'פאראן מענטשן וואס העלן קיינמאל נישט ארויסרעדן א נאריש ווארט פון מויל, אבער מיט א רגילות אן קיין עפארט, איך האב אזא קרוב, מוז נישט זיין עפעס ווייסעך וואס טיפזיניגע דברי חכמה,
געווענליך די סארט מענטש האבן א חוש צו סאלווען פראבלעם'ס שנעל, ווען אימער ס'מאכט זיך א שווערע דילעמא, די מענטשן וועלן אויפן פלאץ אויפקומען מיט א גאניאלן פראקטישע עצה,
זיי זוכן קיינמאל קיין עטענשן, זענען זיך פאר זיך,
אויך גייט עס מיט, אז מ'האט גוטע ווערטליך
בכלל א נער האט נישט קיין סענס אוו יומער
און איך רעד נישט פון נאכמאן א דאגי אדער סתם רעדן ניבול פה,
איך רעד פון קלוגע ווערטליך,
למשל אזא סארט ווי חאצאצקער רבי, איך זאג נישט ער איז א נער,
אבער איך האב איינמאל געהערט ס'מיר אינגאנצן נישט געקומען צו לאכן, קוויטשעט און מאכט הוויות,
ווידער ש"א דים קען איך וויינען פאר געלעכטער,
די מענטשן מוזן נישט האבן עפעס ווייסעך וואס טיפע מוחות,
אפשר טאקע יא, איך ווייס נישט, אבער זיי זענען נישט ידוע פאר דעם,
אלענספאל איך בין מקנא די סארט חכמה, ס'ברענגט חן,

א חכם איז לכאורה איינער וואס ווייסט אלע ידיעות וואס עס פעלט איהם אויס פאר זיין לעבן און ער מאכט זיכער צו האבן די ידיעות
עפ"י עניות דעת רבי הקוה"ט זי"ע ועל כל מי שרוצה

איז דאס וואס @נולד מאוחר זאגט אבער פאר אזא פראקטישע לעבן וואס דער רבי זי"ע האט געזען פאר א לעבן.

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

אפאר הערות אויף די אשכול:

א). אויב נעמט מען אן אז חכמה/חכם מיינט מען אינטעליגענץ/אן אינטעליגענטע מענטש, איז דאך ווי באקאנט דא דערויף שטיינבערג׳ס טרייארכיק טעאריע וואס אינטעליגענץ איז; אז ס׳דא דריי סארט אינטעליגענצעס:

1). אנאליטיק חכמה: וואס אונז רופן סתם אזוי אן ״חכם/קליג״; א ״גוטן קאפ״ (בקיצור). הגם, זיכרון (און אפילו תפיסה) אליין איז נישט דייקא דאס, כמובן. ס׳איז דער וואס קען טוהן די העכערע שלבים פון בלום׳ס טעקסאנאמי [צונעמען א נושא, צושטעלן/מדמה זיין, אפשאצן וכו׳].

2). קריעיטיוו חכמה: אז ער/זי קען אויפקומען מיט געניאלע המצאות וכו׳, וואס איז, פארשטייט זיך, כולל ארט ודכוותייהו. (בדרך כלל, איינער וואס האט די אינטעליגענץ, עכ״פ בנוגע המצאות, האט די ערשטע אויך.)

3). פראקטישע חכמה: ״סטריט סמארט״ בלע״ז; ווייסט וויאזוי זיך אן עצה צוגעבן אין אומשטענדן. (לפי״ז קען מען ״אפשר״ זאגן אז, איה״נ, א גוטע באל שפילער איז טאקע א חכם אין די מקצוע. דא ליגט אויך די חילוק צווישן די סייענטיסט וואס שטודירט די מעכאניזם וכו׳ פונ׳ם קאר, און די מעקאניק וואס פאררעכט עס.)

(ס׳איז אויך דא גארדנער׳ס טעאריע פון מער אינטעליגענצעס, אבער דאס איז שוין מער בנוגע עדיוקעישען.)

איך האב געזעהן ערגעץ אז פסיכאלאגן מוטשענען זיך צו פונקטליך דעפינירן די הגדרה/ות פון אינטעליגענץ, פונקט אזויווי ניוראלאגן מוטשענען זיך פונקטליך צו דעפינירען די הגדרה/ות פון קאנשיעסנעס און ביאלאגן וואס מוטשענען זיך פונקטליך צו דעפינירן די הגדרה/ות פון לעבן.

