קאווע שטיבל • ספרים היפך שיטת ויואל משה

יעקב מענטש האט געשריבן:לענינינו, איז זאג נישט אז רביה"ק מ'סאטמער זי"ע איז געווען דער רבי עקיבא איגר ז"ל, אבער אויב איינער גייט אים כאפן ביי א טעות, (נאך פון דעם קאליבער פון "מופרך ועומד") גייט עס נישט זיין תגובה שרייבער אויף קאווע שטיבעל.

רביה''ק זי''ע האט געשריבן:כ'בין שוין לאנג נייגעריג ווער ס'ליגט אונטער דעם בלעטל. דער יצחק בראנד איז שוין אן אלטן כוכב, ווער זענען די אנדערע חברה דארט אויבנאן?

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:איך האב יעצט באגעגענט א נייעם ספר אויף דער טעמע. דא

סיפר ר' שלום פעקעטע שליט''א משב''ק
שבת קודש פרשת וישלח ביי של''ש, ווען סאטמאר רב האט די ערשטע מאל געזאגט אז חסידות איז שוין נשתכח, האט מען איין נאכט געריפן פון חב''ד אז היתכן מען זאגט אז עס איז נשתכח זיי האבן א רבי וואס איז משפיע חסידות, און ר' יוסל משב''ק איז דעמאלס דארט געווען און ער האט אויפגעהויבן די טעלעפאן און ער האט נישט געוויסט וואס צי ענפערען.
איז ער אריין צום רבי'ן און פארגעלייגט די שאלה, האט די רבי גענפערט אז יעדער רב, יעדער מורה הוראה וואס ער זעט איין אז עס איז פארהאנען זאכן וואס מען דארף טאן פאר חיזוק הדת, איז ער מחויב עפעס צי טאן, איך האב איינגעזען אלס א חיזוק הדת פעלט אויס צי זאגן אז דער דרך הבעש''ט איז נשתכח געווארן.
וראיתי מעשה זה בספר נציצי תומר, און אויך האב איך אויפגעזיכט ר' שלום פעקעטע און איך האב אים גפרעגט צי עס איז אמת די מעשה, האט ער מיר געזאגט אז יא און ער איז דארט איז דארט געווען און ער געדענקט די מעשה.

ליב צו וויסן האט געשריבן:וואלט געוואלט פארשטיין: אידן לעבן אין ארץ ישראל ווערן באפאלן פון יוונים, שלאגן זיך צוריק, קיין פראבלעם פון שלש שבועות, אדרבה, העלדן!... ווערן באפאלן פון רומיים, העי! שלש שבועות!
ווערט געזוכט א מקור ווען שלש שבועות האט אנגעהויבן חל זיין..

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:

ליב צו וויסן האט געשריבן:וואלט געוואלט פארשטיין: אידן לעבן אין ארץ ישראל ווערן באפאלן פון יוונים, שלאגן זיך צוריק, קיין פראבלעם פון שלש שבועות, אדרבה, העלדן!... ווערן באפאלן פון רומיים, העי! שלש שבועות!
ווערט געזוכט א מקור ווען שלש שבועות האט אנגעהויבן חל זיין..

גראדע רעדן אסאך פון די קשיא, און די תירוץ איז פשוט, אז די יוונים זענען געקומן בעניינים רוחניים און די אנדערע בעניינים גשמיים.

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:

ליב צו וויסן האט געשריבן:וואלט געוואלט פארשטיין: אידן לעבן אין ארץ ישראל ווערן באפאלן פון יוונים, שלאגן זיך צוריק, קיין פראבלעם פון שלש שבועות, אדרבה, העלדן!... ווערן באפאלן פון רומיים, העי! שלש שבועות!
ווערט געזוכט א מקור ווען שלש שבועות האט אנגעהויבן חל זיין..

גראדע רעדן אסאך פון די קשיא, און די תירוץ איז פשוט, אז די יוונים זענען געקומן בעניינים רוחניים און די אנדערע בעניינים גשמיים.

