Under maintenance
הויפט זייט » פארברענגען » דער וועקער » א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18

א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18

געראטעוועטער אשכול · נאר צום לייענען
שריפט
ארכיוו־באצייכענונג: 2026-10-14 14:15 EDT
102 פאסטס אין ארכיוו (פון בערך 571 אויפן אריגינעלן פארום) · אשכול #14480
מוצ"ש פעברואר 20, 2021 10:40 pm#467251
א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
די אשכול איז געווידמעט פאר קאמענטארן איבער מיין ארטיקל ״א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל״. געדאנקען דערינען זענען אויסגעשמועסט געווארן אין די צוויי אשכולות וואס רעדן ארום וועגן דעם טעאלאגישן פראבלעם פון שלעכטס. ווי אויך האט ATUB @חכימא ATUB ’ס ארטיקל אין וועקער 9 אנגערירט אויף די פראגע ווי ווייט די הגדרה פון ״יכולת״ גייט כלפי כביכול הקב״ה.

איך וואלט געוואלט אויסקלארן אביסל מער וואס איך מיין מיט׳ן זאגן אינעם ארטיקל ביי מהלכו של הרמב״ם בזה אז ״דאס הייסט, לויט ווי דער יקום שטייט היינט איז דאס נישט מעגליך, אבער ס׳וואלט געווען מעגליך אויב זאל גאט מאכן אויס די בריאה און אנהויבן פונדאסניי.״ דהיינו, דער רמב״ם נעמט דאך אן בריאת יש מאין (ווי מרומז שפעטער אינעם ארטיקל דלא כהרלב״ג, ועיין באשכול זו), והיינו מאין הגמור. וממילא קען מען שוין דן זיין אז די געזעצן פון לאגיק גופא, וואס דערלאזן נישט די סארט הגדרה פון ״יכולת״ וממילא אפצוטוהן די רעות, זענען אליינס דעמאלטס נולד און באשאפן געווארן מאת הקב״ה. (דאס אליין אז די מושכלות זענען נבראות (אליבא דהרמב״ם) איז נישט אינגאנצן פשוט, אבער איך גיי אויף דעם דרך אז אויב איינער וועט שוין יא אזוי פרעגן.) וממילא אויב איז הקב״ה אלעס צוריק מחזיר לתוהו ובוהו ואַיִן הגמור קען ער דערנאך כביכול נאכאמאל אנהויבן פונדאסניי אן דעם לימיטעישאן אין לאגיק (כעין א נייע לאגיק) וממילא אן די רעות. (ווי דערמאנט אינעם ארטיקל ווילן מיר נישט גיין מיט, למשל, לייבניצ׳נס מהלך אז ״דאס איז למעשה די בעסטע פון אלע וועלטן וואס זענען שייך און עס איז נישט שייך עס זאל זיין אנדערש און בעסער״; אונז ווילן נישט גיין זאגן אזא מהלך פאר איינער וואס מאכט מיט און זעהט אויסדרוקליך נישט ווי אזוי עס קען ״נישט״ זיין בעסער.) אבער מיט׳ן מהלך פונעם רלב״ג, וואס אונז גיי׳מיר אריין דערנאך, איז דאס ווייט נישט אזוי שווער, ווייל ער איז בפירוש קעגן דעם פון בריאת יש מאין הגמור, וממילא זענען די מושכלות אין לאגיק וואס דערהייבן און דערלאזן נישט דאס אויך נישט געווען א בריאה ממש. ודוק.

איך וויל דא אויסדרוקן א הערצליכן ייש״כ פאר מערכת ATUB @דער וועקער ATUB פאר׳ן רעדאגירן און אריינלייגן מיין ארטיקל.
זונטאג פעברואר 21, 2021 11:20 am#467270
א גרויסן יישר כוח הרב ATUB @מי אני ATUB פאר דעם הערליכן, טיפן, און סענסיטיוון מאמר.

אלס א סיוע צו דיין טעזע, האב איך פונקט לעצטנס געזען אין ספר בן פורת יוסף פונעם תולדות, תלמיד הבעש"ט, וואו ס'איז משמע אז ער האט אויך פארשטאנען אז אפילו כביכול האט זאכן וואס קענען זיין מן הנמנע. אין פרשת בראשית ברענגט ער די משנה "בעשרה מאמרות נברא העולם," און די משנה פרעגט, "והלא במאמר אחד יכול להבראות?" דער רבוש"ע האט דאך געקענט באשאפן די וועלט נאר מיט איין מאמר? פרעגט דער תולדות א קשיא: "וכי מי הוא הנביא אשר יגיד זה דיכול להבראות במאמר א', דלמא טבע יצירה אנושית ובריאת עולם לא הי' אפשר לקבל הבריאה כי אם בי' מאמרות דווקא?" -- ווער איז דער נביא וואס קען זאגן אז דער רבוש"ע האט געקענט באשאפן די וועלט מיט בלויז איין מאמר, אפשר איז מוכרח מצד הטבע אז די וועלט זאל נאר קענען באשאפן ווערן מיט עשרה מאמרות?

זעען מיר פון דעם קלאר, אז דער תולדות האט פארשטאנען אז דאס וואס מיר גלייבן אז דער אויבערשטער איז א "כל יכול" מיינט נישט אז ער קען טון אלעס וואס מיר קענען נאר זאגן און חלומ'ען (צב"ש, באשאפן די וועלט נאר מיט איין מאמר), נאר עס איז יתכן אז געוויסע זאכן קען ער נישט טון. דאס זעען מיר אויך פון דעם תירוץ פונעם תולדות, וואס ער ענטפערט נישט אז אוודאי האט דער אויבערשטער געקענט באשאפן מיט איין מאמר ווייל ער איז א כל יכול, נאר ער גיט א גענצליך אנדערן פשט אין דער משנה כדי די קשיא זאל נישט זיין שווער.
זונטאג פעברואר 21, 2021 1:38 pm#467288
ולגבי המאמרות שבהן נברא העולם קען מען עס אפשר נעמען נאך ווייטער לגבי דאס וואס כ׳האב דערמאנט אינעם ערשטן תגובה. והיינו, אויב שטעלט מען דאס צאם מיט וואס דער מהרש״א זאגט אין ר״ה דף לב ע״א. ער זאגט דארט אז די בראשית וואס איז אויך א מאמר איז געווען די מאמר וואס האט מהוה געווען דעם יש מאין. די מאמרות נאך דעם זענען געווען דאס וואס האבן מהוה געווען די איבעריגע יש מיש פון דעם חומר הראשון וואס איז נתהוה געווארן מאין פונעם ערשטן מאמר, אבער דאך זענען די אלע נאכפאלגענדע הוויות יש מיש צוגעגאנגען דורך מאמריו של הקב״ה ע״ש. ולענינינו (אויב זענען די מהרש״א און בן פורת נישט מנוגד זה לזה), אז ס׳איז שייך אז אפילו איין/די ערשטע מאמר וואס איז טאקע גורם בריאת יש מאין, איז אבער פארט נישט גענוג אפילו לו כביכול, ואפילו בבריאת יש מאין.
מאנטאג מערץ 01, 2021 3:59 am#467635
יישר כוח פאר דיין שיינעם ארטיקל. איך מיין דו האסט א שטיקל טעות בדעת הרמב"ם, דער רמב"ם זאגט נישט אז דער באשעפער קען גאר נישט טוהן צו ראטעווען א מענטש פון א צרה, נאר ער רעדט בכלליות פון דעם אז ס'איז דא רעות בעולם, זאגט ער אז ס'איז בהכרח און ס'איז נישט שייך צו באשאפען דעם טבע העולם פון הוה ונפסד אן דעם, אזוי אויך וועגען בחירה מוז זיין א מציאות פון קענען טוהן רעות, אבער אודאי בפרטיות קען דער באשעפער ראטעווען א מענטש פון סיי וועלעכע צרה, נאר ס'זעהט אויס אז דער רמב"ם האלט אז דער באשעפער איז נישט משגיח משנה צו זיין די טבע נאר פאר א צדיק וואס איז דבוק בו יתברך ווי דער רמב"ם איז מאריך אז די השגחה איז תלוי לויט דעם מענטש און לויט זיין מצב אבער אודאי קען תפילה העלפען בכל אופן.
מאנטאג מערץ 01, 2021 9:49 am#467641
ריכטיג. איך ברענג דאס טאקע ארויס אינעם ארטיקל, וואו איך דערמאן טאקע בפירוש אז דער רמב״ם זאגט אז הקב״ה קען זיך יא ״אריינמישען״ און האט די ״יכולת״ כביכול אפצוטוהן די רעה פונעם פרטיות׳דיגן מענטש טאמער איז ער דבוק בו (וואס מ׳קען סתם אזוי אריינלערנען בדבריו אז דאס איז א חלק פונעם בריאה אלס התקשרות לחכמה/שכל הפועל וכו׳); סיידן אויב ס׳האט שוין פאסירט אדער סיידן טאמער עס גייט פאסירן. אבער וואס איך טענה איז אז וויבאלד עכ״פ בכלליות קען מען זאגן אז ״ער קען כביכול גארנישט טוהן״, און דאס אראפצונעמען פונעם פערזענליכן מענטש, וואו דארט האט ער יא די יכולת כביכול, איז נאר וואו מען איז ״דבוק בו״, דעמאלטס קען מען טענה׳ן אז דאס איז בעצם נאר טעארעטיש [״דבוק בו״ איז דאך נישט געהעריג דעפיינט און מ׳קען אלס זאגן ״ניין. דו ביסט באמת דעמאלטס נישט געווען ריכטיג דבוק״], וממילא בלייבט דאס ביים אריגינעלן כלליות׳דיגן כלל וואו די באשעפער קען כביכול נישט אפטוהן די רעות. אין אנדערע ווערטער, עס בלייבט ביים כלל וואו ער קען עס כביכול נישט אפטוהן פון יעדן בפרטיות, ודוק.
מאנטאג מערץ 01, 2021 12:48 pm#467655
כ'ווייס נישט פארוואס דו שטעלסט צוזאם יכולת מיט השגחה דאס אז דער אויבערשטער איז נישט משגיח נאר על הדבקים בו מיינט נישט אז ער קען נישט, דער רמב"ם האלט דאך אז וויבאלד די וועלט איז מחודש איז כל הנסים אפשריים, און ס'איז נישט שייך צו זאגן אז ס'איז בכלל פון די נמנעות כל זמן מרעדט נישט פון די וועלט בכלליות נאר פון א געוויסע צרה בפרטיות, נאר דער רמב"ם האלט אז דאס איז די מציאות אז די השגחה איז תלוי בדביקות, און ווי ער שרייבט אין פרק יז אז ער זאגט עס נישט מכוח הוכחה נאר פון משמעות הפסוקים און קרוב אל השכל אבער נישט אז ס'איז נישט דא די יכולת אן דעם.
מאנטאג מערץ 01, 2021 1:28 pm#467659
נאכאמאל. די צאמשטעל ארבעט אז אונז טרעפן מיר אן אי-יכולת לגביו כביכול ביי רעות בכללות. יעצט, אויב טאקע קען מען זאגן אז די תלוי בדביקותו ביי אן איש פרטי איז בעצם נאר א ״טעארעטישע״ הצלה ויכולת כנ״ל, איז קען מען ווייטער זאגן אז עס איז עכ״פ נישט נוגע אויף דן צו זיין דערויף; עכ״פ פון א פראקטישן אופן [די טעזע און טעמע פונעם ארטיקל] (איך וויל נישט חלילה נוצן ממש דאס ווארט ״מיינונגסלאז״, אבער איך האף מ׳פארשטייט וואס איך מיין). אויב אזוי פאלט מען צוריק צום דיִפאָלט אז ער קען כביכול נישט אפטוהן די רעות פון די פרטיים, טאקע עז ען עגרעגעיט - די כלל.

‏אגב, מיט דעם קען מען בעצם צאמשטעלן די דאקטרין פון נמנע הנמנעות וואס נעמט דאס יא אן בעצם, היפך הרמב״ם, עם שיטתו בענין העדר שני הפכים בנושא אחד וברגע אחד. והיינו, אז וויבאלד עס איז לגמרי נישט שייך דן צו זיין דערויף, איז אין פראקטיש זאגן זיי ביידע בעצם די זעלבע זאך; ס׳איז נישט מער ווי א חילוק אין סימענטיקס.
מאנטאג מערץ 01, 2021 2:04 pm#467662
נאכאמאל אין קורצן פארוואס זאל זיין א פראבלעם לגבי יכולתו יתברך אפצוטוהן א צרה בפרטיות אן דעם וואס מ'זאל זיין דבוק בכלל?
מאנטאג מערץ 01, 2021 2:50 pm#467669
דאס קען מען גראדע אפשר נוצן אלס א ראיה לזכותי. והיינו, אז אונז פארשטייען מיר אז אפצוטוהן די רעות פון אלע פרטיים איז אומעגליך אף ממנו כביכול כנ״ל - דאס וואלט געמיינט אפצוטוהן פונעם כלל לגמרי. יעצט, זאגן אז ער זאל עס אפטוהן פון אלע פרטיים חוץ איינער, ווייל ביי דעם האט ער דאך שוין יא טעקניקעלי די יכולת כביכול, איז לכאורה ווייטער מן הנמנע ולכאורה מפני זה הטעם ‏(זאגן אז די טעם אז מ׳קען נישט אזוי טוהן איז וויבאלד עס איז נישט יושר/משפט פאר יענעם וואס וועט יא מיטמאכן, איז נישט אזוי פשוט, ובאנו לסוגיית יוּטיליטינעריעניזם; ובפרט אויב יענער מאכט נישט ״שרעקליך״ מיט). אז מ׳ארבעט אזוי צוריקצווועגס (אזא כעין רעדאָקטיִאוֺ עד עבּסורדום און אינדאָקשען) קומט דאך אויס אז די זעלבע פראבלעם איז גילטיג אפילו ביי אן איש פרטי אויך ‏(איך פארשטיי אז איך באגיי אפשר דא א קאָנטיניוּאָם פאָלאסי). נאר וואס דען? דעריבער האב איך פארשטאנען פונעם רמב״ם אז עס איז א (כעין) חלק בתוך הטבע ממש (עפ״י זיין פילאזאפיע) אז אן איש פרטי וואס איז דבוק בו (באמת לגמרי וכו׳ וכו׳) טוהט טרענסענדן דאס אלעס און דורך זיין חיבור צום שכל הפועל צי וואס איז ער טאקע העכער די אלע געזעצן פון הוה ונפסד וכו׳ און עס קען אים נישט באטרעפן די רעות ‏(ועיין במלחמות ה׳ מאמר ד פ״ג. ואפשר להעמיסו ג״כ בדברי הרמב״ם שם בפי״ז ובפי״ח, ובפרט לפי מה שמביא דברי אבונצר שם). ועכ״כ אז ווען טאקע יעדעס איש פרטי איז זיך מתדבק על זה הדרך וואלט טאקע נישט געווען קיין רעות, הגם אונז האבן דאך יעצט ממש געזאגט אז דאס איז יא מהנמנעות אף לו יתברך כביכול וככל הנ״ל - דאס איז דאך שוין דער כלל ‏(און איך גלייב אז זאגן אז דאס איז מן הנמנע פשוט אלס דאס אומפּראבּעבּיליטי דערפון [וכעין דאס דאס צווייטע געזעץ אין טערמאָדינאמיקס] איז נישט גילטיג, ווייל עס טוהט שוין אנדערש דעפינירן דאס ״מן הנמנע״ אין דעם קאנטעקסט דא וואס דער רמב״ם נוצט דאס). ואלא מאי? איז עס בעצם נאר טעארעטיש און נישט אזוי ווייט אז דארט האט ער שוין יא די ״יכולת״ כביכול וככל הנ״ל - עס ליגט [״טעארעטיש״ כנ״ל] אין די סאמע זעלבע געזעצן וואס דערלאזן נישט הסרת הרעות בכלל אף לו יתברך כביכול.

ס׳איז אבער למעשה א גוטע הערה וקושיא.
מאנטאג מערץ 01, 2021 5:24 pm#467679
ווי איך פארשטיי דעם רמב"ם איז אז אה"נ בפרטיות קען דער אויבערשטער אפטוהן יעדע צרה בכל אופן, נאר זיין כוונה איז אז די דרך הטבע איז מחייב אז ס'זאל קענען זיין א מציאות פון רעות, און כדי עס מסיר צו זיין וועט זיך אויספעלן א ספעציעלע השגחה משנה צו זיין די טבע, און צי דעם דארף מען א זכיה ווי די גמרא זאגט "שאם חלה אומרים לו הבה זכות והיפטר" און "שטן מקטרג בשעת הסכנה" און לויט ווי דער רמב"ם לייגט עס אראפ וועט עס זיין תלוי לויט זיין דביקות, אבער דאס אז מ'דארף א זכיה אדער דביקות איז נישט מחויב נאר דאס איז די רצון ה' אז נאר אויף דעם אופן זאל זיין א השגחה.
דאנערשטאג מערץ 18, 2021 12:32 pm#468735
כ׳האב געקלערט אז די ארטיקל פּאַסט אריין אינעם יעצטיגן טעמע פונעם וועקער מיט נאך אן אספעקט (אחוץ פון דעם געדאנק פון מיתה/רעות/מגיפה) - לגבי די קאָווער סטאָרי׳ס מהלך פון א סטאטיסטישן אנאליז. דאס איז ווייל מ׳קען אפשר באטראכטן די טעזע פון די טעאָדיסי ארטיקל, פון א היינטיגן מער מאדערנעם סטאטיסטישן קוקווינקל, אז לגבי כל מאורעות בעולם איז עס מוכרח מיניה וביה נאכצוגיין דעם גאַוּסיען/נארמאלע דיסטריבּיוּשאן. ווי אביסל אנגערירט אויף דא (און דא) איז ביי בדרך כלל יעדע סארט פּאראמעטער [צב״ש הויכקייט פון מענטשן], וועלן ווען איך רעכן צאם די צאל פון די אינדיווידואלע מאורעות דערין און דאס אויסשטעלן על הסדר [צב״ש פון גרויס ביז קליין און וויפיל פון יעדע סארט עס איז דא] ווי א ספּעקטרום וועט דאס אויסקומען ווי א ״בּעל קוּרוו״, כבערך זה [פיר משלים; עס גייט זיך ווענדען וויפיל וועריענס איז דא/שייך בתוך דעם פּאראמעטער גופא]:
2CA6F9F3-7F5E-4CB7-B996-4113B909D6B5.png

ועכ״כ אז ווי מער מאורעות מ׳האט, אלס מער וועט דאס צוקומען צו אזא סארט בּעל קוּרוו; די צענטראלע לימיט טעארעם.

און אנדערע ווערטער, מען קען דאס באטראכטן אז הטבע מכריח מיניה וביה אז אין יעדע זאך מוז זיין א ספּעקטרום וואס זאל אויסזעהן אזוי. ובנוגע אונזער סאבּיעקט קען מען עס באטראכטן אז עס איז לכאורה די זעלבע זאך בנוגע די ספּעקטרום פון רע לטוב - אויב איז דא ״טוב״ מוז זיין ״רע״ לעומתה צו שאפן אזא ספּעקטרום: מיט שטארק ״רע״ מעוראות צו לינקס, מעסיג ומזג אינדערמיט, און שטארק ״טוב״ צו רעכטס.

‏(מ׳קען אפשר פרעגן דערויף פון, למשל, בּענאטאר׳ס טענה אז טוב ורע זענען נישט סימעטריש. אבער איינס די בּעל קוּרוו, לגבי אירע אַוּטלייערס, דארף נישט זיין ממש סימעטריש (ובפרט אז לפי״ז קומט דאך אויס אז עס איז בעצם מער טוב ווי רע, און די קוּרוו איז סקוּד צו רעכטס), און צוויי מ׳רעדט ווי אזוי מענטשן בכלל באטראכטן די מעוראות אָן קיין עיון אין די סימענטיקס.)

אולי. ‏(איך ווייס וואס הענרי פּאָנקארעי און דר. ראבּערט גירי האבן געזאגט בנוגע נארמאלע דיסטריבּיוּשאנס. דער אמת איז אז אין אונזער קאנטעקסט וואס אונז ווילן זאגן עפי״ז קען מען אפשר צושטעלן דערצו אנדערע סארטן דיסטריבּיוּשאנס אויך [פּוֺיסאַן, קאַוּטשי, ואפילו אולי בּיינאָמיעל].)
דאנערשטאג מערץ 18, 2021 6:34 pm#468753
איך האב אפגעליינט דעם ארטיקל, זייער שיין געשריבן און באטעמ’ט אראפגעלייגט, אבער איך האב נישט פארשטאנען די גאנצע יסוד פונעם ארטיקל, פארוואס זאל זיך א מענטש טרייסטן אויף א טראגעדיע אז דו זאגסט אים אז די אייבירשטער האט עס אויך נישט געקענט צוריקהאלטן, איך וואלט פארשטאנען אז מ’זאגט פאר איינעם אז די אייבירשטער האט זיכער געהאט א חשבון פארוואס ער האט אוועקגענומען דיין באליבטן, נאר דו פארשטייסט נישט אלעס קען מען זיך טרייסטן אז אלעס וואס קומט פון אייבירשטן איז גוט במילא איז די צרה אויך א גוטע זאך נאר יעצט זעה איך נישט די גוטסקייט, משא’’כ דו זאגסט איינעם אז ס’איז געעווען מן הנמנע אז דיין טאטע זאל שטארבן ווייל ער האט גערייכערט, דעמאלטס עסט מען זיך אויף פארוואס האב איך אים נישט צוריקגעהאלטן, וכדומה, די בעסטע תירוץ וואס די געפיל קען געבן לאחר המעשה אז ס’געווען באשערט און דאס האט די אייבירשטער געוואלט.
דאנערשטאג מערץ 18, 2021 7:26 pm#468755
איה״נ. איך באטאן טאקע אז ביי רעות הבאות מחמת בחירת האדם איז בדרך כלל צו האבן א תלונה על הקב״ה שווערער וממילא דארף מען נישט פסיכאלאגיש צוקומען צו א טעאדיסי בכלל.

די געדאנק דא איז אז מ׳פארשטייט אז אויב, למשל, א שטיין פאלט אויפ׳ן פיס איז נישט שייך צו זיין ברוגז אויפ׳ן שטיין אליין וואס האט נישט קיין עידזשענסי [דעת אין די קאנטעקסט]; מ׳איז ברוגז אויף אַן אגענט וואס שטייט אונטער דעם. דאס איז טאקע די סיבה פארוואס אין דיין משל מיט׳ן רייכערן איז מען ברוגז אויף זיך אליין, דעם אנגעבליכן אגענט, פאר׳ן דאס נישט צוריקהאלטן מעיקרא. ביי נאטורליכע מאורעות, עקסידענטן, ורעות בטבע איז די אגענט בדרך כלל ג-ט, ווייל מ׳גלייבט דאך אז אלעס איז דאך מאתו. איז דעריבער קען די בּלעים און רוגזא ווערן דירעקטירט אויף הקב״ה דעם אגענט אונטער דעם. אויב אבער נעמט מען דאס אוועק האט די רוגזא נישט וואו חל צו זיין געהעריג וכמו ביי די שטיין.

איך פארשטיי טאקע אז די טעאדיסי טוהט מאידך גיסא אונטערמינעווען דעם ״דו קענסט נישט פארשטיין די גוטס וואס ליגט באמת אונטער דעם.״ אבער פאר אסאך מענטשן איז דאס נישט קיין באגנוגענדע טרייסט, בפרט ווען זיי באטראכטן זיך ווי גוט בין אדם למקום און זעהן נאך דערצו וואו מענטשן וואס זיי באטראכטן ווי נישט אזוי מאכן דאס ווייט נישט מיט, איז אויב אזוי האבן זיי א תלונה אויף הקב״ה (און, כאמור, איז כדי להטרידו וכו׳, וואס איז די זעלבע פארעם ווי ״מ׳קען נישט פארשטיין״, נישט אלעמאל באגנוגענד).
דאנערשטאג מערץ 18, 2021 8:50 pm#468758
דארף מען אלץ וויסן ווי איין ווי אויס, צו זאגן ווען און וואס.
ביי דע וועי וויל איך דיר געבן א עקסטרע קאמפלימענט אז דיין ארטיקל האט זיך געלייענט זייער פליסיג, איך האב כמעט נישט געגלייבט אז דו האסט עס געשריבן, ווייל אן ארטיקל פון מי אני קומט געווענטליך מיט קליינע ווערטער און גרויסע ווערטער אסאך פוטנאטס וכדומה.
דאנערשטאג מערץ 18, 2021 8:56 pm#468760
ייש״כ. ATUB @דער וועקער ATUB שטאב האט פארשטייט זיך געמאכט א געוואלדיגן ארבעט מיט רעדאגירונג.
מיטוואך מערץ 31, 2021 3:02 am#469087
Re: א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
געליינט דיין ארטיקל איבער יום טוב, געוואלדיג!
עס איז מיין בעסטע ארטיקל אין דעם וועקער.
כ'האב באמת נישט געוויסט אז דו האסט עס געשריבן ביז יעצט ווען איך בין אריין אין די וועקער אפטיילונג....(ווי @תרמב האט שוין געשריבן, און אויך פון די מער פערזענליכע אריינפיר) די שיינקייט איז אז עס איז מיר געווען א גענצליך פרעמדע נושא, און נאכן ליינען א קורצע גרינגע ארטיקל פון בלויז צוויי בלאט אן קליקן לינקס אדער סוירטשן וויקיפעדיע האב איך פארשטאנען די ארטיקל לגמרי און כ'האב א גאר בעיסיק פארשטאנד איבער די נושא.