ווי ערווענט אין אנהויב פון מיין תגובה, די ערשטע וועג פון אינטעליגענץ איז וויאזוי אונז אין אלגעמיין פארשטייען, און זענען מעריך, דאס מושג פון ״חכמה/אינטעליגענץ״. דאס איז מוכח פון, למשל, (קהלת ט יא) לא לחכמים לחם וגו׳. וואס פון דעם זעהען מיר אז מיט ״חכם/ים״ מיינט מען אן אנאליטיק/פילאזאפישן חכם; נישט איינער וואס איז א פראקטישער חכם (וואס ער פארשטייט, און זיין ״פארשטאנד״ איז, יא וויאזוי צו מאכן געלט), וכהנה רבות.

ב). ווידער, לגבי דעם אז א ״חכם״ איז טייטש איינער וואס שטרעבט און פרובירט ״נאכצוגיין און זוכן״ חכמה (אזויווי לעיקוואד, תרתי משמע...), דאס גייט לכאורה אריין אין כלל פון איינער וואס זוכט צו פארמאגן Wisdom/Knowledge/Truth, וואס דאס האט לאו דווקא צו טוהן מיט אינטעליגענץ דייקא. אין אנדערע ווערטער, א ״חכם״ אין די פאל איז איינער וואס איז אינטרעסירט אין די זאכן און איז עוסק אין inquiry (און אפשר נישט קיין חילוק צו ער קומט למעשה אן), ווי ערווענט אינ׳ם אשכול. (איך פארשטיי אז דאס איז מער נוטה צו, און גייט בדרך כלל צונאזאם מיט, די ערשטע (און אפשר צווייטע) דרכים פון אינטעליגענץ, ווי איידער די דריטע.)

ג). לדעתי, גיבט מאטי אן אינטרעסאנטע variation און אמאלגאם פון די Coherence און Correspondence טעאריעס פון אמת בנוגע חכמה להשיג האמת. דהיינו, אז להשיג האמת של המציאות [Correspondence] מיט די כלים וכו׳ וואס מען האט עד כדי שידו מגעת, איז אויך אן אמת (אין די גדרים) לכשלעצמו [Coherence] (און וואס הערשי לייגט צו איז אז מען ברייטערט אויס די parameters און ממילא די Coherence און אמת) ודוק.

לעיקוואד האט געשריבן:פון וואו נעם איך אז אלע האלטען אז חכמה איז א virtue און טיפשות פארקערט? ווייל אפילו דער גרעסטער אנטי- איטעלעקטואל, ווען ער זאגט אויף אדער פאר איינער, דו ביסט דאך א טיפש א נאר, מיינט ער נישט קיין שבח.. און אפילו דער גרעסטער בעל אמונה פשוטה ותמימה, ווען ער זאגט אויף איינער אז ער איז א קלוגער, איז ער נישט קיין מלבין פני חבירו.. זעהט מען אז ביי יעדער איינער איז חכמה אן ארויפגעקוקטער זאך און טיפשות אן אראפגעקוקטער זאך.

ס'איז א טעות מעיקרא, ווען א מענטש זאגט אויף איינעם אז ער איז "קלוג" מיינט ער באמת צו זאגן "ער האלט ווי מיר", און ווען מ'זאגט אויף איינעם אז ער איז א "טיפש" מיינט מען באמת צו זאגן אז "ער האלט אנדערש פון מיר". די זאך וואס מענטשן זענען מעריך איז זייער אייגענע מציאות, און וויבאלד רוב מענטשן גייען צו מיט די הנחה אז "איך בין וואס איך טראכט", איז איינער וואס איז מסכים מיט מיין מיינונג ד.ה. ער איז מודה אין מיין מציאות איז ער "קלוג", און אז ער איז נישט מסכים מיט מיין מיינונג ד.ה. ער איז כופר אין מיין מציאות איז ער "נאריש".

די מיעוטא דמיעוטא מענטשן וואס פארשטייען אז מיינונגען טוישן זיך כסדר, און מיינונגען זענען א דבר נפרד פון א מענטש'ס עצם מציאות, זיי זענען די מענטשן וואס זענען בכלל פעאיג צו מעריך זיין חכמה.

און לגבי די עצם שאלה ווער איז א חכם, איז מיין דעפינישן "איינער וואס כאפט וואס טוט זיך", הדא הוא דכתיב החכם עיניו בראשו וכסיל בחושך יהלך. און די סיבה פארוואס איך שעץ חכמה איז טאקע נאר דערפאר וואס ס'מאכט באקוועמער דאס לעבן, אינו דומה דאס לעבן פון א מענטש וואס האט אפענע אויגן, צו דאס לעבן פון א מענטש וואס טאפט אין די פינצטערניש. און טאקע א "חכם" וואס זיין חכמה ברענגט אים שוועריקייטן, איז אין מיינע אויגן בכלל נישט אינטערעסאנט, הדא הוא דכתיב וקורח שפיקח היה מה ראה לשטות זה [להיות פיקח], ועיין ערך hedonism.

