קאווע שטיבל • רבי דוב בער פון ליעווע - וואס האט דארט פאסירט? (דיסקאסיע)

עטליכע אינטערעסאנטע זאכן וואס איך האב געפינען.

א איד האט געשריבן:@חקרן איך האב באקומען א אימעיל אז דו האסט תוגעלייגט א הודעה איך קום אריין והנה פינטל.

זאג, ער איז דיר עפעס שילדיג?

ער איז אים גארנישט שולדיג ער וויל אים נאר ווייזן ווי שטארק ער ווארט ארויס פאר זיינע ארטיקלעך
די עולם גייט דא מיט עפעס אזעלכע שווארצע ברילן אנבעליוועבעל

ריכטיג האט געשריבן:@דובר משרים, ווי איך זעה איז דיין כוונה געווען טאקע אריינצורעדן אין דעם אשכול, אלזא וויל איך דיר בעטן היות דער ספר דובר מישרים איז שוין לאנג נישט דא צובאקומען און דאכצעך אז מכון זכר נפתלי איז אינטערגעגאנגען און איך זוך שוין לאנג דעם ספר, איז אויב דו פארמאגסט דאס אפשר ביסטו זיך מטריח און דו סקענסט דאס לטובת הכלל און דו שטעלסט עס ארויף?
לעצטע מאל איך האב דאס געזעהן געדענק איך אז ס'איז נישט אזוי גרויס.

א דאנק.

ענדליך געטראפן עמיצער וואס פארמאגט דעם ספר, ער האט מיר ערלויבט צו מאכן קאפיס פון אפאר בלעטער.

הפלא ופלא, ATUB @חקרן ATUB , כ'קוק שטארק ארויס אויפן המשך.

כאפסט די לאקשן פאר די זופ... מיר האפן בקרוב צוצוקומען צו דעם בריוו און וועלכע זאך עס האט דאס צוגעברענגט.

כ'האב געמיינט די בריוו איז סאך ערגער פון דעם.
ס'איז זייער א שיינע בריוו דאס!

נענתי לך... היינט נאכט קומט א פארזעצונג... (כאטש כ'אב נישט געפלאנט.)

חקרן האט געשריבן:נענתי לך... היינט נאכט קומט א פארזעצונג... (כאטש כ'אב נישט געפלאנט.)

מיר בלייבן אויף

טראצדעם וואס דער ליעווער צדיק האט נישט איבעריג ליב געהאט זיינע ברידער און שוואגער - וואס האבן געלייגט דרוק אויף אים צו פירן רבי'סטעווע, און האבן אים כסדר גע'מוסר'ט אויף זיין צוריקגעצויגנקייט, נישט צו וועלן זיין רבי - האט ער פארט געהאט אין די משפחה נאנטע מענטשן מיט וועמען ער האט זיך געשפירט באקוועם און נאנט, צווישן זיי איז געווען דער הייליגער שטיפענעשטער צדיק, ר' מנחם נחום זצוק"ל, וואס האט סוף ימיו געוואוינט אין יאסי, און זיין פלימעניק רבי יצחק פון בוהוש זצוק"ל. מיט די צוויי צדיקים איז דער רבי געווען ספעציעל נאנט, בפרט מיט זיין ברודער וועלכער האט פארמאגט פיל ענליכקייטן צו אים, נישט זאגנדיג קיין תורה און פארשטייענדיג צו די וועלט. עס ווערט דערציילט איז ווען די צוויי צדיקים פלעגן זיך צוזאמענקומען, פלעגט מען שמועסן שעות ארוכות און צומאל פלעגט מען אויך שפילן שאך. עס איז אויך געווען א געוויסע נאנטקייט צווישן דעם לעווער און זיין שוואגער, הרה"ק בעל צמח צדיק מוויזשניץ זצוק"ל, טראץ נישט אזוי שטארק ווי די פריעדיגע אויבנדערמאנטע צדיקים.

יענע ימים-טובים פון יאר תרכ"ט, דעמאלס ווען עס איז פארגעקומען דער ערד-ציטערניש אין יאסי, איז שוין דער שטיפענעשטער געווען שטארק קראנק. טראץ זיין יונגער עלטער פון זעקס-און-פערציג יאר, האט ער זיך געפלאגט מיט קראנקהייטן און איז געלעגן על ערש דוי. נאך די ימים טובים, האט זיך דער ליעווער ארויסגעלאזט אויפן וועג קיין יאסי, צו באזוכן זיין קראנקן ברודער.

אויף יענעם באזוך ווערט דערציילט, אז די צוויי צדיקים האבן געשמועסט אליין אין דער אינערווייניגסטער צימער, בשעת פונדרויסן האבן זיך דערטראגן הויכע טענער פון טענה'רייען. צווישן אנדערע האט מען געהערט דעם שטיפענעשטער זאגן "אז מען זאגט משוגע זאל מען גלויבן", אויך האט מען געהערט זאגן "אז מען שטייגט אויף א פערד, מוז מען קאנען רייטן" און נאך אזעלכע ענליכע רעדערייען.

אין טאג פון י"ד כסלו תרכ"ט האט בית רוזשין געכאפט דעם קלאפ, ווען עס איז נסתלק געווארן דער צדיק פון שטיפענעשט זצוק"ל לגנזי מרומים, בשעת זיין ארט האט איבערגענומען זיין זוהן, הרה"ק רבי אברהם מתתיהו זצוק"ל. די ברידער זענען געזעצן שבעה און גאנץ בית רוזשין האבן געטרויערט נאך דעם גרויסן פארלוסט פון דעם צדיק.

ספעציעל האט וויי געטאן פארן ליעווער רבי דער פארלוסט מיט דער פריצייטיגער פטירה פון זיין נאנטער ברודער. אין א בריוו וואס איז געשריבן געווארן אינעם יאר פוןן די פטירה, שרייבט דער ליעווער 'כי רחוק ממני 'מנחם' משיב נפשי', מיינענדיג דערמיט זיין ברודער, הרה"ק ר' מנחם נחום זצוק"ל. טראצדעם וואס עס איז נישט זיכער צי דער בריוו האט דער ליעווער אליין מנסח געווען, אדער האט ער בלויז אונטערגעשריבן דערויף, לאזט זיך זאגן אז די פטירה פון א נאנטער ברודער האט געלאזט אויף אים א טרויער און צער, ווער רעדט נאך אין אזעלכע צייטן וואס עס האט אים אויסגעפעלט א נאנטער ברודער וואס זאל אים פארשטיין און זיך געפינען מיט אים.

עס איז פאראן א לעגענדע וואס דערציילט, אז די וואך נאך די פטירה פון זיין ברודער, איז דער ליעווער אריינגעקומען צום טיש פרייטאג-צו-נאכטס, ווען פלוצלינג ביי קידוש האט ער אויסגעגאסן די וויין, אוועקגעווארפן דעם בעכער און צוריסן די בעקעטשע. די דאזיגע פאסירונג ווערט דערציילט אויפן ליעווער, טראצדעם וואס עס איז נישט זיכער צי די מעשה איז נישט קיין געבארגטע פונעם קאצקער, אדער גאר האט מען ארויפגעלייגט אויפן קאצקער א ליעווער מעשה. אויף אזויפיל איז גאנץ זיכער אז איינער האט גענומען די מעשה פונעם צווייטן און עס איז מסתמא נישט פארגעקומען ביי ביידע צדיקים די זעלבע מעשה.

אצינד איז דורכגעגאנגען שווערע מצבים אין שטוב פון דער ליעווער צדיק. פון איין זייט האט די רביצין שיינדל מיט די גבאים געזען, אז דער רבי איז אן ערנסטער פראבלעם, ער קען זיך צעלאזן און שרייען אינמיטן גאס און אין בית-המדרש. אפגעזען צי דער פראבלען איז בלויז געווען יום-כיפר, אדער אויך שבת ביי קידוש, האבן די גבאים געזען אז עס איז פראבלעמאטיש מיטן רבי'ן. די באשרייבונגען אין די צייטונגען אז דער רבי וויל זיך שמד'ן, האט נישט צוגעגעבן קיין כבוד פאר ליעווע און עס האט נאר פארגערגערט דער פראבלעם.