(אין "חכמות חיצוניות" וועקער 16 דערמאנט הרב @מיימון בדרך אגב אין א הערה אז די רלב"ג האט געהאט 'עקסטרעמע שיטות' און געהאלטן פון א חומר קדמון, כ'האב עס קיינמאל נאכגעגאנגען אבער עס איז מיר געבליבן אין קאפ, יעצט איז מיר געווען געשמאק צו ליינען אין אן אינסטענט איבער די נושא און עס אביסל נאכקוקן)
יישר כח.
דאנערשטאג אפריל 08, 2021 4:16 pm#469504
עס איז אנגעקומען צו ATUB @דער וועקער ATUB דריי וואוֺיסנוֺיטס, יעדעס איינס פון 10 מינוט לאנג, אין די נושא פון מיין ארטיקל: טעאדיסי. די ערשטע טוהט קריטיקירן מיין ארטיקל, בעת די צווייטע צוויי זענען די מחבר׳ס אייגענע מהלכים און טעאדיסיס; זיי זענען נישט קיינע אלטערנאטיווע וועגן ווי אזוי אפצולערנען דעת הרמב״ם או הרלב״ג. איך גיי מיר דא באציהען צו די ערשטע וואוֺיסנוֺיט ווייל עס ברענגט ארויס שוועריקייטן וואס קענען עגבערן מענטשן און מיספארשטענדענישן וואס קענען ארויסקומען פון מיין ארטיקל, וואס איך וואלט געוואלט מער קלארשטעלן.

איך האב נישט קיין רשות ארויפצושטעלן די וואוֺיסנוֺיט(ס) דא, וועל איך פרובירן צו סאָמערייזן וואס ער זאגט.

ווי איך האב פארשטאנען זענען די שוועריקייטן בעיקר אויף צוויי פונקטן:

א). אז ווי אזוי איך בין מסביר דרך הרמב״ם והרלב״ג בזה בכלל, עמאַוּנט דאס צו אן ״עזב ה׳ את הארץ״ - א סארט דעאיזם. דאס איז היפך משמעות הכתובים בפרט בעניני שכר ועונש, מאמרי הש״ס, און עיקרי הדת.

ב). שוועריקייטן אויפ׳ן רלב״ג׳ס מהלך במהו ״ידיעת ה׳״ און אז עס איז נישט מגעת אל הפרטים. והיינו, אז דאס איז קעגן אנגענומענע דאגמא בדת, עס גייט קעגן פסוקים ומאמרי התלמוד, און איז אזוי ווי שפינאזע׳ס פּאַנטעאיזם. די מושג פון ״ג-ט״ איז נאר בתוך חוקי הטבע? ווי אויך ווי אזוי גייט זיין מהלך אין איינקלאנג מיט׳ן עצם מושג פון השגחת ה׳? ובכלל איז ער נאר א דעת יחידאי.

פאלגענד זענען מיינע אנטווארטן [נומער 1 פאר פונקט א׳ און נומער 2 פאר פונקט ב׳]:

1). די טעזע פונעם ארטיקל, עפ״י הרמב״ם והרלב״ג, איז אז לגבי ״הסרת״ הרעות הבאות מחמת מאורעות ומקרים בטבע קען ער כביכול גארנישט טוהן, ווייל דאס פאלט נישט אונטער די הגדרה פון ״יכולת״. (דאס איז איה״נ לגבי רעות ״בכלליות״. ווי אזוי דאס גייט צו און איז שייך לגבי אי-יכולתו כביכול צו רעות וואס געשעהן צו א ״פרטיות׳דיגע״ מענטש, האב איך מער מסביר געווען פריער/אויבן.) דאס איז, כמובן, נישט דאס זעלבע ווי זאגן ״עזב ה׳ את הארץ״. והיינו, ווייל ער ״מישט זיך נישט אריין״, מכח ענין אינו בגדר ״יכולת״ כביכול ווי ערווענט אינעם ארטיקל, אין הסרת הרעות הבאים ממקרי הטבע מיינט דאס נאך נישט אז ער קען נישט משדד זיין די טבע בכלל און ניסים בפרט אין פעלער וואו עס איז נישט קיין סתירה מיניה וביה (דאס איז אפילו אָן דעם קלאָז פון דביקות).

ווי אויך דארף מען אין אכט נעמען אז די אי-יכולת כביכול איז ביי (עכ״פ באציהט זיך בעיקר צו) רעות שהם ״במקרי הטבע ממש״, די ערשטע סוג רעות ווי ערווענט אינעם ארטיקל, און נישט ביי רעות הבאות לאדם מחמת בחירתו של אדם רעה אדער וואס ער ברענגט זיך אליינס אָן (מיט׳ן זיך פארגלייכן וכדומה), די צוויי אנדערע סוגים רעות וואס איך ברענג אראפ פונעם רמב״ם אינעם ארטיקל. וממילא איז נישט (עכ״פ אזוי) שווער פון ישועה מהשונאים הרעים [כעין מצרים] אדער מהסרת הרע בטבע פון א רע וואס איז מעיקרא געקומען שלא בטבע ובנס, המובאות בתנ״ך.

ובכלל פארשטיי איך נישט ווי אזוי עצם שכר ועונש בהפסוקים והמעשיות בתנ״ך זענען בכלל א שום סתירה צו דעם. דאס ליגט דאך (לפי אמונתינו) אין די בריאה בעצם! פאר מעשים רעים קומט שלעכטס (דאס איז אויסער המקרים הרעות מהטבע בעולם בעצם; די ערשטע סוג רעות הנ״ל) און פאר טוב קומט טוב. עס איז נישט קיין ״נקמה״ מאתו ית׳ (הגם מלשון הכתובים קען אויסזעהן אזוי, אבער כעין מה שנסתבך המו״נ אודות לשונות כאלו בח״א); ענליך צו די תוצאה ווען מ׳רירט אָן פייער (ועיין באור ה׳ מאמר ב כלל ה פ״ג). איך ווייס אז דער רמב״ם אליין (הל׳ תשובה ח ה) כאפט יא אָן אזא לשון ביי עונש כרת, אבער איך גלייב אז ס׳איז גאנץ זיכער אז נישט דאס מיינט ער (וכעיקר הג׳ שלו), ופשוט (ועיין כאן). די יעודי הכתובים מיט די נביאים וואס האבן דאס משיג געווען און האבן דאס איבערגעגעבן בלשונותיהם ווי א כעין ״נקמה און מישט זיך אריין״ איז ממילא לשבר את האוזן און איז נישט קיין ראיה לא לכאן ולא לכאן.

העולה מכל זה איז אז עכ״פ פון דעם ביז א לגמרי דעאיסטישן ״עזב ה׳ את הארץ״ איז פאלג מיר א גאנג. ובפרט אז, ווי איך בין מסביר, ליגט שוין אריינגעבויט אז ע״י דביקות בה׳ איז מען דאדורך דעם מסיר אף הרעות הללו של סוג א׳.


2). דער רלב״ג דינגט זיך טאקע מיט׳ן צענטן עיקר פונעם רמב״ם. ער האלט אז ידיעתו ית׳ איז נאר מגיע אל הכללים ולא אל הפרטים. דאס באדייט אז ער כביכול קען אלע די כלליות׳דיגע חוקים, והיינו למשל אז אויב x איז y דעמאלטס איז x אויך z. אבער נישט אז עס איז (למשל) ממש דא די ״ספעציפישע״ x מיט די ״ספעציפישע״ y וממילא איז דא די ״ספעציפישע״ z. דאס איז שוין כולל, למשל, אז ער איז נישט כביכול יודע מחשבות פון א ״ספעציפישן״ פרטיות׳דיגע מענטש, הגם ער ווייסט אלע כלליות׳דיגע מחשבות וואס זענען שייך און די אומשטענדן וואס זיי זענען שייך אין אא״וו.

בעצם איז גאנץ מאמר ג׳ אוועקגעגעבן דערפאר און ווי אזוי עס שטימט יא מיט יהדות, אמונה בה׳, והכתובים (בעיקר בסוף המאמר בפ״ו. ער דערמאנט טאקע דארט למשל דעם פסוק (תהלים לג טו) ״היוצר יחד לבם המבין אל כל מעשיהם״, און טייטשט דאס אויס עפ״י מהלכו ע״ש). איך גלייב אז ענליכע השוואות קען מען נוצן אויף משוה צו זיין זיין מהלך מיט די מאמרי התלמוד וואס זעהן אויס דערקעגן.

דער רלב״ג אין מאמר ד׳ פ״ה ובריש פ״ו זאגט אז דאס אז ידיעתו ית׳ איז נישט מגעת אל הפרטים איז נישט קיין סתירה מיט השגחה בעצם. דאס איז ווייל די השגחה ארבעט אז איינער וואס האט די-און-די זאכן, די כלליים, וועט ער האבן די סארט השגחה לטוב וכדומה. וממילא אז דער פרטיות׳דיגער מענטש פאסט אריין מחמת מעשיו אין די כללים, איז דעריבער אויף אים דא די השגחה וואס איז דא אויף יעדן איינעם וואס קומט נאך די פארלאנגטע כללים ע״ש. איך האב דאס גענוצט אלס א ראיה אז מ׳קען אריינלערנען אז דער רמב״ם האלט אויך ענליך אזוי, עכ״פ לגבי דעם אז השגחה היא בטבע להגן ג״כ, און איז ממילא נישט קיין סתירה צו דעם הסרת הרעות מסוג הראשון אפילו טאמער וואלט טאקע יעדער געווען דבוק בו ית׳, וואס דעמאלט וואלט דאך נישט געווען די רעות הגם עס איז בעצם שני הפכים בנושא אחד - דאס איז ווייל עס איז שוין אריינגעבויט אין די טבע אליין להיותו דבוק בשכל הפועל. ובפרט אז ער זאגט דארט אז די השגחה ארבעט אויף אים מודיע צו זיין בכח המדמה שלו (אזא סארט כעין פּרימאנישאָן) זיך צו היטן פון די רעות העתידות לבא וכדומה. ועפי״ז שטימט עס נאך בעסער, ווייל די רעות פון די סוג ווערן נישט אפגעטוהן פון אים, ווי איידער דאס אז ער ווערט געווארענט פון זיי מעיקרא וכדומה.

אגב, דער רלב״ג פירט אויס אין סוף מאמר ד׳ (בסוף פ״ז) אז דער רמב״ם בעצם האלט אויך אזוי ע״ש.

ואפילו טאמער איז ער נאר א דעת יחידאי, איז מיין טעזע געווען לנחם האדם אויף עפעס וואס למעשה יש לו על מי לסמוך, ווי ערווענט אינעם ארטיקל. ואגב, עיין בסוף מבוא התלמוד מר׳ שמואל הנגיד (נדפס בסוף מס׳ ברכות), כל מחלוקת שלא חייב המחלוקת במעשה אלא בדעת לבד לא נגדור בו הלכה כפלוני ע״כ ע״ש. (מ׳קען זאגן אז ער׳ז אויך א דעת יחידאי...)

איך זעה אויך נישט פארוואס מ׳זאל נישט קענען משווה זיין זיין מהלך מיט אונזער היינטיגע קאנסעפּשאן פון פּאנענטעאיזם (נישט דוקא שפינאזע׳ס פּאנטעאיזם), וואו הקב״ה איז טאקע בתוך הטבע אבער דאך למעלה ממנו. אבער דאך איז זיין ידיעה נישט מגעת אל הפרטים. די ״בתוך״ און די ״למעלה״ זענען אויף/בנוגע די כללים.
דאנערשטאג אפריל 08, 2021 10:39 pm#469537
עובדיה האט געשריבן:יישר כוח פאר דיין שיינעם ארטיקל. איך מיין דו האסט א שטיקל טעות בדעת הרמב"ם, דער רמב"ם זאגט נישט אז דער באשעפער קען גאר נישט טוהן צו ראטעווען א מענטש פון א צרה, נאר ער רעדט בכלליות פון דעם אז ס'איז דא רעות בעולם, זאגט ער אז ס'איז בהכרח און ס'איז נישט שייך צו באשאפען דעם טבע העולם פון הוה ונפסד אן דעם, אזוי אויך וועגען בחירה מוז זיין א מציאות פון קענען טוהן רעות, אבער אודאי בפרטיות קען דער באשעפער ראטעווען א מענטש פון סיי וועלעכע צרה, נאר ס'זעהט אויס אז דער רמב"ם האלט אז דער באשעפער איז נישט משגיח משנה צו זיין די טבע נאר פאר א צדיק וואס איז דבוק בו יתברך ווי דער רמב"ם איז מאריך אז די השגחה איז תלוי לויט דעם מענטש און לויט זיין מצב אבער אודאי קען תפילה העלפען בכל אופן.

עובדיה: דו ביסט גערעכט. דער אייבישטער איז א כל יכול. ער קען אלעס טון. אבער דאך איז ער נישט משנה די סדרי וחוקי הטבע. אזוי ווי די גמ' זאגט..."עולם כמנהגו נוהג"... די גמ' ברענגט דארט א משל...."הרי גזל סאה חטים וזרעו. מן הדין שלא יצא כלום. אלא עולם כמנהגו נוהג. והוא עתיד ליתן את הדין...! איך זאג אייביג אן אנדער משל. ווען איינער נויטיגט זיך שטארק אין געלט. דער אייבישטער קען מאכן אז ס'זאלל ארפפאללן פון הימל א זעקל מיט געלט. אבער ער איז עס מלבש בדרך הטבע. איך האב מיך אמאל שטארק גענויטיגט אין א סכום געלט ($2,000). כ'האב מתפלל געווען. דעם נעקסטן טאג רופט מיך אן איינער וואס איז מיר שולדיג געווען דעם סכום. איך האב מיך שוין מייאש געווען צו באקומען די געלט. און שוין כמעט פארגעסן דערפון. ער האט מיר געגעבן א טשעק פונקטליך אויף דעם סכום..!
פרייטאג אפריל 09, 2021 8:45 am#469563
די שמועס דא איז אבער צי הקב״ה ״קען״ מסיר זיין די רעות. ATUB @עובדיה ATUB לערענט אפ דעם רמב״ם אז די אי-יכולת כביכול איז נאר לגבי מסיר זיין די רעות בכלליות, משא״כ בפרטיות פאר אן אינדיווידואלן מענטש איז נישט גילטיג די אי-יכולת. איך לערען אפ אז בעצם איז די אי-יכולת כביכול אויך גילטיג לגבי מסיר זיין די רעות פון אן אינדיווידואלן פרטיות׳דיגע מענטש אויך.

און אז מ׳רעדט שוין, קען מען בעצם זאגן אז מיינע ראיות אויבן לצידי זענען נישט מוכרח. והיינו, ווייל מ׳קען זאגן אז איה״נ דאס וואס דער אויבערשטער איז נישט מסיר די רעות פון אזויפיל פרטיות׳דיגע מענטשן אזוי אז עס זאל נישט זיין קעגן דעם מושג פון מציאות הרעות בכלל בהעולם, וואס איז מוכרח מחמת מיניה וביה וככל הנ״ל, איז נישט אלס אן אי-יכולת; עס פאלט יא אונטער די גדר פון יכולת. נאר דאס איז אלס יושר - ״פארוואס פון דיר איז מען יא מסיר און פון אן אנדערן נישט״. איינמאל מען קומט אָן צו דעם איז הקב״ה נאר מסיר פון דער וואס איז דבוק אין אים. און איה״נ טאמער וואלט יעדער געווען דבוק אין אים וואלט ער טאקע כביכול נישט געקענט מסיר זיין די רעות פון יעדן איינעם, ווייל דעמאלטס איז עס דאך מסיר זיין די רעות בכלל וואס איז מן הנמנע. אבער די מן הנמנע פון מסיר זיין די רעות איז אן אנאליטישע מן הנמנע מיניה וביה, און דאס אז יעדער זאל זיין דבוק אין אים איז אויך מן הנמנע אבל מטעם אחר: מחמת א סינטעטישע פּראבּעבּיליסטיק טעם. מ׳וואלט ווען געקענט זאגן/ענטפערן בסתם אז ער קען דאס יא מסיר זיין אויך אין אזא פאל וואו יעדער איז דבוק אין אים, ווייל די רעות וועלן יא נאך אלס בלייבן בכלליות והיינו פאר די בע״ח. אבער דעמאלטס ווערט צוריק נולד די קשיא אז אויב אזוי אז דאס איז יא אונטער גדר היכולת, פארוואס טוהט ער נישט שוין אפ די רעות פונעם מין האדם און עס זאל נאר זיין אויף די בע״ח (בפרט אליבא דהרמב"ם וואס האלט אז דער מענטש איז חלוק ומעולה מבע"ח נישט נאר במדריגה נאר אויך אפילו במין, כדוגמה לגבי השגחה בפי"ז שם)? און ענטפערן כדי לצרף בהן את הבריות איז שוין א גאנץ נייע טעאדיסי.

אגב האב איך געקלערט, אז אויב בין איך יא גערעכט אין ווי אזוי איך לערען אפ אז די געדאנק פון דבוק בה׳ להסיר ולהציל מהרעות איז אינעם טבע גופא און וואלט טאקע גילטיג געווען אפילו ווען יעדער זאל זיין ווען דבוק אין אים, אז מיט דעם קען מען מסביר זיין פארוואס לע״ל וועט נישט זיין קיינע רעות, אזוי ווי מ׳קען אריינלערנען אין ישעיה פרק יא (דלא כשמואל, וואס דער רמב״ם טאקע האלט ווי אים אין הל׳ תשובה סופ״ט און אין הל׳ מלכים פי״ב ה״ב). דאס איז ווייל ווי עס שטייט דארט אין פסוק ט, לא ירעו ולא ישחיתו בכל הר קדשי כי מלאה הארץ דעה את ה׳ וגו׳. והיינו, וויבאלד עס איז דא דעם פולקאמען דעה והשגת את ה׳, וממילא דביקות בה׳, ביי יעדן איינעם, איז דעריבער נישטא קיינע רעות פאר קיינעם. (דאס קען גיין אפילו אליבא דהרמב״ם, ווייל דער לחם משנה זאגט אין הל׳ תשובה פ״ח ה״ז אז דער רמב״ם האלט נאר אז זאכן וואס זענען היפך הטבע וועלן נישט זיין לע״ל ע״ש. און דאס איז שוין יא אינעם טבע וכדרכינו.)

ובכלל האב איך געקלערט אז אפילו מ׳זאל אננעמען און אפלערנען אזוי ווי ATUB @עובדיה ATUB , האט נאך אלס די עצם טעזע פונעם ארטיקל איר האפט. ווייל ווי באקאנט איז דא אין דעם פעלד פון עטיקס א דיסטיִנקשאן וחילוק צווישן אן אומעטישע אקט פון קאמישאן, והיינו בקום ועשה וואס אויף דעם איז דא א גרעסערע תלונה, און אן אומעטישע אקט פון אמישאן, והיינו בשב ואל תעשה וואס אויף דעם איז די תלונה נישט אזוי שטארק. יעצט, לגבי מציאות הרעות בהעולם/בהטבע בכלל איז דאך דאס מוכרח אף לו ית׳ און ער קען דאס נישט אפטוהן כביכול וככל הנ״ל בהרמב״ם. וממילא איז די דיִפאָלט און סתם אז ס׳איז דא רעות, וממילא נעמט דאס אוועק דעם געדאנק אז ״דער אויבערשטער האט אים געשיקט די צרה/רעה״ - אלס אן אגענט בקום ועשה. און הגם מ׳קען נאך האבן אפשר טענות פארוואס דער אויבערשטער האט זיך נישט ״אריינגעמישט״ אים צו העלפן/ראטעווען, וואס דאס קען ער יא, און געווען כביכול א שב ואל תעשה, איז אבער אויף דעם די תלונה נישט אזוי שטארק כנ״ל (ובפרט אז מ׳פארשטייט אז ער קען זיך נישט ״אריינמישען״ פאר יעדן אלס דעם אי-יכולת כביכול הנ״ל), וממילא איז ער זיך מנחם. (והגם מ׳קען טענה׳ן אז די טעמים אין די דיסטיִנקשאן זענען נישט גילטיג פאר ג-ט כביכול, איז אבער פונעם מענטשליכן מבט דאך יא דא דעם דיסטיִנקשאן און אז ער טוהט שוין יא אנטראמארפיזירן ג-ט אלס אן אגענט מאכט ער שוין יא די דיסטיִנקשאן און איז זיך ממילא מנחם.)
פרייטאג אפריל 09, 2021 1:04 pm#469575
מי אני האט געשריבן:ואפילו טאמער איז ער נאר א דעת יחידאי, איז מיין טעזע געווען לנחם האדם אויף עפעס וואס למעשה יש לו על מי לסמוך, ווי ערווענט אינעם ארטיקל. ואגב, עיין בסוף מבוא התלמוד מר׳ שמואל הנגיד (נדפס בסוף מס׳ ברכות), כל מחלוקת שלא חייב המחלוקת במעשה אלא בדעת לבד לא נגדור בו הלכה כפלוני ע״כ ע״ש. (מ׳קען זאגן אז ער׳ז אויך א דעת יחידאי...)

דער רמב"ם שרייבט אויכעט אזוי און פירוש המשניות סנהדרין י' ג' סוטה ג' ה' שבועות א' ד', און אין מאמר תחיית המתים שרייבט ער לויט איין גירסא אז בכה"ג קען מען מכריע זיין ווי אזוי מ'וויל.
פרייטאג אפריל 09, 2021 1:12 pm#469576
מי אני האט געשריבן:ובכלל האב איך געקלערט אז אפילו מ׳זאל אננעמען און אפלערנען אזוי ווי @עובדיה, האט נאך אלס די עצם טעזע פונעם ארטיקל איר האפט. ווייל ווי באקאנט איז דא אין דעם פעלד פון עטיקס א דיסטיִנקשאן וחילוק צווישן אן אומעטישע אקט פון קאמישאן, והיינו בקום ועשה וואס אויף דעם איז דא א גרעסערע תלונה, און אן אומעטישע אקט פון אמישאן, והיינו בשב ואל תעשה וואס אויף דעם איז די תלונה נישט אזוי שטארק. יעצט, לגבי מציאות הרעות בהעולם/בהטבע בכלל איז דאך דאס מוכרח אף לו ית׳ און ער קען דאס נישט אפטוהן כביכול וככל הנ״ל בהרמב״ם. וממילא איז די דיִפאָלט און סתם אז ס׳איז דא רעות, וממילא נעמט דאס אוועק דעם געדאנק אז ״דער אויבערשטער האט אים געשיקט די צרה/רעה״ - אלס אן אגענט בקום ועשה. און הגם מ׳קען נאך האבן אפשר טענות פארוואס דער אויבערשטער האט זיך נישט ״אריינגעמישט״ אים צו העלפן/ראטעווען, וואס דאס קען ער יא, און געווען כביכול א שב ואל תעשה, איז אבער אויף דעם די תלונה נישט אזוי שטארק כנ״ל (ובפרט אז מ׳פארשטייט אז ער קען זיך נישט ״אריינמישען״ פאר יעדן אלס דעם אי-יכולת כביכול הנ״ל), וממילא איז ער זיך מנחם. (והגם מ׳קען טענה׳ן אז די טעמים אין די דיסטיִנקשאן זענען נישט גילטיג פאר ג-ט כביכול, איז אבער פונעם מענטשליכן מבט דאך יא דא דעם דיסטיִנקשאן און אז ער טוהט שוין יא אנטראמארפיזירן ג-ט אלס אן אגענט מאכט ער שוין יא די דיסטיִנקשאן און איז זיך ממילא מנחם.)