זייט ווען דרינגד מען זיך אויף פון דאס וואס מענטשן שעצן אויב דאס איז א Virtue אדער נישט, וכאמור עס זענען פארהאן זאכן וואס מענטשן שעצן און קוקן מיט התפעלות ווס. זלזול און ס'האט זיכער נישט קיין שייכות צו ווירטשו. אויב מענטשן באליידיגן זיך ווען מ'זאגט יענעם אז דו האסט א מיאוסן געזיכט איז די פשט אז מאכן פלאסטישע סערדזשערי איז א ווירטשו, איז מאכן א שיין שטיקל ארט פאר ארטס סעיק א ווירטשו ? קען זיין אין קלאסישע פיליזאפיע איז דאס טאקע אזוי.
בכלל איז עטיקס נישט עפעס וואס איז דוקא נוגע בין אדם לחבירו, אדער אפשר טאקע בטל'ן צייט אדער געלעגנהייטן אדער עוסק זיין אין זאכן וואס האט נישט קיין תועלת פאר זיך א מאראלישע פארלעצונג. איז יעדע זאך וואס קומט פון נפש הבהמית לולא איזה תועלת א מאראלישע פארלעצונג, איז עסן מער ווי די צורך החיוני, א מאראלישע פארלעצונג, איז הוצז"ל לולא דת א פארלעצונג דארט ווי ס'איז נישט שייך אז א צווייטער ווערט באקריוודיוועט ? איז דא מאראלישע געזעצן פאר איינער וואס איז די וועלטס איינציגסטע איינוואוינער ?
ממילא דארף מען פרעגן קען דען זיין איז חכמה וואס ברענגט נישט קיין שום נוצן פאר מענטשהייט זאל זיין דערביי עפעס א ווירטשו ?
ווען עס קומט צו דת איז שוין די מעשה עפעס אנדרעש דאן זענען די מאראלישע פליכטן נישט נאר דאס וואס איז ע"פ שכל ווי בין אדם לחבירו, נאר אויך וואס די בעה"ב פאדערט וואס דאס רעכנט אריין טאקע אלע התחייביות בין אדם למקום און אין דעם זין דארף מען זען וואס דת האט צוזאגן איבער די מעלה פון חכמה.
אין מחשבת התנ"ך זעען מיר אז חכמה איז דאס וויסן אלע גאטס געבאטן און צוגאב צו דיוועלעפען א וויכטיגע טאלאנט. די טאלאנט הייסט יראת שמים, ווייל ידיעות התורה אליין האט נישט קיין שום תועלת אויב עס איז נישטא דערביי גאטפארכטיגקייט דאס צו אינפארסירן.

דער מו״נ (ח״ג פנ״ד, בסיום הספר) טייטשט אפ ״חכמה״ אלס איינע פון די פיר:
1). השגת שכליית [אנאליטיק/פילאזאפיש].
2). וויסן ווי אזוי צו טוהן (גוט) א געוויסע זאך/מלאכה/אומנות (לכאורה איז שפילן באל גוט אויך בכלל).
3). גוטע מדות.
4). וויסן ווי אזוי ״זיך אן עצה צו געבן״ (בערמה ותחבולה), הן לטוב והן לרע.

ער איז דארט מסביר אז זיי קענען אווערלעפן; בפרט די פערטע מיט די אנדערע. ווי אויך אז די (חכמת ה)תורה קומט לערנען ווי אזוי צוצוקומען צו די ערשטע און דריטע סארט (הגם די ערשטע איז נישט מפורש אין די תורה ורק עפ״י קבלה, און דעריבער נוצט מען דעם לשון פון תורה לחוד וחכמה לחוד) ע״ש.

מי אני האט געשריבן:דער מו״נ (ח״ג פנ״ד, בסיום הספר) טייטשט אפ ״חכמה״ אלס איינע פון די פיר:
1). השגת שכליית [אנאליטיק/פילאזאפיש].
2). וויסן ווי אזוי צו טוהן (גוט) א געוויסע זאך/מלאכה/אומנות (לכאורה איז שפילן באל גוט אויך בכלל).
3). גוטע מדות.
4). וויסן ווי אזוי ״זיך אן עצה צו געבן״ (בערמה ותחבולה), הן לטוב והן לרע.

ער איז דארט מסביר אז זיי קענען אווערלעפן; בפרט די פערטע מיט די אנדערע. ווי אויך אז די (חכמת ה)תורה קומט לערנען ווי אזוי צוצוקומען צו די ערשטע און דריטע סארט (הגם די ערשטע איז נישט מפורש אין די תורה ורק עפ״י קבלה, און דעריבער נוצט מען דעם לשון פון תורה לחוד וחכמה לחוד) ע״ש.

הצד השווה שבהן, איינער וואס ווייסט ווי אזוי צו נוצן זיין קאפ אויף צו פארבעסערן דאס לעבן זיינעם איז א חכם.
די מעלה פון חכמה איז נאר ווען עס ברענגט לידי מעשה.