דער רבי פון זיין זייט האט אויך באקומען א שווער הארץ אויף די רביצין און די גבאים, אויב איז די לאגע ביז יעצט געווען שווער, האט זיך דער רבי דערזען אין א טיפן פראבלעם. ער האט פארשטאנען אז די רביצין און די גבאים זעען אין אים א פראבלעם, לויט ווי ער האט דערציילט שפעעטער אין טשערנאוויץ, האט ער אנגעהויבן חושד זיין און שמעקן אז די רביצין וויל אים פאר'סמ'ען, כדאי עס זאל נישט ארויסקומען א חילול השם און א פארשוועכונג פארן רוזשענער כבוד. אפגעזען צי עס איז טאקע געווען אזעלכע פלענער אדער נישט, איז דער רבי שוין נישט געווען זיכער מיט זיך און געציטערט צו זיין אין די סביבה פון זיין אייגענע רביצין און גבאים.

לאמיר זיין אויפריכטיג, דער רבי האט באמת געהאט פון וואס מורא צו האבן; אז מיר קוקן וואס דארט האט זיך אפגעטאן, געפינען מיר אז מען האט אים טאקע נישט פאר'סמ'ט, אבער אנדערע גאר שווערע און געוואגטע אקציעס זענען יא דארט פארגעקומען, און ווער ווייסט צי עס איז טאקע נישט געווען אזעלכע סארט פלענער, וואס די רביצין און שטוב מענטשן האבן געהאלטן אז פאר די טובה פון כבוד בית רוזשין און מטעמי חילול השם דארף מען דאס טון. אזוי צי אזוי האט דער רבי געשפירט א געפערליכע דרוק און לחץ, ער איז נישט געווען זיכער מיט זיך און ער האט נישט געוויסט וואס דער מארגן קען אים ברענגען.

כמים פנים לפנים, די רביצין האט אויך געשפירט אז דער רבי דרייעט זיך ארום מיט חשדות אויף יעדע רירנדע זאך אין שטוב, און די לאגע אין שטוב איז געווען שווער און אנגעצויגן. אין א טעלעגראם וואס די רביצין שיקט קיין סאדיגורא אין יענע תקופה, ליינט זיך ווי פאלגענד: 'ברודער גיפערליך קראנק, שוועסטיר און ברודר צום גיכסטין קוממן''.

אין סאדיגורא האט מען שוין געהאט געהערט די שמועות פון יום-כיפור, און מסתמא איז אויך אנגעקומען די צייטונגען און באריכטן וואס דערציילן איבער דעם רבי'ן פון ליעווע. דער סאדיגורא האט דאן געשיקט נאכן ליעווער אז ער זאל קומען אים באזוכן קיין סאדיגורא, אבער דער ליעווער האט זיך אנטזאגט דערפון, פארשטייענדיג אז קיין האניג וועט ער דארט נישט לעקן. זעענדיג דאס, האט דער סאדיגורער געוואלט אליין אראפפארן קיין ליעווע צו זיין ברודער, אבער די דאקטוירים האבן אים אפגערעדט דערפון צוליב זיין שוואכן געזונט מצב. בלית ברירה האט ער געשיקט זיין שוועסטער, הרבנית גיטל מונזון, אז זי זאל פארן קיין ליעווע און פראבירן צו ברענגען דעם ברודער קיין סאדיגורא.

אבער נאך איידער זי איז אנגעקומען קיין סאדיגורא, איז פארגעקומען א געוואגטע אקציע.

די רביצין און שטוב מענטשן פונעם רבי'ן האבן געוויסט, אז איין מענטש איז פאראן אויף וועמען דער צדיק פארלאזט זיך בלינדערהייט, דאס איז דער דאקטער פון שטאט, מיט וועמען דער צדיק האט געהאט א שפראך און ער פלעגט פארברענגען אינאיינעם אויף לאנגע שעות. די משפחה האט זיך דאן פארבינדן מיטן דאקטער, אים משחד געווען מיט פיל געלט אז ער זאל מיטארבעטן מיט די משפחה און טון וואס זיי באפעלן.

אין א מאנטאג אינדערפרי, בערך עלעווע צייט, איז דער רבי געגאנגען כאפן א שפאציר מיט זיין נאנטן פריינד דער דאקטער. די צוויי האבן זיך ארויסגעלאזט אין א קארעטע אויסער די שטאט, כאפנדיג פרישע לופט פון די פרישע פעלדער נעבן ליעווע, אבער צוריק איז דער רבי קיינמאל נישט אהיימגעקומען.

אינמיטן וועג, זיך געפינענדיג אליין מיטן דאקטער, האט אים דער דאקטער אנגעגאסן א גלאז טרינקען, דער רבי האט גארנישט פארדעכטיגט און געזופט פון די טרינקען מיט געשמאק, שמועסנדיג איבער אלס און אלעמען, ווען מיטאמאל האט אים געכאפט א שלאף, דער רבי איז אריינגעפאלן אין א טיפן שלאף, זיך געפינענדיג אליין אויסער די שטאט.

גראד זענען געקומען צו גיין די גבאים מיט די רביצין שיינדל, זעענדיג ווי דער רבי שלאפט טיף, האט מען אים גוט צוגעבינדן, איינגעשפאנט דעם וואגן און זיך ארויסגעלאזט אין וועג אריין קיין סאדיגורא. דער רבי מיט די רביצין, אינאיינעם מיט נאך א גבאי, זענען געווען אויף איין וואגן, בשעת אויף אן אנדערן וואגן וואס איז זיי נאכגעפארן, האבן זיך געפינען נאך עטליכע גבאים און שטוב מענטשן, וואו דארט איז געווען אלע נויטיגע צוגעהערן וואס מען האט געדארפט מיטטראגן אויפן וועג.

אין אנדערע ווערטער: עס איז פארגעקומען א פארכאפונג, מען האט פארכאפט דעם רבי'ן.

קוקנדיג מיט א ניכטערן בליק, קען מען דאס אנקוקן אויף פארשידענע וועגן. אויב זענט איר א ליעווער חסיד, וואלט איר זיכער געשימט און געשוימט אויף די רביצין וועלכער האט אנגעבליך געפייניגט דעם רבי'ן און אים נישט מער און נישט ווייניגער פארכאפט צו זיין ברודער.

ווידער, אויב זענט איר א סאדיגורער חסיד - לאו-דוקא פונעם ליעווער, דאן איז די בילד אנדערש, נעמליך אז דא רעדט מען פון א נאנטער משפחה מיטגליד וואס איז פשוט קראנק און איז נישט ביי זיך. יעדער פארשטייט אז דאס בעסטע ארט פאר אזא איינעם איז צווישן זיינע ברידער און משפחה מיטגלידער און מען מעג און מען דארף אים אהינברענגען פאר יעדן פרייז. איי, ער וויל נישט? - וואס טוט איר מיט אייער קראנקער זיידע וואס פארפירט אז ער וויל נישט גיין אין שפיטאל, ווען ער דארף וויכטיג גיין? - איר וועט אים דען לאזן אינדערהיים? - מסתמא וועט איר רופן א קאר און מיט כח אים אריינפירן אין שפיטאל, אפגעזען צי ער וויל אדער נישט. אט דאס האבן די גבאים מיט די רביצין געשפירט פאר וויכטיג צו טון מיטן רבי'ן, וואס איז נישט בסדר אין יענע טעג.

מען דארף אויך נעמען אין באטראכט, אז וויבאלד די מקורות זענען נישט אלעמאל גלייך, קען אויך געמאלט זיין אז מען האט אים נישט ממש גענומען מיט כח, מען האט אים בלויז צוגערעדט און געלייגט א שטארקן דרוק אז ער זאל פארן קיין סאדיגורא, אפשר האט מען אים אפילו געסטראשעט, אבער נישט ממש פארכאפט. עס ווענדט זיך פון וועלכן שטאנדפונקט מען קוקט אן די מעשה.

דער קידנעפינג און דאס איינשלעפערן דעם רבי'ן, קעגן זיין ווילן, האט אנגעמאכט א מהומה און א רידערניש אין די וועלט, עס איז געווארן א רעש און טומל אין אלע שיכטן און קרייזן, אנגעהויבן ביי חסידים, געגאנגען צו מתנגדים, ביז צו די נוצרים וואס האבן פארפירט אז מען האט געקידנעפט דעם רבי'ן צוליב דעם וואס ער האט זיך געוואלט טויפן רח"ל.