דער רמב"ם אין מורה חלק ג' פרק י' איז אויכעט מבאר עד"ז, אז בפועל טוט נישט דער אויבערשטער קיין שלעכטס און אלע רעות זענען נאר העדר עשיה, ווי ער ברענגט פון בראשית רבה אין דבר רע יורד מלמעלה.
זונטאג אפריל 11, 2021 1:44 am#469643
עובדיה: און וואס איז געווען דער האלאוקאוסט...?! נאר מ'טאר נישט פרעגן קיין קשיות.

איך וועלל דא זאגן א שרעקליכן סטעיטמענט. דער האלקאוסט האט געהאט א פאר (ווייניג) גוטע נקודות. למשל. ס'האט אויסגערייניגט דאס אידישע פאלק פון פעלערהאפטיגע דזשינס. זיכער. ס'האטציך נישט געלוינט דער פרייז וואס אונז האמיר געצאלט...!
זונטאג אפריל 11, 2021 2:48 am#469648
ס'איז אינטערסאנט צו צוברענגען אז דער רמב"ן אין ספר שער הגמול איז מעתיק דעם רמב"ם בנוגע רעות בעוה"ז און איז עס משבח, אבער פירט אויס "אבל השאלה בצדיק ורע לו עדיין במקומה עומדת כי אנחנו לא נראה העולם בכללו ולא נחקור אותו בשלימות אבל נשאל בו בפרט על האיש הזה אם ראוי למקרה הזה שבא עליו" און ווי ער פרעגט דארט ווייטער זעהט מען צדיקים גמורים נהרגים על ספריהם, און מענטשן וואס ווערן געבוירען מחוסרי איברים, און קטנים מתים קודם כ' שנים, און ער פירט אויס "והנה ביאר בכלל שהעולם חסד יבנה ומקריו ופגעיו מעצמם ועל הצדיק האובד יגזור שהמיתה בחטא והיסורים בעון והוא אמת עם מה שהוספנו לכתוב ולרמוז למעלה" וואס מיט דעם מיינט ער דעם סוד הגילגול. און ווי איך פארשטיי איז זיין כוונה בדעת הרמב"ם אז בכלליות העולם זענען די טובות מרובות און די רעות וואס זענען יא דא זענען בהכרח, און אויף דעם פרטיות'דיגער מענטש ווילאנג ער איז נישט קיין צדיק איז "מקריו ופגעיו מעצמם" ווי דער רמב"ן ברענגט בכמה מקומות דעם דעת הרמב"ם אז די השגחה פרטיות איז נאר אויף צדיקים, ווי ער שרייבט אין איוב לו' ז' "והרחוק מן האל במחשבתו ובמעשיו ואפילו לא יתחייב מיתה בחטאו אשר חטא יהיה משולח ונעזב למקרים" נאר אויף דעם צדיק האובד איז ע"כ אז ס'איז נגזור געווארן א עונש מן השמים אויף עם בפרטיות אויף זיינע חטאים, נאר דער רמב"ן איז נישט צופרידען מיט דעם ווייל מ'טרעפט אפ' צדיקים גמורים וואס ווערן נענש, און אזוי אויך נולדים מחוסרי איברים וואס אויף זיי איז נישט דא קיין תירוץ נאר סוד הגילגול לדעת הרמב"ן.

אזוי אויך ר' יעקב עמדין אין ספר מגדל עוז, עלית הבחינה פרק ז' איז ער מעתיק דעם רמב"ם, און איז נישט צופרידען מיט דעם, ווי ער שרייבט "אין אחד משלשה מיני הרעות הכוללות הנזכרים שליט באדם הישראלי להרע לו במקרה ולהיות נספה בלא משפט חלילה לאל מרשע ושדי מעול" און ווי ס'זעהט אויס איז ער מחלק אז עכ"פ ביי אידן איז אלעס מיט א חשבון מן השמים און נישט במקרה, און באמת שרייבט שוין דער רמב"ם כעי"ז אין מאמר תחיית המתים, און איז מיט דעם מפרש די גמרא פון "אין מזל לישראל" כלשונו "שתקונם והפסדם אינו לסיבה טבעית ולא על מנהג המציאות אלא נתלה בעבודה ובמרי" און ער ברענגט די גמרה פון "ראה אדם יסורין באין עליו יפשפש במעשיו" עכ"פ זעהט מען אז דער רמב"ם איז אויך מודה אז ביי אידן איז גארנישט במקרה, און מיט דעם וועט אויך שטימען די רמב"ם אין הל' תענית אז מ'מעג נישט זאגן אויף א צרה אז ס'איז א מקרה ממנהגי העולם.
זונטאג אפריל 11, 2021 12:36 pm#469683
די לשון הרמב״ם אין מאמר תחיית המתים:
ומפני זה אמרו אין מזל לישראל, רצו לומר שתיקונם והפסדם אינם לסבה טבעית ולא על מנהג המציאות, אלא נתלה בעבודה ובמרי
זעהט טאקע אויס צו גיין היפך דעם מהלך עפ״י דרכו וואס מ׳האט גערעדט אינעם ארטיקל (פארשטייט זיך אז מ׳נעמט נישט אָן ווי יהודה טייכער אז די מאמר איז מזוייף). אבער מ׳דארף סתם אזוי טאקע אין אכט נעמען אזא סארט משל פון א קינד וואס ווערט געבוירן פעלערהאפטיגן ל״ע וואס ווערט לכאורה נישט פארענטפערט דאדורך (דער רמב״ם וואלט נישט געענטפערט בסוד הגילגול).

ובכלל קען מען דאס אלעס אולי משווה זיין עפ״י דאס וואס איך האב געזאגט אז השגחה איז ג״כ בהטבע און ווי דר. עלווין ריינעס איז מסביר השגחה לפי שיטת הרמב״ם. דהיינו, ער טענה׳ט אז ״השגחה״ לפי הרמב״ם איז כמובן במנוגד ממש צו אן אנטראפּאמארפישע ״נסי״ קאנסעפשאן, נאר עס באדייט אפילו דאס וואס די געזעצן פון די טבע אליין איז מקיים ומהוה. ובלשונו שם:
“Providence is the government, guidance, and care issuing from the ground of the universe [G-d], or from the universe itself, that brings an entity into existence and/or preserves it in existence, and regulates or orders its existence according to some rational law or principle.” Consequently, an entity ruled by providence will not display irrational and incoherent variations. Its actions, and that which occurs to it, will take place in accordance with some intelligible law or principle...

...Traditionally, only such care and guidance as comes miraculously from a personal God is viewed as providence, whereas, according to Maimonides, guidance and care that come through the ordinary workings of a natural universe are also properly termed providence. Maimonides' definition, consequently, allows for natural providence, the production and preservation of entities by nature alone.

דאס איז לעומת ״מקרה [chance]״:
Entities that come into existence, or are preserved in existence by mere accident, without government or regulation exercised to produce or preserve them and reduce them to order, do not
enjoy providence. They are produced and preserved by chance. By “chance” Maimonides means that no intellect orders and regulates their existence according to an intelligible, rational law. Rather, they are left to the blind cause and effect of physical determinism.

דאס גייט אין איינקלאנג מיט׳ן רמב״ם׳ס [אריסטאטעליען] קאסאמאלאגיע/קאסמאדזשעני (בריש ח״ב), וואו הקב״ה איז די ממציא/פועל ראשון (תמיד) פאר די גלגלים ושכליים, און פון דארט איז עס שופע ווייטער ביז׳ן שכל הפועל, וואס דאס איז פועל און מניע די ד׳ יסודות בהעולם און ברענגט די בריאה צושטאנד; די השפעת התנועה בהעולם איז טאקע די שורש פון הוה והפסד. דאס איז בעצם די טבע ממש עפ״י זיין פילאזאפיע. וממילא ״השגחה״ איז דאס וואס די שכליים טוהן זעהן דערצו אז עס זאל האבן א המשכה וקיום עפ״י א ראציאנאלע געזעץ/סיבה/סדר פארוואס דאס איז אזוי. יעצט, וויבאלד די גאנצע השגחה ארבעט עפ״י די שכליים כנ״ל בטבע, איז דער איש פרטי וואס איז צוגעקומען צו א שלימות אין זיין שכל (וואס כידוע לפי הרמב״ם איז דאס די תכלית השלימות והטוב באדם, בסוף מו״נ ועוד מקומות) אטאמאטיש ראוי צו באקומען די השגחה מהשכליים וואס זאל אים היטן מהרעות און זעהן צו זיין המשכה וקיום; דאס איז די אינטעלידזשיבל ראציאנאלע סיבה וסדר פון אט די השגחה וואס אט דאס מיינט און טוהט דאס טאקע טערמינען אלס ״השגחה״ (עס קומט אפשר פאָר אביסל סירקולאר, אבער ל״ד: ״השגחה״ מיינט דאס וואס די שכליים זעהן צו די קיום והמשכה פון דאס אויף וואס זיי זענען ״משגיח״ אויף. דאס אויף וואס זיי זענען משגיח אויף בפרטי, איז דאס וואס איז מקושר להם. דאס וואס איז מקושר להם איז דאס וואס איז דומה להם, והיינו בשלימות בשכל; די ״אינטעלידזשיבּל פּרינציפּ״ איז די קשר/דביקות מחמת השלימות בשכל). אט דאס באדייט די ״דבוק בו״. דאס איז מסביר דעם פעלערהאפטיגן קינד ל״ע וואס האט נישט די יכולת צו זיין דבוק בו וממילא נתון תחת מקרי הזמן והפסד החומר.

דאס איז די עצם צדק ויושר וואס איז יא דא אין די בריאה. והיינו, וויבאלד דער מענטש האט א בחירה (כידוע שזה נחשב לעיקר בשיטתו של הרמב״ם בהל׳ תשובה פ״ה) קען ער צוקומען מעצמו צו אינטעלעקטשואלע שלימות, וואס דעמאלטס האט ער די השגחה בטבע. אויב איז ער נישט בוחר דערין איז ער נתון תחת מקרי הטבע, וואס זענען מוכרח אינעם בריאה אף ממנו ית׳ כנ״ל, וואס דעמאלטס קען אים באטרעפן די רעות. ובנוגע דאס אז ס׳קען געמאלט זיין אז, למשל, א קינד ווערט ל״ע געבוירן פעלערהאפטיג און ער האט דאך נאכנישט געהאט אפילו די מעגליכקייט בוחר צו זיין אין שלימות, איז דאס מכח אט די מקרי הטבע של הוה והפסד מהחומר וואס אָן דעם איז נישט געווען שייך די בריאה וככל הנ״ל. והיינו, ווייל ווי דער רמב״ם זאגט אין ח״ג פכ״ה ״והוא המציא כל מה שאפשר מציאותו כי המציאות טוב בלא ספק״ (א וועריעישאן פונעם פּרינציפּ פון פּלעניטוּד) און דאס קען נאר צושטאנד קומען (צום סוף) אויף אזא פאל של חומר והוה והפסד ובלא זה הוא מן הנמנע אף ממנו ית׳ כביכול (דאס איז אביסל ענליך צום רלב״ג׳ס קאסמאדזשעני, נאר אָן דעם געדאנק פון חומר קדמון און יא אין א פרעימווארק פון בריאת יש מאין הגמור).

איז לפי״ז קען מען דאס אולי משווה זיין מיט וואס דער רמב״ם זאגט אין די אנדערע צוויי מקומות. והיינו, וויבאלד כידוע אין צווייטן האלב פון ח״ג האלט דער רמב״ם אז די מצות זענען אויף כדי צוצוברענגען דעם איד [וואס ער האט די תורה ומצות לעומת שאר האומות] צו אינטעלעקטשואלע שלימות, איז אז ער היט זיי קומט ער טאקע צו צו די שלימות וממילא האט ער די השגחה. איז די ״אינה לסיבה טבעית״ וואס ער זאגט במאמר תחיית המתים מיינט ער סתם טבע של ״מקרה״ כנ״ל בכל אופן. מיינענדיג, אז ווען ער היט די תורה און קומט צו צו די אינטעלעקטשואלע שלימות באקומט ער דאך די השגחה וואס היט אים מהרעות; ער איז אינדרויסן פון די סיבה טבעית פון ״מקרה״, הגם אז די השגחה איז איה״נ אויך בטבע. ענליך קען מען זאגן בנוגע דאס וואס ער זאגט אין אנהויב הל׳ תענית (א ג) אבל אם לא יזעקו ולא יריעו אלא יאמרו דבר זה ממנהג העולם אירע לנו וצרה זו נקרה נקרית הרי זו דרך אכזריות וגורמת להם להדבק במעשיהם הרעים ותוסיף הצרה צרות אחרות ע״כ. והיינו, אז איה״נ עס איז אמת אז עס איז טאקע געקומען ממקרי העולם, אבער דאס אליין צו זיין נתון תחת המקרים גרידא איז טאקע צושטאנד געקומען מחמת דאס׳ן נישט אפהיטן די תורה, וואס ווען מ׳היט דאס אפ פירט דאס צו אינטעלעקטשואלע שלימות ודביקות, וממילא השגחה. און טאמער פאררעכט מען דאס נישט איז אט דאס די אכזריות, ווייל עס גייט גורם זיין צו ווייטער בלייבן אזוי אונטער המקרים וואס וועט בהכרח גורם זיין נאך רעות ווייטער. עס איז ענליך צו וואס אונז הא׳מיר פריער געזאגט בנוגע שכר ועונש.

עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז ריינעס איז מסביר לפי הרמב״ם אז די ״השגחה״ ווערט איינגעטיילט אין דריי סארטן [קעגן די דריי סוגי רעות]:

1). סייענטיפישע השגחה - אז זיין אינטעלעקט איז משיג (מהשכל הפועל וכו׳) די פועל און נפעל אין נאטור, וממילא קען ער זיך באווארענען פון (עכ״פ גאר אסאך פון) די רעות מסוג הראשון במקרי הטבע.

2). עטישע השגחה - זיין אינטעלעקט איז משיג (מהשכל הפועל וכו׳) די ריכטיגע עטישע מהלכים וואס דורך דעם היט ער זיך פון (עכ״פ אנצוהויבן מצידו) געפעכטן און רעות מסוג השני (אין עכ״פ ווי אזוי זיי בעסער צו שליכטן).

3). אנטאלאגישע השגחה - והיא העיקר, אז זיין אינטעלעקט וצורה טוהט טרענסענדן זיין חומר, וממילא אז זיין קאנשעסנעס איז נישט געבינדן בו בעת להחומר שפירט ער נישט און פּערסיִווד נישט די רעות; סוג השלישי.

עפי״ז דינגט זיך ריינעס מיט שלמה מוּנק. מוּנק איז שווער געווען אז ווי אזוי איז שייך צו זאגן אז דורך דביקות והשגחה זאל א מענטש געראטעוועט ווערן פון א, למשל, ערדציטערניש (וואס איז א רעה מסוג הראשון ממקרי הטבע)? (זאגן אז דאס וועט לגמרי אפהאלטן די ערדציטערניש מעיקרא האט ער געהאלטן איז נישט ראציאנאליש.) דעריבער האט ער אפגעלערענט אז דאס וואס דער רמב״ם זאגט בנוגע השגחה והסרת הרעות איז מער ווי א pious אידעאל וואס איז וואס דער מענטש דארף שטרעבן צו ווייל עס איז סתם דער אמת, ווי איידער אלס דאס אז עס האלט באמת אפ די רעות. ריינעס לערענט אבער אפ אז ווען ער איז אזוי דבוק בו טרענסענד דעמאלטס זיין קאנשעסנעס זיין חומר, די דריטע סארט ״השגחה״, און די רעה ווערט מער פארוואנדעלט אין א רעה מסוג השלישי אין וויאזוי ער פּערסיִווד דאס, און אין אזא סטעיט איז עס אים נישט נוגע מחמת זיין טרענסענדענס פונעם חומר בו בעת כנ״ל.
זונטאג אפריל 11, 2021 5:26 pm#469720
באמת בין איך נישט גערעכט מיט'ן צושטעלען דעם רמב"ם אין הל' תענית צו וואס ער שרייבט אין מאמר תחיית המתים, אז עם ישראל זענען מיוחד מיט דעם אז אלעס איז תלוי לפי מעשיהם, ווייל דער רמב"ם שרייבט זיין פשט אין והלכתי עמי בקרי אויך אין זיין תשובה צו די חכמי מונטפשליר בענין גזירות הכוכבים, און דארט זעהט מען קלאר אז ער מיינט מיט דעם אלע מאורעות בני אדם, אז גארנישט איז נישט במקרה נאר במשפט, ווי ער שרייבט דארט "זה עיקר דת משה רבינו, שכל המאורעות שיארעו לבני אדם דין ומשפט, וכן אמרו חכמים אין מיתה בלא חטא ולא יסורים בלא עון" און באמת שרייבט שוין דער רמב"ם אזוי אין מורה פרק יז' ווען ער ברענגט השקפת תורתינו בהשגחה "שכל הבא על בני אדם מן היסורין, או מה שמגיע להם מן הטוב, האדם היחיד או הציבור, הכל מפני שהם ראוים לכך במשפט הצדק אשר אין בו עול כלל" און ווי ער שרייבט דארט אז יעדער צער איז א עונש, און יעדער הנאה איז א שכר. ס'איז אינטערסאנט צו באמערקען אז און ספר האמונות פון ר' שם טוב אבן שם טוב, שער א' פרק ג' איז ער מדייק דעם לשון אין מורה, אז דער רמב"ם אליין האלט נישט, דאס וואס ער שרייבט איז השקפת התורה, אבער דער מהר"ם אלאשקאר אין זיין תשובה הארוכה קעגען דעם ספר האמונות, איז מוכיח אז דאס איז דער ש' הרמב"ם, און אז ס'איז נישט קיין סתירה מיט דעם וואס דער רמב"ם שרייבט אז די השגחה איז תלוי אין די דביקות בה', אבער ער איז נישט מפרש געהעריג ווי אזוי די צוויי זאכן שטימען, וואס לכאו' וועט מען מוזן זאגן, אז דאס אליין אז א מענטש איז נתון למקרי הטבע, איז א עונש אויף זיינע מעשים, וואס ער איז נישט דבוק בה' יתברך כדבעי, ועדיין צ"ע.

די זעלבע סתירה איז דא בדעת הרמב"ן, וואס ווי געברענגט פריער שרייבט ער בכמה מקומות אזוי ווי דער השקפת הרמב"ם, אז די השגחה פרטיות איז דוקא אויף צדיקים, משא"כ סתם בני אדם זענען יא מונחים למקרים, פון די אנדערע זייט איז דאך ידוע וואס ער שרייבט סוף פרשת בא בענין נסים נסתרים "שאין לאדם חלק בתורת משה רבינו, עד שיאמין שכל דברינו ומקרינו כולם נסים אין בהם טבע ומנהגו של עולם, בין ברבים בין ביחיד, אלא אם יעשה המצות יצליחנו שכרו, ואם יעבור עליהן יכריתנו עונשו, הכל בגזירות עליון" און די זעלבע שרייבט ער אין דרשות תורת ה' תמימה בארוכות, ווידער אין פרשת בחוקותי, איז משמע פון עם אביסל ווי די רמב"ם אין מאמר תחיית המתים, אז ס'איז א דבר מיוחד ביי אידן, עכ"פ ווען זיי זענען בשלימות, ווי ער שרייבט דארט "והכלל כי בהיות ישראל שלמים והם רבים, לא יתנהג ענינם בטבע כלל" נאר מיט נסים נסתרים, דהיינו אז זיי זענען נישט נתונים למקרי הטבע.
זונטאג מאי 30, 2021 9:04 am#474081
מי אני האט געשריבן:
מי אני האט געשריבן:ענליך קען מען זאגן בנוגע דאס וואס ער זאגט אין אנהויב הל׳ תענית (א ג) אבל אם לא יזעקו ולא יריעו אלא יאמרו דבר זה ממנהג העולם אירע לנו וצרה זו נקרה נקרית הרי זו דרך אכזריות וגורמת להם להדבק במעשיהם הרעים ותוסיף הצרה צרות אחרות ע״כ. והיינו, אז איה״נ עס איז אמת אז עס איז טאקע געקומען ממקרי העולם, אבער דאס אליין צו זיין נתון תחת המקרים גרידא איז טאקע צושטאנד געקומען מחמת דאס׳ן נישט אפהיטן די תורה, וואס ווען מ׳היט דאס אפ פירט דאס צו אינטעלעקטשואלע שלימות ודביקות, וממילא השגחה. און טאמער פאררעכט מען דאס נישט איז אט דאס די אכזריות, ווייל עס גייט גורם זיין צו ווייטער בלייבן אזוי אונטער המקרים וואס וועט בהכרח גורם זיין נאך רעות ווייטער. עס איז ענליך צו וואס אונז הא׳מיר פריער געזאגט בנוגע שכר ועונש.

חזי מאן גברא רבה קמסהיד עליה! דא [1:13:20-1:18:50] זאגט @לעיקוואד ממש דאס. שפעטער דארט זאגט ער די וואס זענען מפרש דעם רמב״ם אין פכ״ג (עיין בשם טוב בסוף ובאפודי שם) אז איוב איז טאקע צוגעקומען צו די הכרה אין השגחה און אזוי ווי דער שם טוב איז דאס ווידער מסביר אין פנ״א. עס לוינט זיך אויסצוהערן דעם גאנצן שיעור וואס רירט שטארק אָן אין די גאנצע נושא.

דאס איז די לשון הרמב״ם במו״נ (ח״ג פל״ו), עפ״י תרגומו של אבן תיבון:
וכן המצוה אשר צונו לצעוק אליו ית' בעת צרה, רצוני לומר אמרו "והרעותם בחצוצרות" וגו׳, היא מזה הכלל, מפני שהיא פעולה שיתחזק בה הדעת האמיתי והוא שהאלוק ית' משיג ענינינו ובידו לתקנם אם נעבדהו ולהפסידם אם נמרהו, לא שנאמין שזה מקרה ודבר שארע. וזהו ענין אמרו "ואם תלכו עמי קרי", רצונו לומר שאני כשאביא לכם אלו הצרות לענוש אתכם אם תחשבו בהם שהם מקרה אוסיף לכם מן המקרה ההוא כפי מחשבתכם יותר חזק ויותר קשה, והוא ענין אמרו "והלכתם עמי בקרי והלכתי עמכם בחמת קרי". כי האמינם שהוא במקרה, ממה שמחייב התמדתם על דעותם הרעות ועל מעשי העול ולא ישובו מהם, כמו שאמר ״הכיתה אותם ולא חלו". ולכן צונו להתפלל אליו ולהתחנן לו ולצעוק לפניו בעת צרה.

איז דארט דער אפודי מפרש וז״ל:
מה שנאמר בזה הפרק מבואר בעצמו, והוא ביאור כי מן הדעות ההכרחיות [״שקרים קדושים״, ועיין לעיל שם במו״נ בפכ״ח] הוא שנאמין שהשי״ת מביא הרע בעצם לרשעים לא מצד מקריות תנועות הגלגל כלל אלא מצד רשעתם, וזהו אמרו אם תלכו עמי בקרי והלכתי אף אני עמכם וגו׳, כי אם יאמינו בני אדם שזה הרע בא להם מצד מקריות לא ישובו מן העול אשר בידיהם כמו שאמר הכית אותם ולא חלו.


וז״ל של הנרבוני שם:
כי האמינם שהוא במקרה ממה שיחייב התמדתם על הדעות ועל מעשה העול ירצה ויחוייב שיוסיף להם מן המקרה ההוא.


שפעטער אין פמ״ד איז די לשון המורה:
המצוות אשר כלל אותם הכלל התשיעי הם המצוות אשר ספרנום ב"ספר אהבה" וסיבת כולם מבוארת. רצוני לומר שכונת העבודות ההם, זכרון האלוק תמיד ואהבתו ויראתו ושמירת המצוות כולם ושיאמן באלוק ית' מה שהוא הכרחי לכל בעל דת שיאמינהו והם התפילה וקריאת שמע וברכת המזון.
און דער אפודי זאגט דארט ווייטער וז״ל, ״הסתכל אמרו מה שהוא הכרחי, וכבר כתב הרב ז״ל קצת אמונות הכרחיות בפכ״ח מזה החלק״ עכ״ל. ווי אויך זאגט דער נרבוני דארט, ״הבן אמרו מה שהוא הכרחי לכל בעל דת שיאמינהו וכו׳״.
זונטאג מאי 30, 2021 2:28 pm#474097
אן ענגלישע איבערזעצונג פונעם ארטיקל.
זונטאג מאי 30, 2021 3:21 pm#474109
און רעדענדיג פון דעם רמב״ם און שפינאזע בנוגע דעם טאַפּיק פון רעות והשגחה איז אינטרעסאנט וואס דר. זוהר עטקינס שרייבט בענין שפינאזע:
B73380B6-6429-4D5E-8514-B4655F947A6B.jpeg

:D

98C8B011-8167-4B77-8C42-E791D8F464A4.jpeg


***

עס איז אויך אינטרעסאנט צו דערמאנען, אז מ׳האט דערמאנט סיי שפינאזע, סיי דאס געדאנק פון נסים בהטבע, און סיי דאס געדאנק פון די פּערפעקשאן פון ג-ט, אז שפינאזע האט געהאט געשריבן בנוגע נסים (אין וואס ער האט געלייקענט):
For it seems a greater miracle if God always governs the world with one and the same fixed and immutable order, than if, on account of human folly, he abrogates the laws which (as only one thoroughly blinded could deny) he himself has most excellently decreed in nature, from sheer freedom.