צפור בודד האט געשריבן:

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:

ליב צו וויסן האט געשריבן:וואלט געוואלט פארשטיין: אידן לעבן אין ארץ ישראל ווערן באפאלן פון יוונים, שלאגן זיך צוריק, קיין פראבלעם פון שלש שבועות, אדרבה, העלדן!... ווערן באפאלן פון רומיים, העי! שלש שבועות!
ווערט געזוכט א מקור ווען שלש שבועות האט אנגעהויבן חל זיין..

גראדע רעדן אסאך פון די קשיא, און די תירוץ איז פשוט, אז די יוונים זענען געקומן בעניינים רוחניים און די אנדערע בעניינים גשמיים.

איך וואלט געקלערט אז דער תירוץ איז אסאך פשוט'ער. די יוונים זענען געווען בזמן בית שני ווען די אידן האבן זיך געמעגט פארטיידיגן, און די שלש שבועות (לדעת האוסרים) גייען אן נאך דער חורבן ווען די רומיים און אנדערע אומות האבן איבערגענומען.

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:

ליב צו וויסן האט געשריבן:וואלט געוואלט פארשטיין: אידן לעבן אין ארץ ישראל ווערן באפאלן פון יוונים, שלאגן זיך צוריק, קיין פראבלעם פון שלש שבועות, אדרבה, העלדן!... ווערן באפאלן פון רומיים, העי! שלש שבועות!
ווערט געזוכט א מקור ווען שלש שבועות האט אנגעהויבן חל זיין..

גראדע רעדן אסאך פון די קשיא, און די תירוץ איז פשוט, אז די יוונים זענען געקומן בעניינים רוחניים און די אנדערע בעניינים גשמיים.

צפור בודד האט געשריבן:

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:

ליב צו וויסן האט געשריבן:וואלט געוואלט פארשטיין: אידן לעבן אין ארץ ישראל ווערן באפאלן פון יוונים, שלאגן זיך צוריק, קיין פראבלעם פון שלש שבועות, אדרבה, העלדן!... ווערן באפאלן פון רומיים, העי! שלש שבועות!
ווערט געזוכט א מקור ווען שלש שבועות האט אנגעהויבן חל זיין..

גראדע רעדן אסאך פון די קשיא, און די תירוץ איז פשוט, אז די יוונים זענען געקומן בעניינים רוחניים און די אנדערע בעניינים גשמיים.

איך וואלט געקלערט אז דער תירוץ איז אסאך פשוט'ער. די יוונים זענען געווען בזמן בית שני ווען די אידן האבן זיך געמעגט פארטיידיגן, און די שלש שבועות (לדעת האוסרים) גייען אן נאך דער חורבן ווען די רומיים און אנדערע אומות האבן איבערגענומען.

כרם זית האט געשריבן:הגם די אשכול איז געשטעלט אויף ספרים מיט אנדערע הבנות ווי דער סאטמערע רב ז''ל, דאך כיון דאדחי אדחי - אז די אשכול פארט שוין סיי ווי מענין לענין, וועל איך אנמערקן צוויי נקידות וועלכע באדערן מיר איבער סאטמערע רב'ס מהלך.

א] לאמיר אנעמען אז ציונות איז אסור, איז דאך דא נאך תרי''ב מצות אין די תורה. איז גיין אוועקשטעלן א חסידות וואס די עיקר זאך וואס מלערענט דארט איז איבער ציונות (וואס איז ניטאמאל נוגע אין א אמעריקאנער חסידות!), איז לכאורה א שטארקע עולה פאר די בני החסידות. חסידות דארף אריינגעבן א השקפה אויף יעדע מצוה און הלכה.
(די איינציגסטע אנדערע חסידות וואס קומט מיר אין געדאנק אז זיי מאכן א מצב פון איין ענין, איז ליובאוויטש מיטן השקפה פון דירה בתחתונים. אבער דירה בתחתונים קען מען כאטש ניצן אויף יעדע זאך אין רוחניות.)