ווען האט זיך דער רבי אויפגעכאפט? - ווי אזוי האט די וועלט אנגעקוקט די פאסירונגען? - אין קומענדיגן פארזעצונג אי"ה.

הערליך שיין און לויטער באשריבן.

איך וויל זיך באציען בנוגע די "צדדים" לשבח ולגנאי איבערן פארכאפן דעם ר"ר בער.

דו ביסט אזוי מסביר מיט א גלאטקייט, איך ווייס נישט צו אויפריכטיג אדער ציניש, אז מיטן בליק פון א סאדוגערער חסיד קען מען פארשטיין דעם פארכאפונג ווייל ער איז געווען קראנק.

איך וויל טאקע וויסן וואס דער מיינונג פון א סאדוגערע חסיד איז אין אזא פאל, אבער נאר וויאזוי ער וואלט געהאלטן ווען מען טוט עס מיט אים, אדער מיט אן אנדערן געזונטן מענטש וואס ווערט צעפלאצט פון ווערן געצווינגען צו לעבן א לעבן וואס ער וויל נישט. ס'זאל מיר קיינער נישט איינרעדן אז א סאדוגערער בר דעת האט באמת געהאלטן אז ער איז קראנק געווען. און טאמער האלט ער טאקע אז ער איז קראנק איז דאס גופא א קשיה, אזוי געברעינוואשט ביסטו אז טאמער גייט ער נישט אין שפאן גלייבסטו אז ער איז קראנק?! אן דער סאדוגערער מסך המבדיל דארף מען דאך זיין בלינד אויף צו זאגן אז ער איז קראנק.

אויך מיר א צד.

ווי גייט דאס ווארט: "א מטבע האט טאקע צוויי זייטן, אבער נישט יעדער זייט האט א פנים"...

שכח.
האסט געמאכט דעם טאג. זה היום קיווינו.
איך זעה די האלטסט ווארט.
ווען מעג איך מוטשענען פאר די נעקסטע???? לאל

ביי מיר ביי יעדער מעשה וואס איך הער קלער איך ''וואס האט געמוזט פאסירען, כדי מ'זאל פארציילען אזא מעשה?''
למשל, וועגען דער זיך שמד'ען. מסתמא האט ער געשריגען ''לאזט ענק אפ פון מיר, איך דארף זיך דען שמד'ען פטור ווערען פון ענק?!'' פון דעם קען ווערען א סטראשונג, צו א פלאן, צו אפשר גאר אויסגעפיהרט.
דער פחד פונ'ם פארסמ'ען איז אויך פארשטענדליך. א מענטש וואס זיצט איינגעשפארט, נעמט זיך זיין געדאנק ארומלויפען ביז פאראנוי''ע, ווי ברייט באקאנט.
און פון וואנעט ווייסט מען אז ער האט נישט געקענט קיין שפראך? מסתמא ע געבילדעטעט דאקטאר אין רומעניע''ן האט געקענט פראנצעזיש, די שפראך פונ'ם הויכע פענסטער'ס אין יוראפ. דער ריזשינער האט דאך ערצויגען זיין קינדער מיט בילדונג, ער אליינס האט דאך ברייט געקענט אין וועלטליכע עניינים כאחד הנסיכים. איז פארוואס זאל מען מיינען כז זיין קלוגע געראטענעם קינד זאל זיין אנדעריש?

דאכט זיך אז אין מזרח אייראפע איז דייטש געווען מער פאפולער ווי פראנצויזיש.

אבער דאס וואס דו פרעגסט איז א קשיה אויף א מעשה, אדער האט מען אים פאקטיש נישט געלערנט קיין געבילדעטע שפראכן, אדער האט ער דאס פארגעסן מיט די צייט, מען קען זיין א קלוגער מענטש אין פארשידענע הינזיכטן אבער קיין שפראכן נישט קענען אויפכאפן. ווי עס ווייזט אויס פון די מקורות איבער זיין געשיכטע אז ער האט קיין דייטש און פראנצויזיש נישט געקענט.

קודם כל, איך האב מוסיף געווען עטליכע קלייניגקייטן און דעם לעצטן פארזעצונג.

אצינד, לבהירת הענין וויל איך מוסיף זיין, אז טראצדעם וואס קיינער שרייבט עס נישט, קוקט עס אויס אין מיינע אויגן אז פאליטיק האט דא געשפילט א גרויסע ראלע. לויט ווי עס קוקט אויס האט זיך דער ליעווער קיינמאל נישט פארטראגן מיט זיין סאדיגורער ברודער און נישט אומזינסט איז ער אנגעקומען צו דער ווייטער רומעניע, ווייט פון זיין משפחה און פריינט. לויט געוויסע מקורות האט ער נישט באקומען רעכט זיין חלק אין די גרויסע ירושה פון זיין פאטער, און הגם פארן ליעווער האט קיין געלט נישט געפעלט און אויב וואלט ער געוואלט, וואלט ער זיך געקענט אנפילן מיט אוצרות קורח פון די געלטער פון זיינע חסידים, האט ער זיך פאר א סיבה דערווייטערט און אוועקגעפארן וואוינען.

מען דארף אויך נעמען אין באטראכט, אז אין געוויסע רוזשענע מקורות ווערט דער ליעווער באטראכט אלס דער מוח פון די רוזשענער קינדער. עס איז גאנץ מסתבר צו זאגן אז דער סאדיגורער האט זיך געשפירט באדרויעט פונעם ליעווער און זיין מוח איז אים געשטאנען אין וועג. דאס איז געווען די סיבה, אז ווען מען האט געטראפן א מקום וואו מען קען אים רודפ'ן און אים מאכן א רחמנות, א קראנקער און א ספק משומד, האט מען דאס געטאן, אונטערן שלייער פון רחמנות האבן אויפן ברודער.

טראצדעם וואס קיינער שרייבט נישט אזא השערה און עס ווערט אין ערגעץ נישט געברענגט, לאזט זיך דאס זאגן אלס דבר המסתבר מאליו.

נאך א זאך: אין א בריוו וואס א סאדיגורער חסיד שרייבט פאר ר' ניסן באק אין ארץ-ישראל, דערמאנט ער די פאסירונגען פון ערב יום-כיפור תרכ"ט, און ער לייגט צו אז זינט דעמאלס פלעגט דער ליעווער אינדערהייט כסדר זאגן אז ער וויל זיך גיין שמד'ן. דאס אליין אז א סאדיגורער חסיד שרייבט עס, ווייזט אויף עפעס. נעמליך אויף איינע פון די צוויי, אדער אז ער האט טאקע געהאלטן דערביי ח"ו - א זאך וואס דער ליעווער האט שטענדיג געלייקנט און געזאגט אז ער האט קיינמאל נישט גע'חלומ'ט דערפון, אדער אז די סאדיגורער חסידים האבן באופן מסיומת פראבירט אנצוקלעבן אויף אים אזעלכע זאכן, און טראצדעם וואס א רוזשענער קינד איז געווען קודש קדשים אין סאדוגערע, איז פארט געווען א שטיקל ריס דארט.

עס קען אויך געמאלט זיין, אז זעענדיג ווי אזוי די רביצין און די גבאים ווערן דערשראקן ווען ער האט דערמאנט שמד אום ערב יום-כיפור, האט דער ליעווער געפינען א וועג ווי אזוי צו סטראשען, און ער האט דאס גענוצט אויך אינדערהיים, א זאך וואס האט ארויסגערופן גרויס זארג צווישן זיינע נאנטע.

אין מיין באשרייבונג האב איך נישט דערמאנט די נקודה - אז ער האט דערמאנט דעם ענין פון זיך טויפן אינדערהיים - וויבאלד עס לייגט זיך אויפן שכל אז דאס איז א צוגעלייגטע שטיקל פון די צייטונגען, מתנגדי סאדיגורא און מעגליך אפילו סאדיגורא חסידים זעלבסט, וואס האבן געוואלט בארעכטיגן זייערע שריט אדער האבן געשפירט א קאנקערענץ צו זייער רבי'ן.

והבוחר יבחר.