ווי אויך, טאמער גלייבט מען אין די מעגליכקייט פון נסים, האט ער געשריבן אז עס קומט אויס אז מ׳האלט אז:
God created Nature so ineffective and prescribed for her laws and rules so barren that he is often constrained to come once more to her rescue if he wants her to be preserved, and the course of events to be as he desires. This I consider to be utterly divorced from reason.

וממילא האט ער געהאלטן פאר איר אומעגליכקייט אפילו אויב נעמט מען נישט אָן ווי ער אז ״גאט״ = ״נאטור״.

ער האט אויך געהאלטן אז דאס אז מ׳גלייבט אין נסים קומט פון דעם ווייל מ׳האלט דעם מין האדם אלס תכלית הבריאה און אז אלעס דרייט זיך ארום דעם (ועיין, להבדיל, במו״נ ח״ג פי״ג).

ער זאגט דאס לגבי השגחה אויך:
God’s decrees and commandments, and consequently God’s providence, are in truth nothing but Nature’s order; that is to say, when Scripture tells us that this or that was accomplished by God or by God’s will, nothing more is intended than that it came about by accordance with Nature’s law and order, and not, as the common people believe, that Nature for some period has ceased to act, or that for some time its order has been interrupted.


און דאס איז ווי אזוי דר. סטיִווען עדלער איז מסביר שפינאזע בנוגע השגחה ושכר ועונש באריכות וואס איז גאר ענליך צום פירוש פון פון ריינעס ווי אויך דער שם טוב בדעת הרמב״ם בפנ״א:
Spinoza’s naturalistic understanding of divine providence in the Treatise can also accommodate, in some sense, an important feature of the common religious view of providence, namely, that which sees God as managing a system of rewards and punishments. The providential God of the Abrahamic traditions ensures that, at least in the very long run, human virtue and vice receive their just deserts. This is the moral dimension of providence directed at individuals that earlier Jewish philosophers called “special providence,” to distinguish it from the “general providence” that runs through the laws of nature and endows each species with characteristics essential for survival (for example, rationality in human beings or speed in gazelles). What Spinoza cannot allow, however, is that there is a distribution of rewards for virtue carried out by an intelligent moral agent, a kind of person, freely and actively dispensing them from on high.

In the Ethics, Spinoza shows that the virtuous person pursues and acquires true and adequate ideas, a deep rational understanding of Nature and its ways. As we have seen, this intellectual knowledge, unlike information that comes by way of the senses or the imagination, provides insight into the essences of things and especially the ways in which they depend necessarily on their highest causes in Nature. Spinoza insists that this knowledge of God or Nature and how things relate to it is of the greatest benefit to a human being in two ways.

First, he suggests that an understanding of Nature’s essences and laws provides the virtuous individual with the tools needed to navigate life’s obstacle course. The ways of Nature are transparent to the intellectually perfected person. His capacity to manipulate things and avoid dangers is greater than that of the person who is governed by the senses and imagination and thus subject to chance and whatever may happen. The virtuous person has greater control over events; others are more at the mercy of luck. A deep knowledge of things benefits one in this very practical manner.

Second, and more important, true knowledge is, for the virtuous person, the source of an abiding happiness and peace of mind that is resistant to the vicissitudes of fortune. When a person understands Nature, he sees the necessity of all things, and especially the fact that the objects that he values are, in their comings and goings, not under his control. More precisely, he sees, for example, that all bodies and their states and relationships - including the condition of his own body - follow necessarily from the essence of matter (Extension) and the universal laws of physics; and he sees that all ideas, including all the properties of minds, follow necessarily from the essence of Thought and its universal laws.

Such insight can only weaken the power that the irrational passions have over an individual. Herein lie the natural benefits or rewards of virtue. When a person achieves a high level of understanding of Nature and realizes that he cannot control what it brings his way or takes from him, he becomes less anxious over things, less governed by the affects of hope and fear over what may or may not come to pass. No longer obsessed with or despondent over the loss of his possessions, he is less likely to be overwhelmed with emotions at their arrival and passing away. Such a person will regard all things with an even temper and will not be inordinately and irrationally affected in different ways by past, present, or future events. His life will be tranquil and not given to sudden disturbances of the passions. The result is self-control and a calmness of mind.

The more this knowledge that things are necessary is concerned with singular things, which we imagine more distinctly and vividly, the greater is this power of the Mind over the affects, as experience itself also testifies. For we see that Sadness over some good which has perished is lessened as soon as the man who has lost it realizes that this good could not, in any way, have been kept. Similarly, we see that [because we regard infancy as a natural and necessary thing] no one pities infants because of their inability to speak, to walk, or to reason, or because they live so many years, as it were, unconscious of themselves.

What Spinoza calls the “free person” - the virtuous individual who “lives according to the dictate of reason alone” - bears the gifts and losses of fortune with equanimity, does only those things that he believes to be “the most important in life,” refuses to chase after or be anxious about ephemeral goods, and is not overly concerned with death. His understanding of his place in the natural scheme of things brings him happiness and true peace of mind.

Virtue, then, has its rewards. The natural consequence of the striving for and acquisition of understanding and knowledge is well-being. Our freedom, our physical and psychological flourishing are directly dependent on our knowledge of Nature, including our understanding both of the necessity of all things and of our place in the world. Virtue is a source of an abiding happiness that is free from chance. Such is the true but entirely natural benefit of virtue. This, if anything, constitutes a special kind providence within Spinoza’s system, one that is available only to rational beings.


***

ובנוגע דאס אז מצות תפלה איז ווי אזוי אונז קומען און קענען צוקומען צו א דביקות בה׳ און עפעס עפעס אן השגה בו, איז דאס ווי אזוי מ׳קען אפטייטשן דעם פיוט פון יהודה עמיחי (אין זיין אלים מתחלפים):
אני אומר באמונה שלימה
שהתפלות קדמו לאלקים.
התפלות יצרו את האלקים
האלקים יצר את האדם
והאדם יוצר תפלות
שיוצרות את אלקים שיוצר את האדם.


***

דר. סטיִווען נעדלער שטעלט צאם (א חלק פון) דעם רלב״ג׳ס מהלך אין טעאדיסי מיט דאס פון מאלעבראנך (ווי אויך מיט לייבניצ׳נס ״בעסטע וועלט״ מהלך). והיינו, אז דאס אז די חוקי הטבע זאלן זיין ווי מער בפשטות איז אין די עצם פּערפעקשאן פון ג-ט, ולכן קען טאקע צושטאנד קומען במקרה אז צדיק ורע לו רשע וטוב לו.

***

m https://www.thelehrhaus.com/scholarship ... hikhbadti/ m

***

F953BE6B-FAB2-4CBC-A8F6-A7C50B1E0F63.jpeg

דר. אלפרעד עברי איז זיין רעצענזיע אויף דר. אַליווער לעימאן׳ס בוך. ער קריטיקירט אים דארט שפעטער:
Leaman has set up a strawman as the Jewish philosophers' God, wrongly taking them to believe in a being of absolute omniscience and omnipotence (as well as unqualified benevolence, which they did accept).

אין אנדערע ווערטער, זיי האבן יא באגרעניצט די ערשטע צוויי הנחות אבער נישט די דריטע.

***

Gersonides.jpg

הרב יצחק [דזשוּליוס] גוטמאן.

דר. יצחק הוסיק האט אויך געזאגט בנוגע דעם רלב״ג׳ס שיטה במהו ״ידיעת ה׳״:
Levi Ben Gerson’s solution [over what constitutes God’s Knowledge and its extent], whatever we may think of its scientific or philosophic value, is surely very bold as theology, we might almost say it’s a theological monstrosity.

ער זאגט אויך אז דער רלב״ג׳ס טעאדיסי איז גאר ענליך צום רמב״ם׳ס.
מיטוואך יוני 02, 2021 4:56 pm#474515
דר. עלווין ריינעס זאגט נאך טיפער אז די געדאנק פון דעם אז די זאכן וואס זענען אנאליטיש און לאגיש אומעגליך זענען נמנע אף ממנו כביכול גייט אין איינקלאנג מיט וואס דער רמב״ם זאגט שפעטער דארט אין ח״ג פכ״ה. והיינו, אז דער רמב״ם שרייבט דארט:
שהדברים אשר ירצם האלוק יעשו בהכרח ואין שם מונע ימנע מהעשות רצונו, אלא שהוא ית' לא ירצה אלא אפשר, ולא כל אפשר - אלא מה שגזרה חכמתו להיות כך.
דאס מיינט אז וויבאלד הקב״ה איז א יחוד הגמור (עיקר הב׳) איז זיין ״רצון״ ו״חכמה״ הכל אחד ממש. וממילא קען נישט געמאלט זיין א ״רצון״ וואס איז נישט אין איינקלאנג מיט ״חכמה״ ויסודות הלאגיק.

ער פרעגט טאקע דארט ווייטער אז לפי הרמב״ם וואס לאזט דארט אין ח״ג פט״ו אפען די הגדרה פון וואס ווערט גערעכענט ווי ״נמנע״ מצד עצמו וואס גייט זיין נמנע אף ממנו כביכול, איז וואו לייגט מען די גדר פון וואס פונקטליך ווערט גערעכענט ווי ״נמנע״? דאס האט א שייכות מיט נסים, ווייל וועלכע נסים זענען ״מעגליך״ און אונטער גדר היכולת און וועלכע נישט?

ער פאר זיך לערענט אפ דעם רמב״ם גאנץ ענליך צום נרבוני אבער פארט אביסל/משהו ווייטער און אביסל/משהו מער ראדיקאל. ער לערענט אפ אז בעצם איז נישטא קיין שום ״למעלה מדרך הטבע״ [במובן הפשוט] נס. יעדעס ״נס״ וואס פאסירט שוין יא אין ממשות איז לגמרי א נאטורליכע געשעעניש וואס מ׳קען פולקאם מפרש זיין עפ״י חוקי הטבע, הגם עס איז אירעגולאר און אן ענאַמעלי. און דער נביא, זייענדיג א מושלמ׳דיגער חכם לגמרי האט דאס געקענט פאראויס זאגן וכדומה. ער זאגט אויך טאקע אז דאס גלויבונג פונעם המון אין נסים אלס ״אובער״נאטורליכע פאסירונגען איז אן אמונה הכרחית [פאר בכלל ווי אויך בריאת יש מאין און נאך].

ער טענה׳ט אז די עיקר סיבה אז דער רמב״ם האט נישט אנגענומען אריסטו׳ס קדמות איז וויבאלד ער האט נישט געהאט א געהעריגע וועג ווי אזוי צו פארטייטשן די פסוקים אליביה. ולגבי דעם פירט ער אויס:
A5E3E061-4DE1-403B-9990-41828DDAD3B9.jpeg


און דאס איז וואס ריינעס זאגט דא במשנתו של הרמב״ם:
Maimonides' absolute transcendence concept of [the] deity is made more explicit by drawing the full implications of the above statements and concretizing them with specific examples. Thus denying that God in any way is an object of human knowledge means that there is no being called God that the human person can understand or believe in. The very statement "God exists" is empty of content [1:56] since the human mind has no idea of the entity referred to, and even if it did, would not know what existence in the case of such an entity means. Moreover, the fact that God has no relation to any being other than Himself, and can be affected by no other being means, for example, that when humans pray they do not encounter God, or enter into any other relation with Him, and their prayers produce no effect upon Him. Furthermore, one cannot even say that God is aware of the human race - let alone that He intervenes in human affairs - since knowledge of humans entails entering into an epistemological relation with them. Similarly, God cannot be considered the "father" of human persons, a common liturgical notion, but a relation that Maimonides explicitly denies exists between deity and any of his creatures (1:52). Finally, since God has no emotions He cannot be said to possess a quality such as mercy or compassion for His creatures, emotions commonly attributed to God in the Bible.

ער איז מסביר ווייטער אז דאס וואס מ׳זעהט אין מקומות ווי דער רמב״ם גייט נישט אזוי ווייט און איז זיך סותר אין דעם, איז נאר אויף כדי צו באהאלטן זיין מיינונג פונעם המון וואס איז נישט ראוי דערצו און קענען דאס נישט דערהייבן, און אזוי ווי דער רמב״ם זאגט אין זיין הקדמה. ריינעס איז מסביר:
Absolute transcendence, one must bear in mind, puts forth a concept of [a] deity who is completely unknowable, who relates to nothing other than Himself, who cannot be said to know of humans or exercise providence over them, who cannot be related to through prophecy, prayer, or other actions, and who cannot be called upon in time of distress.

...

The absolute transcendence concept of deity implies both the belief that God is not aware of humans and that He does not dispense reward and punishment to them. Maimonides states that the former belief disheartens pious persons and the latter belief leads to social disorder (III:19, 17; cf. 11:23). Accordingly, since the absolute transcendence concept has potentially destructive social consequences it must be withheld from the multitude.

ער איז טאקע מסביר דאס געדאנק פון צב״ש מצות תפילה אזוי ווי דער רמב״ם איז מרמז דערצו אין פל״ב כעין מצות קרבנות. און דאס ריכטיגע אפטייטש פון השגחה ונסים זענען נאטורליך.

ווי דערמאנט האט שפינאזע גענומען דאס געדאנק נאך ווייטער עד הסוף.


*

עס איז אינטרעסאנט אנצומערקן אז בנוגע שפינאזע׳ס מהלך איבער ״אמת׳ע רעליגיע״, וואס איז דאס אנערקענען ווי מער ג-ט/נאטור וממילא צוקומען צו ריכטיגע עטישע געפירעכץ, האט ער געשריבן אין פי״ד פון זיין טראקטאטוס טעאלאדזשיקו-פּאליטיקוס די זיבן ״אמונות״ [הכרחיות] וואס ברענגען צו דערצו (דאס איז, כמובן, נישט געווען זיין קאנסעפּשאן פון ״ג-ט״):
8096A234-69A8-4F2A-9DF1-55BA7AF30AD0.jpeg

אין דעם זעה׳מיר אז ער האט געשטעלט [ביים דריטן] אמניפּרעזענס און אמניפּשיענס.

*

עס איז אויך אינטרעסאנט צוצוצייכענען אז וואו דר. תמר רודאווסקי איז מסביר פט״ו און די גדר פונעם רמב״ם בענין יכולת של הקב״ה כביכול און ווי אזוי דאס אנבאלאנגט זיין טעאדיסי (ווי געשריבן אינעם ארטיקל), זאגט זי אז דער רמב״ם זאגט דאך דארט לגבי דאס אז עס איז תלוי במחלוקת וואס פונקטליך איז בכת ה״נמנע״:
כן המציא דבר מגושם לא מחומר כלל הוא מכת האפשר אצלנו ומכת הנמנע אצל הפילוסופים. וכן יאמרו הפילוסופים שהמציא מרובע שאלכסונו כצלעו או זוית מגושמת שיקיפו בה ארבע זוית פשוטות נצבות וכיוצא בהם - כל אלה מכת הנמנע; וקצת מי שיסכול החכמות הלימודיות ולא ידע מאלה הענינים רק המלות לבד לא ציור ענין יחשבם אפשריים.
זאגט זי אז ס׳איז מעגליך א רמז (לשיטת דר. ליִאוֺ סטראַוּס) אז דער רמב״ם האט בעצם יא געהאלטן פון קדמות. והיינו, אז פונקט אזוי ווי איינער וואס פארשטייט נישט ריכטיג מאטעמאטיקס קען האלטן אז מרובע שאלכסונו כצלעו איז מכת האפשר, אזוי אויך איינער וואס פארשטייט נישט ריכטיג קאסמאלאגיע קען האלטן אז המציא דבר מגושם לא מחומר כלל הוא מכת האפשר.

זי זאגט אויך בנוגע השגחה ושכר ועונש עפ״י הרמב״ם:
Maimonides is not saying that God is vindictive, or that God singles out individuals for punishment. In Maimonides’ view, Divine Providence is consequent upon the perfection of human intellect and reflects the causal and ontological grid whereby God orders reality. In this respect it differs from [the fifth view in Ch. 17] which did not emphasize the importance of intellectual perfection.
זונטאג יוני 06, 2021 9:06 pm#474876
עס איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען צו וואס דר. גרעגארי גאנסעל זאגט אין דעם געביט:
The first distinction must be raised before we even begin to address the problem of evil as a challenge to theism. This is the distinction between the philosophical problem of evil and what we may call the existential problem of evil. When philosophers talk about the problem of evil, they are discussing an argument – or, to be more precise, a family of arguments – against the existence of God, taking evil as the starting point. It is argued that the existence, amount, magnitude, or distribution of evil renders God’s existence impossible or unlikely. So the philosophical problem of evil concerns certain arguments against God’s existence. The existential problem of evil is more pervasive than the philosophical problem. Many people who rarely think about arguments at all are faced with this problem. The existential problem of evil is not an argument but a challenge. The challenge can be phrased in the form of a question: how can I make sense out of my life given the evil that I suffer or that I witness? Each human being encounters or, at least, is aware of significant evil and thus faces the existential problem of evil. I face the existential problem of evil when I am facing real suffering. I think about the philosophical problem when I have the luxury of sitting back and theorizing about evil. It is rare that someone in the middle of deep suffering will spin an argument against God. He might cry out against God or for God, but there is generally little structuring of arguments going on.

It is important to make this distinction, because adequate answers to these problems will be very different from one another. An answer to the philosophical problem of evil will require that we pay careful attention to the details of various arguments. We shall analyze them and try to find the various strengths and weaknesses in them. This kind of academic work is not directly relevant to a person in the throes of suffering. When a person faces the existential problem of evil, she is not concerned with arguments at all. An answer to the existential problem of evil will be very personal. If I provide a detailed refutation of some argument to a person when she is struggling with her own experience of evil, I will miss her need entirely. We can help each other through difficulties by expressing our deep concern and by extending a listening ear and by providing what might be called pastoral care. It may be that either of these problems – or their combination – is at the heart of a person’s rejection of theism.

איך האב בעצם צאמגעשטעלט די צוויי, הגם די שמועס מיט מיין באקאנטע איז נישט צוגעגאנגען אזוי פארמאל ווי אראפגעלייגט אינעם ארטיקל אין א מער טעכנישע פארמאט. עס האט טאקע גענוצט די עצם געדאנק אבער מיט׳ן ציל אויף צו בארואיגן.

ער מאכט דארט אויך א חילוק צווישן ״מיסטעריעזע״ שלעכטס, וואו אונז קענען נישט זעהן אז די אלגעמיינע סיבה פארוואס ג-ט זאל צולאזן דעם שלעכטס ביי דעם פרטיות׳דיגן פאל זאלן נוגע זיין וכדומה, און ״נישט-מיסטעריעזע״ שלעכטס וואו עס איז נישט קלאר אז די סיבות קענען בעצם נישט נוגע זיין. און ער פירט אויס:
7DF99D98-76E7-4940-9334-C5A8A514D69A.jpeg

און די מיעוט ״מיסטעריעזע״ שלעכטס איז דאך פשוט אלס נסתרים מכח די עצם עסענס פון ג-ט.

וואס ער זאגט דא בנוגע סוגי רעות בכלל איז ענליך צום רמב״ם׳ס טיילונג פון די רעות אין צו די דריי סוגים.

ער פירט אויס זיין פרק נאכ׳ן דורכטוהן פארמולאציעס פון דעם פראבלעם פון שלעכטס:
If evil presents the most challenging objection to belief in God, then theism is secure indeed.

***

ומענין לענין באותו ענין אז מ׳האט אנגערירט אויף רשע וטוב לו ורוע הסידור, און דאס אז צומאל איז דאס אז הקב״ה שטייט אונטער דעם גאר די נחמה אליין און דאס שטארקט אמונה:
18BC574B-33FC-4F01-9EE5-D0F7C5AE8464.jpeg
פרייטאג יוני 11, 2021 2:45 pm#475438
עס איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען אז דער פאליטישער טעאריסט דר. דוד מילער גלייכט צו [8:15-8:50] דאס אז מדינות און זייערע בירגער דערין ווערן געהאלטן פאראנטווארטליך פאר וואס די ״מדינה״, והיינו אירע פירער האבן געטוהן, על אף וואס זיי פערזענליך האבן פראטעסטירט דערקעגן, צו דאס אז קינדער פיהלן פאראנטווארטליך אויף זייערע עלטערנ׳ס מעשים.

***

און אין דעם גאנצן שמועס איז אינטרעסאנט ווי אזוי דר. דוד שץ לערענט אפ, עפ"י דר. מארק סעפערסטין, דעם גמרא אין חולין ז: פון אין אדם נוקף אצבעו מלמטה אלא אם כן מכריזין עליו מלמעלה לפי הרמב"ם:
Saperstein.jpg


***

דאס איז וואס דר. עדווין קורלי שרייבט:
I invite you to reflect with me on the meaning of the Book of Job and of
Maimonides’ comments on it in the Guide to the Perplexed. This exercise in interpretation offers the pleasures inherent in any attempt to decipher a difficult text, a pleasure doubled here by the fact that we have two difficult texts. Maimonides’ discussion of the Book of Job is at least in some ways as
puzzling as the work it analyzes

ער פרעגט דארט אז עפ"י אנהויב פכ"ג, וואו דער רמב"ם איז מרמז צו דעם אז הקב"ה איז למעשה דער גורם פאר יסורי איוב, שטימט דאס נישט מיט זיין אלגעמיינע שיטה אז איינער וואס איז נישט דבוק בשכלו, וואס דאס איז געווען איוב כמבואר בפרק הקודמת שם, איז נעזב למקרה און נישט אז הקב"ה ברענגט "דירעקט" יסורים עליו.

קורלי פאר זיך האלט אז דער רמב"ם האט באמת געהאלטן אזוי ווי דעת כת האשעריה, באזירט אויף זיין אפטייטש פון מעשה איוב. ער ברענגט אויך אראפ וואו שפינאזע ציטירט (אין זיין TTP פ"י) דעם אבן עזרא אז ספר איוב איז מעגליך געשריבן געווארן ביי די גוים אין אן אנדערן שפראך און מ'האט דאס דערנאך איבערגעטייטשט צו לשה"ק און קאנאניזירט אין תנ"ך. וממילא וועגן דעם איז איר טעאלאגיע אנדערש ווי די מאטיפס וואס מ'טרעפט אין אנדערע ספרי קודש. ער זאגט אויך אז פון קהלת ריש פ"ט איז משמע כדעת האשעריה, וואס אין די קאנטעקסט איז נישט קיין סאך אנדערש למעשה משיטת אפיקורוס, בענין השגחה.

***

ובענין הנמנעות און אז מ'האט געהאט דערמאנט דעם שם טוב'ס צושטעל פון די העכסטע מדריגה אין השגחה צו נבואה, איז אינטרעסאנט צו דערמאנען וואס דר. דניאל פרענק זאגט בנוגע דעם רמב"ם'ס מהלך אין נבואה אז נאר דער מושלם בשכלו קען זיין א נביא:
For Maimonides,
effort and merit are rewarded and God makes prophets of (virtually
all) those who by themselves have achieved the moral and intellectual capacity for it. That God cannot make anyone a prophet should not be understood as a limiting condition upon the divine. Given that prophecy requires intellectual excellence as a necessary condition for
its existence, an ignoramus cannot, by definition, be a prophet. God
is not, and cannot be, constrained by what is an impossibility

והיינו, אז אפילו ביי דעם איז עס מן הנמנע אף ממנו ית' צו מאכן סתם אזוי א מענטש א נביא טאמער איז ער נישט מושלם בשכלו; עס איז א סתירה מיניה וביה (אליבא דהרמב"ם). (ולגבי בלעם עיין במו"נ ח"ב פמ"ה.)

***

דר. אידיט דאַבּס-וויינשטיין זאגט אז ס'איז יתכן אז דער רמב"ם האט געהאלטן אז בנוגע בע"ח איז אין ידיעת הקב"ה מגעת אל הפרטיים וויבאלד זייער גאנצע יקום והויה איז נאר אלס'ן מין והכלל, וממילא איז נאר דאס [די כלל זייערע] שייך לגבי "ידיעה"; אלע פרטיים דערין זענען בעצם (פון א שכלי'דיגע מבט) איידענטיקל. משא"כ דער מין האדם וואס דער פרטי דערין קען אקטואליזירן זיין שכל, דאס איז וואס באזונדערט אים אפ און דאדורך פאלט ער אונטער גדר וואו ס'איז שייך "ידיעה", וממילא מגעת אליו ידיעתו ית'. (זי פרעגט טאקע אז וואס וועט זיין ביי איינעם בתוך זה המין וואס טוהט דאס נישט אקטואליזירן (לגמרי, אויב עס איז שייך), וועט דאן נישט דערגרייכן ענין הידיעה אליו?)

