מיטוואך יולי 24, 2024 3:22 pm#568705
דא האב איך צוגעברענגט פון קאַרל יונג:
מאידך גיסא האט יונג אויך געזאגט:
Knowledge is power
***
ווי פריער ארויסגעברענגט, איז אין ABA די געדאנק פון ״שכר״/ריענפאָרסמענט נאר טאמער דאס וואס ער באקומט דורך זיין אקט איז טאקע גורם אז ער טוהט די אקט אינעם עתיד נאכאמאל אונטער די זעלבע אומשטענדן (און ענטיסיִדענטס) כדי דאס צו באקומען; אט דאס איז טאקע די פונקציע פון פארוואס ער טוהט וואס ער טוהט. ולהיפך ביי ״עונש״, אז עס ווערט גערעכענט ווי אַן ״עונש״ ״״נאר טאמער עס איז טאקע גורם א פארמינערונג אין די סארט התנהגות.
עפי״ז איז פארהאן א תחבולה צו פארמינערן פראבלעמאטישע התנהגות, וואס רופט זיך ״עקסטינקשאן״. דאס איז ווען די התנהגות פאסירט אבער מ׳מאכט זיכער אז דאס וואס טוהט ריענפאָרסען די התנהגות פאר׳ן מענטש, די ״שכר״ וואס ער באקריגט אלס דערפון, קומט נישט אפיר צו אים בשו״א. אבער דאס איז שווערער אז עס זאל ארבעטן טאמער איז די ״שכר״ וואס ער באקריגט דערפאר, נישט געשעהן יעדעס מאל ער האט געטוהן די התנהגות. טאמער פלעגט ער דאס נאר באקומען לעתים און אינטערמיטענטלי, ווי איידער כסדר ביי יעדעס אקט, דאן איז שווערער אז דאס זאל ארבעטן, ווארום ער איז דאך סתם אזוי געוואוינט צו דעם אז די ״שכר״ קומט נישט אלעמאל. ועכ״כ אז צו עפעקטיוולי אימפּלימענטירן דעם עקסטיקשאן פּראצעדור, קען אויספעהלן אז מ׳זאל מקודם מאכן זיכער אז ער באקומט די שכר פונעם פראבלעמאטישן התנהגות אלעמאל און קאָנטיניוּאסלי ווען ער טוהט די אקט, כדי די עקסטינקשאן דערפון זאל דערנאך ארבעטן.
ולפי״ז קען מען זאגן אז דאס איז א געדאנק אין דעם רשע וטוב לו בעוה״ז שהיא לטורדו מעוה״ב (עיין בקידושין לט:). והיינו, ווייל די גיהנום וואו מ׳שטעלט דעם רשע איז דאך לתקנו. און דארט קען מען עס באטראכטן וואו מ׳שטעלט די התנהגות פונעם רשע אויף עקסטינקשאן וואו ער באקומט קיינמאל נישט די ״שכר״ וואס ער האט באקומען דערפאר בהאי עלמא. אבער דאס ארבעט נאר גוט טאמער האט ער מעיקרא באקומען דערפאר די ״שכר״ כסדר. ולכן געבט מען אים מער ״שכר״ און ריענפאָרסמענט בהאי עלמא על מעשיו בכלל, כדי די ״שכר״ אויף זיינע מעשים רעים זאלן זיין קאָנטיניוּאָס, וואס דאן ארבעט די עקסטינקשאן על מעשיו בעוה״ב.
ועוד יותר, ביים אָנהויב פונעם עקסטינקשאן פּראצעדור איז בדרך כלל דא א פענאמענאן וואס רופט זיך אַן ״עקסטינקשאן בּוּרסט״ (ווי אויך קען זיין אינדערמיט א פלוצלינג׳דיגע חזרה, פאר א קורצע וויילע, פון די פראבלעמאטישע התנהגות). דאס איז וואו וויבאלד אלע ריענפאָרסמענט וואס ער פלעגט באקומען פאר׳ן התנהגות בהעבר ווערט נמנע, טוהט ער, עכ״פ פאר א קורצע וויילע, נאך מער טוהן די התנהגות אלס אולי יעצט יא צו ווייטער באקומען די ריענפאָרסמענט. ולפי הנ״ל אז בהגיהנום טוהט מען לייגן די רשעים אויף אַן עקסטינקשאן פּראצעדור, איז לכן (עירובין יט.) רשעים אפילו על פתחו של גיהנם אינם חוזרין בתשובה ע״ש. והיינו, אז ביים ״פתחו״ של גיהנום, ביים אָנהויב פראצעדור, אינם חוזרים בתשובה, וויבאלד דעמאלטס איז דא דעם ״עקסטינקשאן בּוּרסט״.