אין יעדן פאל, מיינט דאס נישט חלילה אז דער רבי האט געהאלטן דערביי ח"ו, נאר אז דאס איז געווען א געזונטע סראשע, כמעט די איינציגסטע וואפן וואס ער האט גענוצט קעגן זיינע שטוב מענטשן. מען זאל נישט געפרואווט ווערן.

ישר כח חקרן פארן ברענגען פאר די היימיש אידיש ליינער דער שוידערליכער געשיכטע וויאזוי ברודערשאפט האט אביוזט דעם צוטרוי און עס געניצט אויף צו אונטערדרוקן דעם ברודער. ספעציעל אז דאס איז געשען בבית צדיקים און טאקע מיט א צדיקישע מאטיוו.
עס איז אנבאדונגט נויטיג צו וויסן צו טון פארן יונגן דור אז דארט וואו עס גלאנצט קען זיין באגראבן הויפענעס שמוץ און אונטערדרוקונגען. ספעציעל איז עס וויכטוג צו וויסן הויף א הויף וואס איז לכאורה הייליג און מען קען קיין אויםריכטיג שלעכט ווארט נישט זאגן. זאל מען אראפ רייסן דעם אומשולדיגער היילגן שלייער פון זייערע פרצופים, זאל מען אנמערקן אויף די פולע פסולת וואס איז אריין געמישט אין זייער כלומרשטע הייליגע "אוכל", און ויראה הקהל וישפוט.

זאל דער ליעווע סעריע זיין נומער איינס פוו נאך צענליגע ענליכע געשעענישן ביי אזוי גערופענע הייליגע משפחות און הויפן.

זיין הו'א איז דיין מסקנה. אזוי באשאפט זיך מעשית

מיין מסקנה איז אז שטערקערע געוואונען די שוואכערע, און אז טאמער וויל מען נישט מבטל זיין די אייגענע ישות לחליטין דארף מען קעמפן.

עס איז מיר נישט אזוי וויכטוג וויפיל פראצענט פון די מעשה איז ריכטיג, דער פאקט אז שטערקערע האבן זיך געוואלט משתלט זיין אויף א שוואכערן'ס לעבן מיטן פארבלענדערישן מאטיוו פון בית צדיקים, איז פאר מיר איבער גענוג, און דערפאר דארף יעדער רעכדענקיגער מענטש פארשרייען און אראפ רייסן בכל תוקף, סיי די געשיכטע און סיי אנדערע ענליכע געשיכטעס אין די היסטאריע , עד ימינו אלה.

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:ביי מיר ביי יעדער מעשה וואס איך הער קלער איך ''וואס האט געמוזט פאסירען, כדי מ'זאל פארציילען אזא מעשה?''
למשל, וועגען דער זיך שמד'ען. מסתמא האט ער געשריגען ''לאזט ענק אפ פון מיר, איך דארף זיך דען שמד'ען פטור ווערען פון ענק?!'' פון דעם קען ווערען א סטראשונג, צו א פלאן, צו אפשר גאר אויסגעפיהרט.
דער פחד פונ'ם פארסמ'ען איז אויך פארשטענדליך. א מענטש וואס זיצט איינגעשפארט, נעמט זיך זיין געדאנק ארומלויפען ביז פאראנוי''ע, ווי ברייט באקאנט.
און פון וואנעט ווייסט מען אז ער האט נישט געקענט קיין שפראך? מסתמא ע געבילדעטעט דאקטאר אין רומעניע''ן האט געקענט פראנצעזיש, די שפראך פונ'ם הויכע פענסטער'ס אין יוראפ. דער ריזשינער האט דאך ערצויגען זיין קינדער מיט בילדונג, ער אליינס האט דאך ברייט געקענט אין וועלטליכע עניינים כאחד הנסיכים. איז פארוואס זאל מען מיינען כז זיין קלוגע געראטענעם קינד זאל זיין אנדעריש?

ליטוואק פון בודאפעסט: מיט אט די נקודה ביניך מסכים מיט דיר 100%. די גאנצע ריזשינער משפחה זענען געווען אזאלכע פארגעשריטענע מענטשן און ער, דע ליעווער איז דאך געווען א ספעציעל קינד מיט געבענטשטע כשרונות און טאלאנטן. לייגט זיך עס בכלל נישט אויפ'ן שכל אז ער איז געוועןאזוי פארכניאקט וי א בעלזער יושב. מ'זאגט דאך אז ער האט געליינט ביכער. נו. די ביכער זענען דאך נישט געווען געשריבן אויף אידיש.
איבער די גאנצע ריזשינער/סאדיגור'ע הנהגה האביך א סאך צו קאמענטירן. און מ'זאלל מיר נישט פארדרייען א קאפ אז דאס איז העכערע זאכן וואס אונז פשוטי עם פארשטייען נישט דערצו. איך ווייס אזויפיהל אז ווען איך עס א גוטן סטעיק און איך פארטרונק מיט א קאלטן גלעזל ביר אין א הייסן זומער'דיגן טאג האביך נישט דערביי קיין שום ספעציעלע כוונות. חוץ די תאוות האכילה...א גוט שבת..,.!

שש משזר האט געשריבן:שיין געשריבן.

מיר ווארטן אויף די המשך הדברים!!!

[און אויב ס'וועט זיין וואס צוצולייגן נאך דיין באשרייבונג, עמיר ארויפשארן די ארבל. כ'האב היבש חומר אויף אים].

איך האף לטוב

Sent from my Nexus 6 using Tapatalk

נאך איין אבזערוואציע האביך: פון די אלע באריכטן ווא זענען געברענגט געווארן דורך חקרן נעם איך ארויס אז די רביצין איז גארנישט געווען אזא צדיקת. זי איז געווען יענע סוחר'טע. כאטש זי האט געשטאמט פון דעם העיליגן טשערנאבלער גזע. זי האט זיכער ערגעץ אינמיטן די פרשה געהאט א לאוו אפעיר מיט איינעם פון די גבאים. מ'זאלל מיר נישט קומען פארציילן די העיליגקעיט און גרויסקייט פון די צדיקים לבית טאלנא. זיי זענען געווען איינפאכע פאליטישנס און האבן געארבעט לטובת זייער אייגענע אגענדא. ס'נאר א מזל אז ס'איז נאך דאמאלס נישט געווען קיין אינטערנעט. און מ'האט געקענט פארקויפן לאקשן פאר'ן עולם.
אויך. דער ליעווער וואלט געדארפט ביי א געוויסע נקודה איינזעהן אז זיין רביצין איז א שלאק און ער האט געדארפט כפרות שלאגן מיט איהר. און חתונה האבן מיט א גוטע פרוי וואס וואלט איינגעשטימט אז ער זאלל לעבן אזוי ווי ער וויל. כאטש אין אנהייב זענען זיי געווען לאווי דאווי. אבער ווען ער האט איינגעזעהן אז זי איז א ביטש האט ער זי געדארפט אפ'גט'ן. דאס וואלט אויך געווען פונקט אזא גרויסע פאליטישע באמבע ווי די סטראשונקע אז ער גייט זיך שמד'ן...!

ר' בערל איהר נעמט זאכן זייער ערנסט, אזא עלטערער איד ווי אייך וואלט שוין געוואוסט אז עס איז מעגליך אז דער סאדיגורער איז געווען א קדוש וטהור און פארט געמאכט א טעות מיט באהאנדלען זיין ברודער, וכן הוא לגבי הרעביצין וואס כאטש וואס לויט די מעשה איז זי געווען יענע סחורה, קען מען נאכנישט אפסטעמפלען מינטשן לויט די מעשה פון אזוי פיל יארן ווייט, א וודאי קען מען בודק זיין די מעשים צו עס איז געווען אויסגעהאלטן, אבער נישט די מענטשן בכלליות.

געוואלדיג האט געשריבן:ר' בערל איהר נעמט זאכן זייער ערנסט, אזא עלטערער איד ווי אייך וואלט שוין געוואוסט אז עס איז מעגליך אז דער סאדיגורער איז געווען א קדוש וטהור און פארט געמאכט א טעות מיט באהאנדלען זיין ברודער, וכן הוא לגבי הרעביצין וואס כאטש וואס לויט די מעשה איז זי געווען יענע סחורה, קען מען נאכנישט אפסטעמפלען מינטשן לויט די מעשה פון אזוי פיל יארן ווייט, א וודאי קען מען בודק זיין די מעשים צו עס איז געווען אויסגעהאלטן, אבער נישט די מענטשן בכלליות.