דיין הנחה אז אין סאטמאר זאל זיין עפעס התרשלות אין שאר מצות התורה צוליב ציונות אין לו שום יסוד ושחר. פון ווי נעמסטו דאס? איז דען אין סאטמארע דא ווייניגער תלמידי חכמים אדער בעלי חסד, צו בעלי השגות, ווי למשל באבוב, צו פאפא, צו סקווירא, האסט עפעס א צייענטיפישער באווייז?


ב] יעדער וואס קען נאר אביסל תשובה ספרים, ווייסט אויף טריט און שריט אז אויב עס איז דא א מנהג וואס אידן פירן זיך, וועט עס דער משיב פראבירן פארענטפערן כפילא בחודא דמחט (דוגמא ידוע היא תשובת הרמ''א אמאי אין בני אשכנז מקפידים על יין נסך). לעניניו, טויזנטע אידן זענען נאך געגאנגן די רעיון הציוני, איז פארוואס גיין מפלפל זיין און זיך מיטשענן צו טרעפן א איסור, ווען מקען ניצן די זעלבע כח הפלפל צו טרעפן א היתר דוגמאת שיטת האבני נזר והמשך החכמה?


טעות מוחלט. במחילת כבודך הרמה, רוב חרדישע גדולים ומנהיגים זענען אלע געווען אויסגעשפראכענע אנטי ציונים, ממש רובם ככולם, פארקערט די מתירים זענען געווען די יחידים, אוואו מזרחי, רב קוק און אפשר גור, אפי' ליבאוויטשער רבי ז"ל האט זיך געהאלטן פאר א אנטי ציוני, די חילוק איז נאר אז סאטמאר רבי האט עס גענימען פאר א מיסיע אין לעבן, און אויך ער האט געהאט חילוקי דעות וויזוי צו דילן מיט די מדינה לאחר המעשה. לגבי בחירות און שיקן פארטרעטער אין פארלאמענט. וכדומה, אבער 90% פון ויואל משה איז איינשטימיג מיט רוב רובו גדולים מכל המחוזים.

ר' סנדר דייטש ע"ה (היינט געווען די יארצייט) שרייבט אין זיין ספר בוצינא קדישא אז דער רבי האט איהם געזאגט אז א חרדישע איד א ירא ושלם וואס איז בעצם אנטי ציוני אבער פאלגט זיין רבי לגבי בחירות וכדומה גייט אריין בגדר פון אומר מותר אנוס הוא און ווערט לגמרי נישט פסול.

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:די פירכא איז, אפילו לו יהא אז עס איז געפסקנ'ט להלכה, איז וואס? פון דעם ווערט מען אן אפיקורס? עס איז נישט מער א הלכה ווי טאקע אלע הלכות אין מסכת ברכות, אז מ'דארף דאווענען פאר פיר שעה אין טאג. פאר דעם טאר מען זיך נישט מתחבר זיין מיט איינער וואס פארלעצט די הלכה? מ'דארף ארויס ווארפן פון שטוב די ספרים פון אזא איינער?

נהורא נפישא האט געשריבן:

ליטוואק פון בודאפעסט האט געשריבן:די פירכא איז, אפילו לו יהא אז עס איז געפסקנ'ט להלכה, איז וואס? פון דעם ווערט מען אן אפיקורס? עס איז נישט מער א הלכה ווי טאקע אלע הלכות אין מסכת ברכות, אז מ'דארף דאווענען פאר פיר שעה אין טאג. פאר דעם טאר מען זיך נישט מתחבר זיין מיט איינער וואס פארלעצט די הלכה? מ'דארף ארויס ווארפן פון שטוב די ספרים פון אזא איינער?