יא און ניין (לכאורה). דהיינו, דער רמב״ם דארט פירט אויס בנוגע פיר שלימיות׳ן באדם פון נידעריגסטע צו העכסטע (אין חשיבות):
1). שלימותו בקניית נכסים, ממון וכו׳.
2). שלימותו בבריאות גופו וגבורתו וכו׳.
3). שלימותו בקניית מדות.
4). שלימותו בהשגת שכליית.

ער פירט אויס אז השגת שכליית (וידיעת ה׳) איז די העכסטע, נאך מער פון שלימות במדות לכשלעצמו (ווייל קניית מדות טובות איז אויך א חלק פון שכליית, ווייל דאדורך איז מען זיך מדמה/מקשר לקונו), ע״ש.

איז משמע פון דארט אז די העכסטע שלימות איז השגת וידיעת שכליית, וואס די פאראלעל דערפון איז די חכמה דערפון, וואס איז ל״ד (לכשלעצמו) מקושר במעשה (חוץ מהחלק להדמות לקונו וכנ״ל).

דער רבינו יונה זאגט (אבות ד א), אמרו חכמי האומות כי היודע כל החכמות אם אינו אוהב החכמה אינו חכם אלא טפש הוא מאחר שאינו אוהב החכמה כי היא הדעת. אך האוהב אותה ומתאוה אליה אע״פ שאינו יודע כלום הרי זה נקרא חכם ע״כ ע״ש.

ומאידך גיסא, זאגט דער רמב״ם אין פירוש המשניות (חגיגה ב א), ונודע כי כל אדם בטבעו משתוקק לכל החכמות כולם בין יהיה טפש או חכם ע״כ ע״ש.

אפשר איז דא א חילוק פין אהבה און השתוקקות?

גברא אגברא קרמית?!

מי אני האט געשריבן:ומאידך גיסא, זאגט דער רמב״ם אין פירוש המשניות (חגיגה ב א), ונודע כי כל אדם בטבעו משתוקק לכל החכמות כולם בין יהיה טפש או חכם ע״כ ע״ש.

דאס גייט אפשר צוזאמען מיט די באקאנטע מימרא פון סאקרעטיס (בנוגע חכמה):
“The unexamined life is not worth living.”
יעצט אויב גיבט מען פאר די דאקטרין/מימרא א מעטאפיזישן ריעליזם דעמאלטס וויבאלד (איוב ב ד) וכל אשר לאיש יתן בעד נפשו ואגב, עיין בפ״א מח׳ פרקים להרמב״ם דהנפש היא כחומר להשכל שהיא הצורה ע״ש), קומט לכאורה אויס אז עס מוז זיין אינ׳ם מענטש אן אינעיט דראנג צו חכמה, כדי צו מאכן דאס לעבן וואס ער/זי וויל אזוי אנהאלטן ווערט צו לעבן.

*

ובכלל בזה, דער חובת הלבבות אין שער הבחינה (פ״ב) ברענגט ארויס פארוואס מ׳דארף לערנען אין קענען חכמה (בכלליות) ע״ש.

l viewtopic.php?p=439849#p439849 l

אמונה ובטחון להחזו״א (פ״ד אות יד).

l viewtopic.php?p=441747#p441747 l

אריסטו האט געזאגט נאך מער. ער האט געזאגט אז מ׳קען נאר עוועליוּעיטן דאס גוטסקייט/געלונגענקייט פון (למשל) א בעקער, וממילא דאס צופרידענקייט מיט וואס דער בעקער האט אין זיך פון/אלס זייענדיג א בעקער, מיט דאס וואס דער בעקער טויג און איז יוּניִק ומיוחד אין דעם וואס ער איז א ״בעקער״ אנדערש ווי אנדערע מענטשן [ווי גוט ער באקט וכדומה]. אין אנדערע ווערטער, מ׳קען אים נישט עוועליוּעיטן מיט זאכן/אספעקטן וואס זענען נישט מיוחד אך ורק למה שנוגע ל״בעקער״ [נישט ווי אזוי ער אטעמט, וואָקט וכו׳].

יעצט, די זעלבע איז ביים מין האדם. מ׳קען נאר עוועליוּעיטן דאס ״געלונגענקייט״ פונ׳ם מענטש מיט די אספעקטן וואס זענען מיוחד אך ורק למינו, וואס דאס איז זיין ראציאנאלע פאקולטי/נפש המשכלת. דאס איז מקושר צום מענטש׳נס צופרידענהייט באשר הוא איש; ווי ווייט ער איז ״גוט און געלונגען״ אלס איש. (וכעי״ז בהרבה ספרי מוסר ומחשבה בנוגע תיקון המדות וכדומה.)