ר' געוואלדיג: ניין.טאקע פארדעם ווייל איך האב שוין ב"ה געגעסן א סאך אפיקומן'ס (נאר נישט אזוי אלט ווי דו ווילסט עס אהערשטעלן...) ביניך געווארן א סקעפטיק אין די גדלות וקדושה וואס מ'פארקויפט אויף די פארשידענע צדיקים. ספעציעל לבית טשערנאביל/טאלנא. איך זעה דאך וויאזוי די היינטיגע (יוצאי חלציהם) זעען אויס..מ'קען אפשר זאגן אז די אינטערנעט האט מיר געשאדט. אבער איך בין געווען א גרויסער תמים אלס יונגל. ווייל איך האב געליינט א סאך מעשיות פון די צדיקים. אויף די צדיקים לבית רוזשין/סאדיגורא למשל זאגט מען גרויסע און הויעכע זאכן איבער דעם לוקסוס'דיגן לעבן וועלכען זיי האבן געלעבט. אבער ביי מיר איז אין מקרא יוצא מידי פשוטו. און איך ווייס אז ווען די רבי עסט א גוטן סטעיק און טרונקט א קאלט גלעזעל ביר אין א הייסן טאג, האט ער פונקט אזוי א הנאה דערפון ווי איך און דו. אדער ווען ער פארט אין א גאלדענע קארעטע געשפאנט צו צוויי שיינע ווייסע פערד (כדרך המלכים) האט ער גאנץ פיין הנאה פון די אטענשן וואס ער ציהט...! נאר ווילאנג ס'איז נישט פוגע אין די רעכטן פון די פשוטי עם באדערט עס מיך בכלל נישט. איך פארגין עס זיי מיט'ן גאנצן הארץ. אבער קיינער זאלל מיר נישט קומען און פארציילן באבע מעשיות אז דאס איז העכערע זאכן. די רבי איז פונקט אזא בשר ודגים ווי איך און א יעדער איינער...!

ר' בערל, אז מ'קוקט אין נישט חסידישע מקורות אויפ'ן ריזשינער זעלבסט, זעט מען א באזעסענע מענטש, נישט קיין העכערע מעשה'ס. למשל, קוק אין זכרון יעקב פונ'ם סעקרעטאר פון ר' יצחק אלחנן ווי ער ברענגט א בריוו פונ'ם ריזשינער וועגען די גזירת הקאנטוניסט'ן ווי ער רעדט זייער נארמאל נישט העכער'ס.
און לגבי די רביצין, דו זאגסט כאטש זי איז פונ'ם הייליגען טשערנאבעלער גזע, איך זאג ווייל זי איז פונ'ם טשערנאבעלער גזע. סקווער איז נישט קיין נייע זאך. גזע בית טשערנאבעל זעט מיר אויס פארפוילט שוין דורות, און דאס איז א טיפישע אויסדרוק פון יענער פארפוילטקייט.

אוי ליטוואק ליטוואק, ווילאנג נאך וועסטו רודפן די חסידים?
לאשוין אפ

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן: סקווער איז נישט קיין נייע זאך. גזע בית טשערנאבעל זעט מיר אויס פארפוילט שוין דורות, און דאס איז א טיפישע אויסדרוק פון יענער פארפוילטקייט.

איש את רעהו, איך גיב דיר איבער דער ארבעט. אבער טוה א גוט'ן דזשאב. אנדעריש וועל איך עס צוריקנעמען.

ליטוואק, איך מוז מודה זיין אז אסאך מאל ביסטו זיס ווי צוקער.
Keep it up...

דער חולק איז אז ביי א בעלעגלה. איז עסען סטעיק אייזקרים פון זיינע איידעלסטע זאכן

זקנים, זייט ביזט שוואך נעמסטדיך אן פאר שוואכע. ביזט זיכער געווען אמאל אינגאנצן פארקערט מ'האט נישט געקענט שטיין אין די ד' אמות
אבער, נישט פון בארעדן באקומט מען א כפרה

בן אדם:

נישט זיס ווי ציקער איז ער מיט זיין באהויפטונג, נאר ליידער ביטער גערעכט.

איז עס עפעס זיס צו זעען ווי מען הארגעט יענעם'ס רעכטן בעלולות שונות בעת יענער שרייט פון ווייטוג בכל רמח אבריו?!

איך פארסמאקעווע זיך נישט ווען איך ליין די אפענע רישעות פון רעגירונגען, מוסרים, שלעגערס וכדו' און איך פארסמאקעווע זיך נישט ווען איך הער פון די אונטערגעציפטע באהאלטענע רישעות שטיק בארעכטיגט מיט אלענערליי אויסריידן, וואס ווערן געטון בבית צדיקים, וחסידים ואנשי מעשה, וכדו' בשם א מכלומר'שטע ערהאבענער צוועק.

ניין, עס איז גארנישט זיס!

אז מ'טראכט טאקע אריין, אפילו מ'וועט נישט גיין אזוי ווייט ווי ר' בערל, און מ'וועט אנקוקען די עשירות בבית ריזין אלס א לשם שמים זאך, קען נאך זיין נישט עפעס העכער'ס. איך בין נישט דארט געווען, אבער ס'קען זיין אז אויף צו דערהויבען דער מוט פון א דערדרוקטע פאלק, האט ער איינגעפיהרט א פרינצליכע אויפפיהרונג אז מ'זאל דינען דער באשעפער מתוך גדלות והרחבת הדעת. איך בלייב ע מתנגד, דער תורה דארף נישט קיין צוהעלפער'ס, אלע דרכי עבודה דארפ'ן שטייען אין תורה. אבער עכ''פ ביי חסידים האט מען נישט אזוי גערעדט, און ס'איז גאנץ מעגליך געווען די כוונה פונ'ם ריזשינער.

ווען עס זאל ווען ווערן ידוע אז דער הייליגער סאדוגערער האט מאלעסטעט א קינד במשך עטליכע יאר, וואספארא בליק וואלסטו געהאט אויף זיין שענסטע און הייליגסטע עבודה???

ביי מיר ווערט דאס וואס ער האט געטון מיט זיין ברודער פאררעכנט פונקט אזוי הארב ווי מאלעסטעישן. עס האט דערווייל נישט קיין קלינגעדיגער נאמען אזוי ווי מאלעסטעישן, אפשר וועט מיט די צייט וועט דער עוול פון אזא התנהגות פאפולער ווערן, אזוי ווי דער עוול פון מאלעסטעשן איז לעצטנס פאפולער געווארן (דור דור וחטאיו). אבער אזא מינופאלירנדע ווירטשאפט כלפי זולת איז בלי ספק א אביוז פון ערגסטן סארט.

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:ר' בערל, אז מ'קוקט אין נישט חסידישע מקורות אויפ'ן ריזשינער זעלבסט, זעט מען א באזעסענע מענטש, נישט קיין העכערע מעשה'ס. למשל, קוק אין זכרון יעקב פונ'ם סעקרעטאר פון ר' יצחק אלחנן ווי ער ברענגט א בריוו פונ'ם ריזשינער וועגען די גזירת הקאנטוניסט'ן ווי ער רעדט זייער נארמאל נישט העכער'ס.
און לגבי די רביצין, דו זאגסט כאטש זי איז פונ'ם הייליגען טשערנאבעלער גזע, איך זאג ווייל זי איז פונ'ם טשערנאבעלער גזע. סקווער איז נישט קיין נייע זאך. גזע בית טשערנאבעל זעט מיר אויס פארפוילט שוין דורות, און דאס איז א טיפישע אויסדרוק פון יענער פארפוילטקייט.

ליטוואק פון בודאפעסט: ייש"כ. אט דאס האביך טאקע געמיינט. ספעציעל לגבי די רביצין. נאר איך זאג עס נישט ארויס אזוי בפירוש. נאר מער ברמיזה. איך ווייס ס'וועט הייסן אז איך זאג דא אפיקורסות. נאר איך בין גאנץ א קנאפער חסיד פונ'ם העיליגן מאור עינים און די גאנצע טשערנאבלער גזע...והדברים פשוטים...!

diff האט געשריבן:דער חולק איז אז ביי א בעלעגלה. איז עסען סטעיק אייזקרים פון זיינע איידעלסטע זאכן

Diff: you are one heck of a darned (coud've used much stronger language.) prejudiced individual...! shame on you...