לאמיר נישט פארגעסן אז ציוניזם איז א רעאקציע צו לייזן די אידישע פראגע. ס'איז מיסודו א מאוומענט וואס האט פארלוירן ציטרוי אין גאולה דורך גאט. נאר צו דעם איז אויך אויפגעקומען די רעליגיעזע תנועת חובבי ציון וואס רבנים אירע האבן געטענהט מכמה מקורות אז עס דארף געטאן ווערן אתרעותא דלתתא (נישט נאר מכח דרישת ציון לזכות הגאולה וואס דאס האבן געטאן די פארשידענע עולים, צעווישן אנדערע אויך תלמידי הגר"א והבע"ש, נאר אויך טאקע בפועל מיט מאכט אויפצובויען א נאציאן און א מיליטערישע פלאן) פון דעם זענען מסתמא געווען וואס האבן געגלויבט בתמימות און מסתמא וואס נישט נאר געזיכט אויסרייד. עכ"פ דאס מאכן א נאציאנאלע מאוומענט צו לייזן די גזירת הגלות איז א ראדיקאלע טשעינדזש וואס איז טאקע אפשר אנגעגאנגן בהדרגה. אין פארשידענע מדינות זענען די גדולים געווען מער אפן אנצונעמען געוויסע אספעקטן פון די מאוומענט בפרט אז עס איז צוגעטשעפט דערצי חיבת ארץ ישראל. די אונגערישע און גאליציאנע רבנים און אזוי אויך רבנים פון טייל אנדערע מקומות זענען געווען מער קאנסערוואטיוו און געפסלט יעדעס סארט מאוומענט וואס טוט עפעס טשעינדזשן עפעס אין די הילוך ההשקפה פון פריער. דאס זעלבע מיט די רעפארמער. די חת"ס איז ארויס בחרב וחנית אקעגן די מאוומענט מיסודו ווען סך הכל טייל פון די מאוומענט האבן בפירוש געטשאלענדזשט די סמכות פון חז"ל אבער לאו דווקא יעדער פון זיי דאס האט אבער נישט אפגעהאלטן די חת"ס ארויסגיין אקעגן למשל ר' אהרן חורין, כאטש סך הכל האט ער זיך געקריגט אין עניני הלכה.
סאטמאר רב האט דאך געלעבט אין די צייט ווען די מאוומענט האט געברענגט טאקע בפועל צו פארווירקלעכן זייער טרוים. ס'איז זייער פארשטענדליך פארוואס ער אלס איינער וואס האט באטראכט אלע אספעקטן פון די מאוומענט אלס חזיר טריפה זאל מתריע זיין און מאיים זיין מיטן הארבסטן. אה"נ היינט זיבעציג יאר שפעטער נאך צו זיין ביזי אין סאטמאר וועגן ציונות ובפרט דאס צונישט מאכן גדולי ישראל ות"ח וואס האבן למעשה געהאט אן אנדערע דעה אין די ענינים דאס איז טאקע נישט מער ווי להפצת החסידות און האט נישט קיין שום תועלת אפציראטעווען קיינעם.

נהורא נפישא האט געשריבן:אויב די ציל איז מברר צו זיין ווער ס'בעצם גערעכט איז ביי מיר זינלאז אנטיילצונעמען אין אזא שמועס.

גאלד האט געשריבן:נאכאמאל, שערי לצנות לא ננעלו, ליצנות מאכט נישט גערעכט.

לעצם הענין, דאס אז דער רעיון פון ציוניזם איז מיוסד - און נאך עד היום - אויף איבערמאכן דעם איד, איז נישט קיין השערות אדער קאנספיראציעס,
בזאת תבחנו, כידוע האבן רוב גדולים בימים ההם לוחם געווען קעגן דעם נייעם תנועה, סנאך דא עד היום כתבים, תשובות, באשרייבונגען, אלטע צייטונגען, פון די ווערטער פון די מנהיגי ישראל בימים ההם,
אז איר וועט מדייק זיין אינעם תוכן וסגנון דבריהם, פון למשל דער רבי דער רש"ב, מהרי"ד מבעלזא, הגר"ח מבריסק, מהרי"ל דיסקין, הרב מציעשנוב,
וועט זיך ארויסשיילן ווי כולם כאחד זאגן מיט אזא פשטות דעם דאזיגן פאקט אז די פינסטערע תכלית פון די ציונים איז צו איבערמאכן דעם איד, מ'דינגט זיך מיטאמאל איבער דעם.