***

דר. צבי לאנגערמאן האלט אז ווען דער רמב"ם איז געווען אינגער האט ער געהאלטן פון א נאטורליכן מהלך אין "נסים", אבער ווען ער איז עלטער געווארן האט ער אביסל נאכגעלאזט פון די ריין נאטורליכע מהלך דערין.

***

In support of the thesis that God’s knowledge of particulars extends equally to providence, it can be argued that God withholds providence when God knows that I am distracted. On this reading, my suffering or benefiting from providence is the direct result of God’s knowledge of me qua particular. This position is supported by the statement that “outside the mind nothing exists except individuals . . . consequently providence watches only over these individuals” (GP 3.18). I suggest that this reading is more consistent with Maimonides’ own statements pertaining to the extent of divine omniscience. But, of course, we are left with two problems: first of all, God is ultimately responsible for the suffering of the righteous, and secondly, God’s providence, coupled with His omniscience, do affect my ability (yekholet) to board or not board the ship. On this reading, humans do not have free choice in light of God’s knowledge of future contingent events.

דר. תמר רודאווסקי.
זונטאג יוני 13, 2021 10:43 pm#475559
דר. סטיִווען נעדלער ברענגט אראפ פון פילון מאלכסנדריה וואס האט געזאגט ענליך צום ‏ר״ן צוזאמען מיט דעם געדאנק פון מקרה:
The resolution of the prima facie tension between God’s justice and apparent disorder in the distribution of flourishing is to be found in the generality of God’s ways – or, more particularly, in the universal and lawlike order that God has established in nature. When we see a virtuous person suffer, it is not because God has directly chosen to inflict punishment on this individual, with an ad hoc intention; his suffering is not the result of what Philo calls “immediate providence” (kata pronoian). Rather, his suffering is a result of the general manner in which nature works. God’s providential ways are not directed toward the well-being of particular individuals but to the overall well-being of the system and the general welfare of creatures. Thus, it may sometimes happen that an operation of nature that is, on the whole, for the best (and was chosen by God for that reason) has consequences that, from the perspective of one individual or another, are not optimal. God looks to the goodness of the whole, not its particular constituents, some of whom may (unjustly, it seems) get swept along by the course of events.

In pestilential diseases, it is necessary that some of those who are not guilty should be involved in the destruction . . . It is inevitable that those who are exposed to a pestilential atmosphere must become diseased just as all persons who are exposed to a storm on board a ship must all be exposed to equal danger.

God does not intend for the virtuous individual to suffer; his suffering is, in this sense, “accidental,” one of “the results and consquences of the operations of nature.” Indeed, it is the person himself who is to blame for his suffering, because it is his responsibility to take care within the course of nature and be on guard against any disasters that may be coming his way. Later Jewish thinkers will demonstrate how the pursuit of virtue does, in fact, afford one some relief and protections from the vicissitudes of nature.


ובנוגע שיטת הרמב״ם בהשגחה זאגט ער דארט:
One possible, even natural way of conceiving the divine modus operandi in providence for Maimonides needs to be ruled out from the start. There are passages in which Maimonides speaks as if God, seeing the virtues and vices of particular human beings, actively and intentionally chooses to reward and punish them as individuals – perhaps in just the way that the multitude think of providence, with God sending a thunder bolt against one person while snatching another person from the jaws of death (e.g., in the lions’ den). Thus, just as Maimonides insists that the people are on board the ship because of the “divine will in accordance with the deserts of those people as determined in His judgments,” so he elsewhere notes how the fate met by many people is “due not to neglect and the withdrawal of providence, but was a punishment for those men because they deserved what befell them.” It is clear that this anthropomorphic way of acting, with God intervening to save or punish a person as if through a miracle, is inconsistent with what Maimonides considers the proper conception of God; such language may be only an element of Maimonides’ exoteric (vs. esoteric) writing, geared for the philosophically unsophisticated reader.

Rather, God’s role in providence is, so to speak, much more passive. God has put a system in place that is there for individual human beings to take advantage of or not, as they choose. It is the virtuous – understood as those who pursue intellectual virtue, and not merely moral virtue – who choose to do so, whereas all others are left without its protection.

Maimonides distinguishes between general providence, which is constituted by the species’ characteristics oriented to its preservation and is (barring unusual circumstances) provided equally to all member of the species, and individual providence, which is particularized to individuals and distributed only according to merits. Both varieties of providence are understood in highly naturalistic and Aristotelian terms. The latter, however, comes into play only in the realm of human agency.

. . .

‏Despite Maimonides’ claim that the suffering of many is “due not to neglect and the withdrawal of providence, but was a punishment for those men because they deserved what befell them,” it seems clear that it is precisely through approach and withdrawal – that is, the human being’s willful approaching to and withdrawing from the overflow – that providence operates. As long as one is actively enjoying the epistemic connection to the divine overflow, one is ipso facto protected; providence is watching over such a person. On the other hand, when one is not attending to God (either because one has never made the effort or because, having achieved the connection, one has temporarily become distracted, perhaps by the pleasures of the senses), one is abandoned to chance and left to one’s own devices. The person who is not experiencing the overflow is not enjoying its benefits. He is at the mercy of nature’s elements and his well-being is subject to whatever may or may not come his way. Providence is no longer watching over him – not because God is actively punishing him, but because through his own actions he has taken himself outside of the care that providence (the overflow) offers.

. . .

There is some ambiguity as to just what is the nature of the protection that, according to Maimonides, divine providence provides. Commentators, from Maimonides’ time onward, have found a tension between two ways of reading his account. On one reading, what the knowledge brought to the human intellect by the divine overflow gives to the righteous person is a way actually to escape the evils around him. The overflow carries information about nature, among other things, just the kind of understanding that allows an individual to successfully navigate his way around the obstacles to his well-being that the world presents. Thus, a person who has perfected his intellect in the proper way will know not to get on the doomed ship (e.g., because he knows a storm is coming). At one point Maimonides says of the intellectually perfected person that “no evil at all will befall him.” If he should find himself in the midst of a pitched battle, then “even if one thousand were killed to your left and ten thousand to your right, no evil at all would befall you.”

On another reading, however, the person who attends to God, while not literally avoiding the evils that naturally come his way – especially the physical evils of the first kind and the moral evils of the second kind, which tend to be due to circumstances well beyond one’s control – will be less troubled by them. His mind is fixated on the true and lasting good, and he becomes immune to the lure of mutable goods and inured to the travails of his body. He has achieved a lasting state of spiritual well-being and happiness, one that is not subject to the vagaries of chance. Maimonides says that this is the condition of Job at the end of the story. In his first speech, as Maimonides reads it, Job adopts the Aristotelian view: God is not watching over individuals and is causing suffering for no good reason at all, “because of his contempt for the human species and abandonment of it.” After God has spoken, however, Job achieves a state of understanding: “He knew God with a certain knowledge, he admitted that true happiness, which is the knowledge of the deity, is guaranteed to all who know Him and that a human being cannot be troubled in it by any of all the misfortunes in question.” It is not that the good person experiences no loss or harm in his life; after all, Job lost practically everything. Rather, consumed with his bond with God and possessing true happiness, he cares less about those losses. He may see evils in his lifetime, but they will not constitute an “affliction” for him. The lesson Maimonides sees here is a Stoic one.

On either reading, providence does not consist in the active and willful intervention of God in human affairs; it is not that God chooses in particular to reward the person who has united himself to the overflow. Rather, somewhat naturalistically, the knowledge acquired by the virtuous person through the overflow affords him an advantage in the world. “The overflow of the divine intellect . . . guides the actions of righteous men, and perfects the knowledge of excellent men with regard to what they know.”

. . .

When the bond with the overflow is broken, the virtuous person is no better off than the wicked person. They are both on their own, abandoned to the world, come what may.

Yet an impediment may prevent from some time [the overflow] reaching the excellent and good man in question, or again it was not obtained at all by such and such imperfect and wicked man, and therefore the chance occurrences that befell them happened.

Full responsibility for the disconnection from the divine overlow lies with the individual, not God: “It is clear that we are the cause of this ‘hiding of the face,’ and we are the agents who produce this separation.”

Similarly, the prosperity of the wicked person is not a true flourishing, because this person is not enjoying the highest good, intellectual perfection. Moreover, the prosperity that has come his way is totally undeserved and does not represent a reward from God for anything he has done. Rather, being unprotected and at the mercy of nature, it so happens that chance has brought some apparently fine things his way. His possession and enjoyment of them is equally subject to fortune and certain to be short-lived.


ער שטעלט אויך צאם לייבניצ׳נס ״בעסטע מעגליכע וועלט פון אלע מעגליכע וועלטן״ מיט דרכם של הרמב״ם והרלב״ג. ווי אויך זאגט ער אז שפינאזע׳ס לגמרי נאטורליכע מהלך בענין ווי אזוי אנצונעמען די רעות [וממילא ״השגחה״] איז די לאגישע קאָלמינעישאן און ענדע פונעם רמב״ם׳ס מהלך דערין.

***

See, I ask you, how the matter has turned out in the end! Among so many conveniences in nature they had to find many inconveniences: storms, earthquakes, diseases, etc. These, they maintain, happen because the Gods (whom they judge to be of the same nature as themselves) are angry on account of wrongs done to them by men, or on account of sins committed in their worship. And though their daily experience contradicted this, and though infinitely many examples showed that conveniences and inconveniences happen indiscriminately to the pious and the impious alike, they did not on that account give up their longstanding prejudice. It was easier for them to put this among the other unknown things, whose use they were ignorant of, and so remain in the state of ignorance in which they had been born, than to destroy that whole construction, and think up a new one. So they maintained it as certain that the judgments of the Gods far surpass man’s grasp.

שפינאזע אין זיין עטיקס (ח״א).
דינסטאג יוני 15, 2021 7:21 pm#475751
דער מוסלעמענער טעאלאג אבּן-חאַזם האט איינגעטיילט נמנעות אין פיר סארטן:

1). רעלאטיוו אומעגליך - צב״ש א בארד זאל וואקסן אויף א דריי-יעריג אינגל אדער אן עם הארץ זאל פארפאסן א ספר חכמה.

2). אומעגליך ביחס צו עקזיסטענץ - צב״ש א דומם ווערט א חי אדער פארקערט; א שטיין זאל רעדן; א דומם זאל מוליד זיין א דומם בדומה לו.

3). נמנע מצד עצמו - צב״ש א מענטש זאל לגמרי זיצן און לגמרי נישט זיצן באותו זמן ובאותו מקום.

4). לגמרי אומעגליך - אז ג-ט זאל טוישן עפעס פון זיין עסענס כביכול.

ער האט געהאלטן אז די ערשטע צוויי סוגים זענען מעגליך פאר ג-ט און קענען פאסירן אף בעלמא הדין, הגם די פילוסופי יון האבן געלייקענט דערין (בפרט די צווייטע סוג); דאס איז די הגדרה פון א ״נס״. די דריטע סוג איז יא מעגליך און נישט נמנע מהקב״ה, נאר אין די וועלט וועט ער עס קיינמאל נישט טוהן אלס זהו רצונו וחכמתו ית׳. נאר די פערטע סוג איז נמנע אף ממנו ית׳.

אַבּוּ אַל-הוּדהייל, פון די מדברים/מעתזילה, האט אויך אזוי געהאלטן. ווי אויך אָריגען פון די ערשטע נוצר׳ישע טעאלאגן, ואולי ג״כ פּיִטער דעימיען. איחוואַן אַל-סאַפאַ האט אויך געהאלטן אז בעצם זענען אלע נמנעות יא מעגליך פאר ג-ט אחוץ פון באשאפען א גאט. דאס איז וויבאלד זיי האבן גע׳טענה׳ט אז דאס צו זיין שוה מיט ג-ט באדייט נאַן-עקזיסטענץ, וממילא קומט אויס אז דאס׳ן ״באשאפן א גאט״ באדייט ״באשאפן נאַן-עקזיסטענץ״ וואס איז מיינונגסלאז - נאַן-עקזיסטענץ גייט נישט צוזאמען מיט אן אגענט וואס שאפט דאס.

מי אני האט געשריבן:אגב, מיט דעם קען מען בעצם צאמשטעלן די דאקטרין פון נמנע הנמנעות וואס נעמט דאס יא אן בעצם, היפך הרמב״ם, עם שיטתו בענין העדר שני הפכים בנושא אחד וברגע אחד. והיינו, אז וויבאלד עס איז לגמרי נישט שייך דן צו זיין דערויף, איז אין פראקטיש זאגן זיי ביידע בעצם די זעלבע זאך; ס׳איז נישט מער ווי א חילוק אין סימענטיקס.

F484C9AA-4B11-499B-9CF9-1CF85E4B739E.jpeg

סאַיאַר אַל-נאַזאַם (דער פלימעניק פון אַבּוּ אַל-הוּדהייל) וואס האט יא געהאלטן פון נמנעות אף ממנו ית׳.

9C2B133B-FD15-4C4C-90C8-F52E5313B67B.jpeg

דאס איז אין איינקלאנג מיט וויאזוי, להבדיל, דער אוהחה״ק (בראשית ו ה) האט אפגעלערענט דעם רמב״ם.

עס איז אויך אינטרעסאנט צוצוברענגען בנוגע הגדרת הנמנעות אז דאס גייט אָן לפי אריסטו אין זיין לאגישע יסוד/געזעץ פון נאַן-קאַנטרעדיקשאן סיי ביי קאַנטרעדיקטאָריס, והיינו למשל ״זיצן און נישט-זיצן״, און סיי ביי קאַנטרעריס, למשל ״זיצן און שטיין״. (ועיין באשכול זו.)

אַל-גאַזאַלי האט איינגעטיילט ענין פון דבר והיפיכו באותו זמן ובאותו מקום אין דריי סוגים:

1). דאס׳ן לגמרי אָננעמען א זאך ובאותו זמן דאס לגמרי אפווארפן.

2). דאס׳ן לגמרי אָננעמען א זאך ובאותו זמן דאס׳ן לגמרי אפווארפן די כלל אין וואס די פרטיות׳דיגע זאך באלאנגט.

3). דאס׳ן לגמרי אָננעמען צוויי זאכן ובאותו זמן דאס׳ן לגמרי אפווארפן איינע פון זיי.

ער האט אבער געהאלטן אז די זענען יא נמנע אף ממנו ית׳.

***

מי אני האט געשריבן:איז ראשית כל איז סתם אזוי אינטרעסאנט צו באמערקן אז אין אנהויב פ׳ חלק וואו דער רמב״ם איז מבאר די דרייצן עיקרי אמונה דערמאנט ער נישט קיין איינמאל די ווארט ״יכול״ אדער ״יכולת״ פונקט אזוי אויך נישט. נאר פארשטייט זיך אז דאס איז שוין ״געדרינגען״ פונעם ערשטן עיקר (צי פון דעם פיפטען).

Feldman.jpg

דר. סימאָר פעלדמאן. ער נעמט אן און לערענט אפ אז דער עלעווטער עיקר פון שכר ועונש איז אויך בנוגע השגחה. עפ"י וואס דער רמב"ם זאגט אין פי' המשניות בריש פ' חלק וואלט מען געקענט זאגן אז עס איז נכלל אינעם צענטן עיקר וואו ער דרוקט זיך אויס קעגן דעם געדאנק פון "עזב ה' את הארץ"; די לשון וואס ער נוצט אויף שיטת אריסטו שהביא בענין השגחה במו"נ ח"ג פי"ז. ענין ההשגחה איז אבער מקושר צו ביידע, וכמבואר בהאשכול באריכות.

דער אור ה׳ (מאמר ב כלל ג) שטעלט יא אראפ יכולת אלס אן עיקר. (ווי אויך תלמידו העיקרים אלס א שורש הנובע מעיקר הא׳, במאמר א פט״ו.)

פעלדמאן ברענגט אויך ארויס אז אַמנישיענס איז געווען שווערער פאר די ראשונים צו קלאסיפיצירן/מגדיר זיין ווי אַמניפּאָטענס. און דאס איז טאקע געווען א חלק פונעם רלב״ג׳ס טענה אז פארוואס אַמניפּאָטענס האט מען נישט קיין פראבלעם צו מגדיר זיין און אַמנישׁיענס יא?

***

עס איז אויך אינטרעסאנט צוצוצייכענען אז אין זיין אגרת תחיית המתים זאגט דער רמב״ם אזוי ווי דער ‏עיקרים אז תחיית המתים איז מכת האפשר ווייל עס איז נאר נמנע בטבע אבער נישט נמנע בשכל.

***

וז״ל של האברבנאל במפעלות אלקים (ריש מאמר ד):
כקבוץ החיוב והשלילה או כמציאות שני הפכים בעת ונושא אחד שלא יתואר השם ביכולת עליו כמו שלא יתואר בשיכול להפסיד את עצמו או לברא כמותו או לעשות מרובע שיהיה קטרו שוה לצלעו, ומה שדומה לזה מהנמנעות אשר להם טבע קיים ואינה מפעולת פועל.
ער איז דארט מאריך אז בריאת יש מאין איז נישט אין די כלל (וכהמו״נ).
דאנערשטאג יוני 17, 2021 11:42 am#475900
דער ר״ן ממרסיי, אין זיין מעשה נסים (פי״ג), זאגט אז די תלונה והראיה מאלו המסלקים ההשגחה איז פון צדיק ורע לו ווי איידער רשע וטוב לו. דאס איז ווייל דאס אז ס׳איז רשע וטוב לו פארשטייט מען מכח הטוב המכוין מהיוצר לכל בבריאה מעיקרא, וממילא קען עס אנקומען פאר׳ן רשע אויך מצד המערכת (והמקרה). אבער אז דער צדיק זאל האבן רעות דאס איז שוין אומפארשטענדליך. ובפרט אז דאס שטערט אים אנצוקומען צום ריכטיגן שלימות במושכלות.

ער איז דארט מסביר אז דרך הרמב״ם בהשגחה שהיא טבעי, ווי אונז הא׳מיר מסביר געווען באריכות דורכאויס דעם אשכול, ארבעט אפילו לדעת הקדמות. און ער איז דארט מסביר אז דאס איז טאקע די געדאנק פון (תהלים קטו ו) שומר פתאים ה׳, והיינו אז דאס מיינט ווען מען האט דורך די השגחה אזא סארט פּריִמאנישאן מהשכל הפועל וכו׳ (נביאי) ״אף במה שאין כח העיון מגיע״ וואס ראטעוועט.

ער איז דארט אויך מפרש אז וואס מיינט (שבת נה.) אין מיתה בלא חטא ואין יסורין בלא עון, מיינט מען מיתה מקרית ולא טבעית און יסורין המתחדשין [מחמת המקרה] ולא היסורין שקדמו מבטן ומיצירה ומהכרח טבע החומר. והיינו, ווייל אז ער איז חוטא האקט ער דאך אפ זיין דביקות און ער איז נעזב למקרים און דאס איז וואס מ׳מיינט מיט ״עונש״. און דאס איז פשט אין וואס דער רמב״ם זאגט איבער די וואס זענען געגאנגען בספינה ונטבעה בים אז ס׳איז בדין ועל צד הגמול והעונש. והיינו, אז מחמת אי-דביקותם זענען זיי נישט געווען מושגח אויף צו וויסן נישט צו גיין דורכ׳ן פּריִמאנישאן וכדומה וכנ״ל. אבער ער אליין זאגט אז אפילו פאר׳ן מושגח קען ער זיך דאך נישט ראטעווען פון אלע רעות וואס זענען בהכרח החומר ואי אפשר חילופו (אפילו ממנו ית׳). ער זאגט אז מ׳קען מיט דעם מפרש זיין ״יסורין של אהבה״: והיינו די יסורין וואס זענען מהכרח החומר און מ׳קען זיך נישט דערפון ארויסדרייען, ואפילו להקב״ה כביכול, וואס דער צדיק האט ליידער על לא אשם און דאס איז ער מקבל באהבה אלס דאס הכרח פון חומר בכלל להמשכת היקום.

ער זאגט אויך אז דעת ההמון בענין השגחה אז עס איז ״דירעקט״ וב״חידוש״ איז א סארט אמונת הכרחית ״וטוב הוא ליונק משדים, אמנם האמת יעשה דרכו״. ער זאגט אבער אז בעצם איז גוט אז אפילו דער המון זאל יא וויסן די ריכטיגע מהלך ווייל דאס גייט נישט אפשוואכן אמונה; פארקערט, דאס גייט עס מחזק זיין ווען זיי זעהן דאך צדיק ורע לו רשע וטוב לו.

***

דר. תמר רודאווסקי האלט אז דער רמב״ם פאר זיך האט יא געהאלטן ווי אפלטון׳ס שיטה בבריאת העולם מחומר קדמון. ‏דר. דניאל דעיוויִס דינגט זיך אויף אירע ראיות (עפ״י דר. קענעט סיִסקין). (זי האלט אויך אז באמת האט דער רמב"ם נישט אינגאנצן געהאלטן פון בחירה חופשית.)
מיטוואך יוני 23, 2021 11:38 am#476508
דר. ענדזשי האַבּס זאגט [22:04-22:28] בנוגע אפלטון׳ס מאמר ג פון זיין רעפּאָבּליק אז ער נוצט צומאל (דורך סקראט רבו) ״געטער״ בלשון רבים, אזוי ווי רוב וועלט האט דאן נאך געגלייבט, און צומאל ״ג-ט״ בלשון יחיד. די לשון רבים האט מען גענוצט מער אלס צופרידענצושטעלן דעם המון מיט די מלוכה, ווייל אנדערש וואלט דאס געווען א סכנה. די לשון יחיד איז (מעגליך) געווען מער אין וואס ער פערזענליך האט געגלייבט אין, מכח זיין קאנסעפּשאן פון ״צורה״. ווען ער נוצט דאס בלשון יחיד געבט ער דאס די תוארים פון אָלטימעט ראציאנאל און גוטסקייט. וזה לשונה:
But in the most serious passages we get the single rational God who is all good but not all powerful. Evil is not caused by God - it’s the stuff outside the remit of the rational deity. So in a stroke Plato has solved the Problem of Evil; he has a God that is all good but not all powerful.

עכ״פ זעה׳מיר גאר א פריע מקור דערפאר וואס כידוע האבן אפלטון׳ס ווערק געהאט אן אומגעהוירן השפעה אויף פילאזאפיע וגם יהדות בתוכם.

***

עס איז אויך מערקווידיג צו באטאנען ווי אזוי דר. טשארלס מאנעקין איז מסביר די חילוק צווישן דעם רלב״ג׳ס נאטורליכע מהלך דערין און אין אין השגחה, און דאס פון דעאיזם [עזב ה׳ את הארץ]:
The emphasis on the connection between God and humans is a significant feature that distinguishes Gersonides’ theology from deism. A deist can hold that God creates a world in which reward and punishment for human actions are built into the system, as it were, but not that he enters into a relationship with humans. God, on that view, may be likened to a parent who goes away on vacation leaving her children with a detailed series of instructions, money for food, baby-sitter, and so on, but without the phone number where she can be reached. Even if she is able to provide for total supervision of their activities, with the appropriate rewards and punishments, the children will lack the contact that, some say, is essential for their well being. Gersonides’ theory of “particular,” that is providential, knowledge supplies the element of contact that is essential to the biblical conception of God knowing humans. Not only are reward and punishment built into the world, as it were, but so is a direct connection with its author.

והיינו דורך דביקות קען מען זיך מקשר זיין צו די כלל פון די וואס הקב״ה ווייסט און איז משגיח אויף זיי; טאקע נישט ממש ווי ״פרטיים״ אבער דאך מקושר ומדובק בו כביכול.

***

עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז דער אברבנאל אין מפעלות אלקים (מאמר ב פ״א) באשולדיגט [ר׳ יוסף] אבן כספי (עס איז משמע בדבריו אז ער האלט אז דער רמב״ם איז אויך נוטה אהין), [ר׳ שם טוב] פלקירא, און דער נרבוני פון זיין אין די ״כת הארורה״ וואס האבן אנגענומען קדמות העולם און פארטייטשט די פסוקים לויט דעם ע״ש.

עס איז אויך מערקווידיג צו באטאנען אז דון יהודה אברבנאל, דער זוהן פון ר׳ יצחק, האט אנדערש ווי זיין טאטן יא געהאלטן פון בריאה מחומר קדמון.