ובכלל איז דאס די געדאנק אז "שכר" פאר גוטע התנהגות ווערט נישט אלעמאל געגעבן פאר יעדעס מאל מ'טוהט די מעשה טוב, וויבאלד אזוי איז די התנהגות מער רעזיסטענט צו עקסטינקשאן הנ"ל.
ועיין לעיל ווי מ׳טרעפט אינעם רמב״ם אַן ABA מהלך (און טאקע וואו ער איז אויך מסביר ענין שכר לעוה״ב). ועיין כאן.
ואגב, לגבי ווייקעריאס שכר ועונש, איז דא אין ABA די געדאנק פון א "גרופע קאנטינדזשענסי", וואו עס איז שייך אז די גאנצע גרופע באקומט "שכר", נאר טאמער די גאנצע גרופע על הכלל האט זיך אויפגעפירט כדבעי, ווען עס איז אינטערדעפּענדענט, אדער וואו אפאר ספעציפישע אין די גרופע האבן זיך אויפגעפירט כדבעי, ווען עס איז דיפּענדענט. דאס באנוצט זיך דורכ'ן לייגן פּיער פּרעשור אויף די שוואכע אינעם גרופע (באופן וואו די אנדערע וועלן נישט סטראשענען וכדומה די שוואכע מעמבּערס אין די גרופע.
***
דער זרע שמשון שרייבט בסוף פ׳ בלק:
והיינו, אז אויב שטראפט מען א כלל וועגן די חטא פון א יחיד, באדארף דאס צו זיין איינער וואס איז חשוב ועושה מעשה עמך.
***
עס איז מן הראוי לציין צו דברי פּראפעסאר ראדעריק ניניען סמאַרט, לגבי די טענה איבער׳ן ״בּענעוואלענט וועלט עקספּלאדירער״:
און אז עס איז נישט שייך ארויסצוקומען (פולע) קאַנשׁעס באשעפענישן פון מער נידעריגערע לייף-פאָרמס (אין טערמינען פון קאַנשׁעסנעס רעלאטיוו צום מענטש׳ס), אָן הוה והפסד וצער. ווי אויך קען דאס בכלל גיין אין איינקלאנג מיט דר. מיכאל מוּרעי׳ס מהלך, אז ווי מער קאַנשׁעסנעס א זאך האט, אלס מער קען דאס שפירן צער.There is no coming to consciousness without pain
מאידך גיסא האט יונג אויך געזאגט:
עס איז אבער נישט קיין סתירה. פון איין זייט איז האבן קאַנשׁעסנעס בכלל די גורם צו צער. ומאידך גיסא אז מ׳איז קאַנשׁעס פון די פאקט אליין, קען דאס מאכן דעם מענטש ארבעטן קעגן זיינע אינסטינקטס, די סוג ב׳ און ג׳ של מיני צער, און זיך דאדורך מער ארויסדרייען פון זיי. ועוד יותר, אז להרמב״ם טאמער קומט דער מענטש צו צו די גאר הויכע טרענסענדענט מדריגה פון הויך קאַנשׁעסנעס ודביקות רק באלוק ובמושכלות, וואס דאס איז די שפיץ מדריגה פון קאַנשׁעסנעס פאר׳ן מין האדם, דאן טרענסענד ער יעדעס מין צער ואף כשמנתחים אותו לנתחים ל״ע, וכדכתב במו״נ ח״ג פנ״א. א געדאנק אין דעם:Much of the evil in this world is due to the fact that man, in general, is hopelessly unconscious
Knowledge is power
***
ווי פריער ארויסגעברענגט, איז אין ABA די געדאנק פון ״שכר״/ריענפאָרסמענט נאר טאמער דאס וואס ער באקומט דורך זיין אקט איז טאקע גורם אז ער טוהט די אקט אינעם עתיד נאכאמאל אונטער די זעלבע אומשטענדן (און ענטיסיִדענטס) כדי דאס צו באקומען; אט דאס איז טאקע די פונקציע פון פארוואס ער טוהט וואס ער טוהט. ולהיפך ביי ״עונש״, אז עס ווערט גערעכענט ווי אַן ״עונש״ ״״נאר טאמער עס איז טאקע גורם א פארמינערונג אין די סארט התנהגות.