להבדיל די ציונים אליין זאגן עס א ביליאן מאל, זאב זשאבאטינקי האט געזאגט אז אויב איר ווילט זיך מצייר א ציוניסט, דאן נעם דעם טיפישן איד אין מאך א "איפכא מסתברא", הערצל אין זיין ביכל יודנשטאט מיט א פרעכהייט בארעכטיגט די אטיסמיטן, כידוע האט ער לכתחלה געוואלט אויסשמדן די אידן די קאנווענשנעל וועג מיט טויפן כלל ישראל צו קריסטנטום, ער האט געזעהן אז לא עלתה בידו איז ער אויפגעקומען מיט א רעפונירטע שווינדלערישע מהלך,

פארגעס פון א אודיענץ ביי נתניהו, זייער פאני,
די גאנצע איידיע פון זייער סוכנות (דשואיש אדשענסי) צו אויפזוכן יעדן נברא בכל כדור הארץ וואס איז מזרע ישראל, און איהם איבערעדן אז מיטן ווערן א ישראלישע בירגער און פאטריאט ווערט מען מער א איד. דאס איז שמד.
צו פרעדיגן פאר די אייגענע בירגער יומם ולילה, אז פארדעם מוז מען זיין א פאטריאט פון איזראעל, נישט ווייל מ'איז א איזרעאלי בירגער, נאר ווייל מ'איז א איד. דאס איז שמד.
זייער סיפיסטיקרטע הסברה אפאראט בכל העולם צו וואשן די מוחות פון כלל ישראל, אז איזראעל און די צה"ל איז די איידענטיטי און שטאלץ פון א איד. דאס איז שמד.
די אלע זאכן זענען די מייסדי הציונים'ס וויזיע אין עקשן.

אגב נאכמאל, כל הנ"ל האט קיין שייכות מיט שלש שבועות.

דער גאלדענער אדלער האט געשריבן:

גאלד האט געשריבן:נאכאמאל, שערי לצנות לא ננעלו, ליצנות מאכט נישט גערעכט.

לעצם הענין, דאס אז דער רעיון פון ציוניזם איז מיוסד - און נאך עד היום - אויף איבערמאכן דעם איד, איז נישט קיין השערות אדער קאנספיראציעס,
בזאת תבחנו, כידוע האבן רוב גדולים בימים ההם לוחם געווען קעגן דעם נייעם תנועה, סנאך דא עד היום כתבים, תשובות, באשרייבונגען, אלטע צייטונגען, פון די ווערטער פון די מנהיגי ישראל בימים ההם,
אז איר וועט מדייק זיין אינעם תוכן וסגנון דבריהם, פון למשל דער רבי דער רש"ב, מהרי"ד מבעלזא, הגר"ח מבריסק, מהרי"ל דיסקין, הרב מציעשנוב,
וועט זיך ארויסשיילן ווי כולם כאחד זאגן מיט אזא פשטות דעם דאזיגן פאקט אז די פינסטערע תכלית פון די ציונים איז צו איבערמאכן דעם איד, מ'דינגט זיך מיטאמאל איבער דעם.