***

דער עיקרים, אין מאמר א פ״ג ופט״ו, זאגט אז דער רמב״ם האט כולל געווען השגחה אין זיין עלעוועטן עיקר פון שכר ועונש ע״ש.
זונטאג יוני 27, 2021 12:44 pm#476704
ר׳ יוסף אבן כספי, אין זיין תם הכסף (דרוש ב), האלט אז עס זענען יא דא עבירות חוץ ע״ז וואס מען איז מעניש הבנים עליהם. ער דינגט זיך דארט בכלל מיט פירושו של הרמב״ם בענין פוקד עון אבות. אבער ער טענה׳ט אז בעצם איז נישט דא אזא זאך ווי מעניש זיין הבנים (עכ״פ הגדולים) על חטא אבותם. וז״ל שם:
ובכלל כל התורה והנביאים מלאים מזה, רצוני שאיש לא ישא כלל עונש מאת ה׳ בעון איש זולתו, כי זהו יושר, א״כ מה נעשה לאמרנו פקד עון אבות על בנים, א״כ ח״ו יהיה הא-ל עושה עול?

התשובה ע״ז, גזירת פוקד עון אבות על בנים אין פירושה כמו שהניחו המפרשים מענין נקימה, אבל זכירה כמו וה׳ פקד את שרה, ובכלל כי פקד בכל המקרא אינו רק כמו זכר, כי הם שמות נרדפים גמורים, ואע״פ שיהיה כפירוש המפרשים, לא יהיה היזק בזה כמו שנבאר עוד. אבל האמת הוא שהטעם כי הא-ל זוכר ענין האבות בהגיע זמן הבנים, וחלילה שיאמר הכתוב שמדותיו ית׳ שהוא ישיא עונש כלל על הבנים מצד עון אבותם, אבל אומר שהוא ית' זוכר עון אבות על ראותו ענין הבנים בבואם אל המעשים, כלומר כי הוא ית׳ הצופה והמביט כל הדורות בראותו הבנים בבוא זמנם, ועתה הוא יזכור אז מה שחלף מן האבות בדורות שעברו העוברים, כי הכל אצלו גלוי וידוע בפעל, רצוני, בקודם יודע המתאחר, ובמתאחר יודע הקודם, ולכן בבא הבנים ויהיו בנים משחיתים, הנה לפניו ית׳ נזכר ומשיג בפעל ענינם, וידע שהאבות היו סבה פועלת ומניעה לעון הבנים, או לעונש שהם סובלים, כי הם החטיאו אותם כמו שמבואר בכל המשלים הכתובים במקרא.
ער זאגט אויך א געדאנק אז אין א פאל וואו, למשל, דער טאטע וואלט געדארפט נכרת ווערן וכדומה נאר מפני איזה סיבה האריך עונשו, איז עס דאן נישט שווער טאמער דער בן ווערט נענש דערויף, ווייל טאמער וואלט מען מעניש געווען דעם טאטן כדבעי וואלט דאך דער בן ממילא נישט דא געווען. און איז אזא סארט פאל וואו די עונש וואס קומט אויפ׳ן בן וואלט געווען נכלל אינעם עונש הראוי על האב, אין בזה עול ע״ש. ואולי אפשר לצדד בכל זה ג״כ על בנים קטנים, (עכ״פ כשבאו לאיזה צד עונש).

ס׳איז משמע אין זיין שלחן כסף על ספר איוב אז ער נעמט יא אָן א מער דירעקטע סארט קאנסעפּשאן פון עונש ע״ש.

***

l viewtopic.php?f=24&t=8610 l
דינסטאג יוני 29, 2021 2:11 pm#476858
58A88F64-F70A-4CE4-A05A-D3BA123D33E7.jpeg

א קשיא אויפ׳ן מהלך פון דעקארט ודעימיה פון נמנע הנמנעות [וואלונטעריזם]. די געדאנק איז אז עס קומט אויס דערפון אז עס גיסט זיך אריבער צו פועל זיין אויף אונזערע לאגישע הגדרות פון ״מוכרח ואפשר״.

אבער אויף מגדיר זיין ״כל יכול״ אז עס איז נישט כולל מעשים וואס זענען לאגיש קעגן דעם עסענס, ווי צב״ש זיין זיך מגשם זיין, איז דא א פארקערטע קשיא. והיינו, אויב זאל זיין א באשעפעניש וואס די איינציגסטע זאך וואס עס קען טוהן בהכרח מחמת העסענס שלו איז זיך קראצן די אויער מיינט דאס אז עס איז ״כל יכול״ מיט דעם אז עס קען זיך קראצן די אויער?

***

דאס איז וואס דר. קענעט פּיִרס זאגט בנוגע די סתירה פון זיין סיי אַמניבּענעוואָלענט/מאראליש פּערפעקט און סיי אַמניפּאָטענט:
The argument can be formulated as follows (Morriston 2001: 144). Consider some particularly evil state of affairs, E, such as every sentient being suffering excruciating pain throughout its entire existence.

Then:

1) If any being is necessarily morally perfect, then there is no possible world at which that being brings about E

2) If any being is omnipotent, then that being has the power to bring about E

3) If any being has the power to bring about E, then there is some possible world at which that being brings about E

Therefore,

4) No being is both necessarily morally perfect and omnipotent

Some theists have simply accepted the conclusion, replacing either necessary moral perfection or omnipotence with some weaker property. For instance, Nelson Pike famously argued that, although no being would deserve the title “God” unless that being were morally perfect, there are nevertheless possible worlds in which the being who is in fact God is not morally perfect, and therefore is not God (Pike 1969). Pike’s view is, in essence, a rather complicated version of the claim that God is only contingently morally perfect, a view which some have regarded as extremely objectionable from a theological standpoint (Geach 1977).


דאס, און די גאנצע שמועס, פירט אריין צו יוּטיפרוי דילעמא און דיוויין קאמענד טעאריע, והיינו צי מאראליטעט בכלל איז אפהענגיג אין וואס ג-ט ״וויל״ און שטעלט אוועק, ועיין במו״נ ח״ג פט״ז שציינתי לעיל.

***

עס איז אינטרעסאנט צו באטאנען אז דר. ראבּערט מעריהוּ עדעמס טענה׳ט אז אויב נעמט מען נישט אָן א יוּטיליטעריען מהלך אין עטיקס (אזוי ווי לייבניץ האט יא אנגענומען) דאן איז נישט מוכרח צו זאגן אז ג-ט האט באשאפען די ״בעסטע מעגליכע וועלט״ על אף אז ער איז אַמניבּענעוואלענט.

דאס נעמט אבער אָן דריי הנחות:

1). קיינע פון די ברואים אין די וועלט וואלטן עקזיסטירט אין די ״בעסטע״ מעגליכע וועלט

2). פאר קיינע פון די ברואים וואלט נישט געווען בעסער על הכלל כולו נישט באשאפען צו ווערן מעיקרא מחמת צערו ל״ע וכו׳ (ובאנו לנוח לו שלא נברא וכו׳ ואנטינעטעליזם)

3). יעדעס נברא דערין איז על הכלל בערך אזוי צופרידען ווי ער וואלט געווען אין די ״בעסטע״ מעגליכע וועלט

אבער בעצם, אפילו טאמער נאר די ״בעסטע״ וועלט פארמאגט די דריטע הנחה און ״אונזער״ וועלט נישט, איז עס אבער נאך אלס נישט קיין עול טאמער האט מען נישט באשאפען די ״בעסטע״ וועלט על אף ס׳איז אים געווען מעגליך, עפ״י די ערשטע הנחה.

***

Shatz.jpg

דר. דניאל שץ עפ"י דר. אהוד בּנור.

ועוד שם בדבריו:
1.jpg


***

דער מהרש״א אין יומא פז. זאגט אויך ענליך צום געדאנק פונעם רלב״ג אז ס׳נישט אזוי ווייט אז דער בן ווערט ״נענש״ בשביל האב, ווי איידער וויבאלד דער טאטע האט זיך אריינגעלייגט מחמת עונו אין אזא סארט מצב וואס דער קינד קען זיך נישט ארויסזעהן דערפון. דאס זאגט ער בנוגע דאס וואס די גמרא זאגט דארט אז מחמת חטא כנען האט ער גורם געווען חיוב לבניו עד סוף כל הדורות, הגם עס דארף דאך נאר צו זיין עד ד׳ דורות, ע״ש.
דאנערשטאג יולי 08, 2021 7:45 am#477353
עס איז מערקווידיג צוצוברענגען וואס דר. דניאל האַוּווערד-סניידער זאגט בנוגע פארוואס מען רופט דאס די ״פראבלעם״ פון שלעכטס ווי איידער אן ״ארגומענט״:
But if not for the atheist, for whom is an argument from evil a "problem"?

Perhaps the theist. The theist, however, may rightly find the premises or inferences of arguments from evil dubious and hence no problem at all. Perhaps, then, an argument from evil is a problem for the theist who finds all its premises and inferences compelling. But even then it might not be a problem, since she might have more compelling grounds to reject the conclusion than to accept all the premises and inferences. Perhaps, then, an argument from evil is a problem for the theist who finds all its premises and inferences compelling and who has lousy grounds for believing theism and she knows it. In that case an argument from evil might be a problem for the theist, at least if she is reasonable. For she might feel strongly inclined to believe there is no God, or at least that, in some sense, she ought to believe that there is no God. No doubt, this could be a troubling state of mind, one that might properly be called a problem. But in that case calling what philosophers study under the name "the problem of evil" a problem is highly misleading. For no philosophers today take the state of mind of the cognitively dissonant theist as their object of study when they study what they refer to as "the problem of evil”.

One might think that what philosophers study under the name "the problem of evil" are arguments that should lead the theist to the cognitively dissonant state of mind just sketched, and so, by extension, such an argument is rightly called a problem for the theist. But this rationale for calling what philosophers study under the name "the problem of evil" a problem is highly contentious, to say the least. For an argument from evil should lead the theist to cognitive dissonance only if the argument is good, and there is broad disagreement over whether any argument from evil is good. Of course, those convinced that some argument from evil is not defective and that it should lead the theist to cognitive dissonance might properly call it a problem. But why should the rest of us join them?


***

‏דא הא׳מיר אראפגעברענגט פון הרב ידעיה הפניני בנוגע הנמנעות אף כביכול ממנו ית׳.

***

m https://www.kaveshtiebel.com/viewtopic. ... 79#p477279 m
זונטאג יולי 11, 2021 12:01 am#477419
E87A83CA-EF80-45E7-9850-B4DA41323DBD.jpeg

דאס איז א פאעזיע פון עמיליִ דיקינסאן וואס באציהט זיך צו די פראבלעם פון שלעכטס. דר. פּעטריק קיִן האט ארויסגעגעבן א בוך ארום דעם.

***

דאס איז וואס דר. ריטשערד געיל טענה׳ט בנוגע אפצופרעגן אנסעלם׳ס אנטאלאגישע ארגומענט:
The problem is that whereas the fool rightly was willing to grant that it is possible that the concept of a maximally excellent being be instantiated, he would have to be not just a fool but a complete schmuck to grant that it is possible that the concept of an unsurpassably great being [with additional necessary existence] be instantiated. For in granting that it is possible that there is an unsurpassably great being, he is granting that it is possible that it is necessary that there is a maximally excellent being. But if his consent to the latter is to be an informed one, he must know that the nested modal operator, “It is possibly that it is necessary,” is to be subject to the axiom of the S5 system of modal logic, according to which whatever is possibly necessary is necessary. This has the consequence that a proposition’s modal status is world-invariant. Since it is possible that the proposition that it is necessary that there is a maximally excellent being is true, this proposition is true in some possible world. But given that a necessary proposition is true in every possible world, it follow that it is true in the actual world that there is a maximally excellent being. The fool is well within his rights to charge the S5-based ontological argument with begging the question in its possibility premise.

The intelligent S5 arguer, such as Plantinga, would grant that the argument does not succeed as a piece of natural theology, but then would point out that it nevertheless serves the purpose of showing that it is not irrational or epistemically impermissible to believe that God exists; for the argument is valid and has premises, including the possibility one, that are just as likely to be true as not.

If a stalemate of intuitions is to be overcome, the opponent of the argument must give some good argument for why its possibility premise is false. This could be done by finding some concept that intuitively seems to have more likelihood of being instantiatable than does the concept of being unsurpassably great and that is strongly incompatible with it in that if either concept is instantiated in any possible world, the other instantiated in none. The concept could be that of being an unjustified evil, meaning an evil that God does not have a morally exonerating excuse for permitting, that is, an evil that could not coexist with God. But since an unsurpassably great being, if it possibly exists, exists in every possible world, in no possible world is there an unjustified evil. But it certainly seems more likely that it is possible that there be an unjustified evil than that there be an unsurpassably great being. Even some theists seem to grant the possibility of an unjustified evil when they exercise themselves in constructing theodicies that attempt to show that the apparently unjustified evils of the world really have a justification. Thus, by souping up the concept of God in the way the S5 ontological arguer does, the foundation is laid for an ontological disproof of God, conceived of as an unsurpassably great being.


‏ועיין לעיל.

***

דער שרייבער פּיִטער דע ווריִס האט סאטיריש געשריבן:
It is the final proof of God’s omnipotence that he need not exist in order to save us.


***

דר. דוד בּרינק טענה׳ט פאר דאס אומאפהענגיגקייט פון מאראליטעט אין רעליגיע; אז מאראל איז נישט אנגעוואנדען אין ג-ט׳ס ווילן [דיוויין קאמענד טעאריע/וואלונטעריזם]. והיינו, אז אפילו ג-ט קען נישט טוישן וואס איז בעצם מאראליש און וואס איז נישט. ער זאגט אז דאס איז בעצם נישט קיין סתירה מיט זיין אַמניפּאָטענס, וויבאלד דאס איז די זעלבע ווי זיין נישט קענען טוישן אז 1+1=2; עס איז א(ן אנאליטישע) נמנע.

***

און דאס איז וואס דר. אנדרעאַ ווייסבערגער זאגט (דארט):
The existence of evil is the [emphasis in original] most fundamental threat to the traditional Western concept of an all-good, all-powerful God

און זי זאגט דארט שפעטער:
Morally speaking, how the concept of inscrutable evil comforts those suffering monumental loss is an added mystery.

זי טענה׳ט דארט אויך קעגן דעם אז עס איז א לאגישע אוממעגליכקייט/נמנע אז עס זאל זיין גוטס אָן שלעכטס. ולגבי ענטפערן אלס ״עונש״ טענה׳ט זי:
To argue that all sufferers were given their just deserts is as absurd as supposing that the millions Hitler annihilated, the millions who died as a result of Stalin’s purges, or the millions who were slaughtered by the Khmer Rouge were punished by God because of some sin they committed.

...

Another claim involved here is that the great power of God, evidenced by natural catastrophes, shocks those who are on the road to error into behaving appropriately. Yet sufferers are more prone to ask, “why me?” or to question the existence of an all-good, all-powerful God than they are to revere such a destructive power. A mass miracle now and then such as ending the slaughter in the Sudan, or turning the land mines of Cambodia into flowers, would better inspire awe and reverence than the devastation wreaked by earthquakes, hurricanes, floods, volcanic eruptions, and pandemics.

(הגם אין איר לעצטע פונקט רירט זי שוין אָן אויף טבע ווס. נסים. אבער מ׳קען עס אולי ריִפאָרמיוּלעיטן אז הא גופא: פארוואס איז דאס טאקע נישט קיין חלק פונעם טבע אזוי ווי די רעות, אדער עכ״פ אויף די זעלבע פארנעם? אחוץ אויב מ׳זאגט הכרח ונמנע אף ממנו ית׳ כביכול וככל הנ״ל.)
פרייטאג יולי 16, 2021 10:57 am#477810
איינער האט מיר געפרעגט בנוגע וואס קומט ארויס פון די גאנצע מהלך לגבי תפלתן של צדיקים בעד אחרים.

איז אזוי:

די ילך אצל חכם ויבקש עליו רחמים (ב״ב קטז.) איז לפי כל הנ״ל און דעם רמב״ם׳ס מהלך נישט אזוי פשוט צו זאגן אז דאס העלפט. ווי ערווענט איז לפי הרמב״ם בהמורה די געדאנק פון תפלה, און די וועג ווי אזוי דאס קען ״אויפטוהן/העלפן״, דאס אז עס איז א סארט מעכאניזם פאר מענטשן אז דאדורך איז מען זיך מקשר ומדבק בשכלו צו ג-ט און די ריכטיגע מושכלות. און ווי געזאגט אז עכ״כ אז דער אפודי איז אים בּעיסיקעלי מפרש (מו״נ ח״ג פל״ו ופמ״ד) אז בעצם גלייבן אז תפילה העלפט אויף א ״דירעקטע״ סארט וועג איז פשוט אן ״אמונה הכרחית״ ע״ש. און אפילו דאן איז עס נישט דייקא אז דאס וועט אים דייקא ״העלפן״ ווי איידער אז עס ברענגט אים צו השגחה ודביקות איז וועט ער דאס ניטאמאל באגרייפן אלס צרה, וכנ״ל בפי׳ שם טוב בח״ג פנ״א.

וממילא, לפי״ז איז דאס׳ן דאס פועל זיין אויף צו ברענגען השגחה איז ווען דער מענטש אליין איז מתפלל; נישט ווייל יעצט ״געבט״ אים/״נעמט אוועק״ פון אים ג-ט עפעס - נאר ווייל דאס העלפט אים צוצוקומען צו הכרת והשגת המושכלות און ג-ט. דאס איז אבער משא״כ ווען אן אנדערער, אפילו א חכם וצדיק המקושר, איז מתפלל בעדו. (און גיין זאגן אז די סארט השגחה ושמירה פונעם חכם ווערט דאדורך ״נמשך״ אויפ׳ן מבקש איז שווער.) איי די גמרא אין ב״ב הנ״ל (און ענליכע מימרות)? קען מען דאס אפלערנען אז ווען ער גייט צום חכם, אויב ער אליין איז א חכם וואס דארף נישט אמונות הכרחיות כבמו״נ בח״ג פכ״ח שם, העלפט אים און לערענט אים אויס דער חכם אט דאס טאקע - די מטרה פון תפלה הנ״ל. וכעין מש״כ הרמב״ם בפ״ג מהשמונה פרקים בריש מס׳ אבות ובריש פ״ב בהלכות דעות בענין הליכה לחכם לרפאות נפשו . אדער וואלט דער רמב״ם אולי געזאגט אז ר׳ פנחס בר חמא דארט אין ב״ב איז נאר א דעת יחידאי, וכעין מש״כ על מימרא של רב קטינא בסנהדרין צז. לגבי שית אלפי שני הוי עלמא בח״ב פכ״ט. און דאס וואס מ׳טרעפט בנוגע דאס גיין צו א נביא איז כמובן אנדערש אלס׳ן זיין וויסן עתידות וכו׳ מכח שלימותו והתקשרותו בשכל הפועל וכו׳. איך פארשטיי אז השתא דאתית להכי קען מען דאס זאגן אויף רוה״ק אויך אויף א (היפש) קלענערן פארנעם, ועיין במו״נ בח״ב פמ״ה. אבער בעצם איז דאך בטלה נבואה ורוה״ק. איך ווייס וואס אסאך זאגן אין די סוגיא און וואס לדוגמא דער דברי חיים זאגט אין שו״ת יו״ד סימן קה.)

יעצט, מ׳קען טאקע זאגן אז מ׳איז מחולק מיט׳ן רמב״ם ומפרשיו און ״מ׳האט נישט אזוי אנגענומען״ (בפרט עפ״י קבלה וחסידות). ובפרט אז זיין אָוועראָל ראציאנאלע מהלך איז דאך גראַוּנדעד און באזירט אין די אריסטאטעליען קאסמאלאגיע פון גלגלים ושכלים וואס איז דאך למעשה אויפגעוואוזן כהיום צו זיין פאלש פון א סייענטיפישן פּערספּעקטיוו. איז אבער פארט פאר א מענטש/מאמין א בר דעת וואס לויפט נישט נאך יעדעס אבערגלויבן און פרובירט ווי מער אז זיין רעליגיע זאל זיין ווי מער ראציאנאל, איז עכ״פ די ראציאנאלע ריִקאַנסיליעטאָרי מהלך פונעם רמב״ם, ואף במה שנוגע לתפלה (מיט אולי עפעס מאדיפיקעישאנס לאור די מדע וואס מ׳ווייסט היינט - לגבי א קאָזעל מעכאניזם צי וואס), מער ראוי אנצונעמען (ויש לו על מי ומה לסמוך).

ואגב הא׳מיר שוין פריער געשמועסט פארוואס דאס׳ן זאגן ״מ׳האט נישט אזוי אנגענומען״ איז נישט מאסגעבענד ביי עניני דעות שאינם למעשה. (הגם דער רמב״ם אליין האט דאך יא ״גע׳פסק׳נט״ די יג עיקרים שהם בעניני דעות. ואפשר ליישב. וכבר כתב על זה הרב דר. מלך שפירא. ובסתם איז ידוע אז מיט דעם אלעם פון זיין דרייצענטן עיקר האט מען תופס געווען אויף אים אז ער גלייבט נישט אין תחיית המתים וואס דעריבער האט ער געשריבן (בסוף ימיו) זיין באקאנטן איגרת דערויף. און אפילו נאכדעם איז נישט זיכער אז ער האט דאס געהאלטן באמת אלס אן אמונה אמיתית; עס איז מעגליך נאר אן אמונת הכרחית.)

דער עיקרים (מאמר ד פל״א) לערענט טאקע אפ אז דאס וואס די משנה זאגט אין פרק חלק אז האומר אין תחיית המתים מן התורה אין לו חלק לעוה״ב מיינט אויף שכר ועונש בכלליות און נישט דייקא אויף תחיית המתים בפרט (הגם דער עיקרים אליין האט יא געהאלטן שראוי לכל בעל דת שיאמיניהו).

ווי אויך זאגט דער עץ שתול במאמר א פ״י אז דער עיקר פון שכר ועונש האלט דער עיקרים איז נישט מחייב להאמין בשכר גופיי (הגם ער בעצם האלט אז דאס איז אויך אמת) ע״ש.

***

ולגבי שיטת הרלב״ג בחומר קדמון איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז דער קול יהודה זאגט דארט אויפ׳ן כוזרי (מאמר א אות סז) וז״ל, ״ויש מיחסים זה הדעת [של אפלטון בבריאת העולם יש מיש מחומר קדמון] אל האומר קודם שברא הקב״ה את העולם היה בונה עולמות ומחריבן (ב״ר ג ז)״ עכ״ל. סייקליק מאדעלן. (ער צייכענט דארט צו אז דער אבן עזרא האט מעגליך אויך אזוי געהאלטן.)

אין אות א דארטן דינגט ער זיך מיט׳ן רלב״ג בענין ידיעת הקב״ה ע״ש.

***

ראה אנכי וגו׳ א"ר אלעזר משאמר הקב"ה הדבר הזה בסיני באותה שעה (איכה ג לח) מפי עליון לא תצא הרעות והטוב אלא מאיליה הרעה באה על עושי הרעה והטובה באה על עושי הטובה (דב״ר ד ג)

***

ולגבי דעפינירן און לאגיש/פילאזאפיש מגדיר זיין ״כל יכול״ האט פראפעסאר פּיִטער גיִטש געשריבן:
When people have tried to read into ‘God can do everything’ a signification not of Pious Intention but of Philosophical truth, they have only landed themselves in intractable problems and hopeless confusions
דאנערשטאג יולי 22, 2021 6:03 pm#478180
דאס איז וואס דר. גרעהעם אַפּיִ (אן אטעאיסט) שרייבט:
Perhaps it is worth saying at the outset that I do not attach very much importance to arguments from evil. At best, arguments from evil create problems for the hypothesis that there is a perfect being, that is, a being that is omnipotent, omniscient, and perfectly good. It is a controversial question whether all orthodoxly conceived monotheistic gods have these properties; at the very least, there is clearly a case to be made for the contention that the monotheistic gods that are described in the scriptures of the major monotheistic religions fall far short of perfect goodness

0B68406C-EF8A-4A14-9A32-1A3CFA90D226.jpeg

ער האלט נישט אזוי שארף און זיי האבן יא מעריט אין זיך נאר נישט אויף א מדריגה צו זיין אן ערענסטע לאגישער פראבלעם פאר׳ן טעאיסט.

***

ועיין מכאן ולהלן וואו מ׳האט ארומגערעדט פון דר. עלווין פּלאַנטינגאַ׳ס בחירה חופשית טעאדיסי (וואס מיין ארטיקל האט נישט בעצם גענוצט; אלס איר יסוד זיכער נישט) און די געדאנק פון כל יכול.