שלום וברכה טייערע חברים און ליינער.

עס טוט מיר זייער לייד אז מיין מעשה האט געברענגט אזעלכע סארט נאגאטיווע רעאקציעס פונעם ציבור, אזש ביז אנצורופן פריעדיגע צדיקי הדורות מיט ביליגע נעמען כאילו איר וואלט געווען זייער חבר פון קלאס.

לאמיר קלארשטעלן די פאקטן: וואס עס האט זיך אמת'דיג דארט אפגעשפילט, ווייסט מען נישט קלאר. סך-הכל פראביר איך אויסצוקלארן דעם בילד און ברענגען דאס מערסטע קרוב אל האמת צו די טייערע חברים, אבער פארט איז מסתבר אז פילע שטיקלעך פעלן פונעם פאזל, וואס אויב מען וואלט דאס געוויסט, וואלט מען אנדערש געקלערט. אפשר איז דער ליעווער באמת געווען א חולי-אנוש, וואס דער בעסטער זאך פאר אים איז געווען אז ער זאל זיך געפינען אונטער די אויפזיכט פון זיינע ברידער און געשוויסטער? - וואס טוט איר אויב עס קומט היינט ארויס א דאקיומענט וואס ווייזט אז דער ליעווער האט מאלעסטעט קינדער און די ברידער האבן אים געוואלט האלטן אין די ראמען... דעמאלס וואלט איר אלע שוין אלעס פארשטאנען.. איא?

דא איז געווען איינער - געדענק איך נישט ווער - וואס ווייסט שוין אויף זיכער אז די רביצין שיינדל האט געהאט אן אפער מיט איינע פון די גבאים. יענער ווייסט שוין און ציעט שוין מסקנות, ס'גייט א רויעך... וואס ווייסט איר וואס דארט איז געווען? - און וואס פאסירט אויב די דאזיגע צדיקים איבער וועמען איר רעדט, זענען באמת הייליגע לייט, צי נעמט איר די אחריות זיי צו בארעדן?

איך שפיר זיך זייער שלעכט; איך האב אריינגעלייגט בלוט און פלייש אויסצוקלארן די סוגיא, איך ארבעט שווער אראפצוברענגען פארן ציבור מיט זאפט און געשמאק די פאסירונגען פון יענע צייטן, און איך וואלט שטארק נישט געוואלט אז מיינע ווערק זאלן פארוואנדלט ווערן אלס שאולזאן סטייל באשמירונגען. אלס אינטעליגענטע מענטשן דארפט איר אננעמען די זאכן לויט ווי איר ליינט, היסטאריש און מיט אן אביאקטיוון בליק און דאס נישט פארשמוצן מיט מחשבות און געדאנקען, וואס סיי ווי ווייסט איר נישט דעם אמת וואס דארט איז געווען. אפשר איז די רביצין די איינציגע שולדיגע און אריינגעדרייט זיינע ברידער, אפשר זענען די ברידער שולדיג און פאליטיק האט געשפילט א ראלע, און אפשר איז דער ליעווער אליין עפעס געווען מיט אים. וואס ווייסט איר?

איך האף אז מען וועט נעמען ערנסט מיינע רייד, נישט ארומשמירן מענטשן אין די וועלט אריין, און די וואס האבן שוין יא געשריבן זאכן וואס זיי דארפן נישט, זאלן מוחל זיין און פארמעקן זייערע געשריבענע. אנשטאט דעם זייט מגיב זאכליך, מיט היסטארישע פאקטן און שיינע הערליכע דיסקאסיעס פון אן אנדערן סארט.

מיט הבנה און פארשטאנד
חקרן

ר' חקרן, דו האסט געעפנט דעם אשכול, דו האסט ארויף געברענגט דעם נושא אויפן טיש, דעריבער טאמער ווילסטו נישט אז מען זאל ארויף ברענגען היציגע מסקנות אין דיין אשכול, דאן טרעט איך אפ, און איך וועל מיך איינהאלטן פון ארויף ברענגען מיינע געפילן איבער דעם נושא.

אבער, אני כשלעצמי האב איך נישט קיין ספק ווער עס איז דא דער שולדיגער און ווער די באנדיטן זענען דא, ווער דער טאטאלער רודף איז, און ווער דער אומשולדיגער נרדף איז. איך בין היבש אויסגעקאכט אין געזעלשאפטליכע פסיגאלאגיע, און בנוסף האב איך היבש געליינט איבער דעם ר"ר בערניו ממקורות שונים. מצידי איז איבריג יעדע ראיה.

דיינע פארטיידיגונגען אויף די סאדוגערע אונטערדרוקער איז בחינת הרוצה לשקר ירחיק עידותו. אפשר אהין און אפשר אהער, זאכן וואס קיינער קען נישט אנטייטלען און דער וועלט איז אפקר. און לאמיר שוין זאגן אז אהין אדער אהער, דאן איז וואס, אשר על כן ווערט א מענטשנס מיינונג בטל?! וואו איז דאס געהערט געווארן, אויב נישט ביי פראפעשענל מיניפולאנטן.

עס עקזיסטירט נישט ביי מיר איין שילדיגע אין א פארברעכן וואס עטליכע זענען באגאנגען צוזאמען. ווער עס האט געהאט א יד אין די מעשה נבלה, מאכט נישט אויס ביודעין אדער בלא יודעין, דארף אפגעבן א דין וחשבון.
זאל ער האבן טויזנטער נאך פאלגער איבער די לעצטע פאר הונדערט יאר וועלעכע פארהייליגן אים. זאל ער האבן געמאכט גילגול שלג דריי מאל א טאג, זאל דער ר"ר צאץ און דער ר"ר שאץ האבן געזאגט אויף אים הויקעס ספויקעס. טאמער האט ער פארשמירט זיין הענט מיט אידיש בלוט איז ער נישט חף מפשע און דער מענטש וואס איז פארהייליגט געווארן דארף אראפגעריסן ווערן בכל תוקף, ווילאנג מען הערט נישט פון א אמת'ע מקור נאמן אז ער האט תשובה געטון אויף זיינע מעשים און אז ער האט זיין ברודערן איבער געבעטן.

געזונטערהייט, ווילסט זיך האלטן דיפלאמאטיש צו פיגורן וועלעכע האבן נאך איין איינפלוס אויף די היינטיגע היימישע דיפלאמאטיע, גוט פאר יו.

הרי שלך לפניך. ביי מיר וועט אבער סאדוגערער הויף בלייבן לשמצה, נישט וועגן צאנז, נאר צוליב די מעשה.

moshav zekeinim האט געשריבן:ר' חקרן, דו האסט געעפנט דעם אשכול, דו האסט ארויף געברענגט דעם נושא אויפן טיש, דעריבער טאמער ווילסטו נישט אז מען זאל ארויף ברענגען היציגע מסקנות אין דיין אשכול, דאן טרעט איך אפ, און איך וועל מיך איינהאלטן פון ארויף ברענגען מיינע געפילן איבער דעם נושא.

טו טאקע אזוי.
ס'וועט זיין געזונטער פאר חקרן, פאר אסאך ליינער'ס, און אפשר פאר דיר אויך [אויף יענע וועלט].

דיין רעטאריק דורכאויס דעם אשכול, האט מיך כמה פעמים ארויסגענומען פון די גלייזן, און כ'האמיך איינגעהאלטן מגיב צו זיין מיט אייזערנע קייטן. דיין שפראך און מסקנות באלאנגן נישט אין 'אנשי שם' נאר אין 'צימעס'.

יעצט נאך חקרן'ס בקשה, און דיינע אייגענע ווערטער הנ"ל, בלייבט מיר נישט איבער מער ווי צו זאגן: גם אני מצטרף לזה. מסקנות מאך ביי דיר אינדערהיים, נישט אין פאבליק ביי אנשי שם.