להבדיל די ציונים אליין זאגן עס א ביליאן מאל, זאב זשאבאטינקי האט געזאגט אז אויב איר ווילט זיך מצייר א ציוניסט, דאן נעם דעם טיפישן איד אין מאך א "איפכא מסתברא", הערצל אין זיין ביכל יודנשטאט מיט א פרעכהייט בארעכטיגט די אטיסמיטן, כידוע האט ער לכתחלה געוואלט אויסשמדן די אידן די קאנווענשנעל וועג מיט טויפן כלל ישראל צו קריסטנטום, ער האט געזעהן אז לא עלתה בידו איז ער אויפגעקומען מיט א רעפונירטע שווינדלערישע מהלך,

פארגעס פון א אודיענץ ביי נתניהו, זייער פאני,
די גאנצע איידיע פון זייער סוכנות (דשואיש אדשענסי) צו אויפזוכן יעדן נברא בכל כדור הארץ וואס איז מזרע ישראל, און איהם איבערעדן אז מיטן ווערן א ישראלישע בירגער און פאטריאט ווערט מען מער א איד. דאס איז שמד.
צו פרעדיגן פאר די אייגענע בירגער יומם ולילה, אז פארדעם מוז מען זיין א פאטריאט פון איזראעל, נישט ווייל מ'איז א איזרעאלי בירגער, נאר ווייל מ'איז א איד. דאס איז שמד.
זייער סיפיסטיקרטע הסברה אפאראט בכל העולם צו וואשן די מוחות פון כלל ישראל, אז איזראעל און די צה"ל איז די איידענטיטי און שטאלץ פון א איד. דאס איז שמד.
די אלע זאכן זענען די מייסדי הציונים'ס וויזיע אין עקשן.

אגב נאכמאל, כל הנ"ל האט קיין שייכות מיט שלש שבועות.

@גאלד

איר לייגט אראפ זייער גוטע יסודות, בעסיקלי נישט קיין אייגענע, נאר וואס מ'האט אייך אריינגעבאקן אין אייערע יונגע יארן אין חדר און אין ישיבה, און לויט ווי ס'קוקט אויס האט איר גוט צוגעהערט צו יעדן ווארט וואס די רעדנער ביי די פראטעסטן האבן געשטורעמט, און אויף דעם ארויף בויעסטו גאנצעטע בנינים. אבער איין זאך האסטו פארגעסן אז מיטן אמת האט עס גארנישט צוטוהן, אדרבה גיי ליין הערצל'ס בוך וועסטו זעהן זיין בליק איבער א אידישע מדינה און וויאזוי ער האט עס פארגעשטעלט.

אמת אז פאר ער איז צוגעקומען צו יענע מסקנה האט ער יא געהאלטן אנדערש, אבער דאס איז נישט געווען ווייל ער איז געווען א להכעיס'ניק נאר פשוט אן אומוויסענד'ר איד געשטאמט האט ער פון א משפחה מתבוללים און ער אליין איז אויך געווען א מתבולל, ער האט געוויסט פון אידישקייט בערך זערא, און אלעס וואס ער האט געשריבן איבער די נושא איז געווען א  געמיש פון גוטסקייט און אומוויסנהייט, אבער נאכדעם ווי ער האט זיך באקאנט געמאכט מיט די פאקטן האט ער גאנץ אנדערש געהאלטן אזוי ווי מ'זעהט אין זיין בוך ווי אויבן דערמאנט.

און דאס וואס דו האלסט און איין טענה'נען וועגן די ציונים אז זייער מאטיוו איז נאר אויס צו שמד'ן איז סתם שקרים וכזבים, אוודאי איז געווען צווישן זיי געוויסע וואס זייער מאטיוו איז טאקע דאס געווען, אבער רוב זענען נישט געווען מיט יענע אזוי ווי @ליטוואק האט שוין דערמאנט פריער.
אלזא אז דו ווילסט טאקע וויסן דעם אמת דאן קוק נישט אזויפיל אינעם ויואל משה נאר גיי ארויס און ליין אביסעל ביכער וואס די ציונים אליין האבן געשריבן און אויך די וואס האבן גוט געקענט די ציונים פון די נאענט ווי למשל די ספרים פון הרב קוק זצ"ל און זיינע תלמידים ווי צום ביישפיל הרב חרל"פ און דער נזיר, הרב נריה און נאך. און דערנאך וועסטו האבן נישט נאר א באלאנס נאר אויך אן אמת'ן בליק און א ידיעה ווער האט וואס געוואלט.