***

לגבי דאס וואס אונז הא׳מיר געשריבן לגבי רידעפינירן ״רע״ אלס בעצם נישט א מציאות, ווי אויך וואס מיינט ״טוב״ בנוגע הקב״ה, איז דאס וואס דר. טשארלס טאַליאַפעראָ שרייבט:
Davies (1993) and others have contended that what it means for God to be good is different from what it means for an agent to be good. Those who think of God as Being as opposed to a being have some reason to adopt this position. A more desperate strategy is to deny the existence of evil, but it is difficult to reconcile traditional monotheism with moral scepticism. Also, in so far as we believe there to be a God worthy of worship and a fitting object of human love, the appeal to moral scepticism will carry little weight. The idea that evil is a privation of the good, a twisting of something good, may have some currency in thinking through the problem of evil, but it is difficult to see how it alone could go very far to vindicate belief in God’s goodness. Searing pain and endless suffering seem altogether real even if they are analysed as being philosophically parasitic on something valuable. The three great monotheistic traditions, with their ample insistence on the reality of evil, offer little reason to try to defuse the problem of evil by this route. Indeed, classical Judaism, Christianity and Islam are so committed to the existence of evil that a reason to reject evil would be a reason to reject these religious traditions. What would be the point of Judaic teaching about the Exodus (God liberating the people of Israel from slavery) or Christian teaching about the Incarnation (Christ revealing God as love and releasing a Divine power that will, in the end, conquer death), or the Islamic teaching of Mohammed (the holy prophet of Allah who is all-just and all-merciful) if slavery, hate, death and injustice do not exist?

ער מאכט אויך א חילוק צווישן א דעפענס נגד דעם פראבלעם און א טעאדיסי וואס איז שטערקער:
Theistic responses to the problem of evil distinguish between a defence and a theodicy. A defence seeks to establish that rational belief that God exists is still possible (when the defence is employed against the logical version of the problem of evil) and that the existence of evil does not make it improbable that God exists (when used against the probabilistic version). According to the defence response, no creature should expect to be able to solve the problem of evil; it is beyond our epistemic capacities to stand in judgement here. Some have adopted the defence strategy while arguing that we are in a position to have rational beliefs in the existence of evil and in a completely good God who hates this evil, even though we are unable to see how these two beliefs are compatible. A theodicy is more ambitious, and is typically part of a broader project, arguing that it is reasonable to believe that God exists in light of the good as well as the evident evil of the cosmos. In a theodicy, the project is not to account for each and every evil, but to provide an overarching framework within which to understand at least roughly how the evil that occurs is part of some overall good


***

ולגבי אַמניפּאָטענס שרייבט טאמאס אקינאס:
All confess that God is omnipotent; but it seems difficult to explain in what His omnipotence precisely consists: for there may be doubt as to the precise meaning of the word 'all' when we say that God can do all things
מוצ"ש יולי 24, 2021 11:58 pm#478258
ווי באקאנט, און שוין ערווענט עטליכע מאל, האט גאטפריד לייבניץ (וועלכע איז געווען דער וואס האט געשאפן דעם טערמין ״טעאדיסי״) פארענטפערט די פראבלעם פון שלעכטס מיט׳ן טענה׳ן אז די וועלט איז, לאחרי הכל, די בעסטע פון אלע מעגליכע וועלטן שייך. בקיצור האט זיין טעאדיסי געארבעט אז פון אלע (אינפיניט) מעגליכע וועלטן צו באשאפן וואס ג-ט האט מיט זיין אין-סופיות׳דיגע ידיעה געוואוסט/געזעהן איז דא א בעסטע. (מיט דעם האט ער זיך געדינגען מיט אקינאס וואס האט געהאלטן אז אין אזא אינפיניט פאל איז ניטאמאל שייך א ״בעסטע״.) ער האט גע׳טענה׳ט אז ווען נישט וואס עס איז דא א ״בעסטע״ וואלט ווען ג-ט גארנישט באשאפן. והגם ג-ט וויל נישט ברענגען, באשאפן, און/אדער שאפן קיין שלעכטס, איז אויף די פולע/גאנצע בילד די רעות באמת ״גוטס״, ווייל נאר דאדורך האט די וועלט אלע אירע עקזיסטירענדע (מעטאפיזישע) מינים ״רעאליטעט״ וואס איז דא דערין - דאס איז די מעטריק פון וואס מאכט איין וועלט/מציאות בעסער ווי א צווייטע. (ער דערמאנט אויך דעם רמב״ם׳ס טענות אין פ״י ופי״ב אז בעצם איז ״רע״ נישט קיין ״מציאות״ און ווי אויך אז די ״טוב״ איז בעצם מער ווי דעם ״אי-מציאות״ בכלל. ער דערמאנט אויך א סברא וואו די רעות טוהן דינען צו שטארקן די טובות און זייער עפּריִשיִעישאן על הכלל כולו. ער דערמאנט אויך אן ענליכע מהלך פון די מעתזילה וואס דער רמב״ם ברענגט אראפ בפי״ז אז למעשה ווערט מען נשלם בטוב לאחר המות פאר די רעות בעולם החומרי.)

וואלטעיר האט געשריבן א פילאזאפישן סאטירישן נאַוועל וואס שפעט אפ פון זיין ״בעסטע וועלט״ מהלך.

ניקאלאס מאלעבראנך האט געהאלטן אביסל ענליך אבער אנדערש. ער האט געהאלטן אז בעצם האט ג-ט יא בפירוש צוגעלאזט רע אלס רע. נאר די עסענס פון ג-ט (אלס אחדותו ופשטותו) איז אז ער וועט באשאפן א וועלט פון אלע מעגליכע וועלטן וואס וועט נוצן און ארבעטן אויף די פשוט׳סטע געזעצן מעגליך (אזא סארט טעאריע פון אלעס בפיזיקס מהלך). ואפילו אז דאדורך קומט ארויס רעות על הכלל, וועגט אבער פארט איבער אז די אונטערליגענדע געזעצן וואס פירן די וועלט זאלן זיין עפ״י הפשטות ביותר; דאס איז וואס איז און באדייט ״פּערפעקשאן/שלימות״. און אונזער וועלט איז די וועלט וואו די געזעצן על הכלל זענען די פשוט׳סטע. ער האט געהאלטן אז אפילו נסים (אין וועלכע, זייענדיג א קאטוילישע כומר, ער האט געגלייבט) ארבעטן אויך אויף אזעלכע סארט פשוט׳ע געזעצן; והיינו העכערע-אָרדער פשטות׳דיגע געזעצן וואס גייען אויף און איבער די נאטורליכע געזעצן.

ער האט געמאכט א חילוק לגבי ג-ט צווישן ״רצון כוללת״ און ״רצון פרטית״. והיינו, די פשטות איז די ״רצון כוללת״ וואס דאס וועגט איבער די רעות וואס קומען אָן דאדורך צו מענטשן וואס דאס אפצושאצן וואלט געווען א ״רצון פרטית״. הגם בעצם צו באשאפן די וועלט מעיקרא, פאר׳ן באשאפן אירע געזעצן עפ״י הרצון כוללת איז דאס געווען א רצון פרטית.

דר. סטיִווען נעדלער שרייבט אז די חילוק צווישן די מהלכים פון מאלעבראנך און לייבניץ איז ענליך צום חילוק אין עטיקס צווישן דעאנטאלאגיע, וואס גייט נאך געזעצן אפגעזעהן פון תוצאות, און קאנסעקוועטעליזם, וואס גייט נאך וואס די תוצאות זענען. והיינו, אז לפי מאלעבראנך ארבעט ג-ט אויף אזא סארט דעאנטאלאגישע מהלך וואו מ׳גייט נאך די געזעץ פון פשטות אפגעזעהן פון די קאנסעקווענצן ורעות וואס קענען ארויסקומען דערפון. ולפי לייבניץ ארבעט ג-ט אויף א קאנסעקווענטעליסט מהלך וואו מ׳קוקט אויף די תוצאות וואס זענען על הכלל כולו; די מאקסימאלע טוב על הכלל כולו.

דער טעאלאג אנטוין ארנאָד האט גאר שטארק אטאקירט מאלעבראנך׳ס מהלך בשעתו. (ער פאר זיך האט געהאלטן אז מ׳קען אינגאנצן נישט צושטעלן ראציאנאלע מהלכים צו ג-ט וכו׳.)

וז״ל של שפינאזע בהעטיקס (מאמר א):
All such opinions spring from the notion commonly entertained, that all things in nature act as men themselves act, namely, with an end in view. It is accepted as certain, that God himself directs all things to a definite goal (for it is said that God made all things for man, and man that he might worship him). I will, therefore, consider this opinion, asking first, why it obtains general credence, and why all men are naturally so prone to adopt it? secondly, I will point out its falsity; and, lastly, I will show how it has given rise to prejudices about good and bad, right and wrong, praise and blame, order and confusion, beauty and ugliness, and the like. However, this is not the place to deduce these misconceptions from the nature of the human mind: it will be sufficient here, if I assume as a starting point, what ought to be universally admitted, namely, that all men are born ignorant of the causes of things, that all have the desire to seek for what is useful to them, and that they are conscious of such desire. Herefrom it follows, first, that men think themselves free inasmuch as they are conscious of their volitions and desires, and never even dream, in their ignorance, of the causes which have disposed them so to wish and desire. Secondly, that men do all things for an end, namely, for that which is useful to them, and which they seek. Thus it comes to pass that they only look for a knowledge of the final causes of events, and when these are learned, they are content, as having no cause for further doubt. If they cannot learn such causes from external sources, they are compelled to turn to considering themselves, and reflecting what end would have induced them personally to bring about the given event, and thus they necessarily judge other natures by their own. Further, as they find in themselves and outside themselves many means which assist them not a little in the search for what is useful, for instance, eyes for seeing, teeth for chewing, herbs and animals for yielding food, the sun for giving light, the sea for breeding fish, etc., they come to look on the whole of nature as a means for obtaining such conveniences. Now as they are aware, that they found these conveniences and did not make them, they think they have cause for believing, that some other being has made them for their use. As they look upon things as means, they cannot believe them to be self-created; but, judging from the means which they are accustomed to prepare for themselves, they are bound to believe in some ruler or rulers of the universe endowed with human freedom, who have arranged and adapted everything for human use. They are bound to estimate the nature of such rulers (having no information on the subject) in accordance with their own nature, and therefore they assert that the gods ordained everything for the use of man, in order to bind man to themselves and obtain from him the highest honor. Hence also it follows, that everyone thought out for himself, according to his abilities, a different way of worshipping God, so that God might love him more than his fellows, and direct the whole course of nature for the satisfaction of his blind cupidity and insatiable avarice. Thus the prejudice developed into superstition, and took deep root in the human mind; and for this reason everyone strove most zealously to understand and explain the final causes of things; but in their endeavor to show that nature does nothing in vain, i.e. nothing which is useless to man, they only seem to have demonstrated that nature, the gods, and men are all mad together. Consider, I pray you, the result: among the many helps of nature they were bound to find some hindrances, such as storms, earthquakes, diseases, etc.: so they declared that such things happen, because the gods are angry at some wrong done to them by men, or at some fault committed in their worship. Experience day by day protested and showed by infinite examples, that good and evil fortunes fall to the lot of pious and impious alike; still they would not abandon their inveterate prejudice, for it was more easy for them to class such contradictions among other unknown things of whose use they were ignorant, and thus to retain their actual and innate condition of ignorance, than to destroy the whole fabric of their reasoning and start afresh. They therefore laid down as an axiom, that God's judgments far transcend human understanding. Such a doctrine might well have sufficed to conceal the truth from the human race for all eternity, if mathematics had not furnished another standard of verity in considering solely the essence and properties of figures without regard to their final causes. There are other reasons (which I need not mention here) besides mathematics, which might have caused men's minds to be directed to these general prejudices, and have led them to the knowledge of the truth.

I have now sufficiently explained my first point. There is no need to show at length, that nature has no particular goal in view, and that final causes are mere human figments.

עס איז נוגע צו וואס,להבדיל, דער רמב״ם זאגט (טאקע אין די קאנטעקסט פון רעות) בנוגע בקשת תכלית הבריאה בפי״ג.

דר. סטיִווען נעדלער שרייבט, אינעם פריערדיגן ציטירטן בוך, אז אנדערש פון לייבניץ איז לפי שפינאזע דאס נישט די ״בעסטע מעגליכע וועלט; עס איז די איינציגסטע מעגליכע וועלט בהכרח.

***

דער אברבנאל אין יהושע פ״י דינגט זיך אויך שטארק אויפ׳ן רלב״ג׳ס הגדרה פון מהו פועל הקרוב של נס. ער זאגט אויך דארט אז פארשן תכליתו של עשיית הנס גייט אריין אינעם כלל פון וואס דער רמב״ם זאגט אין פי״ג אז בקשת תכלית הבריאה בכלל איז א שאלה וואס איז נישט אין פלאץ ע״ש.

***

דאס איז וואס דר. בּייראן שערווין זאגט בנוגע אַמניפּאָטענס אין די קאנטעקסט פון טעאדיסי:
Nevertheless, a number of further observations regarding the relationship of divine omnipotence to the problem of evil bear mention.

While most of the medieval Jewish philosophers stressed divine omnipotence
as a crucial feature of a self-sufficient perfect God, the notion of
divine omnipotence seems either unknown or irrelevant to biblical and to
rabbinic theology. Certainly, biblical and rabbinic sources discussed the
"power" of God, but omnipotence, as it was understood by many of the jewish philosophers, does not seem to have been a characteristic of jewish
thought until the Middle Ages, when it was probably introduced through
Islamic philosophical influence.

The understanding of the divine nature reflected throughout Scripture,
particularly in the classical prophetic writings, and amplified in rabbinic
literature, particularly in texts where God is called Shekhinah (divine Presence), emphasizes divine pathos and not divine omnipotence. In this view, God is a participant in human suffering and a victim of moral evil.

From the assumption that God is not omnipotent, that God is affected by
evil human deeds, flows the claim that God's power in the world is contingent
upon the nature and the quality of human acts. Thus, "anthropodicy"
replaces theodicy as the issue at hand. Rather than trying to justify God's
deeds and evil human deeds that God might prevent, the problem becomes
the justification of human deeds vis-a-vis other people and vis-a-vis God.

A number of rabbinic and kabbalistic texts are oblivious to the problem
of how to reconcile divine omnipotence with the existence of evil. Instead,
they assume that God, not being omnipotent, relies upon human efforts to
increase what power he does have. Human deeds can serve either to
enhance or to reduce divine power in the world. Evil in the world becomes
a reality for human beings to ameliorate by means of sacred deeds, rather
than a concept to be made consistent with the doctrine of divine omnipotence. Those midrashic and kabbalistic sources that describe the divine reliance upon human beings took seriously the statement in Psalms 68:35
"Give strength to God." For example, a midrash reads: "Hence Moses's
plea: 'And now, I pray thee, let the strength of the Lord be enhanced' [Num.
14: 17].... When men do not do His will, then, if one dare say such a thing,
'The Rock that begot thee, thou dost weaken' [Deut. 32: 18].... Whenever
Israel do the Holy One's will, they enhance the power of the Almighty"
(Midrash Pesikta De Rab Kahana, 25: 1, ed. B. Mandelbaum, 1962, 380; tr.
Braude and Kapstein, 1975, 386-87). In the words of the Zohar (Vilna ed.,
2, 65b), "The Holy One, as it were, said: When Israel is worthy below My
power prevails in the universe; but when Israel is found to be unworthy she
weakens My power above."

ער זאגט דארט אויך אז די געדאנק פון מגדיר זיין יכולתו של הקב"ה כביכול איז אויך בתוך דעם געדאנק פון צימצום לגבי בריאת העולם - עס איז מן הנמנע בלא זה אז עס זאל אינטראדוסן רע אל הבריאה (וואס דער מענטש קען ע"י מעשיו מתקן זיין).

ער ענדיגט צו:
One must finally conclude that the many attempts at a theodicy betray
the impossibility of formulating a conceptually acceptable solution to the
problem of evil, a solution that would also prove acceptable to the afflicted
and suffering
פרייטאג יוני 10, 2022 12:05 am#501865
דער רמב"ם אין זיין ביאור מלות ההגיון (שער ט), וואו ער רעדט בנוגע אריסטו'ס 4 סארטן סבות, שרייבט: "כי ענין הפועל אצלינו ממציא הצורות בחמרים והוא הא-ל ית' אפילו לפי דעת הפילוסופים". דער רמ"ד/רמבמ"ן דארט איז שווער דערויף אז עס זעהט אויס ווי דער רמב"ם נעמט דא אָן כדעת אפלטון בבריאה מחומר קדמון און אז הקב"ה באשאפט נאר די צורות. ער זאגט אז דער רמב"ם רעדט דא לפי דעתם. ער זאגט "וגם רבים מבני עמינו, ומהם גדולים וטובים הלכו בזה הדרך אלא שהיא דעה נפסדת ומבוארת הבטול ואיננה נבנית לא על יסודי התורה ולא על יסודי החקירה האמתות, כאשר האריכו בזה החוקרים האחרונים."
1.jpg

ובמשנת הרמ"ד בנוגע דעם פראבלעם פון גיהנום ועונש לנצח (ומכח ווייל מען האט פוגם געווען קעגן איינער וואס איז נצחי), שרייבט דר. מיכה גאטליב אודות המחלוקת בזה בין הרמ"ד ובין לייבניץ:
Leibniz claims that the principle of sufficient reason demands a reason for the existence of this world as a totality. Leibniz locates this reason in God’s goodness, which led God to choose to create this world as the best of all possible worlds. For Leibniz, this is perfectly compatible with events in the world being explicable according to natural causes, for in creating this world God ordains a harmony between efficient and final causes

But while Leibniz is correct in stressing God’s goodness as the preeminent expression of His power, Mendelssohn claims that Leibniz does not fully appreciate this point on account of his commitment to Christian dogma. As a Christian, Leibniz feels bound to justify the doctrine of eternal punishment. This doctrine, however, appears to be irreconcilable with God’s goodness for according to traditional Christian teaching, the vast majority of humankind are doomed to eternal suffering. To resolve this problem, Leibniz offers several possible solutions. First, Leibniz writes that while God’s goodness seeks the greatest perfection, perfection is not just a function of human happiness, but is also a function of the beauty and order of the universe. This beauty and order includes the moral order of the universe, which demands “satisfaction for the expiation of an evil action.” Certain sins are so grave, however, that they demand eternal punishment. In such cases, punishment “gives satisfaction . . . to the wise who see it; even as a beautiful piece of music, or again a good piece of architecture, satisfies cultivated minds.” Lloyd Strickland calls this the doctrine of “abominable fancy.” Second, Leibniz interprets God’s goodness as requiring that God choose the best possible universe, not a perfect universe without suffering, which is impossible. The relative goodness of the universe is a function of the ratio between the number of beings who suffer and the number who enjoy blessedness. Leibniz proposes that while on earth the majority of people are destined to suffer eternally, there may be countless inhabitants of other planets who enjoy eternal beatitude. Hence despite the fact that most of humanity will suffer eternally, the amount of suffering in our universe may be relatively small

For Mendelssohn, Judaism’s fundamental insight is that God’s goodness involves God’s concern for the happiness and perfection of every individual. While Leibniz labels this view “a remnant of the old and somewhat discredited maxim, that all is made solely for man,” Mendelssohn upholds this “discredited maxim” in an extreme way claiming that God’s goodness implies that God treats every individual human being as an end in themselves of infinite value whose happiness and perfection can never be sacrificed for the of benefit others. For Mendelssohn, the only purpose of suffering is corrective, namely as a spur to the individual’s own improvement, hence God will only let an individual suffer as long as it helps her improve. To this end, Mendelssohn cites the medieval Bible commentator Ibn Ezra (Exodus 34:7) who notes that punishment itself is also “a quality of God’s infinite love.” Eternal punishment is unacceptable as a person suffering eternally cannot reach a higher level of perfection. For perfection involves happiness, which requires the cessation of suffering

Mendelssohn harshly criticizes Leibniz’s various attempts to defend eternal punishment. Mendelssohn’s view that God deems the happiness of every individual an end in itself leads him to reject Leibniz’s doctrine that a wicked person could be made to suffer for the enjoyment of the righteous. For Mendelssohn, Leibniz’s claim that there exist infinite numbers of other beings whose blessedness outweighs the suffering of the majority of mankind is a deus ex machina dreamed up in order to defend a Christian theological dogma that contains “insoluble difficulties.” Similarly, the notion that certain very grave sins merit eternal punishment is incoherent. For Mendelssohn, eternal punishment could only be appropriate where sin is infinite. Sin can be infinite in two ways either in terms of its quantity, that is, the number of sins committed, or in terms of quality, that is, the degree of honor of the offended party. Given that human beings are finite, the number of their sins can only be finite, and since God is perfectly self-sufficient, His honor can never be offended by human sin. God’s being offended by human actions is as ridiculous as a mother feeling affronted because her baby bites her breast while seeking nourishment. God needs nothing from us — His purpose in creating the world is to promote human happiness and perfection
פרייטאג יוני 10, 2022 4:47 pm#501910
טאמאס אקינאס האט געשריבן אין זיין סוּמאַ טעאָלאָגיקאַ אז די צוויי שטערקסטע פירכות למציאות הא-ל זענען די פראבלעם פון שלעכטס און דאס אז מדע קען מסביר זיין דאס יקום אָן צוקומען למציאותו (וממילא איז דאס פאזיטירן ״ג-ט״ איבעריג). אויף די צווייטע האט בּלעיס פּאַסקאַל געשריבן:
I wonder at the hardihood with which such persons undertake to talk about God. In a treatise addressed to infidels they begin with a chapter proving the existence of God from the works of Nature . . . this only gives their readers grounds for thinking that the proofs of our religion are very weak. . . . It is a remarkable fact that no canonical writer has ever used Nature to prove God


***

אין די לעקציע זאגט דר. פּיִטער קריִפט [23:09-24:30] אז דאס וואס איך האב אראפגעברענגט פונעם רמב״ם במו״נ ח״ג פנ״א אז דער ריכטיגער צדיק וחכם ליידט נישט פון פיזישע רעות הנעשים על גופו ל״ע אף כשמנתחין אותו לנתחים רח״ל, איז פון וואס אפלטון ברענגט צו פון סקראט, אין זיין אפאלאגיע, פאר מען האט אים הינגעריכטעט.

ער ברענגט אויך ארויס אז די געדאנק פון בחירה חופשית שאפט אז עס איז מוכרח צו זיין א מציאות פון רעות [מסוג ב׳], אבער איה״נ אז עס וואלט יתכן געווען נישט צו פאסירן; הגם דאס איז משונה׳דיג אימפּראַפּעבּל און קעגן דאס געזעץ פון ענטראָפּי.

***

בנוגע די חילוק צווישן דעם לאגישן פראבלעם פון שלעכטס און דעם עקזיסטענשעליסט/פסיכאלאגישע פראבלעם דערין, איז דאס וואס דער טעאלאג קלייוו לוּאיס שרייבט אין די הקדמה צו זיין בוך אויף די נושא:
I must add, too, that the only purpose of the book is to solve the intellectual problem raised by suffering; for the far higher task of teaching fortitude and patience I was never fool enough to suppose myself qualified, nor have I anything to offer my readers except my conviction that when pain is to be borne, a little courage helps more than much knowledge, a little human sympathy more than much courage, and the least tincture of the love of God more than all


***

לגבי וואס אונז האבן אויבן אראפגעברענגט פון דר. יואל קאמינסקי איבער קאָלעקטיוו (און ווייקעריאס) עונש:
מי אני האט געשריבן:ער טענה׳ט אבער אז למעשה קען מען דאס נישט אינגאנצן אוועקמאכן פונקט אזוי ווי מ׳פארשטייט, צב״ש, אז די דייטשע רעגירונג כהיום איז מחוייב צו צאלן רעפּארעישאנס פאר וואס די נאציס האבן געטוהן.
איז אבער מן הראוי לציין אז עס איז נישט אינגאנצן דומה: דארט איז די עוולה געטוהן געווארן ״אלס״ קאָלעקטיוו ובשם הקאָלעקטיוו - די דייטשע רעגירונג און פאלק האט דאס געטוהן אלס/קוואַ רעגירונג און פאלק. וממילא ווילאנג די ענטיטי איז דא, די דייטשע רעגירונג און פאלק, זענען זיי אחראי דערויף על אף די אינדיווידואלן דערין האבן (שוין לשובה געטוהן און) זיך שוין געביטן לגמרי. וכו הוא ביי א פאמיליע אדער א גרופע וואו די עוולה ווערט געטוהן אלס ובשם די פאמיליע און גרופע. משא״כ וואו די עוולה ווערט נישט געטוהן בשם זה: סתם מענטש(ן) און דערנאך וויל מען האלטן זייערע קינדער וכו׳ פאראנטווארטליך.
זונטאג יוני 12, 2022 2:53 am#501936
בנוגע די בעסטע-מעגליכע וועלט (און אנטינעטעליזם) איז דא דעם מיִר עדישׁאָן פּאראדאקס/״רעפּאָגנענט קאַנקלוּזשאן״ פונעם בריטישן פילאזאף דערעק פּאַרפיט. דאס איז אויב נעם איך אָן א סארט טאטאלע יוּטיליטעריעניזם, וואו די עטישע זאך איז אז עס זאל זיין ווי מער קוואנטיטעט פון תענוג/צופרידענהייט, דאן קומט מען צו צו אַן אבּסורד מסקנא. והיינו, אויב האב איך א ברירה צווישן וועלט א׳ מיט 10 ביליאן מענטשן וואס האבן א גאר גרויסן מאס תענוג, און וועלט ב׳ מיט 20 ביליאן מענטשן מיט אביסל ווייניגער תענוג, דאן דארף איך דאך עפי״ז וועלן וועלט ב׳ - עס האט למעשה מער תענוג. אויב האלט איך איין איבערשפילן דעם שפיל ביז איך קום אָן צו וועלט ת׳ וואס האט הונדערטער ביליאנען מענטשן וואס לעבן א לעבן וואס לוינט זיך קוים, וועט מען מוזן זאגן אז דאס איז בעסער ווי וועלט א׳ (ועכ״פ נישט ערגער), וויבאלד דאס ווערט offset מיט די מערהייט פון מענטשן בהעולם וואס האבן כאטש עפעס עפעס א משהו תענוג. דאס האלט ער איז אבסורד.
1.jpg

דאס איז ענליך צום קשיא ער האט געפרעגט מיט׳ן מדמה זיין צוויי מעשיות:

1). עס איז דא אַן אשה מעוברת וואס אויב נעמט זי נישט א מעדעצין וועט דאס עובר האבן א מום ל״ע. אויב זי נעמט די מעדעצין וועט די עובר זיין כאחד האדם

2). עס איז דא א פרוי וואס אויב זי ווערט יעצט מעוברת וועט די עובר האבן א מום ל״ע. אויב זי ווארט צו וועט די עובר זיין כאחד האדם

אינעם ערשטן מעשה איז פשוט אז די עטישע זאך צו טוהן איז צו נעמען די מעדעצין אלס הצלת העובר. אבער אין די צווייטע מעשה קען מען נישט געהעריג נוצן די טעם. דאס איז וויבאלד ווערן מעוברת שפעטער איז א גאנץ אנדערע מענטש לגמרי און מיט׳ן אפהאלטן דעם יעצטיגן עובר פון צושטאנד קומען, אָננעמענדיג אז דאס וואלט פאסירט און אָננעמענדיג אז דאס עצם לעבן פאר׳ן קינד וואלט ווערט געווען פאר׳ן קינד, בין איך מסלק דאס גענצליכע עקזיסטענץ פון א מענטש בשב ואל תעשה. (עס האט אביסל פּאראלעלן מיט די אַבּאָרשאן דעבאטע וואס איז בקום ועשה.)

***

‏‏דא זאגט [5:43-5:56] סימוֺין דע בּוּוואַר:
Many believers have told me, I won’t say that they “admitted”, that one is just as lost in a world with God, if you really try to see where good and evil are, and what God’s will is, as in a world without God


***

0D39EFFD-03B7-4D97-A606-42A12C78B923.jpeg

ובכלל:
1.jpg

וכידוע אז ״זיי גייען איין גאט ווייטער״.

***

ולגבי דעם צי הישארות הנפש איז נכלל אין (און אימפּלייד דורך) תחיית המתים, האט דער קריסטליכער כומר בּאַלדאַסאַרע בּאָניפאַשיאו, אין אַן אנטווארט צום אשה חכמה שרה קאָפּיאַ סוּלאַם (א אידענע), גע'טענה'ט אז דאס אז די צדוקים האבן נישט געגלייבט אין תחיית המתים באדייט נישט אז זיי האבן אויך נישט געגלייבט אין הישארות הנפש ונצחיותה. און ווי ר׳ יצחק לאווי/ ATUB @לעיקוואד ATUB זאגט/לייגט צו אין די שיעור, איז די אינווערס דערפון אויך אמת: אז מ׳גלייבט יא אין תחיית המתים באדייט דאס נאך נישט א גלויבונג אויך אין הישארות הנפש ונצחיותה.
דינסטאג יוני 14, 2022 3:34 pm#502150
לגבי אַמניבּענעוואלענס נסים וענין תורה וחטא אדה״ר במשנתו של שפינאזע שרייבט דר. דוד ביאלע:
Although Spinoza’s God is quite different from Maimonides’, these [anti-anthropomorphic] arguments are squarely in the Maimonidean tradition: it is inadmissible to attribute to God any human qualities, since God and humans are literally incommensurable. It is therefore likely that it was Maimonides, as well as Maimonides’ disciples — especially Levi ben Gershon [Gersonides] and Moses Narboni — who were Spinoza’s main medieval interlocutors. One might say that Spinoza took over the divine attributes of action from Maimonides and argued that they are all that there is to God. There is no essence outside of them, no transcendence beyond their immanence. God is the universe — and nothing else. One might also say that once the transcendent God became so abstract that he could not be grasped; he vanished from sight, leaving only the universe. Maimonides’ negative theology collapsed on itself with Spinoza, turning into its precise opposite: radical transcendence begat pure immanence

This radical “dehumanizing” of God leads Spinoza to positions that generations of readers have found uncomfortable. In the last part of the Ethics, he writes: “God is without passions, neither is he affected by any emotion of pleasure or pain. . . . Strictly speaking, God does not love anyone.” Therefore: “He who loves God cannot endeavor that God should love him in return.” The intellectual love of God that Spinoza taught must of necessity remain unrequited, for the beloved in question is not like a human lover. One can and must love nature without expecting anything in return

Because nothing can exist outside of the one substance, it is impossible to speak of God as acting out of his free will upon the world. Instead, the very laws of the universe are the actions of God, and as laws, these actions are necessary and determined. Since God is nature, the only laws that he can give are the laws of nature (of course, since Spinoza denied that God had volition, he could not actually “give” anything). Thus, the revelation at Mount Sinai could not have been divine. The difference between natural and biblical laws lies in the necessity of the former and the contingency of the latter: a biblical law can be transgressed, a law of nature cannot. So, for example, God’s commandment to Adam and Eve not to eat of the fruit of the Tree of Knowledge could not have been a true law because had it been, they could not have violated it, any more than that they could have violated the law of gravity

In light of this view of nature, Spinoza was probably the most deterministic of any philosopher since Aristotle, and even more than Aristotle who allowed for accidents or contingencies. Medieval scholars had debated long and hard about God’s powers and whether he could suspend the laws of physics (e.g., cause the sun to stand still), mathematics (make 2 + 2 = 5), or logic (suspend the law of excluded middle, i.e., that a proposition is either true or false). While the doctrine of biblical miracles required that God be able to do the first, the second two were generally regarded as impossible. But even miracles requiring the suspension of the laws of physics seemed to many to be problematic, and there were those, such as Maimonides, who held that God took miracles out of “the realm of the possible” rather than suspended the laws of nature

The desire to explain the biblical miracles by resorting to naturalistic explanations was not, then, an entirely modern idea. But Spinoza took it to a new extreme. Not only are the laws of nature immutable, but everything that happens within nature happens necessarily and without an external cause. Calling an event within nature a miracle is nothing but an admission that one doesn’t understand its immanent cause. Or, as he puts it:

If there were to occur in Nature anything that did not follow from her laws, this would necessarily be opposed to the order which God maintains eternally in Nature through her universal laws. So this would be contrary to Nature and Nature’s laws, and consequently such a belief would cast doubt on everything and would lead to atheism

Far from proving the existence of God, miracles undermine it! The real atheists are those who mistake the Bible’s stories for truth, not the scientists who give them naturalistic explanations. That the Bible revels in such miracles is but one piece of evidence that it was written not by a philosopher but by a prophet who spoke the uneducated language of his audience

ולגבי השארת הנפש במשנתו וקשרו למשנת הרלב״ג בזה שרייבט דר. ביאלע:
Spinoza’s position on the immortality of the soul remained ambiguous. The only explicit statement he made on the afterlife in the Ethics is this: “The human mind cannot be absolutely destroyed with the body, but there remains of it something which is eternal.” A great deal of debate has arisen over this passage, with some claiming that Spinoza did believe in personal immortality, while others see this statement as evidence that after death the mind becomes one again with the mind of God. In the latter case, the mind separated from the body loses its individuality. But if this was Spinoza’s position, it puts him surprisingly in a medieval tradition, especially that associated with Levi ben Gershon, or Gersonides (1288–1344). Gersonides held that the immortality of the soul lies in the congruence between the “acquired intellect” (that is, the knowledge that one’s mind has acquired) and the “active intellect” (the eternal truths of God). Insofar as the contents of one’s mind unite with the active intellect, one becomes immortal, but this is a form of immortality that would appear to be impersonal and, in this sense, similar to Spinoza’s doctrine

ער שרייבט אויך לגבי משנתו של שלמה מיימון אודות נסים ועפ״י א סארט איידיעליזם:
Maimon’s ideas about miracles were equally radical. As with Spinoza, the world is thoroughly rational in the sense that the order and connection of ideas is the same as the order and connection of things. But this rationality is from the point of view of the infinite understanding, which, as we have now seen, can only be approached but never attained by our limited understanding. The rationality of the world is in the mind of God. For God, the world is like the triangle in our example above: when he thinks it, he simultaneously constructs it. Its reality is in his mind. From this point of view, what we call “matter” is a product of our limited understanding, since it only reflects one possibility, while God’s mind encompasses all possibilities. From God’s vantage point, there is no matter, only ideas. Thus, when we see something that seems to contradict the laws of nature, we are responding to our limited view of the world. Since we can never comprehend all the laws of nature — something only available to God — we can never determine whether a given event ought to be called a miracle. This agnosticism with respect to miracles parallels Maimon’s agnosticism about God’s existence. But its net effect is to make the whole question of miracles moot, a brilliant move in light of the long history of debate on the issue

ולגבי נסים במשנתו של איינשטיין ועפ״י זיינע (שפינאזעשע) רעליגיעזע געדאנקען שרייבט דר. ביאלע:
One of [Einstein’s] most evocative aphorisms was: “Subtle is the Lord, but malicious He is not.” When asked by a colleague what he meant, he replied: “Nature hides her secret because of her essential loftiness, but not by means of a ruse.” If the universe was constructed by a “ruse,” it might have been inaccessible and would therefore appear to function miraculously. Einstein’s God does not use miracles but rather uses laws that, no matter how subtle, we can hope to decipher. Interestingly enough, Maimonides claims the opposite: that God used a “ruse” (ormat ha-shem) to wean the Israelites away from idolatry, but this ruse was a nonmiraculous historical process. Seemingly in agreement about the lawfulness of the world, Maimonides and Einstein described it using opposite language

און ווי שפינאזע איז ער געווען שטארק דעטערמעניסטיק און געווען אומבאקוועם מיט דעם אז ״ג-ט שפילט דייס״ מיט די וועלט עפ״י די פּראַבּעבּיליטי בתוך (דעם קאָפּענהאַגען פירוש פון) קוואנטום פיזיקס.

ער שרייבט אויך לגבי דר. הערמאן כהן און (עקזיסטענשעליסט) טעאדיסי:
Hermann Cohen himself recoiled from his own secular theology at the end of his life by suggesting a new idea: a personal God in whom a suffering individual can find solace. But this existentialist God — similar in a way to the God of the Bible — could only be embraced by throwing off nearly a millennium of rationalist philosophy


***

לגבי האבן מקיים געווען מיתת בי״ד בפועל איז אינטרעסאנט אָנצומערקן אז עס איז סתם אזוי דא א מבוכה ביי היסטאריקער צי די אינסטיטוּט פון הסנהדרין איז געווען אוועקגעשטעלט אזוי ווי עס שטייט און איז משמע בדברי חז״ל, צי דאס איז (כדרכם בענינים אחרים) נאר אַן איידיעליזעישאן. אין פאקט אבער איז דאס געווען מער א סארט עד האַק council וואס די עליטע בעם האבן צאמגענומען ווען זיי האבן געהאט די יכולת און געפיהלט אז עס פעהלט אויס, ובדרך כלל אין פאליטישע קאנטעקסטן.
מיטוואך יוני 15, 2022 2:33 pm#502267
לגבי די געדאנק פון תפילה ונחמה לאבל האט חיים נחמן ביאליק געשריבן אין זיין גילוי וכיסוי בלשון אז דאס געדאנק פון ״לשון״ איז ווי אזוי דער מענטש שטעלט דאס אויס צו זיין גאר א מחיצה קעגן דעם ״אַיִן״, וואס ער פרובירט פאראדאקסיש אלס נאכדעם צו אויפדעקן דורך גאר דעם עצם געדאנק פון שפראך גופא - ער האלט אין איין אויפדעקן אבער באותו רגע צודעקן און דורך שפראך ממש. בתו״ד שרייבט ער:
‏
“כי מי אשר יחובר אל כל החיים יש בטחון”. אך הנה מת האדם – והחלל נתרוקן. אין מה שיסיח את הדעת – והמחיצה נסתלקה. הכל נעשה פתאום בלתי מובן. ה“איקס” הנעלם משתרבב לפנינו שוב בכל מורא קומתו – ואנו יושבים לפניו רגע אחד על הארץ באפלה אבלים ודומם כאבן. אבל רק רגע אחד, לפי ששר של חיים מקדים סתימה לפתיחה, והוא מזמין לנו מיד “סגולה” חדשה להסיח בה את הדעת ולהפיג את הפחד, ועד שלא נסתם הגולל על המת – וכבר נמצא אותו החלל שנתרוקן סתום שוב באחת מן המלות, תהא זו של הספד, של תנחומין, של פילוסופיה או של אמונה בהשארת הנפש וכדומה. הרגע המסוכן ביותר – גם בדבור וגם בחיים – אינו איפוא אלא זה שבין כסוי לכסוי, כשהתהו מנצנץ, אבל רגעים כאלה מעטים מאוד גם בשגרת הלשון וגם בשגרת החיים, ועל פי רוב בני אדם מדלגים עליהם ואינם מרגישים. שומר פתאים ה'.
מיטוואך יוני 15, 2022 10:07 pm#502305
לגבי השגחה שרייבט דער אבן עזרא אין אָנהויב פ׳ וארא (שמות ו ג):
ועתה אגלה לך קצת סוד אל שדי. ידענו כי השם ברא ג' עולמות שהזכרתי, והעולם השפל יקבל כח מעולם התיכון, כל א' מהפרטים כפי מערכת העליונה. ובעבור כי נשמת האדם גבוה מן העולם האמצעי, אם היתה הנפש חכמה והכירה מעשה השם שהם בלא אמצעי, ועל ידי אמצעי, והניחה תאות העולם השפל והתבודדה לדבקה בשם הנכבד, אם יש במערכת הככבים בעת ההריון רעה שתבא עליו ביום ידוע, השם שדבק בו יסבב סבות להצילו מרעתו. וככה אם יש במערכה שיהיה עקר, השם יתקן לו כח תולדתו ויוליד. על כן אמרו חז"ל שהשם אמר לאברהם צא מאצטגנינות שלך, וקרוב מזה הטעם אין מזל לישראל, ועוד אבאר זה בפ' כי תשא. על כן אמר השם לאברהם קודם וארבה את זרעך אני אל שדי שפירושו מנצח המערכות העליונות, לא שהמערכה תשחת רק שידע הדבק בשמו שמתחדש לו טוב שלא יהיה במערכתו על כן אמר יעקב המלאך הגואל אותי מכל רע, שהי' נכון לבא עלי. וזה הוא סוד כל התורה כאשר אפרש עוד. והנה האבות לא הגיעה מעלתם לדבקה בשם כמשה אשר ידעו השם פנים בפנים ע"כ היה יכול משה לשנות תולדות עולם השפל ולחדש אותות ומופתים שלא יכלו האבות לחדשם.
און אין פ׳ כי תשא (להלן לג כא) שרייבט ער (ועפ״י זיין שיטה פון אסטראלאגישע דעטערמעניזם מצד המזלות וכוכבים):
והנה לא יוכלו המשרתים לשנות דרכם ושיעבור א' מהם החק שנתן לו השם, גם כן כל צבא השמים והשפלים יקבלו מהם כפי מתכונתם, על כן לא ייטיבו ולא ירעו. והנה המשתחוה למלאכת השמים לא יועילו לו כי אם מה שנגזר עליו כפי מערכת ככבי מולדתו כן יקרנו, חוץ אם ישמרהו כח העליון יותר מכח הככבים שיהיה דבק בו, אז ינצל מהגזרות. ואתן לך משל חשוב שהיתה מערכת הכוכבים שיגדל נהר על עיר אחת וישטוף אנשיה או ימותו, ובא נביא והזהירם שישובו אל השם בטרם בא יום רעתם ושבו אליו בכל לבם. ובעבור שדבקו בו נתן בלבם שיצאו אנשי העיר לחוץ להתפלל אל השם והנה עשו כן. וביום ההוא גדל הנהר פתאום כמנהגו כאשר ראינו בעינינו פעמים רבות ושטף כל העיר. והנה לא סרה גזירת השם והוא הצילם. וחשוב כי המשרתים ירוצו כסוסים עוברים במסלה ולא ירוצו להרע או להטיב רק ככה דרכם וחשוב כי במסלה איש עור לא ידע מנהג הסוסים מתי הולכין אל ימין או לשמאל, והוא נשען על פקח שידע סורם. והנה הוא ישמרנו כי ברוצם בצד זה יוליך העור לצד האחר ומרוצת הסוס לא תשתנה והעור ימלט. ובעבור זה אמר ה' אחר אשר חלק, ואתכם לקח ה' להיות לו לעם נחלה. ככה לא כאלה חלק יעקב כי יוצר הכל הוא, וזהו ונפלינו אני ועמך. וזהו שאמרו חכמינו ז"ל אין מזל לישראל כל זמן שהם שומרי התורה, ואם לא ישמרוה ישלוט בהם המזל כאשר הוא מנוסה. כי כל מחברת ומזל דלי [שהיא מזלו של ישראל כדכתב הראב״ע לעיל פרק לא פסוק יח] במערכת רעה, הנה יבא רעה לשונאי ישראל [ח״ו]. והיודעים חכמת המזלות יודו כן.
מוצ"ש יוני 18, 2022 10:48 pm#502465
ולגבי די געדאנק פון וואס ווערט גערעכענט א ״כבוד״ פאר א נפטר דורך מעשה של החיים ולגבי וואס די הלכה זאגט דערויף איז מיר אויסגעקומען דאס צו זעהן די וואך אויך. איך דאווען אין א קליינע ביהמ״ד. מיין טאטע הכ״מ, בחיים חיותו, איז נדחה געווארן פון עולה זיין מפטיר נאך זיינע עלטערן כמבואר ברמ״א שם ביו״ד סימן שעו סעיף ד; סיי ווען ער איז געווען אין יאר און סיי ביים יארצייט. עס האט אים שטארק געבאדערט. זייענדיג אז מיין טאטע איז ל״ע אוועק רעלאטיוו יונג, איך בין דער בכור און נאר אין די מיטעלע דרייסיג יארן, איז בדרך כלל שווער פאר איך און מיינע ברודערס צו באקומען מפטיר ווען אונז האבן עני סארט ״קאַמפּעטישאן״ אין דעם; עפעס וואס האט דאך געמיינט עפעס צו מיין טאטן. האב איך דעריבער נאכ׳ן קבורה גערופן דעם רב פון וואו איך דאווען און געבעהטן טאמער איך קען האבן מפטיר די יאר, וויבאלד ס׳זענען ממילא נישטא קיינע בעלנים דערויף, סיידן וואו ס׳וועט זיין איינער וואס האט יארצייט יענע וואך וואו איך וועל אפטרעהטן. ער איז איינגעגאנגען דערויף.

די וואך האט דארט געדאווענט א מגיד שיעור וואס האט דארט נישט געדאווענט קיינמאל פריער. עס איז געווען א כבוד פאר׳ן רב אז ער דאווענט דארט (ואולי משום א מעגליכקייט פון חיתון) און ער האט מיר געבעהטן אפצוטרעהטן כדי אים צו געבן די מפטיר. וכן עשיתי (עיין במ״א באו״ח סימן נג ס״ק כו). דער מגיד שיעור איז נישט אין יאר און האט נישט קיין יארצייט.

האב איך געפרעגט א חכם דארט אז עס איז מיר אינטרעסאנט אז טאמער מ׳וויל איינעם מכבד זיין פארוואס געבט מען אים מפטיר ווי איידער שלישי/ששי? מפטיר קען דאך אפילו א קטן עולה זיין ווי איידער די אנדערע עליות (ועיין במ״א סימן רפב ס״ק ו; אחוץ ביי מרכבה וכדומה וכדלהלן שם במ״א ס״ק יב, און דארט זאל עס טאקע זיין דוקא די גדול הציבור וכהבאר היטב להלן בסימן תצד ס״ק ג). והגם די מ״א זאגט בסימן קלו מהב״י בסימן הקודם אז ״ונהגו שגדול הצבור עולה אחרון״ ע״ש, באדייט דאס אבער אז ער איז דער לעצטער ממנין הקרואים, כעין דער וואס איז עולה ״חזק״ בסיום הספר; נישט מפטיר. האט יענער מיר גע׳ענטפערט אז קען זיין ממבט הלכה (עכ״פ אין די צייט ווען עס איז קאָדיפייד געווארן) איז דאס נישט געווען א כיבוד, אבער כהיום וואו עס ווערט שוין יא אזוי גערעכענט איז דאס טאקע א כבוד. (ולכאורה איז דאס טאקע די לשון ״ונהגו״ מהמ״א שם: אין דעם איז עס תלוי.) והיינו ענין סאָשׁעל קאַנסטראָקשיניזם.

וואס האט מיר למעשה געמאכט פיהלן שלעכט איז אז למעשה דאס וואס האט זיך אפגעשפיהלט מיט מיין טאטן חוזר על הבן: אז ס׳נישטא קיין שום אנדערע סיבה דאן מהיכי תיתי קען מען עס באקומען, אבער מ׳ווערט נדחה מפני אחר גרינגערהייט. יורש כרעיה דאבוה. :(

***

אויפ׳ן פסוק (תהלים לז כח) כי ה׳ אהב משפט ולא יעזב את חסידיו לעולם נשמרו וזרע רשעים נכרת, איז דער רד״ק מפרש אז אויף חסידים ״לא יסלק שמירתו מהם אלא דבקה בהם שמירתו תמיד. ולא כן זרע רשעים כי הוא נכרת בבא יומו, ואמר זרע כי בהכרתם יכרת זרעם עמם״ ע״כ ע״ש. והיינו כהרלב״ג אז הצדיקים זענען דבוק און דאס איז וואס היט זיי. משא״כ הרשעים וואס זענען פשוט נעזב למקרים וממילא דורך דעם ליידן זייערע קינדער אויך; עס איז אינדירעקט.

דער ספורנו אעז דארט מפרש אז ״זרע רשעים נכרת״ מיינט זרע עמון ומואב וואס ווערן נכרת במלחמתם עם דוד ע״ש.

***

‏דר. דוד ביאלע במשנתו של בּערנארד לאזאר:
F18CE402-4F9C-477B-ABCA-1F416A1EA241.jpeg

ובמשנתו של דר. חיים זשיטלובסקי:
67018D25-D0B0-42A1-811B-9771A2159583.jpeg
מאנטאג יוני 20, 2022 5:49 pm#502608
לגבי עקזיסטענשעליסם בתוך דעם פראבלעם פון שלעכטס און די געדאנק פון אַמניבּענעוואָלענס האט יהודה עמיחי פארפאסט א פיוט ״א-ל מלא רחמים״:
אל מלא רחמים,
אלמלא האל מלא רחמים,
היו הרחמים בעולם ולא רק בו.

אני, שקטפתי פרחים בהר
והסתכלתי אל כל העמקים,
אני, שהבאתי גוויות מן הגבעות,
יודע לספר שהעולם ריק מרחמים.

אני שהייתי מלך המלח ליד הים,
שעמדתי בלי החלטה מול חלוני,
שספרתי צעדי מלאכים,
שלבי הרים משקלות כאב
בתחרויות הנוראות.

אני שמשתמש רק בחלק קטן
מן המילים במלון.

אני, שמוכרח לפתור חידות בעל כורחי,
יודע כי אלמלא האל מלא רחמים
היו הרחמים בעולם
ולא רק בו.