דיינע מסקנות זענען נישט בגדר 'דיסקוסיע', מ'דיסקוסירט שאלות, און היסטארישע אספעקטן. מסקנות אזויווי דיינס, האלט ביי דיר.


ייש"כ ובתקוה להבנה.

דאס אז היסטוריא איז מיר אינטרעסאנט איז נאר אזויפיל אויף צו פארשטייען דער געזעלשאפט, די אנטוייקלונג פון אונזער גלויבונגען און אונזער לעבען שטייגער. דעריבער ווען איך זעי אזא הנהגה פון א טשערנאבילער רעביצין, שטימט עס מיט אלע אנדערע זאכען וואס זיי האבען געטוהן און טוהן היינט.
איך פארשטיי נישט דער גרויסע שנאה וואס ATUB @moshav zekeinim ATUB האט צום סאדיגורער. מיר ווייסען נישט אינגאנצען וואס איז געווען און וואס דער ליעווער האט געוואלט און וואס זיין ברידער האבען געמיינט. טאמער זיי האבען געקלערט אז ער איז א חולה נפש, זענען זיי נישט גערעכט איהם צו קייטעלען אויף צו ברענגען א ישועה? און טאמער ער האט געוואלט שמד'ען, דארף מען דען נישט עפעס טוהן איהם צו ראטעווען? איך ווייס נישט וואס מ'האט זיי געזאגט, אבער סתם באשמוצען מענטשען, ובפרט אז ס'ברענגט נישט קיין ליכט אויפ'ן היינטיגע לעבען, ווייל כפשוטו זענען די ממשיכי דרך פון סאדיגער נישט חשוד אויף אזעלכע מעשים, איז אביסל זינלאז.

גם אני הקטן מצטרף לדברי ידידינו היקרים כיהודה ועוד לקרא, און לעניית דעתי איז מורינו ATUB @חקרן ATUB גערעכט מיט זיין בקשה, און אונז האבן נישט וואס אריינצורעדן לגבי ווער עס גערעכט ״אויף למעשה״ אין די גאנצע פרשה, אוודאי איז זייער שיין אויס צו שמועסן די מעשה בכלליות, כל זמן עס איז נישט צו אטאקירן פערזענליך קדושים וטהורים אדער בני קדושים וטהורים, אבער פערזענליך איז נישט עטיש און שכלדיג עס צו טון ווען עס איז אוממעגליך פאר אונז צו וויסן וואס עס איז אמת׳דיג פארגעקומען דארט.
בנוסף לזה דארף מען אין באטראכט נעמען אז א גרויס חלק פון די סיפור איז געבויט אויף משכיל׳ישע ביכער אויף וואס אונז קענען זיך נישט פארלאזן בכלל ווייל זייער אגענדע איז געווען אך ורק להרוס כל הקודש לנו, און אז זיי האבן געטראפען די געלעגנהייט צו באשמיצן אזעלכע שיינע גרויסע הויפן ווי רוזין, סאדיגורא, טשערנאביל, וכו׳ בפרטיות און חסידות בכלליות, האבן זיי זיך זיכער צוגעכאפט דערצו מיט ביידע הענט ווי צו א געבראטענס, און זיי האבן עס זיכער באפעפערט און באציקערט לויט זייער געשמאק און ציל, און אויב אונז גלייבן עס עד הסוף האבן די משכילים ליידער אויפגעטון/אפגעטון דאס זייערע מיט גרויס הצלחה ה״י.
און אפילו אויב איינער פון אונז ווייסט קלאר אז איינער פון די צדדים איז יא/נישט גערעכט דארף ער זיך צושטעלן צום פותח האשכול אזוי ווי די תקנות השטיבל.
א דאנק
פריעד באטשי

אגב, צו אלע וואס ציען מסקנות איבער שיינדעלע, דורך סקווירא כהיום.

פארוואס דיסיידן זיי וואס טשערנאביל שטעלט פאר מיט זיך, צוליב דעם היינטיגן הנהגה פונעם סקווערן גאט?
אפשר זאלן זיי ציען מסקנות פון אנדערע חצרות לבית טשערנאביל?

אדרבה, לאמיר אליינס אדורכגיין די גזע, וואס איז נאך דא היינט, און מ'עמיר זען צו זיי זענען ערגער פון סיי וואספארא רבי'סטעווע:
טשערנאבילע רבי פון בני ברק
טשערנאבילע רבי פון בארא פארק
ראכמיסטריווקא רבי פון בארא פארק
ראכמיסטריווקא רבי פון ירושלים
טאלנע רבי זצ"ל פון ירושלים
מאכנובקא רבי זצ"ל פון בני ברק
ועוד רבות...

פרעג איך ענק, איך כשלעצמי אינטרעסירט מיך נישט קיין סאך די גזע בכלל, און שיינדעלע ליעווער בפרט, אבער על סמך מה ציט מען מסקנות אויף א גזע? על סמך עפעס א דיקטאטורישע רעזשים אין דזשו-לענד?!

און טשערנאביל איז טאקע נישט געווען קיין זכר צו אזעלכע מיני הנהגות, לא מיני ולא מקצתיה. די זאכן האבן זיך אנגעהויבן דא על אדמת אמעריקא אין סקווירא, (ווי ס'געווען א השפעה פון אנדערע חצרות ווי סקווערער רבי ז"ל האט זיך געדרייט און זייערע חסידים האבן זיך אנגעטשעפעט און עם).

איך האב נישט מער ווי צו איבער לייגן מין תגובה וואס איך האב פריער געשריבן צו ר' בערל אבער איך האב געמיינט יעדן

געוואלדיג האט געשריבן:ר' בערל איהר נעמט זאכן זייער ערנסט, אזא עלטערער איד ווי אייך וואלט שוין געוואוסט אז עס איז מעגליך אז דער סאדיגורער איז געווען א קדוש וטהור און פארט געמאכט א טעות מיט באהאנדלען זיין ברודער, וכן הוא לגבי הרעביצין וואס כאטש וואס לויט די מעשה איז זי געווען יענע סחורה, קען מען נאכנישט אפסטעמפלען מינטשן לויט די מעשה פון אזוי פיל יארן ווייט, א וודאי קען מען בודק זיין די מעשים צו עס איז געווען אויסגעהאלטן, אבער נישט די מענטשן בכלליות.

יישר כח חקרן פאר דיין בקשה.

שש משזר האט געשריבן:

moshav zekeinim האט געשריבן:ר' חקרן, דו האסט געעפנט דעם אשכול, דו האסט ארויף געברענגט דעם נושא אויפן טיש, דעריבער טאמער ווילסטו נישט אז מען זאל ארויף ברענגען היציגע מסקנות אין דיין אשכול, דאן טרעט איך אפ, און איך וועל מיך איינהאלטן פון ארויף ברענגען מיינע געפילן איבער דעם נושא.

טו טאקע אזוי.
ס'וועט זיין געזונטער פאר חקרן, פאר אסאך ליינער'ס, און אפשר פאר דיר אויך [אויף יענע וועלט].

דיין רעטאריק דורכאויס דעם אשכול, האט מיך כמה פעמים ארויסגענומען פון די גלייזן, און כ'האמיך איינגעהאלטן מגיב צו זיין מיט אייזערנע קייטן. דיין שפראך און מסקנות באלאנגן נישט אין 'אנשי שם' נאר אין 'צימעס'.

יעצט נאך חקרן'ס בקשה, און דיינע אייגענע ווערטער הנ"ל, בלייבט מיר נישט איבער מער ווי צו זאגן: גם אני מצטרף לזה. מסקנות מאך ביי דיר אינדערהיים, נישט אין פאבליק ביי אנשי שם.

דיינע מסקנות זענען נישט בגדר 'דיסקוסיע', מ'דיסקוסירט שאלות, און היסטארישע אספעקטן. מסקנות אזויווי דיינס, האלט ביי דיר.


ייש"כ ובתקוה להבנה.

שש משזר: איך זעה זייער שטארק מושב זקנים'ס נקודה. ס'איז בכלל נישט בגדר צימעס ארויסצוזאגן א מיינונג נאכ'ן ליינען די רעפארטס וואס א טייל ווייסן מיר שוין ממילא ממקורות שונים. די אונטערשטע שורה איז. אז די רביצין, האט הויפטזעכליך צוליעב איר אייגענע אגענדא צוקלאפט איר מאן'ס עגא און איהם געלייגט אין דער ערד מיט די הילף פון די סאדיגורא ברודער/ס און איר אייגענם ברודער. געמאכט א שמאטע פון איהם. און דאס וואס חקרן שפעקולירט אז אפשר איז ער, דער ליעווער געווען א חולי אנוש איז אויך נוטה צו זיין נישט ריכטיג. ווייל דער הייליגער ריזשינער צדיק האט דאך אויף איהם געזאגט גדולות ונצורות ווען ער איז געבוירן. און ספעציעל נאכ'ן ברית.ביי מיר. לויט מיין וועג פון טראכטן און ציען מסקנות קענמען נישט טאנצן אויף צוויי חתונות. אויב איז מען פאררעכנט פאר א צדיק, קדוש וטהור, דאן קענמען נישט אפטון קיין ביליגע מעשים און זיך דעקן מיט'ן צידקות. ווידער אויב מ'גייט יא אויף יענע דרכים, דאן איז מען נישט מער ווי א ביליגער פאליטישן. גארנישט בעסער ווי א טייל פון די היינטיגע רבי'ס...!

מ'האט שוין געליינט שלח, קרח. ורשעים הללו ראו ולא לקחו מוסר

ר' בערל, אויב איז דער ליעווער געזונט אין נפש לדעתך צוליב די ווערטער פונעם ריזשענער, דאן איז דער סאדיגורער אויך הייליג ווייל אויף איהם האט דער ריזשענער אויך גערעדט גדולות ונצורות (וואס איך געדענק נישט יעצט), אונטערשטע שורה די גענצע מעשה איז נאר מער אויף זיך ארויס לערנען וואס צו (נישט) טוהן, און נישט צו משפט'ן יענע דור.

געוואלדיג האט געשריבן:ר' בערל, אויב איז דער ליעווער געזונט אין נפש לדעתך צוליב די ווערטער פונעם ריזשענער, דאן איז דער סאדיגורער אויך הייליג ווייל אויף איהם האט דער ריזשענער אויך גערעדט גדולות ונצורות (וואס איך געדענק נישט יעצט), אונטערשטע שורה די גענצע מעשה איז נאר מער אויף זיך ארויס לערנען וואס צו (נישט) טוהן, און נישט צו משפט'ן יענע דור.

ניין: אבער פון די רעפארטס פון חקרן און אויך פון אנדערע מקורות איז משמע אז דער ליעווער האט אנגעהויבן אלס זייער א באלאנסירטער מענטש. און ביי א געוויסע נקודה האט ער געשפירט אז די רביס'טווע איז צו א גרויסער עול פאר איהם. און ער האט געוואלט אוועקפארן צו אנאנדער שטאט וואו ער איז נישט אזוי באקאנט און לעבן אלס פשוט'ער בעה"ב. נאר זיין ווייב שיינדל, וועלכע האט פאר א יעדן פרייז געוואלט שפילן די ראלע פון א רביצ'ן האט געפרעשור'ט איהר מאן אז ער זאלל יא אנגיין מיט די רבי'סטווא. און זי האט געפיהרט א מערכה אקעיגן איהם. מיט די הילף פון אנדערע מענטשן. איז זעלבסט פארשטענדליך אז ער איז מיט די צייט געווארן א ביסל אומ-באלאנסירט. און די נאכפאלגנדיגע מעשים ווי סטראשען אז ער גייט זיך שמד'ן און אנטלויפן צו די משכילים קיין טשערנאוויץ זענען נישט אינגאנצן געווען זיין שולד. ווייל ער האט זיך ארומגעזעהן אז ער z ער איז אין א מצב פון וועלכן ער קען נישט ארויסגיין. ספעציעל אז זיין אייגן ווייב ארבעט אקעיגן איהם...! איך קען פולשטענדיג עמפאטיזירן מיט איהם...!

יא איך בין מסכים מיט יעדע ווארט, נאר פון די פוינט ביז קענען לייגן א נאסע ליילך אויף וועם עס זעהט אונז אויס, איז א שטיקל וועג צו גיין.

ATUB @שש משזר ATUB , טאקע ממקום שבאת. ווען מ'האט אנגעהויבען דער רכמסטריווקא רעביסטיווע אין אמעריקא, האט מען עס פארקויפט מיט'ן לשון 'דער רעבע נעמט אליינס ארויס די גארבאדזש'. מ'האט איהם פארקויפט אלס א העכסט נארמאלער מענטש און דער חסידות וועט זיך אנטוויקעלען נארמאל. למעשה נאך א פאר יאר סרח'ט עס אויפ'ן וועג קיין סקווער. דער רעבע האט נישט אזא געזונטע שמייסער ווי זיין ברודער, ווי אויך האט ער נאך נישט קיין שטעטל, אבער ביים צווייטע דור וועסטו שוין זען. מ'בויט שוין מוסדות, מ'רודפט יונגעלייט עי"ש היטב. דארט האב איך געכאפט אז ס'איז אפשר נישט מסויים קיין סקווער. איך געדענק ביים אויפרוף פון ATUB @לעיקוואוד ATUB האט זיין זיידע געדאווענט מוסף פאר'ן עמוד. דער רכמסטריווקא ביהמ"ד אין לעיקוואוד (וואס אגב פאר וועמען האט עס אויסגעפעהלט? אז דער רעבע זאל האבען נאך גארבאדזש ארויסצונעמען?) האט געמאכט א מנין אין א זאל לכבוד דער שמחה. מ'האט אזוי אנגעסטראשעט דער זיידע דארט טאמער ער וועט פארגעסען אז אין ראכעמסטריווקא פיהרט מען זיך עפעס א סדר ביי קדושת כתר, וואס איך פארגעס יעצט (ובפרט אז איך זאג דאך נישט כתר נאר נעריצך!). דאס איז די נארמאלקייט פון א טשערנאבעלע גזע.
דערנאך איז דער טשערנאבעלער רעבע פון בני ברק אמאל געקומען קיין לעיקוואוד. מ'האט איהם אלס פארקויפט אלס א נארמאלער באזעסענער מענטש דלא מחזיק טיבותא לנפשיה, בפרט ביי אנטווערפענער אידען וואס זענען געשוואוירענער חסידים זיינער. ער איז געקומען קיין לעיקוואוד, קודם מיט א פמליא פון ערגעץ ארויסגענומען. דערנאך האט מען געטראפען די פאפירען פונ'ם גבאי כהכנה דרבה פאר'ן נסיעה, מיט א רשימה פון די 'רעבישע געברויכען' במשך דעם שבת. וואס נארמאל ווען נארמאל? און דערנאך האט מען געשפירט זייער מעשים ביי זייערע מנהגים. זיצעדיג ביי יענעם האבען די שווענץ געזארגט צו שווייגען דער עולם ביי 'ואהבתך' פרייטיג צו נאכט, ווייל ביי אונז זאגט מען עס נישט צוזאמען מיט'ן בעל תפלה. דער שחצנות איז א סקווערער און ס'האט זיך אזוי איבערגעפיהרט.
די אלע קלענערע רעבע'ס וואס דו ברענגסט האבען טאקע נאך נישט די געלעגענהייט. ווארט צו, וועסטו שוין זען.
נאכ'ן באמערקען די מעשה'ס האב איך אנגעהויבען חושד צו זיין אז די מחלה איז גאר טשערנאבעל, נישט אמעריקא. און ווען מ'ליינט אלטע ביכער צו מעשה'ס פון אמאל, זעט מען דער שחצנות דארט אויך. מ'וויל זאגען אז סקווער האט עס פון בעלזא (אפשר ווייל דער אלטע סקווערער זצ"ל איז דאך געווען יונגעהייט א יתום, ממילא האט ער נישט געקענט איינזאפען דער ריכטיגע טשערנאבעלע מהלך, נאר פון זיין שווער!), איך האב מורא אז בעלזא האט עס פון טשערנאבעל, ווי דער מיטעלער רב (אפשר דער פריערדיגער רב? איך מאך א טעות?) איז שוין געווען אן איידעם ביים ר' אהרן טשערנאבעלער, דער וואס וועט באלד זיין א גרויסע חלק פונ'ם מעשה פונ'ם ליעווער.