עפי״ז איז פארהאן א תחבולה צו פארמינערן פראבלעמאטישע התנהגות, וואס רופט זיך ״עקסטינקשאן״. דאס איז ווען די התנהגות פאסירט אבער מ׳מאכט זיכער אז דאס וואס טוהט ריענפאָרסען די התנהגות פאר׳ן מענטש, די ״שכר״ וואס ער באקריגט אלס דערפון, קומט נישט אפיר צו אים בשו״א. אבער דאס איז שווערער אז עס זאל ארבעטן טאמער איז די ״שכר״ וואס ער באקריגט דערפאר, נישט געשעהן יעדעס מאל ער האט געטוהן די התנהגות. טאמער פלעגט ער דאס נאר באקומען לעתים און אינטערמיטענטלי, ווי איידער כסדר ביי יעדעס אקט, דאן איז שווערער אז דאס זאל ארבעטן, ווארום ער איז דאך סתם אזוי געוואוינט צו דעם אז די ״שכר״ קומט נישט אלעמאל. ועכ״כ אז צו עפעקטיוולי אימפּלימענטירן דעם עקסטיקשאן פּראצעדור, קען אויספעהלן אז מ׳זאל מקודם מאכן זיכער אז ער באקומט די שכר פונעם פראבלעמאטישן התנהגות אלעמאל און קאָנטיניוּאסלי ווען ער טוהט די אקט, כדי די עקסטינקשאן דערפון זאל דערנאך ארבעטן.
ולפי״ז קען מען זאגן אז דאס איז א געדאנק אין דעם רשע וטוב לו בעוה״ז שהיא לטורדו מעוה״ב (עיין בקידושין לט:). והיינו, ווייל די גיהנום וואו מ׳שטעלט דעם רשע איז דאך לתקנו. און דארט קען מען עס באטראכטן וואו מ׳שטעלט די התנהגות פונעם רשע אויף עקסטינקשאן וואו ער באקומט קיינמאל נישט די ״שכר״ וואס ער האט באקומען דערפאר בהאי עלמא. אבער דאס ארבעט נאר גוט טאמער האט ער מעיקרא באקומען דערפאר די ״שכר״ כסדר. ולכן געבט מען אים מער ״שכר״ און ריענפאָרסמענט בהאי עלמא על מעשיו בכלל, כדי די ״שכר״ אויף זיינע מעשים רעים זאלן זיין קאָנטיניוּאָס, וואס דאן ארבעט די עקסטינקשאן על מעשיו בעוה״ב.
ועוד יותר, ביים אָנהויב פונעם עקסטינקשאן פּראצעדור איז בדרך כלל דא א פענאמענאן וואס רופט זיך אַן ״עקסטינקשאן בּוּרסט״ (ווי אויך קען זיין אינדערמיט א פלוצלינג׳דיגע חזרה, פאר א קורצע וויילע, פון די פראבלעמאטישע התנהגות). דאס איז וואו וויבאלד אלע ריענפאָרסמענט וואס ער פלעגט באקומען פאר׳ן התנהגות בהעבר ווערט נמנע, טוהט ער, עכ״פ פאר א קורצע וויילע, נאך מער טוהן די התנהגות אלס אולי יעצט יא צו ווייטער באקומען די ריענפאָרסמענט. ולפי הנ״ל אז בהגיהנום טוהט מען לייגן די רשעים אויף אַן עקסטינקשאן פּראצעדור, איז לכן (עירובין יט.) רשעים אפילו על פתחו של גיהנם אינם חוזרין בתשובה ע״ש. והיינו, אז ביים ״פתחו״ של גיהנום, ביים אָנהויב פראצעדור, אינם חוזרים בתשובה, וויבאלד דעמאלטס איז דא דעם ״עקסטינקשאן בּוּרסט״.
ועיין לעיל ווי מ׳טרעפט אינעם רמב״ם אַן ABA מהלך (און טאקע וואו ער איז אויך מסביר ענין שכר לעוה״ב). ועיין כאן.
ואגב, לגבי ווייקעריאס שכר ועונש, איז דא אין ABA די געדאנק פון א "גרופע קאנטינדזשענסי", וואו עס איז שייך אז די גאנצע גרופע באקומט "שכר", נאר טאמער די גאנצע גרופע על הכלל האט זיך אויפגעפירט כדבעי, ווען עס איז אינטערדעפּענדענט, אדער וואו אפאר ספעציפישע אין די גרופע האבן זיך אויפגעפירט כדבעי, ווען עס איז דיפּענדענט. דאס באנוצט זיך דורכ'ן לייגן פּיער פּרעשור אויף די שוואכע אינעם גרופע (באופן וואו די אנדערע וועלן נישט סטראשענען וכדומה די שוואכע מעמבּערס אין די גרופע.
***
דער זרע שמשון שרייבט בסוף פ׳ בלק:
***
עס איז מן הראוי לציין צו דברי פּראפעסאר ראדעריק ניניען סמאַרט, לגבי די טענה איבער׳ן ״בּענעוואלענט וועלט עקספּלאדירער״: